Amos Chapple

Pas njoftimit të 28 majit se Suedia do t’i dhurojë Ukrainës 16 aeroplanë luftarakë të gjeneratës së vjetër, Gripen, ekspertët e industrisë thonë se një detaj kyç i këtij transferi do të përcaktojë ndikimin e menjëhershëm të këtij aeroplani në luftën me Rusinë.

Dhurimi i aeroplanëve “mund të përbëhet nga” municion i avancuar, përfshirë raketat Meteor, sipas Qeverisë suedeze.

Këto raketa ajër-ajër me rreze të gjatë veprimi “do të ishin të nevojshme për t’i rrezikuar aeroplanët luftarakë rusë sikurse Su-34”, tha për Radion Evropa e Lirë Christoph Bergs, analist i fuqisë ajrore në Institutin Mbretëror të Shërbimeve të Bashkuara (RUSI) në Mbretërinë e Bashkuar.

Bombarduesit luftarakë rusë, Su-34, lëshojnë rregullisht bomba rrëshqitëse që përshkojnë 60 deri në 100 kilometra për të goditur territorin ukrainas. Këto armë ajrore, me kosto të ulët, kanë rezultuar të jenë të vështira për t’u ndalur dhe jashtëzakonisht shkatërruese.

Një bombë rrëshqitëse ruse e fotografuar pas lëshimit në korrik të vitit 2024.

Raketat në arsenalin aktual ajror të Ukrainës nuk e kanë rrezen e nevojshme për të shënjestruar bombarduesit rusë pa hyrë në “shtresa të rrezikshme të mbrojtjes ajrore ruse me rreze të gjatë veprimi pranë vijës së frontit”, tha Bergs.

Raketat Meteor, të cilat kanë një rreze veprimi prej më shumë se 100 kilometrash, mund t’i japin Ukrainës aftësinë për ta shtyrë kufirin e rrezikut për pilotët rusë përtej rrezes së veprimit të bombave rrëshqitëse.

Pavarësisht nëse raketat Meteor do t’i jepen Ukrainës bashkë me aeroplanët Gripen, supozohet se fluturaket do të përdoren po ashtu për të gjurmuar dhe rrëzuar raketa dhe dronë rusë, siç janë dronët Shaheh, të dizajnit iranian. Stokholmi thotë se avionët do të dorëzohen deri në fillim të vitit 2027.

Një aeroplan Gripen i ushtrisë tajlandeze i fotografuar në janar të vitit 2026.

Aeroplanët Gripen të prodhuar në Suedi konsiderohen nga shumë si idealë për luftën ajrore të Ukrainës, duke pasur parasysh kostot relativisht të ulëta të operimit – më të ulëtat në mesin e një grupi aeroplanësh luftarakë perëndimorë që janë të ngjashëm – si dhe thjeshtësinë e tyre.

Përkrahësit e Gripen thonë se një pilot luftarak me përvojë, që flet anglisht, mund të përgatitet për misione luftarake me një aeroplan Gripen brenda vetëm tre deri në katër muaj trajnim. Për krahasim, pilotët e ardhshëm të aeroplanëve F-16 duhet të përgatiten të paktën për gjashtë muaj për të operuar me këtë fluturake amerikane.

Por, Gripenët janë kritikuar në të kaluarën, përfshirë në një raport që doli në publik në vitin 2008, në të cilin testues zviceranë erdhën në përfundim se aeroplani nuk kishte performancë “të kënaqshme” në misionet ajër-ajër. Këto fluturake nuk kanë korrur asnjë fitore në luftime ajër-ajër gjatë dekadave që kanë qenë në shërbim në forcat ajrore të vendeve të ndryshme të botës.

Kabina e pilotit e këtij aeroplani luftarak Gripen, që është pjesë e Forcave Ajrore të Brazilit.

Gripen – fjala suedeze për “grifin”, krijesa mitologjike gjysmë luan e gjysmë shqiponjë – u zhvillua gjatë Luftës së Ftohtë për “operacione të gjera” në mbarë Suedinë, duke i lejuar aeroplanit të operojë nga baza të improvizuara në shumicën e autostradave të këtij vendi, që dikur ishte neutral.

Planifikuesit ushtarakë të Suedisë supozuan se bazat kryesore ajrore do të shënjestroheshin që në fillim të ndonjë konflikti të mundshëm. Prandaj, aeroplanët Gripen u projektuan që të “fshiheshin në baza rrugore, të lëshoheshin nga segmente të autostradave, dhe të furnizoheshin me karburant dhe të riarmatoseshin shpejt nga ekipe të vogla të mirëmbajtjes”, sipas SAAB-it, kompanisë që prodhon këtë fluturake luftarake.

Aeroplanët janë unikë për aftësinë e tyre për të ngritur dhe ulur në pista me kushte të vështira me gjatësi deri në 400 metra, si dhe për kohën shumë të shkurtër të kthimit në shërbim. Një Gripen që kthehet nga një mision luftarak mund të furnizohet me karburant dhe të riarmatoset nga një ekip prej vetëm pesë personash brenda “10-15 minutash”, sipas kompanisë që e prodhon atë.

Pasi aeroplanët e llojit Gripen t’i dhurohen Ukrainës dhe të integrohen në forcën ajrore të vendit, Kievi ka premtuar se deri në vitin 2030 do të blejë edhe 20 aeroplanë Gripen të versionit më të ri E/F, blerje në vlerë prej 2.9 miliardë dollarësh.

Përgatiti: Mimoza Sadiku