Për qeverinë, kjo ishte një shfaqje e guximshme e inovacionit teknologjik. Për Bishën, një aktor me një karrierë në skenë dhe ekran që shtrihet në gati 40 vjet, ishte diçka krejtësisht tjetër.

Më 11 shtator 2025, aktorja shqiptare Anila Bisha ishte ulur në shtëpi me familjen e saj, duke parë prezantimin drejtpërdrejt të kabinetit të ri të vendit nga Edi Rama , kryeministri i Shqipërisë .

Ajo që pasoi e zuri plotësisht në befasi: Ajo e pa veten të emëruar ministre — jo si një politikane prej mishi e gjaku, por si një avatar.

“Diella”, të cilën Rama e prezantoi si ministren e parë virtuale në botë , kishte fytyrën dhe zërin e Bishës.

Për qeverinë, kjo ishte një shfaqje e guximshme e inovacionit teknologjik. Për Bishën, një aktor me një karrierë në skenë dhe ekran që shtrihet në gati 40 vjet, ishte diçka krejtësisht tjetër.

“Në fillim qesha me familjen time për këtë,” i tha ajo DW. “Nuk i kuptova pasojat që do të pasonin.”

Ajo që u paraqit si simbol i modernitetit dixhital, shpejt zbuloi një realitet më kompleks.

Imazhi i një ministri virtual e portretizonte Shqipërinë si një pioniere në përdorimin e inteligjencës artificiale në qeverisje. Por spektakli maskonte çështje të pazgjidhura që përfundimisht do ta zhvendosnin debatin nga kabineti në sallën e gjyqit.

Nga asistent virtual në rol ministror

Përpara se të bëhej ministre në ekran, “Diella” ishte diçka shumë më e thjeshtë.

Avatari u shfaq për herë të parë si një asistent dixhital në e-Albania, portalin online të qeverisë, i cili është krijuar për të udhëhequr qytetarët përmes shërbimeve publike.

Sipas padisë së Bishës në gjykatë, ajo nënshkroi një kontratë në dhjetor 2024, duke lejuar që imazhi dhe zëri i saj të përdoren për atë qëllim specifik për një periudhë prej një viti.

Pastaj erdhi prezantimi i kabinetit ku Shqipëria u prezantua me ministrin e saj të ri për inteligjencën artificiale, i cili kishte të njëjtin emër, fytyrë dhe zë si asistentja dixhitale e-Albania dhe, për rrjedhojë, aktorja Anila Bisha.

Gjykata duhet të vendosë

Bisha thotë se nuk ishte informuar se avatari do të merrte një rol ministror.

Anila Bisha thotë se njerëzit e kanë quajtur publikisht ‘Ministrja Diella’.Imazh: Privat
Avokati i saj, Aranit Roshi, e përshkruan kontratën që ajo lidhi si të kufizuar në fushëveprim. “Ishte një objekt ekskluziv, një qëllim ekskluziv. Kjo do të thotë që imazhi dhe zëri i saj nuk mund të përdoren për asnjë produkt tjetër”, tha ai.

Qeveria i ka hedhur poshtë akuzat. “Sipas mendimit tonë, pretendimi nuk ka bazë”, tha një përfaqësues i qeverisë në një deklaratë, duke shtuar se në fund të fundit i takon gjykatës të vendosë se kush ka të drejtë.

Një rast i mbrojtjes së të dhënave personale
Ekspertët ligjorë thonë se mosmarrëveshja nuk ka të bëjë kryesisht me të drejtën e autorit, por me mbrojtjen e të dhënave personale .

“Thelbi i çështjes është shkelja e të dhënave personale”, thotë Elton Peppo, profesor i asociuar në Fakultetin e Drejtësisë në Universitetin e Tiranës.

Sipas ligjit shqiptar, i cili është plotësisht në përputhje me standardet e BE-së për mbrojtjen e të dhënave, imazhi dhe zëri i një personi kualifikohen si të dhëna personale. “Çdo përdorim përtej kohëzgjatjes ose qëllimit të rënë dakord të kontratës përbën shkelje”, shpjegoi ai për DW.

Bisha i ka kërkuar Gjykatës Administrative të pezullojë përdorimin e imazhit dhe zërit të saj deri në dhënien e një vendimi përfundimtar. Një seancë gjyqësore për të vendosur mbi pezullimin e përkohshëm është planifikuar për 23 shkurt.

Në dosjen e saj, ajo përmend Këshillin e Ministrave, Agjencinë Kombëtare për Shoqërinë e Informacionit (AKSHI), kompaninë private të përfshirë në prodhimin e avatarit dhe Kryeministrin Edi Rama si të pandehur.

Ajo kërkon gjithashtu 1 milion euro dëmshpërblim moral.

Për muaj të tërë, thotë Anila Bisha, njerëzit i janë drejtuar asaj në publik si “Ministrja Diella”.

