Shtetet anëtare të BE-së po i vënë veton gjithnjë e më shumë procesit të pranimit të vendeve kandidate. Shpesh shkaku ka të bëjë me politikat e tyre të brendshme. DW shpjegon këto raste dhe arsyet themelore.

Zgjerimi i fundit i Bashkimit Evropianndodhi më shumë se një dekadë më parë, kur Kroacia iu bashkua BE-së në vitin 2013. Tani, kjo mund të ndryshojë sërish së shpejti: Mali i Zi, një vend i vogël në Adriatik me rreth 620 mijë banorë, mund t’i përfundojë negociatat e anëtarësimit në muajt e ardhshëm dhe të bëhet anëtar i BE-së në fillim të vitit 2028. Kjo u bë e ditur së fundmi nga Komisionerja e BE-së për Zgjerimin, Marta Kos.

Megjithatë, ky optimizëm u zbeh nga njoftimi se Kroacia mund të vendosë veto ndaj anëtarësimit të Malit të Zi nëse Podgorica nuk plotëson një sërë kërkesash kroate. Ky qëndrim shkaktoi zhgënjim te politikanët e BE-së dhe deputetët e Parlamentit Evropian.

Kjo nuk është aspak e pazakontë. E drejta e vetos, të cilën shtetet anëtare e gëzojnë në shumë procese vendimmarrëse të Bashkimit Evropian, është përdorur gjithnjë e më shpesh vitet e fundit si mjet presioni dhe armë politike. Kjo ka bërë që në disa raste BE-ja të përballet me bllokada serioze. Deutsche Welle shpjegon rastet më të rëndësishme, sfondin e tyre dhe pasojat politike që kanë sjellë.

Mali i Zi: Kroacia paraqet tetë kërkesa
Mali i Zi mbetet vendi kandidat më i avancuar për anëtarësim në BE, me perspektivën për t’u bërë anëtar në vitin 2028. Vendi ka mbyllur tashmë disa nga 33 kapitujt negociues dhe pritet të përfundojë edhe të tjerë në muajt e ardhshëm.

Ministri i Jashtëm kroat, Gordan Grliq Radman, deklaroi së fundmi se procesi po ecën “shumë shpejt”. Zagrebi ka përsëritur një sërë kërkesash ndaj Malit të Zi, duke argumentuar se ato do të ndihmojnë në përshpejtimin e procesit të integrimit. Megjithatë, në sfond mbetet kërcënimi i nënkuptuar për përdorimin e vetos.

Ndër kërkesat e Kroacisë janë kompensimi për ish-të burgosurit e kampeve malazeze gjatë luftërave të viteve 1990, sqarimi i fatit të kroatëve të zhdukur dhe ndjekja më efektive e të dyshuarve për krime lufte. Dy vendet vazhdojnë të kenë mosmarrëveshje edhe për kufirin detar, ndërsa Kroacia kërkon gjithashtu rreth 2.4 miliardë euro si kompensim për asetet e ish-Ushtrisë Popullore Jugosllave.

Disa nga këto kërkesa, veçanërisht ato që lidhen me zbardhjen e fatit të të zhdukurve dhe trajtimin e së kaluarës së luftës, konsiderohen të arsyeshme. Të tjera, si pretendimet për asetet ushtarake, mbeten të debatueshme. Lista e kërkesave lidhet edhe me politikën e brendshme kroate. Asnjë qeveri në Zagreb nuk dëshiron të perceptohet si e butë ndaj çështjeve që lidhen me Luftën e Kroacisë (1991-1995). Për më tepër, Kryeministri konservator i moderuar Andrej Plenkoviq mund ta përdorë këtë çështje për t’u paraqitur si mbrojtës i vendosur i interesave kombëtare.

Ukraina: Politika e brendshme hungareze dhe çështja e pakicës
Në qershor 2022, si shenjë solidariteti ndaj Ukrainës pas agresionit rus, BE-ja i dha Kievit statusin e vendit kandidat, së bashku me Moldavinë. Edhe pse disa shtete anëtare kanë rezerva për një anëtarësim të përshpejtuar, Hungaria ka qenë vendi që ka mbajtur pozicionin më bllokues.

Viktor Orbán bllokoi hapjen e grupit të parë të kapitujve negociues deri në humbjen e tij në zgjedhjet e prillit 2026. Pasardhësi i tij, Péter Magyar, e hoqi veton në qershor 2026, por vazhdoi të bllokonte hapjen e kapitujve të tjerë.

Budapesti zyrtar e justifikonte këtë qëndrim me nevojën për të mbrojtur të drejtat e pakicës hungareze në rajonin ukrainas të Transkarpatisë. Megjithëse Ukraina ka ndërmarrë hapa për përmirësimin e të drejtave të pakicave që nga viti 2023, Orbán e përdori vazhdimisht këtë temë në fushatat e tij politike, duke e paraqitur Ukrainën si një shtet problematik.

