Në shtator të vitit 2020, Isa Aliu, 54 vjeç nga Elbasani, shkëmbeu një makinë për një tokë me vlerë 4.1 milionë lekë. Problemi është se makina ishte blerë më herët për 900 mijë lekë dhe, sipas të dhënave të siguruara nga prokurorët nga regjistri i udhëtimeve ndërkufitare, vijoi të përdorej nga Aliu edhe pas shitjes së supozuar.

Prokurorët thonë se transaksioni, dukshëm i pavërtetë, ishte pjesë e një morie veprimesh në shërbim të Salvatore Aliut, vëllait të Isait, person përgjegjës për trafikimin e një sasie të stërmadhe droge, së paku 50 tonë kokainë, fitimet e së cilës mund të arrijnë në qindramilionë euro dhe që janë konvertuar në pasuri të ndryshme me vlerë së paku 150 milionë euro të identifikuara në 491 prona të ndryshme dhe 209 llogari bankare.

Një vendim i GjKKO-së për vendosjen e masës së sekuestros preventive mbi pasuritë e dyshuara si të rrjedhura nga proceset e pastrimit të parave të këtij grupi, detajon nga njëra anë aktivitetin e trafikut të drogës në përmasa të stërmëdha dhe nga ana tjetër, proceset e kamuflimit të burimit të parave përmes investimeve fiktive dhe deklarimit të fitimeve të paqena, kryesisht në sektorin e ndërtimit, por edhe në tregtinë me pakicë dhe turizmin.

Hetimi është realizuar falë të dhënave të siguruara nga përgjimi nga autoritetet franceze të komunikimeve të kryera nga grupet kriminale përmes aplikacionit Sky ECC. Përgjimet i përkasin periudhës nëntor 2019, prill 2021. Hetimi është nisur nga Prokuroria e Posaçme në bazë të një referimi nga Policia e Shtetit në vitin 2020 dhe është realizuar nga prokurorët Klodjan Braho dhe Doloreza Musabelliu.

Isa Aliu, aktiviteti i parë ekonomik i të cilit ishte një kompani tregtie me pakicë e quajtur Road House në Elbasan, hapur në vitin 2008, por fuqizuar veçanërisht pas vitit 2020, konsiderohet nga prokuroria si personi kyç përgjegjës për pastrimin e parave. Grupi i drejtuar nga i vëllai, Salvatore Aliu, konsiderohet si grupi përgjegjës për trafikimin e pesëdhjetë tonelatave kokainë nga Amerika Latine për në Evropë, nga të cilat afro 9 tonë janë kapur. Kapjet dhe sasitë e tjera të vlerësuara të trafikuara i përkasin vetëm periudhës gjatë së cilës Sky ECC ka qenë nën përgjim. Se çfarë ka ndodhur para nëntorit 2019 dhe pas prillit 2021, kjo mbetet vetëm për t’u marrë me mend.

Sipas të dhënave të dosjeve të tjera hetimore të para nga BIRN, kokaina blihet zakonisht për 7 mijë dollarë për kilogram në vendet e origjinës ndërsa transporti e rrit koston në afërsisht 10 mijë euro. Pasi del në Evropë, kokaina shitet me shumicë për 25-30 mijë euro për kilogram. Nëse supozohet se 9 nga 50 tonët që i janë identifikuar këtij grupi janë zënë nga policitë e vendeve të ndryshme evropiane, zëniet e drogës duket se e rrisin koston totale të sjelljes nga Amerika Latine në Evropë me afro 20% të tjera. Trafikantëve u mbetet në këtë mënyrë një normë fitimi prej 200 deri në 250% mbi kostot. Xhiroja totale e të pesëdhjetë tonëve të shitur me çmim shumice vlerësohet në shifrën e pabesueshme së paku një miliardë euro. Fitimet bruto nga një tregti e tillë arrijnë me lehtësi në qindra milionë euro.

Zbulimet e prokurorisë nga pronat që i përkasin këtij grupi vlerësohen në 150 milionë euro.

Beton dhe para të thata

Gjithsej dhjetë shtetas, përfshirë të njohurit Eldi Dizdari dhe Dritan Gjika, janë identifikuar nga prokuroria si përgjegjës për trafikimin e drogës, ndërsa shumë të dyshuar të tjerë nuk janë identifikuar dot. Prokurorët në të gjithë botën shpenzojnë  shumë burime për të identifikuar përdoruesit e aplikacionit Sky ECC si  dhe për të provuar përdorimin e këtij aplikacioni nga të dyshuarit përkatës përmes të dhënave rrethanore, të tilla si biseda me elementë faktikë të lidhur me ngjarje të dokumentueshme. Por shumë nga përdoruesit e Sky ECC mbeten gjithsesi të paidentifikuar dhe të paidentifikueshëm.

