Andy Burnham pritet të marrë postin e kryeministrit të Mbretërisë së Bashkuar brenda pak javësh. Një nga çështjet kryesore me të cilat do të përballet menjëherë, do të jetë marrëdhënia e Britanisë me Bashkimin Evropian.

Udhëheqësi në largim i qeverisë britanike, Keir Starmer, ka kaluar vitin e fundit duke negociuar një sërë marrëveshjesh me Brukselin. Burnham pritet të marrë drejtimin në një moment kur procesi është ende në zhvillim.

Marrëveshjet pritej të finalizoheshin në një samit më 22 korrik, datë e cila ishte vendosur në kalendar vetëm një javë përpara se Starmer të njoftonte papritur dorëheqjen e tij.

Ato përfshijnë një marrëveshje për sektorin agro-ushqimor, me synim lehtësimin e tregtisë së ushqimeve dhe pijeve, lidhjen e sistemeve të tregtimit të emetimeve mes BE-së dhe Britanisë, si dhe një skemë për lëvizjen e të rinjve që do ta bëjë më të lehtë jetesën dhe punën jashtë vendit për të rinjtë.

Gjithashtu, po negociohet një marrëveshje e veçantë për tregtinë e energjisë elektrike, por ajo ndjek një afat tjetër.

Aleatët e ministrit aktual për Brexit, Nick Thomas-Symonds, i cili udhëheq negociatat, thonë se kampi i Burnham duket se ka të njëjtin qëndrim me qeverinë aktuale për marrëveshjet kryesore.

Vetë Thomas-Symonds, i cili shpreson të qëndrojë në detyrë, tha në një konferencë të martën se paketa e marrëveshjeve “do të ndodhë”.

Megjithatë, ai paralajmëroi se data e samitit, tashmë e shtyrë për shkak të dorëheqjes së Starmer, ishte menduar si një mekanizëm për të përqendruar përpjekjet dhe për të vendosur një afat final për arritjen e marrëveshjeve. Zyrtarë britanikë dhe evropianë thonë se negociatat janë ende larg përfundimit.

Ndërsa bisedimet për tregtinë e emetimeve dhe marrëveshjen agro-ushqimore duket se po ecin mirë, skema për lëvizjen e të rinjve po rezulton më e vështirë.

Problemi është se të dyja palët kanë rënë dakord që tre marrëveshjet kryesore duhet të trajtohen si një paketë dhe se asnjë prej tyre nuk mund të përparojë pa u arritur marrëveshje për të gjitha.

Brukseli solli një kërkesë të re gjatë negociatave të këtij viti, duke kërkuar që çdo marrëveshje për lëvizjen e të rinjve të përfshijë edhe uljen e tarifave universitare për studentët evropianë që studiojnë në universitetet britanike.

Që pas Brexit-it, këta studentë paguajnë dhjetëra mijëra paund më shumë për studimet krahasuar me studentët vendas, dhe BE-ja kërkon rikthimin e situatës së mëparshme.

Londra argumenton se kjo nuk ishte pjesë e planit të negociatave të miratuar vitin e kaluar dhe se sektori britanik i arsimit të lartë nuk mund të përballojë humbjen e të ardhurave.

Grupi Russell, që përfaqëson universitetet kërkimore më prestigjioze në Britani, vlerëson se ndryshimi do t’i kushtonte sektorit rreth 580 milionë paund.

Deri tani, qëndrimi i Britanisë është se çështja e tarifave nuk duhet të përfshihet në negociatat për lëvizjen e të rinjve. Megjithatë, Londra është e hapur ta diskutojë këtë në të ardhmen, nëse merr një ofertë të konsiderueshme ekonomike në këmbim. Pyetja për Burnham do të jetë: sa e madhe duhet të jetë kjo ofertë?

Marrëveshjet kanë edhe rëndësi urgjente

Lidhja mes marrëveshjeve e rrit urgjencën e negociatave. Marrëveshja për sistemin e tregtimit të emetimeve synon të lidhë tregjet e karbonit të BE-së dhe Britanisë, duke përjashtuar kompanitë britanike nga taksa e re kufitare e karbonit e BE-së (CBAM).

Kjo politikë po zbatohet gradualisht dhe derisa të sigurohet përjashtimi, ajo do të prekë eksportet britanike me intensitet të lartë karboni drejt BE-së, përfshirë sektorë politikisht të ndjeshëm si industria e çelikut.

Marrëveshja për tregun e karbonit duket se ka qenë më e lehtë për t’u negociuar, por kompanitë mund të detyrohen të presin dhe të paguajnë më shumë nëse e gjithë paketa vonohet.

Edhe marrëveshja agro-ushqimore është e rëndësishme. Qeveria britanike ka vendosur një afat ambicioz pasi beson se ajo mund të ndihmojë në uljen e presionit mbi çmimet e ushqimeve gjatë krizës së kostos së jetesës.

Edhe pse disa kompani kanë vënë në pikëpyetje ndikimin real të saj, marrëveshja është pjesë e narrativës politike të qeverisë dhe synon të tregojë se po merren masa për këtë problem.

Ka edhe çështje të tjera që pritej të diskutoheshin në samit. Industria britanike dhe evropiane e automjeteve përballen me një afat në fund të vitit për të zgjidhur problemet me zinxhirët e furnizimit për bateritë e automjeteve elektrike.

Po ashtu, duhet të zgjidhen së shpejti negociatat për aksesin e kompanive britanike të mbrojtjes në skemën e BE-së për kreditë e armëve për Ukrainën, në mënyrë që ato të mos humbasin kontrata.

Përballja me proteksionizmin e BE-së

Në disa fusha tregtare, Burnham do të duhet të përballet me një valë globale proteksionizmi vetëm për të ruajtur pozicionin aktual.

BE-ja ka reaguar ndaj politikave proteksioniste të SHBA-së dhe Kinës duke rritur barrierat tregtare, përfshirë tarifa të reja për çelikun dhe kërkesa për përdorimin e produkteve evropiane në sektorë si industria automobilistike dhe energjia bërthamore.

Britania aktualisht po lufton që të përjashtohet nga këto masa, duke propozuar një aleancë tregtare me BE-në për çelikun. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse Brukseli do ta pranojë këtë.

Çfarë do të ndodhë me vijat e kuqe të Brexit?

Përtej çështjeve teknike, Burnham do të duhet të marrë edhe vendime politike dhe strategjike. A do të kërkojë ai një zbutje të mëtejshme të Brexit-it? Apo do të synojë në të ardhmen një rikthim më të madh të Britanisë në strukturat evropiane?

Një nga pyetjet kryesore lidhet me qëndrimin e Partisë Laburiste për rikthimin në tregun e përbashkët evropian, bashkimin doganor dhe lëvizjen e lirë.

Plani i Starmer ishte që Britania të afrohej më shumë me tregun e vetëm të BE-së në disa sektorë, por nuk ishte e qartë nëse Brukseli do ta pranonte këtë apo do ta shihte si një përpjekje për të zgjedhur vetëm pjesët e favorshme të marrëveshjes.

Mesazhi i BE-së ka qenë se vijat e kuqe të Britanisë e bëjnë më të vështirë një afrim më të madh.

Kryeministri i ri do të duhet t’u japë përgjigje këtyre pyetjeve në samitin e ardhshëm BE-Britani, nëse dhe kur ai do të riplanifikohet, me gjasë gjatë vjeshtës.

Në fund, ai do të duhet të vendosë edhe se si do të duket programi i ardhshëm elektoral i Laburistëve për këtë çështje./Politico.eu