Thasë të zinj mbeturinash, të mbushur me dokumente të shkatërruara, zyra të mbyllura me çelës në institucionet shtetërore dhe veprimtari që, sipas dëshmive të punonjësve, po zhvillohen gjatë natës.

Këto janë të dhënat dhe fotografitë që po publikohen në publik, pasi Lista Studentore fitoi zgjedhjet e 25 tetorit kundër Partisë Progresive Serbe (SNS), e cila humbi pasi mbajti pushtetin në 14 vjetët e fundit.

Dyshimet e fundit për shkatërrimin e dokumentacionit të rëndësishëm janë ngritur në Fondin Republikan të Sigurimit Pensional dhe Invalidor të Serbisë (PIO).

Se fotografitë e thasëve me dokumentacion të shkatërruar janë autentike, për Radion Evropa e Lirë (REL) e konfirmoi Dragan Domazet, përfaqësuesi kryesor i Shoqatës së Sindikatave të Lira dhe të Pavarura (ASNS) për punonjësit e Fondit Republikan PIO.

“Diçka e jashtëzakonshme dhe e pazakontë po ndodh natën”, thekson Domazet, duke shtuar se punonjësit kanë arritur ta shpëtojnë një pjesë të dokumenteve të shkatërruara.

REL-i ka parë një email që Domazet, së bashku me fotografitë, ia kishte dërguar edhe Shoqatës së Sindikatave të Lira dhe të Pavarura, me qëllim të alarmimit të opinionit publik.

Deri në publikimin e këtij artikulli, Fondi PIO nuk u ishte përgjigjur këtyre akuzave.

Kryeprokurorja e Shtetit e Serbisë, Zagorka Dolovac, më 29 tetor i udhëzoi të gjithë kryeprokurorët publikë dhe ushtruesit e detyrës së kryeprokurorit publik që t’i drejtohen urgjentisht policisë me kërkesa për marrjen e masave për parandalimin e shkatërrimit të shkresave zyrtare dhe dokumenteve të tjera.

Sipas udhëzimit, informacionet e publikuara në opinion kanë të bëjnë me shkatërrimin e dokumenteve në institucionet shtetërore, banka, Agjencinë e Informacionit të Sigurisë, Agjencinë e Inteligjencës Ushtarake dhe institucione të tjera me rëndësi për sigurinë ekonomike, financiare dhe juridike të Serbisë.

Çfarë parasheh ligji?

Sipas Kodit Penal të Serbisë, shkatërrimi, fshehja ose falsifikimi i një dokumenti zyrtar përbën vepër penale, për të cilën parashihet dënim me burgim prej tre muajsh deri në pesë vjet.

Para udhëzimit të lëshuar nga Dolovac, Lista Studentore, e cila u formua nga protestat studentore kundër korrupsionit, u bëri thirrje punonjësve të institucioneve shtetërore që ta alarmojnë opinionin publik dhe të raportojnë shkatërrimin e dokumentacionit.

“Ju bëjmë thirrje që të parandaloni çdo keqpërdorim që mund të tentojnë ta bëjnë përfaqësuesit e pushtetit në largim gjatë periudhës së tranzicionit”, tha studenti Filip Uboviq në një konferencë për media në qendër të Beogradit.

REL-i iu drejtua Partisë Progresive Serbe me kërkesën për të komentuar akuzat se persona të afërt me të po shkatërrojnë dokumentacionin zyrtar në institucionet shtetërore, por nuk mori përgjigje.

Çfarë tjetër po raportohet?

Politikani opozitar Gjorgje Miketiq publikoi më 28 tetor, në llogarinë e tij në X, informacionin se dokumentacioni po shkatërrohet edhe gjatë natës në Ministrinë e Ndërtimit dhe në Ministrinë e Financave.

Këto ministri nuk kanë reaguar deri më tani ndaj këtyre akuzave.

Ministria e Ndërtimit, Transportit dhe Infrastrukturës e Serbisë kishte kompetenca lidhur me rindërtimin e stacionit hekurudhor në Novi Sad, ku më 1 nëntor 2024 u shemb streha e hyrjes. Kjo tragjedi, në të cilën humbën jetën 16 persona, u bë shkak për shpërthimin e protestave masive studentore, në të cilat kërkohej përgjegjësi.

Protestat u zgjeruan shumë shpejt, duke përfshirë kërkesa për luftimin e korrupsionit dhe uljen e presionit ndaj institucioneve.

