Në të gjitha rastet, Muka paraqiti prova konkrete të plagjiaturës, përfshirë krahasime të drejtpërdrejta mes punimeve dhe tezave të doktoraturës së zyrtarëve dhe materialeve të kopjuara. Për shembull, Balla kishte marrë doktoraturën në vitin 2015 me vlerësimin maksimal “summa cum laude” në Universitetin e Iașit në Rumani, pasi kishte kopjuar pjesë të gjera nga studimi “Policy-Making in the EU: Achievements, Challenges, and Proposals for Reform” i Andrea Renda-s për Qendrën për Studime të Politikave Europiane në Bruksel, në tezën e tij “The Reform of Decision-Making System in the European Union”.

Rasti u hetua nga universiteti dhe iu përcoll Ministrisë së Arsimit, por më pas “u zhduk”. Nga gjithë këto raste, vetëm Demo – sot Ministër Shteti për Pushtetin Vendor – përfundoi duke u larguar nga posti, duke u transferuar si kryetar bashkie në Berat.

Në përgjigje, kryeministri Edi Rama i ofroi Mukës postin e zëvendësministrit të Arsimit, duke zëvendësuar Demon. Emërimi i tij u pa si një taktikë e zakonshme, ende e përdorur, për të përfshirë kritikët e qeverisë në poste formale për t’i qetësuar dhe për të zbutur kritikën. Por vetëm dy javë më vonë, Muka dha dorëheqjen, duke përmendur “arsye etike, morale dhe profesionale, si dhe papajtueshmëri me modelin e punës në Ministrinë e Arsimit”.

Pavarësisht karrierës së tij të suksesshme, që e ka çuar nga Erasmus Medical Center në Roterdam te gjiganti farmaceutik Novo Nordisk, Instituti i Mjekësisë Parandaluese në Bernë dhe Qendra për Kërkime Parandaluese në Stanford, Muka vazhdon të jetë kritik i rëndësishëm i sistemit arsimor shqiptar dhe standardeve akademike. Ai pranoi të fliste për angazhimin e tij me Shqipërinë dhe për mënyrën se si e sheh të ardhmen e shkencës dhe akademisë.

Si nisi shqetësimi për cilësinë e arsimit dhe më pas për kredencialet akademike të politikanëve?

Unë kam qenë student mjekësie në Shqipëri dhe që atëherë kam protestuar për cilësinë e arsimit. Në atë kohë nuk kisha përvojë jashtë vendit dhe interneti nuk ishte si sot. Kur shkova në Holandë për master, doktoraturë dhe postdoktoraturë, kuptova gjithnjë e më shumë problemin. Atje kuptova se për t’u bërë profesor duhen publikime, kërkim shkencor, grante dhe inovacion. Këto gjëra mungonin dhe ende mungojnë në Shqipëri.

Gjithçka filloi nga një emision televiziv ku shpjegova se si bëhesh profesor. Në shaka thashë: “Po sikur ta bëj gjyshen time profesore?” Dhe testova disa revista ku edhe një person pa arsim të lartë mund të publikonte artikuj. Disa prej tyre pranuan.

Kjo tregoi se edhe persona pa arsim bazë mund të plotësonin “kritere” për profesor në Shqipëri. Më pas fillova të hetoj rastet e zyrtarëve dhe gjeta plagjiatura të shumta. Kjo tregoi se problemi ishte shumë më i madh.

Muka shpjegon se u ftua në qeveri si zëvendësministër për të “ndalur kritikën nga jashtë”, por pas dy javësh u largua, pasi nuk pa asnjë strukturë funksionale dhe asnjë vullnet për reforma reale. Ai përshkruan një administratë ku mungonin procedurat, transparenca dhe ku fokusi ishte te rrjetet sociale dhe imazhi publik, jo te reformat.

Ai kritikon gjithashtu sistemin akademik, ndërhyrjet politike në universitete, korrupsionin në arsimin e lartë dhe mungesën e meritokracisë. Sipas tij, Shqipëria ka një sistem që prodhon diploma pa cilësi reale dhe nxit largimin e të rinjve nga vendi.

Muka paralajmëron se inteligjenca artificiale do ta përkeqësojë situatën, pasi do të rrisë numrin e diplomave, por jo cilësinë e kërkimit shkencor.

Ai thotë se sistemi aktual është i orientuar më shumë për punësim politik sesa për zhvillim shkencor, dhe se fondet kërkimore shpesh administrohen nga persona pa kualifikime shkencore.

Sipas tij, emigrimi masiv, mungesa e standardeve dhe propaganda politike po e dëmtojnë rëndë sistemin arsimor dhe zhvillimin e vendit./ The Albanian Mechanism

* Titulli origjinal