Sa i përket pastrimit të parave, prokurorët besojnë se Isa Aliu dhe Nikollë Bibaj janë identifikuar si kryesorët. Detyra e tyre ishte që të fshihnin një pjesë të parave në mënyrë fizike, me fuçi apo në muret ndarëse të apartamenteve të blera posaçërisht për këtë qëllim. Një pjesë transformohej në kompani dhe prona të patundshme gjithkund nëpër Shqipëri, përfshirë hotele luksi, dukshëm investime të tepruara për tregun shqiptar, por që, për shkak se trafikantët kishin ngut për të materializuar paratë e thata, kostot dhe fitimet potenciale nga investimet kishin rëndësi dytësore.

Komunikimet në Sky ECC japin të dhëna për transferimin në Shqipëri të së paku 30 milionë eurove cash. Në datën 30 gusht 2020, Isai informon të vëllain se ka në gjendje cash 6 milionë euro, ndërsa dy javë më vonë, më 15 shtator, gjendja cash është rritur në 9.8 milionë euro. Dy ditë më herët, më 13 shtator, Salvatore njofton të vëllain se do t’i sjellë 20 milionë euro. Ai e instrukton të vëllain që të fshehë paratë në fuçi apo të blejë apartamente për t’i përdorur vetëm për fshehjen e topave me para në hapësirat bosh mes mureve ndarëse.

Aliu Road House ishte një rrjet dyqanesh për mallra të përziera në  qytetin e Elbasanit, themeluar fillimisht nga Isa Aliu në vitin 2008 dhe që, deri në vitin 2020, shënonte vit pas viti humbje. Humbjet e akumuluara arrinin në afro 18 milionë lekë (rreth 180 mijë euro me kursin e sotëm).

Fati i kompanisë ndryshoi në këtë kohë, vëren Prokuroria, kur në vitin 2021, ajo deklaroi fitime neto në masën 109 milionë lekë. Kompania u angazhua në sektorin e ndërtimit, fillimisht si nënkontraktore për ndërtim banesash, por që sipas prokurorëve, plani ishte i qartë: deklarimi i fitimeve të paqena për të justifikuar ekspansionin e planifikuar nga  grupi në  sektorin e ekonomisë së ligjshme.

“Përpara kësaj periudhe”, vërejnë prokurorët, kompania “nuk  ka patur infrastrukturën e nevojshme për futjen në tregun e ndërtimit, si dhe nuk  ka patur kapital të lartë qarkullues për zhvillimin e këtij aktiviteti.”

Kjo nuk e ndaloi kompaninë që, në dy vitet që pasuan, të hynte si investitor në dy projekte fantazmagorike zhvillimi në zonën e Gjirit të Lalzit. Në kompleksin Lalzi Marina Seaside kompania investoi 30 milionë euro për ndërtimin e 90 mijë metrave katrorë, ndërsa në kompleksin Porto Lalzi Villas investoi 12 milionë euro.

Mënyra se si kompania u përpoq të pastrojë milionat e trafikut të drogës ishte duke marrë përsipër punime ndërtimi përkundrejt apartamenteve dhe vilave të gatshme, një skemë shkëmbimi në natyrë që duket se shkrihet me praktikën e zakonshme të biznesit shqiptar.

Kompania Aliu Road House duket se ka hyrë në marrëveshje blerjeje edhe për pjesën më të madhe të një pallati në ndërtim në Qerret, ka blerë me klering përkundrejt punimeve me vlerë 1.5 milionë euro te Lura 5 në Gjirin e Lalzit dhe afro 400 mijë euro apartamente në një pallat tjetër në Golem.

Krahas aktiviteteve të tilla, kompania reklamon në faqen e saj të internetit se ka fituar punë publike gjatë procesit të rindërtimit nga  tërmeti i vitit 2019 në Durrës. Procesi i rindërtimit i kushtoi taksapaguesve shqiptarë dhe donatorëve të huaj mbi 1 miliardë euro dhe ka vijuar deri sot e kësaj dite, pothuajse shtatë vjet pas tërmetit. Por qeveria qendrore dhe  bashkitë i kanë kryer prokurimet e rindërtimit përmes instrumentit të gjendjes së jashtëzakonshme, gjë që siguron konkurrencë të ulët dhe fitime të larta për kompanitë fituese.

Ky nuk është rasti i parë ku kompani të lidhura me krimin e organizuar identifikohen si fituese të kontratave publike, veçanërisht në procesin e rindërtimit nga tërmeti.