Edhe Péter Magyar ka mbajtur një qëndrim të ashpër ndaj Ukrainës, duke kërkuar mbrojtje më të madhe për pakicën hungareze. Megjithatë, pasi parlamenti ukrainas miratoi më 12 tetor 2026 një ligj për forcimin e të drejtave arsimore të pakicave kombëtare, Hungaria i dha fund bllokadës së saj ndaj negociatave të mëtejshme të anëtarësimit.

Maqedonia e Veriut: Një bllokadë e pafund
Asnjë vend kandidat nuk e ka përjetuar politikën e vetos në mënyrë kaq të gjatë dhe të dhimbshme sa Maqedonia e Veriut. Ajo mori statusin e vendit kandidat në vitin 2005, por negociatat zyrtare me BE-në nisën vetëm në korrik 2022.

Për 13 vjet, Greqia bllokoi procesin për shkak të mosmarrëveshjes rreth emrit “Republika e Maqedonisë”, duke pretenduar se ai nënkuptonte aspirata territoriale ndaj rajonit grek të Maqedonisë. Kjo bllokadë kontribuoi edhe në forcimin e tendencave autoritare gjatë qeverisjes së ish-kryeministrit Nikola Gruevski.

Konflikti u zgjidh në vitin 2018 me Marrëveshjen e Prespës, e cila çoi në ndryshimin e emrit të shtetit në “Republika e Maqedonisë së Veriut”. Megjithatë, pak më vonë, Bullgaria bllokoi nisjen e negociatave, duke kontestuar identitetin kombëtar dhe gjuhësor maqedonas.

Një kompromis i ndërmjetësuar nga Franca në vitin 2022 mundësoi hapjen e negociatave, por ai parashikonte që bullgarët të përfshiheshin në Kushtetutën e Maqedonisë së Veriut si komunitet shtetformues.

Deri më sot, shumica e nevojshme prej dy të tretash në parlament nuk është siguruar. Kryeministri Hristijan Mickoski kërkon garanci se Bullgaria nuk do të vendosë pengesa të reja pas ndryshimit kushtetues, ndërsa Sofja refuzon të japë një zotim të tillë. Për pasojë, ngërçi vazhdon.

Serbia: Kroacia nuk është pengesa e vetme
Serbiaka hapur negociatat e anëtarësimit që në vitin 2014, por përparimi ka qenë i kufizuar. Në korrik 2026, tetë shtete anëtare të BE-së, përfshirë Kroacinë, u shprehën kundër hapjes së kapitujve të rinj negociues.

Shqetësimet kryesore lidhen me gjendjen e demokracisë, sundimin e ligjit dhe korrupsionin. Nga ana tjetër, Kroacia vazhdon të ngrejë çështje të pazgjidhura nga periudha e luftës së viteve 1991-1995, si personat e zhdukur, krimet e luftës, të drejtat e pakicave dhe interpretimet historike. Marrëdhëniet mes dy vendeve mbeten të tensionuara edhe për shkak të retorikës nacionaliste.

Shqipëria: Greqia kërcënon me çështjen e pakicës
Shqipëria, e cila mori statusin e vendit kandidat në vitin 2014, i hapi negociatat e anëtarësimit me BE-në në korrik 2022. Pas Malit të Zi, ajo konsiderohet një nga kandidatët më premtues për anëtarësim.

Megjithatë, Greqia ka paralajmëruar vazhdimisht, së fundmi edhe në qershor 2026, se mund të bllokojë procesin nëse të drejtat e pakicës greke, veçanërisht ato që lidhen me pronat, nuk garantohen në mënyrë të mjaftueshme.

Fundi i sistemit të vetos?
Përballë këtyre përvojave, në Bruksel po diskutohet prej kohësh reforma e procesit të zgjerimit dhe kufizimi i përdorimit të vetos. Në fillim të tetorit 2026, Komisioni Evropian propozoi që vendimet për hapjen e negociatave me vendet kandidate të merren me shumicë të kualifikuar dhe jo më me unanimitet.

Sipas propozimit, anëtarët e rinj të BE-së do të duhej gjithashtu të pranonin kufizimin e përdorimit të vetos në fusha të caktuara për një periudhë të caktuar. Megjithatë, ekziston një pengesë e madhe: vetë këto reforma kërkojnë miratim unanim nga të gjitha shtetet anëtare. Kjo do të thotë se një shtet i vetëm mund t’i bllokojë ato përmes të njëjtit mekanizëm që synohet të reformohet.