Udhëheqësit evropianë të mbledhur në Bruksel të enjten dhanë një mesazh të qartë: nuk ka më kthim prapa! Edhe pse samiti emergjent, i thirrur pas kërcënimeve të Presidentit amerikan Donald Trump për të pushtuar Groenlandën, rezultoi më pak dramatik pasi Uashingtoni u tërhoq 24 orë më parë, realizimi se rendi transatlantik i pas vitit 1945 ka hyrë në një fazë të pakthyeshme ishte i dukshëm.

Presidenti francez Emmanuel Macron dhe kancelari gjerman Friedrich Merz, dy figurat më të fuqishme të Bashkimit Evropian pavarësisht mosmarrëveshjeve të fundit mes tyre, paralajmëruan se kriza transatlantike e ka futur BE-në në një realitet të ri, ku pavarësia strategjike nuk është më zgjedhje, por domosdoshmëri. “Ne e dimë se duhet të punojmë si një Evropë e pavarur,” deklaroi presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, pas përfundimit të takimit pesëorësh. Edhe pse samiti nuk prodhoi vendime konkrete apo debate të hapura, ai sinjalizoi një konsensus të heshtur mes udhëheqësve evropianë se ekziston një ndarje thelbësore mes rendit të vjetër perëndimor dhe asaj që pritet të vijë. Sipas diplomatëve të BE-së, kërcënimet e Trump ndaj Groenlandës shërbyen si një “terapi shoku” që përshpejtoi vendime të paimagjinueshme vetëm disa muaj më parë.

“Ky është momenti Rubikon,” tha një diplomat nga Evropa Lindore. “Evropa nuk mund të kthehet më në mënyrën se si ka funksionuar deri tani.”. Reagimi fillestar i BE-së ndaj krizës – pezullimi i marrëveshjes tregtare me SHBA-në, diskutimet për dërgimin e trupave në Groenlandë dhe paralajmërimet për masa të gjera hakmarrëse tregtare – u pa si një pararendje e një strategjie më të gjerë dhe më të ashpër. Diplomatët theksuan se përgjigjja e përbashkët e BE-së nuk mund të kufizohet vetëm në siguri apo energji. “Duhet të jetë gjithçka, të gjitha menjëherë: mbrojtja, energjia, ekonomia, tregtia,” tha një prej tyre.

Një element kyç i këtij transformimi është uniteti i shtuar i BE-së, veçanërisht mes vendeve të Evropës Lindore, të cilat tradicionalisht kanë mbështetur fuqishëm NATO-n dhe lidershipin amerikan përballë kërcënimit rus. Tani, edhe këto shtete po tregojnë gatishmëri për t’u bashkuar me projektin e pavarësisë evropiane. Estonia, për shembull, shqyrtoi publikisht mundësinë e dërgimit të trupave në Groenlandë si pjesë e një misioni vëzhgues të NATO-s, një sinjal domethënës i ndryshimit të qasjes. Kryeministrja daneze Mette Frederiksen deklaroi se “kur Evropa qëndron e bashkuar dhe e gatshme të mbrojë veten, rezultatet janë të dukshme”. Edhe Polonia, një nga aleatët më të fortë të SHBA-së, po rishikon qëndrimin e saj. Kryeministri Donald Tusk la të hapur mundësinë e përdorimit të Instrumentit Anti-Shtrëngim të BE-së, një mjet i fuqishëm për hakmarrje tregtare.

“Na duhet besim dhe respekt mes partnerëve, jo dominim dhe shtrëngim,” tha Tusk. Një ndryshim i ngjashëm po vërehet edhe në vendet nordike dhe në Gjermani, e cila për dekada ka ndërtuar politikën e saj mbi marrëdhënien transatlantike. Kancelari Merz ka sinjalizuar se Berlini mund të mbështesë masa të forta tregtare kundër SHBA-së, nëse tensionet përshkallëzohen.
“Kriza e Groenlandës ishte një mësim i dobishëm,” tha një diplomat i BE-së. “Kjo është një epokë e re. Nuk do të mbështetemi më verbërisht te SHBA-ja.”. Sipas zyrtarëve evropianë, sfidat e ardhshme nga Ukraina te siguria, konkurrueshmëria dhe autonomia strategjike, do të kërkojnë që BE-ja të ndjekë gjithnjë e më shumë axhendën e saj, në një botë ku rendi i vjetër duket se po i afrohet fundit. bw