Zgjerimi me vlerë 100 milionë euro

Deri në këtë pikë, Isa Aliu, përmes kompanive të tij të ndryshme, (përfshirë një kompani të sigurisë fizike, një aktivitet me licencë nga Ministria e Brendshme, e cila duket se është shumë tërheqëse për grupet kriminale për shkak të autorizimit që bart për mbajtje armësh dhe qarkullim me njerëz të armatosur), kishte vënë në qarkullim dhjetëramiliona euro, të trupëzuara në qindra tituj pronësie, toka, apartamente, vila e të tjera. Por nga viti 2025, Aliu dhe mbështetësit e tij, deri në këtë kohë, tërësisht të panjohur, duket se patën ambicien të hynin në sipërmarrje akoma më të mëdha. Një hotel me pesë yje në Jalë të Vunoit, në bredgetin e Jonit. Sipas vendimit të gjykatës, projekti, i cili nuk u vu në lëvizje, kërkonte investime prej së paku 100 milionë euro. Projekti, të cilit i është referuar si ZIG-ZAG për shkak të formës tëpjetë kodrës mbi det, supozohet se do të ndërtohet në një kodër në jug të gjirit të Jalit, pranë plazhit të Gumës.

Krahas linjës së vëllezërve Aliu, dosja analizon aktivitetin e vëllezërve Sokol, Nikoll e Shpëtim Bibaj. Hetimet kanë zbuluar se Sokol Bibaj është furnizuar me drogë nga Salvatore Aliu në nivelin e tonelatave, ndërsa në një nga bisedat e përgjuara, ai i ka treguar Salvatorit se bën edhe tetë tonë në javë.
“Do e drogojmë Evropën,” thotë ai, duke nënkuptuar sasitë e stërmëdha të trafikuara. Vëllezërit e tij, Nikolla dhe Shpëtimi  kujdeseshin në Shqipëri për legjitimimin e shumave monetare, kryesisht përmes kompanive të ndërtimit. SPAK vëren se në shumë raste, këta janë angazhuar në shit-blerje aksionesh në kompani të ndryshme përmes shumave që nuk kanë sens nga pikëpamja ekonomike. Veprimi i parë fiktiv është kur Shpëtim Bibaj blen 70% të kuotave të një kompanie me vlerë nominale 19 milionë lekë pasi paguan zyrtarisht vetëm 1.2 milionë lekë.

“Transaksioni është kryer 15.5 herë nën vlerën nominale,” vëren SPAK. “Kjo zbritje ekstreme dhe e panatyrshme provon se çmimi është fiktiv.”

Një nga skemat e përdorura për pastrimin e parave, sipas dyshimeve të prokurorisë, ka të bëjë me lehtësinë e krijuar nga qeveria aktuale që nga viti 2015 e pas, në të cilën, biznesi i vogël nuk i nënshtrohet tatimit mbi fitimin. Kështu, Shpëtim Bibaj deklaroi në vitin 2021 afërsisht 10.4 milionë lekë nga aktiviteti i një kompanie person fizik, shumë parash  të cilën ia dha hua  kompanisë së ndërtimit që kishte blerë me çmim 15 herë më të ulët se sa vlera nominale.

Pas këtyre qarkullimeve fillestare, të dyshuarit u angazhuan në investime të mëdha në sektorin e ndërtimit, përfshirë pallate në zonën e ish-Porcelanit në Tiranë ku u blenë 89 njësi të ndryshme me vlerë miliona euro.

Kompania F & XH Cons sh.p.k, nën pronësinë e Bibajve ndërtoi një hotel tjetër me katër yje në Tiranë në Rrugën e Dibrës, me markën Melia. Në një nga fotot e publikuara nga hoteli në Instagram, paraqitet një pikturë e varur në mur e aktorit Marlon Brando në rolin e Vito Korleones te filmi Kumbari. Hoteli është një nga objektet e vëna nën sekuestro preventive.

Prania e parave të drogës në sektorin e ndërtimit në Shqipëri është diskutuar gjerësisht gjatë viteve të fundit. Kryeministri Edi Rama gjithsesi i cilëson akuzat si “broçkulla”, ndërsa në një rast tjetër u ankua për atë që e cilësoi si “kriminalizimi i një sektori të rëndësishëm në ekonomi”.

Numri i objekteve të ndërtimit apo i kompanive të ndërtimit të identifikuar nga prokurorët si destinacione të shpëlarjes së parave të drogës është në rritje të vazhdueshme.

Kryeministri Edi Rama është përfshirë në një debat me prezantuesen dhe korrespondenten e CNN, Eleni Giokos, gjatë një interviste ku u diskutua projekti i propozuar në zonën e Zvërnecit. Përplasja verbale u fokusua te ndikimi mjedisor, protestat dhe qëndrimet e Komisionit Europian, duke sjellë një shkëmbim të fortë opinionesh mes palëve.