Ndërkohë, përfaqësuesi i Listës Studentore, Nemanja Karoviq, gjatë një paraqitjeje në transmetuesin publik të Serbisë (RTS), tha se kishte tentime për nxjerrjen e rreth një miliardi dinarësh nga Banka e Kursimeve Postare. Sipas tij, kjo mund ta rrezikonte likuiditetin e bankës dhe pagesën e rregullt të pagave dhe pensioneve.

Megjithatë, Banka e Kursimeve Postare i mohoi këto pretendime më 29 tetor.

Ajo deklaroi se është një institucion i qëndrueshëm financiar, likuid dhe me rëndësi sistemike, i cili i zhvillon veprimtaritë në përputhje me rregulloret në fuqi.

“Lidhja e një ngjarjeje që nuk ka ndodhur me pretendimet për rrezikimin e likuiditetit të Bankës, të rregullsisë së pagesës së pagave dhe pensioneve, madje edhe të stabilitetit të të gjithë sistemit financiar, përbën vënie të pabazë në pikëpyetje të sigurisë së një institucioni që gëzon besimin e qytetarëve të Serbisë për më shumë se një shekull”, thuhet në komunikatë.

Partia Progresive Serbe, ndërkaq, gjatë fushatës së saj zgjedhore kishte pretenduar se qytetarët e Serbisë nuk do t’i merrnin të ardhurat e tyre të rregullta nëse do të fitonte Lista Studentore.

Kush duhet t’i hetojë akuzat për shkatërrimin e dokumentacionit?

Avokati Ahmed Delimegjac tha për REL-in se prokuroritë kompetente në Serbi duhet të reagojnë ndaj akuzave për shkatërrimin e dokumentacionit, pasi një veprim i tillë përbën vepër penale.

“Është e padiskutueshme se, nëse vërtetohet që dikush po shkatërron dokumentacionin zyrtar, ai po kryen vepër penale. Mendoj se prokurori dhe policia, e cila është e detyruar të ndërhyjë menjëherë kur merr vesh se po kryhet një vepër penale, duhet të reagojnë”, tha ai.

Ai pret që prokuroritë në Serbi të reagojnë dhe ta parandalojnë shkatërrimin e dokumentacionit zyrtar, pas kërkesës së kryeprokurores Zagorka Dolovac. Ai rikujton se, dy ditë më parë, Dolovac u kishte dërguar të gjitha prokurorive publike edhe një udhëzim për mundësimin e qasjes në çdo lëndë me të cilën ato po merren.

Sipas vlerësimit të tij, këto veprime të kryeprokurores vijnë pas ndryshimit të pushtetit dhe përpjekjes së saj, siç thotë ai, për t’iu “joshur” pushtetit të ri.

“Është e drejtë që të ndërmerren këta hapa, por, nga ana tjetër, kam frikë se këta njerëz po përpiqen të qëndrojnë në pozitat e tyre dhe të mos shkarkohen. Tani po garojnë se kush do të dëshmojë i pari se është besnik ndaj pushtetit të ri”, theksoi ai.

Si ruhet dokumentacioni zyrtar?

Dragan Domazet, përfaqësuesi kryesor i Shoqatës së Sindikatave të Lira dhe të Pavarura për punonjësit e Fondit Republikan PIO, tha se ekzistojnë dyshime serioze se po shkatërrohen edhe të dhënat e ruajtura në formë elektronike.

“Nëse ndonjë person entuziast nuk ka krijuar një kopje, ekziston rrezik i madh që një pjesë e konsiderueshme e provave për procedura të ndryshme të shkatërrohet”, theksoi ai.

Domazet beson se shkatërrimi i provave është “planifikuar dhe organizuar në mënyrë sistematike”.

Megjithatë, Rodollub Shabiq, jurist dhe ish-komisionar për Informimin me Rëndësi Publike dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale në Serbi, vlerëson se në vitin 2026 është e vështirë të shkatërrohet dokumentacioni zyrtar i ruajtur në formë elektronike.

“Ky është vlerësimi im. Por, e dini, gjatë 10 deri në 15 vjetëve të fundit, ne kemi qenë një vend jashtëzakonisht jotransparent, ose, më saktë, kemi pasur një pushtet jotransparent. Vetëm ata e dinë se si i kanë ruajtur dhe sistemuar dokumentet. Kjo e vështirëson identifikimin e çështjeve përkatëse”, tha ai.

Ai shtoi se, kur bie një regjim autokratik, gjithmonë ekziston rreziku i fshirjes dhe shkatërrimit të dokumentacionit që dëshmon shkelje të të drejtave të njeriut, krime, veprimtari kriminale ose manipulime të mëdha financiare. Megjithatë, ai përsëriti se sot është dukshëm më e vështirë të zhduken gjurmët.