Çmimi Nobel për Paqe për vitin 2026 iu nda të premten gjyqtares nga Afrika e Jugut, Navi Pillay, e cila drejtoi gjykatën për gjenocidin në Ruandë dhe vitin e kaluar kryesoi një komision të OKB-së që akuzoi Izraelin për gjenocid në Gazë.
Pillay, e cila aktualisht është gjyqtare në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë, në një çështje ku edhe Mianmari akuzohet për gjenocid, ka qenë “vendimtare për të siguruar që krimet e luftës, krimet kundër njerëzimit dhe gjenocidi të ndiqen penalisht”, tha Jorgen Watne Frydnes, kryetar i Komitetit Norvegjez të Nobelit, në Oslo.
Pillay drejtoi Komisionin e Pavarur Ndërkombëtar të Hetimit të OKB-së, i cili nuk flet në emër të organizatës botërore dhe që vitin e kaluar arriti në përfundimin se në Gazë po kryhej gjenocid.
Në atë kohë, Pillay i tha agjencisë AFP se ekipi i saj kishte ndarë me prokurorët e Gjykatës Penale Ndërkombëtare “mijëra pjesë informacioni”.
OKB-ja tha se çmimi për Pillayn ishte dëshmi e “vlerës” së të drejtave të njeriut.
Juria e Nobelit tha se po e nderonte atë në një kohë kur “sistemi i së drejtës ndërkombëtare është nën presion të jashtëzakonshëm dhe institucionet e tij janë nën sulm”.
“Në një kohë sfidash ekzistenciale, përfshirë më shumë luftëra dhe konflikte se sa ka parë bota prej shumë kohësh, e drejta ndërkombëtare nuk është më thjesht një plotësim i paqes dhe sigurisë. Ajo është një domosdoshmëri absolute”, tha Frydnes.
“Përkushtimi i Navi Pillayt ndaj parimeve universale ligjore dhe busulla e saj e fortë morale kanë qenë të pandryshueshme gjatë një karriere të gjatë”, thuhet në deklaratën e komitetit.
Çmimi, një nga vlerësimet më të larta diplomatike dhe humanitare, pritet të shkaktojë pakënaqësi te presidenti amerikan Donald Trump, administrata e të cilit ka sulmuar vazhdimisht institucionet e drejtësisë ndërkombëtare.
Që nga rikthimi në Shtëpinë e Bardhë në janar të vitit 2025, Trump nuk e ka fshehur dëshirën e tij për të fituar çmimin.
“Nëse duartrokisni pak më shumë, mund ta ndaj këtë çmim me Trumpin”, tha Pillay, mes duartrokitjeve në këmbë, në një moment të filmuar nga sekretarja e përgjithshme e Amnesty International, Agnes Callamard, në Nuremberg dhe të publikuar në rrjetin social X.
Vitin e kaluar, çmimi iu dha udhëheqëses së opozitës venezueliane, Maria Corina Machado, e cila më pas ia dhuroi Trumpit medaljen e artë të Nobelit.
Çmimi përfshin një medalje ari, një diplomë dhe një shumë prej 1.2 milionë dollarësh.
Çmimi do të dorëzohet në një ceremoni zyrtare në Oslo më 10 dhjetor, në përvjetorin e vdekjes, në vitin 1896, të krijuesit të çmimeve, shpikësit dhe filantropit suedez Alfred Nobel.
Çmimi Nobel për Paqe është i vetmi çmim Nobel që jepet në Oslo, ndërsa çmimet në kategoritë e tjera shpallen në Stokholm.
Të enjten, Çmimi Nobel për Letërsinë iu dha poetes kanadeze Anne Carson, për risjelljen e miteve dhe antikitetit grek në forma moderne, të cilat kanë frymëzuar mënyra të reja të të shkruarit.
Sezoni i Çmimeve Nobel për vitin 2026 përfundon të hënën me shpalljen e çmimit në ekonomi.