Gjatë bisedës, Rama mbrojti projektin duke theksuar se toka është private, se procedurat mjedisore janë në zhvillim dhe se ende nuk është miratuar asnjë leje ndërtimi. Ai argumentoi gjithashtu se, sipas tij, projekti gëzon mbështetje të gjerë lokale dhe se shqetësimet e ngritura nuk pasqyrojnë realitetin në terren.

Nga ana tjetër, gazetarja e CNN ngriti pyetje mbi respektimin e standardeve mjedisore të Bashkimit Europian dhe reagimet e protestuesve, duke kërkuar sqarime mbi mënyrën se si qeveria synon të adresojë kritikat dhe të sigurojë transparencë në proces.

DEBATI
Rama: Dëgjo, mos shko aty, sepse tani më kujton që je nga CNN dhe më vjen keq ta them, por e kam mësuar në mënyrën e vështirë se ju nuk jeni një burim objektiv. Por fakti që je greke më bën të ndihem i detyruar të mos shkoj aty. Po, toka është blerë nga investitorët. Po, është tokë private. Po, është duke u zhvilluar një vlerësim i ndikimit në mjedis. Po, ende nuk është miratuar asnjë projekt. Po, ende nuk është dhënë asnjë leje ndërtimi. Po, nuk ka asgjë që duhet të shqetësojë ndonjë ambientalist që mendon drejt.

Dhe po, Shqipëria do të ecë përpara, dhe Shqipëria nuk mund ta shpëtojë Europën vetëm në një gjë: nëse rrjetet sociale vazhdojnë të funksionojnë pa kufizim, Europa do të shembet nga brenda. Dhe atëherë edhe mburojat kundër raketave dhe predhave nuk do të vlejnë, sepse nuk do të ketë më asgjë për të mbrojtur.”

Gazetarja e CNN: Zoti Kryeministër, shumë shkurt: Komisioni i BE-së thotë se duhet të respektoni rregullat mjedisore dhe po jep paralajmërime. Keni edhe çështjen e protestave. Si do ta ndryshoni mesazhin që ai të rezonojë me protestuesit dhe të siguroheni që Komisioni Europian të jetë në anën tuaj?

Rama: Kam një lajm për ju. Shumica e popullit shqiptar e do projektin. Qyteti ku do të zhvillohet projekti është, në një shumicë shumë të madhe, në pritje të tij dhe nuk ka protesta. Komuniteti ku projekti do të zhvillohet e dëshiron projektin. Pra, ajo që shihni ju nuk është saktësisht ajo që po ndodh. Zemërimi ekziston, e kuptoj, por kur të zbehet dhe kur t’i dërgoj një ftesë shumë të veçantë CNN-it për të ardhur në inaugurim, të gjithë do të jenë të lumtur. Dhe jam i sigurt se do të jetë një mundësi e shkëlqyer për CNN-in që të rehabilitohet.”

Gazetarja: Të rehabilitohet?

Rama: Të rehabilitohet. Ju keni nevojë për rehabilitim. Keni nevojë për rehabilitim ndaj Shqipërisë, ndaj popullit shqiptar dhe madje edhe ndaj zogjve. E dini, ju duhet një moment rehabilitimi, sepse zogjtë, ujërat, pemët dhe gjithçka tjetër do të jenë shumë më mirë se sa janë sot. Projekti synon të krijojë 25% më shumë sipërfaqe të gjelbër sesa ekziston aktualisht. Sot, ujërat e lagunës janë të ndotura dhe ne do të kemi një sistem krejtësisht të ri për t’i pastruar ato përsëri. Siç thoni ju në Shtetet e Bashkuara: t’i bëjmë ujërat sërish të pastra, jo ‘ta bëjmë Amerikën sërish të madhe’.

Gazetarja: Në rregull!

Rama:…është provokuar kryesisht sepse Kushner dhe Trump, hija pas tyre, mjaftojnë për të bërë që shumë njerëz nga vende dhe kontinente të ndryshme të reagojnë menjëherë.

Por sasia e dezinformatave, e videove të rreme, e videove të marra nga protesta në vende të tjera dhe të paraqitura si protesta në Shqipëri, sasia e bot-eve që kanë hyrë aty nga armiku ynë… Ne kemi një armik, i vetmi armik është Republika Islamike e Iranit, dhe ata kanë tre vjet që zhvillojnë një sulm kibernetik të pamëshirshëm kundër Shqipërisë dhe janë përfshirë edhe në këtë çështje.

Kjo sasi çmendurie po gërryen demokracitë tona nga brenda dhe po e çon hapësirën europiane në drejtime që, më shpejt sesa vonë, do të shkatërrojnë plotësisht ndjesinë e politikës, vendimmarrjes dhe kompromisit në këtë pjesë të botës. Prandaj është koha që demokracitë të mos besojnë më se ‘liria e shtrirjes së informacionit’ është një zgjatim i lirisë së shprehjes. Liria e shtrirjes së informacionit është ajo që çdo regjim, përmes propagandës, ka përdorur për të futur gënjeshtrën në çdo mendje.