Figura dixhitale ka filluar ta eklipsojë personin që qëndron pas saj. Mbivendosja nuk është më teknike, por personale.

Një formë e dyfishimit të identitetit

Mark Marku, dekan i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë dhe lektor në Departamentin e Gazetarisë dhe Komunikimit në Universitetin e Tiranës, i përshkruan raste të tilla si një formë të dyfishimit të identitetit.

“Së bashku me imazhin, nuk e shitni personalitetin tuaj”, i tha ai DW-së, duke shpjeguar se një person mund ta licencojë ngjashmërinë e tij për një qëllim specifik, por kjo nuk i transferon automatikisht bindjet, vlerat apo pozicionimin e tij politik. “Askush nuk ka të drejtë të marrë identitetin e dikujt dhe ta përdorë atë përtej asaj që është rënë dakord.”

Ekziston gjithashtu një ndryshim i konsiderueshëm midis rolit të avatarit dhe atij të ministrit: Një asistent dixhital u përgjigjet pyetjeve teknike; një ministër flet në emër të shtetit.

Pasi u emërua ministre, “Diella” u shfaq në një ekran të madh në parlamentin e Shqipërisë për t’u drejtuar ligjvënësve si ministre e inteligjencës artificiale. Ajo gjithashtu u shfaq në ngjarje të ndryshme publike brenda dhe jashtë vendit.

Skenari mund të jetë shkruar nga të tjerë, por fytyra mbetet e njëjtë.

Bisha thotë se ndonjëherë kishte frikë se çfarë do të thoshte sozia e saj dixhitale. “Në disa raste, si në parlamentin e Shqipërisë, isha e shqetësuar”, tha ajo.

Inovacion i njohur ndërkombëtarisht
Në nivel ndërkombëtar, projekti është vlerësuar me nota të larta.

Në shkurt të vitit 2026, “Diella” u përzgjodh nga më shumë se 1,500 propozime në mbi 100 vende për të marrë Vulën Globale të Përshtatshmërisë për të Ardhmen në Samitin Botëror të Qeverive në Dubai — një çmim që njeh inovacionet qeveritare që synojnë të ardhmen.

Megjithatë, teknikisht, “Diella” mbetet një chatbot, një asistent virtual që vepron brenda parametrave të përcaktuar.

Eksperti i IT-së, Besmir Semanaj, thotë se nuk ka prova publike që sistemi është zhvilluar në një vendimmarrës autonom të inteligjencës artificiale. “Ende nuk e dimë nëse ‘Diella’ është trajnuar si një sistem i pavarur”, i tha ai DW-së.

Inovacioni nën hetim
Kur prezantoi “Diellën” si ministre të inteligjencës artificiale, kryeministri Edi Rama premtoi një epokë të re në të cilën “tenderët publikë do të jenë 100% të pakorruptueshëm dhe çdo fond publik 100% transparent”.

Megjithatë, në praktikë, avatari nuk është një inovacion më vete, por pjesë e sistemit të qeverisjes dixhitale shtetërore të Shqipërisë.

Sistemi mbikëqyret nga Agjencia Kombëtare për Shoqërinë e Informacionit (AKSHI), një institucion publik që menaxhon infrastrukturën dixhitale qeveritare të vendit (e-Albania), bazat e të dhënave publike, sistemet shtetërore të IT-së dhe proceset e prokurimit.

Qindra shërbime publike ofrohen përmes portalit e-Albania, ku u vendos për herë të parë avatari.

Në dhjetor 2025, Gjykata e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (GJKKO) e Shqipërisë urdhëroi masa paraprake — përfshirë arrest shtëpiak — kundër zyrtarëve të lartë të AKSHI-t, si pjesë e një hetimi nga Prokuroria e Posaçme Kundër Korrupsionit (SPAK) për dyshime për korrupsion dhe shpërdorim detyre.

Rasti thuhet se përqendrohet në dyshimet për parregullsi në tenderët publikë dhe procedurat e prokurimit që lidhen me infrastrukturën dixhitale dhe kontratat e shërbimeve.

Hetimi ndaj AKSHI-t është ligjërisht i ndarë nga padia e ngritur nga Bisha për përdorimin e ngjashmërisë së saj. Megjithatë, siç argumenton studiuesi i medias Mark Marku, perceptimi ka rëndësi.

Nëse një sistem prezantohet si një mënyrë për të frenuar atë që ai e quan “homo corruptus” – faktori subjektiv njerëzor në shpenzimet publike dhe procedurat e tenderimit – atëherë akuzat në lidhje me institucionin që menaxhon atë sistem ndikojnë në mënyrë të pashmangshme në besueshmërinë e perceptuar të atij sistemi dhe, për rrjedhojë, në iniciativa të tilla si “Diella”.