Nga Aurenc Bebja*, Francë – 18 shkurt 2026

Gazeta “FAN – Feuilles d’Avis de Neuchâtel” ka botuar, të premten e 12 shkurtit 1971, në faqen n°6, një shkrim rreth një reportazhi ekskluziv botëror realizuar asokohe në Shqipëri nga televizioni zviceran, të cilin Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar:

Të pish e të hash në Shqipëri

Në një ekskluzivitet botëror, televizioni romand (zviceran) ka mundur, gjatë një periudhe prej tre javësh, të realizojë një reportazh në këtë vend kaq pak të njohur për botën perëndimore: Shqipërinë.

Falë marrëdhënieve që profesori Robert Escarpit kishte arritur të krijonte gjatë një misioni kulturor në këtë vend, Pierre Demont dhe gazetari i shkëlqyer Guy Ackermann patën privilegjin të hapnin për ne dyert e aleatit të Kinës së Maos.

Si gjithmonë në regjimet që do t’i quajmë “me parti të vetme”, kameramanët dhe gazetarët patën vështirësi të pafundme për të dhënë një pasqyrë të saktë të situatës. Censura vigjilon dhe atë që nuk ua fshehin vizitorëve tepër kureshtarë, e paraqesin me një mungesë sinqeriteti kaq të dukshme sa, për të ndjerë pulsin e këtyre vendeve, duhet qartazi të lexosh mes imazheve.

Nëse nuk mund të mos mbushemi me admirim për realizimet teknike të konsiderueshme, përparimet e pamohueshme në të gjithë sektorët, bujqësorë, industrialë, shkollorë etj.; nëse, nga ana tjetër, mahnitemi nga ndryshimet minimale që ekzistojnë midis pagës së një punëtori të thjeshtë (ekuivalenti i 660 frangave tona) dhe asaj të një drejtori të përgjithshëm të një fabrike me 6000 punëtorë (ekuivalenti i 920 frangave); nëse mund të ëndërrojmë për numrin e vogël të automobilave, të gjithë zyrtarë për më tepër (nuk ka makina private në këtë vend), dhe për paqen që mbretëron në rrugë; nëse ndiejmë një afrim ndaj kësaj rinie të shëndetshme e studiuese, ndaj këtyre vajzave të reja krejt natyrale, pa makijazh, pa veshje joshëse, ndaj këtyre djemve të fortë që duket se kanë në zemër një ideal; nëse, më në fund, për shkak të mungesës së zgjedhjes në dyqane, si pasojë e shtetëzimit të tregtisë, paraja humbet magjinë e saj — nuk mund të pranojmë gjithashtu këtë zot prej mishi që është “shoku” Enver Hoxha, udhëheqësi i partisë shqiptare. I fotografuar, i gdhendur, i skalitur, i pikturuar, i filmuar nga të gjitha këndet, ose të paktën nga të gjitha anët e tij më të mira, ai pushton rrugët, shkollat, vendet publike dhe shtëpitë. Dhe nuk jemi të sigurt se disa nga portretet e tij nuk vendosen edhe në vende më të fshehta.

Së fundi, slogane kudo. Sa të të shkaktojnë neveri. Dhe këta djem të vegjël, mezi 15 vjeç, që të recitojnë (në frëngjisht, ju lutem!) marrëzira për partinë… Deri edhe studentët, të zgjedhur pa dyshim ndër më të bindurit, e përsërisin refrenin e tyre. E gjithë kjo është ana e mjerueshme, negative, e indoktrinimit politik. Por në Shqipëri, sloganet përkthehen në veprime dhe kryesori ndër to: “Me njërën dorë kazmën, me tjetrën pushkën” zbatohet çdo ditë nga punëtorët, intelektualët dhe… nxënësit.

Të gjithë intelektualët bëjnë çdo vit një stazh njëmujor në fabrikë. Një nismë që do t’u jepte shumë njerëzve tek ne ndjenjën e realitetit. Çdo vit gjithashtu, nxënësit dhe nxënëset bashkohen me radhët e punëtorëve dhe burra e gra, të rinj e të moshuar, trajnohen intensivisht në artet marciale.

Ndoshta vendet tona perëndimore mund të marrin shembull nga kjo edukatë spartane. Të mësojnë të jetojnë më shëndetshëm, duke shtuar edhe atë që vendet komuniste e kanë humbur: krishterimin në një pastërti të rigjetur. Gjë që do të na sillte një slogan më të vlefshëm: “Me njërën dorë kazmën, dhe me tjetrën kryqin”.

G.-A. M.