Fund maji në Tiranë nisi me vapë të menjëhershme. Termometri kaloi mbi 30 gradë, ndërsa përgjatë lumit Lanë era e rëndë u rikthye, si këmbanë e një krize mjedisore të tejzgjatur.

Në vend të një lumi që duhej të sillte freski, Lana që rrjedh mes përmes kryeqytetit, është kthyer në një kolektor të madh të ujërave të zeza të Tiranës. E vetmja gjë e bukur që mbetet është gjelbërimi përgjatë brigjeve, që këtë vit ka shpërthyer për shkak të shirave të shumtë që shoqëruan dimrin.

“Lumi i Lanës kalon mes përmes kryeqytetit por që në fakt është një kolektor i ujërave të zeza apo ujërave të përdorura të të gjithë qytetit. Kjo është për të ardhur keq, sepse ka kohë e kohë të tëra që ka funksionuar kështu”, thotë për Faktoje hidrobiologu Olsi Nika, duke e përshkruar realitetin që sot është i dukshëm për këdo që ecën pranë lumit.

“Është e dukshme se cili është ndotësi kryesor, janë ujërat e përdorura. Jo vetëm ato që dalin nga tualetet, pra ujërat e zeza, por edhe ujërat e përdorura nga çdo njësi apo aktivitet ekonomik që shpesh herë ka edhe ndotës me metale të rënda” shpjegon Nika.

“Është e dukshme se cili është ndotësi kryesor, janë ujërat e përdorura. Jo vetëm ato që dalin nga tualetet, pra ujërat e zeza, por edhe ujërat e përdorura nga çdo njësi apo aktivitet ekonomik që shpesh herë ka edhe ndotës me metale të rënda” shpjegon Nika.

Përgjatë rrjedhës tuba të shumtë derdhin ujërat e përdorura dhe aromat e pakëndshme janë të pranishme kudo.

“Janë aromat e gjeosminave, mbetjeve fosfate e nitrate. Janë substanca kimike që jo vetëm krijojnë erën e pakëndshme, por edhe dëmtojnë shëndetin tonë” argumenton hidrobiologu.

“Ky është një problem i mprehtë sepse ka të bëjë me cilësinë e jetës së njerëzve. Është një lumë lehtësisht i aksesueshëm nga kushdo, në çdo kohë. Ndoshta edhe nga fëmijët që mund të kontaminohen e infektohen shpejt”, shton Nika.

Një lumë që proteston

Në mes të këtij peizazhi të ndotur, një instalacion i vendosur buzë lumit shfaqet si një thirrje e fortë: “Enough Is Enough”. Parrulla e shkruar në anglisht duket si zëri i vetë lumit, një protestë kundër degradimit që i është bërë ndër vite.

Në Lanë, dominon ndotja kimike, por nuk mungojnë as mbetje plastike që lundrojnë sipërfaqes, materiale të ngurta të hedhura pa kujdes pranë Pallatit me Shigjeta.

“Ujërat patjetër që duhet të trajtohen. Jo vetëm në Tiranë, por kudo në Shqipëri. Ne sot nuk kemi një impiant trajtimi të ujërave të përdorur efiçent që mbulon Bashkinë e Tiranës. Madje edhe vetëm Impianti nuk mjafton, por duhet e gjithë infrastruktura mbështetëse”, përfundon hidrobiologu Olsi Nika, duke e kthyer thirrjen e tij në një apel urgjent për zgjidhje.

Impianti i Kasharit, projekti i lënë rrugës

Përtej brigjeve të Lanës, kriza e ujërave të ndotura lidhet drejtpërdrejt me mungesën e një impianti. Faktoje ka hulumtuar historinë e Impiantit të Kasharit, një projekt i nisur me bujë dhe i lënë në mes, që sot është kthyer në simbol të degradimit.

Ky impiant, i financuar me kredi të butë nga Banka Japoneze për Bashkëpunim Ndërkombëtar (JICA), u kontraktua për 81 milionë euro dhe deri në ndërprerjen e kontratës në vitin 2018 ishin kryer rreth 70% e punimeve, me një kosto prej 56 milionë euro. Vendimi i Ministrisë së Infrastrukturës për ta ndërprerë kontratën në mënyrë të njëanshme solli jo vetëm degradimin e objektit, por edhe një faturë shtesë prej 13.5 milionë euro dëmshpërblim pas vendimit të Gjykatës së Arbitrazhit Ndërkombëtar.

Sot, në vend të një impianti që duhej të trajtonte mbi 94 mijë metra kub ujë të ndotur në ditë, Kashari është një kantier i braktisur, i ruajtur vetëm nga kontrata të mirëmbajtjes dhe roje fizike. Ndërkohë, ujërat e zeza vazhdojnë të derdhen pa trajtim në Lanë dhe lumin e Tiranës, duke e transferuar ndotjen më tej në Ishëm e Adriatik.

Impianti i Kasharit, projekti i lënë rrugës

Historia e impiantit të Kasharit, të lënë rrugës dhe të kthyer në një kantier të braktisur, u rikthye në vëmendje të politikës nga deputeti socialist i Tiranës, Erion Braçe, gjatë seancës së fundit parlamentare.

“Tirana po hyn në ditët, javët edhe muajt ku qelbet erë.
Ta themi siç është” deklaroi Braçe

“Tirana po hyn në ditët, javët edhe muajt ku qelbet erë. Ta themi siç është” deklaroi Braçe, duke përmendur temperaturat e larta, mungesën e reshjeve dhe rënien e prurjeve në lumenjtë e Tiranës si faktorë që e përkeqësojnë situatën.

Braçe iu referua një letre të UKT-së, ku pranohet se ujërat e ndotura derdhen në Lanë, lumin e Tiranës dhe me gjasë në Erzen. Për të, ky fakt ishte llogaria më e qartë e dështimit të projektit në Kashar. Një impiant i nisur, i ndërprerë dhe i pazgjidhur, që sot e lë kryeqytetin pa mbrojtje mjedisore dhe shëndetësore.

Nga ana tjetër, ministri i Infrastrukturës dhe Energjisë, Enea Karakaçi, pranoi vonesat, por deklaroi se projekti është drejt zgjidhjes.

“Aktualisht jemi në fazën që konsulenti ka përfunduar rishikimin e projektit dhe ka hartuar projektin e ri teknik. Shumë shpejt pritet fillimi i procedurës konkurruese” tha ministri.

Analisti Genc Burimi ka reaguar ndaj postimit të fundit të Kryeministrit Edi Rama lidhur me protestat masive kundër tij.

Përmes një statusi, Burimi i është drejtuar kreut të qeverisë duke i bërë të qartë se kauza fillestare tashmë është shndërruar në një revoltë të hapur për largimin e tij nga pushteti.

Sipas analistit, “lajkat” e fundit të Ramës ndaj ambientalistëve janë të neveritshme dhe tregojnë amnezi, pasi po ky kryeministër në fillim të qershorit tallej me gjuhë dhe gjeste përçmuese ndaj protestuesve.

Burimi ironizon me shëndetin e Ramës, duke u shprehur se kryeministri e imitonte aq shumë lëvizjen e flamingove sa e zuri edhe “tortikolija në qafë, ndërsa sot shfaqet si sharlatan duke thënë se i mirëkupton ata”.

Në mbyllje të reagimit të tij, Burimi thekson se nuk ka nevojë për shkollë arti apo arsim fillor për të parë fëmijët që marrin mikrofonin dhe për të kuptuar se sot protesta ka vetëm një qëllim. Ai i bën thirrje të prerë Ramës që, meqenëse e kuptoi mesazhin e vërtetë me tre javë vonesë, ta bëjë realitet dhe të largohet vetë. bw

RINISJA SHQIPTARE

Një Kushtetutë e Qytetarëve — dhe pse Shqipëria mund të ketë sukses aty ku Islanda ngeci

Nga Naske Afezolli — Themelues i lëvizjes jo-partizane IASEE–RISE Qershor 2026

Sheni mi autorit:

Ky është artikulli i trete që po publikoj në shtyp me plotesime shtese, pas varianti II te artikullit te pare ne vazhdim te një cikli të ri botimesh. Ai përkon me demonstratat e fuqishme të ditëve të fundit të Rinisë Shqiptare — një brez i tërë që e shikon veten të mbyllur pa rrugëdalje brenda një regjimi 35-vjeçar, ku shtresat e shfrytëzuara të popullsisë janë shndërruar në skllevër të një oligarkie të re.

Demonstruesit kërkojnë një gjë të vetme dhe të qartë: dorëheqjen e pakushtëzuar të establishmentit që e ka kapur shtetin për 35 vjet. Nëse ky establishment reziston dhe refuzon të largohet, atëherë është detyrë kushtetuese dhe ligjore e SPAK-ut të ushtrojë, pa asnjë hezitim dhe vetëm brenda ligjit, fuqinë e tij — të mbështetur në fakte të dokumentuara të korrupsionit sistematik, të kapjes së shtetit dhe të krimit të organizuar.

Por largimi i një qeverie nuk është qëllimi. Është vetëm hapi i parë. Qëllimi i këtij cikli është shumë më i thellë: të zëvendësojë sistemet oligarkike të korruptuara të Evropës Juglindore dhe Ballkanit Perëndimor — sisteme që punojnë kundër interesave të popujve të tyre — duke i shfuqizuar plotësisht, jo duke i riparuar; duke rivendosur kushtetuta të reja dhe duke shpërbërë parlamentet aktuale. Dhe ne fillojmë nga Shqipëria.

Një Dokument i Bardhë i IASEE–RISE · Innovative Alliance of Southeast Europe · Naske Afezolli, Themelues & CEO · Qershor 2026

„Armiku më i madh i demokracisë nuk është gjithmonë një ushtri e huaj; shpesh është korrupsioni i ndërthurur me tradhtinë.“

Demokracia shkatërrohet nga brenda, jo vetëm nga jashtë. Spiunazhi dhe manipulimi i jashtëm rrallë hyjnë në një komb përmes përballjes së hapur; ata hyjnë përmes dobësive të ndërtuara tashmë në arkitekturën e tij institucionale. Kjo është premisa e gjithçkaje që vijon — dhe arsyeja pse ilaçi duhet të jetë strukturor, jo personal.

Prej më shumë se tri dekadash, jeta politike e Shqipërisë dhe e Ballkanit Perëndimor më të gjerë është lexuar përmes një lente të vetme e të ngushtë: zëvendëso një grup politikanësh me një tjetër, dhe vendi do të shërohet. Nuk shërohet kurrë, sepse dizajni themelor mbetet i paprekur. Shumë sisteme kushtetuese në rajon u projektuan — pa dashje ose me qëllim — për t’u shërbyer elitave partiake e jo qytetarëve që pretendojnë se përfaqësojnë. Kur strukturat e shtetit bëhen instrumente konsolidimi në vend që të jenë mbrojtëse të pjesëmarrjes, demokracia rrëshqet drejt kontrollit oligarkik, pavarësisht se kush e fiton zgjedhjen e radhës.

Ky Dokument i Bardhë parashtron një argument të vetëm, dhe e parashtron logjikisht, nga diagnoza te dizajni: Shqipëria nuk ka nevojë për një reformë tjetër të të njëjtit sistem. Ka nevojë për një rinisje — një kushtetutë të re, të shkruar nga qytetarët dhe të ratifikuar nga qytetarët — e ndërtuar në mënyrë që tradhtia ndaj publikut të bëhet strukturalisht e pamundur. Argumenti mbështetet në tri themele: se shqiptarët e kanë qeverisur veten kështu më parë, në historinë e tyre; se bota moderne e ka provuar pikërisht këtë, në Islandë, dhe ka lënë një mësim të saktë se si arrihet suksesi dhe si vjen dështimi; dhe se një dizajn që i bashkon të dyja mund t’i japë Shqipërisë atë që asnjëra nuk e siguroi — një kushtetutë qytetare që vërtet hyn në fuqi.

I. Diagnoza: rrëshqitja institucionale

Dështimi thelbësor ka një emër: rrëshqitja institucionale — përqendrimi i heshtur i autoritetit që ndodh kur një sistem mbështetet vetëm te zgjedhjet periodike dhe te mbikëqyrja gjyqësore reaktive. Pushteti grumbullohet në majë pa shkaktuar kurrë një alarm të qartë kushtetues. Ai zhvillohet në katër faza:

1. Zgjedhjet periodike. Korrigjimi është i mundur vetëm në një cikël të caktuar dhe mbetet i përqendruar te partitë — leva e vetme e qytetarit është një votë çdo disa vjet.

2. Mbikëqyrja reaktive. Gjykatat reagojnë pasi dëmi është bërë, jo para se pushteti të konsolidohet.

3. Grumbullimi i heshtur. Autoriteti ekzekutiv rritet gradualisht, pa asnjë këputje të dukshme që do ta alarmonte publikun.

4. Rrëshqitja. Korrupsioni lulëzon, sovraniteti dobësohet dhe besimi qytetar gërryhet.

Mësimi është i përmbledhur dhe vendimtar: zgjedhjet mund të ndryshojnë qeveritë, por kushtetutat formësojnë nxitjet. Një sistem që mbështetet te ndërrimi i personave do të prodhojë gjithnjë të njëjtat rezultate, sepse nxitjet që shpërblejnë kapjen janë të shkruara në vetë dizajnin.

II. Patronazhi, jo thjesht përkatësia partiake

Rrëshqitja institucionale nuk vepron vetëm përmes rregullave formale. Në mbarë Ballkanin Perëndimor, strukturat politike funksionojnë brenda rrjeteve të patronazhit — sisteme joformale ndikimi dhe besnikërie që formësojnë rezultatet po aq fuqishëm sa çdo ligj. Ka një hendek të vazhdueshëm midis asaj që thotë kushtetuta dhe asaj që në të vërtetë qeveris:

• Çfarë thotë kushtetuta: pluralizëm formal, zgjedhje dhe kontroll gjyqësor — makineria e dukshme e demokracisë.

• Çfarë qeveris në të vërtetë: rrjetet e patronazhit, besnikëria joformale dhe konsolidimi i heshtur — makineria që vendos rezultatet e vërteta.

Përmes këtyre strukturave joformale, pushteti konsolidohet dhe besnikëria ruhet, derisa vetë arkitektura e shtetit bëhet vegël e dominimit ekzekutiv. Prandaj problemi është rajonal, jo thjesht shqiptar — dhe prandaj një zgjidhje strukturore e konceptuar në Shqipëri i flet gjithë Evropës Juglindore.

III. Kostoja kur mbrojtjet dështojnë

Rreziqet nuk janë abstrakte. Aty ku mungojnë transparenca dhe mekanizmat korrigjues, pasojat maten me jetë të shkatërruara.

Skemat piramidale të Shqipërisë — struktura financiare mashtruese që u rritën pa kontroll gjatë mesit të viteve 1990 — u shembën në 1997, duke e zhytur vendin në krizë. Humbjet e vlerësuara ishin në rendin e një deri në dy miliardë dollarë amerikanë, sipas disa llogarive edhe më të larta: një shumë e barabartë me një pjesë të madhe të prodhimit kombëtar, që fshiu kursimet e qindra mijëra qytetarëve thuajse brenda natës. Skemat nuk u rritën në errësirë sepse askush nuk mund t’i shihte; u rritën sepse nuk ekzistonte asnjë mekanizëm korrigjues për t’i ndalur.

Një brez më vonë, kostoja matet me njerëz. Popullsia banuese e Shqipërisë ra në rreth 2,4 milionë në censusin e vitit 2023, nga rreth 3,3 milionë rreth vitit 1990 — një e katërta e kombit e humbur brenda një brezi të vetëm, kryesisht për shkak të emigrimit. Një vend i qeverisur për qytetarët e tij nuk humbet një të katërtën e njerëzve të vet brenda tridhjetë vjetësh.

Sovraniteti i një kombi nuk mund të mbështetet vetëm te diplomacia apo aleancat e jashtme. Ai varet nga qëndrueshmëria e arkitekturës së vet kushtetuese.

IV. Themeli është yni: nga imitimi te ringjallja

Kundërshtimi i parë ndaj vetëqeverisjes së drejtpërdrejtë e të decentralizuar është se ajo është „e huaj“ për Shqipërinë. Nuk është. Është shqiptare — dhe çështja nuk është imitim, por përshtatje dhe ringjallje.

Korniza e IASEE–RISE nuk propozon kopjimin e modeleve të huaja të ndërtuara për histori të tjera. Ajo propozon përshtatjen e mekanizmave të provuar të pjesëmarrjes qytetare — mbi të gjitha mjetet e demokracisë së drejtpërdrejtë të Zvicrës — me realitetin specifik të rajonit. Dhe e bën këtë mbi një themel vendës, sepse shqiptarët e kanë jetuar tashmë këtë model.

Për rreth 350 vjet, Dymbëdhjetë Bajrakët e Mirditës e qeverisën veten nga Oroshi përmes një këshilli pleqsh — pleqësisë — me pëlqimin popullor dhe të drejtën zakonore. Autoriteti ishte i decentralizuar te asambletë vendore; udhëheqja ishte jopartiake; vendimet pranoheshin vullnetarisht, jo me detyrim; dhe konfederata i bashkonte bajrakët e saj për mbrojtje të përbashkët, ndërsa i rezistonte përthithjes perandorake.

Paralelja me Zvicrën është strukturore, jo romantike. Konfederata Zvicerane nisi në vitin 1291 me tri kantone — Schwyz, Uri, Unterwalden — të lidhura për mbrojtje të ndërsjellë dhe të pavarura nga sundimi i Habsburgëve, dhe u rrit në një konfederatë të qeverisur me referendum, e udhëhequr në majën e saj nga një primus inter pares. Mirdita nisi me tri bajrakë — Orosh, Spaç, Kushnen — dhe u rrit në dymbëdhjetë, e qeverisur me këshill dhe pëlqim, kurrë e depërtuar nga autoriteti qendror osman. Dy shoqëri malore, në skajet e kundërta të Evropës, arritën në mënyrë të pavarur te e njëjta arkitekturë qytetare: e decentralizuar, e bazuar te pëlqimi, jopartiake dhe rezistente ndaj kapjes nga qendra.

Kjo nuk është folklor. Është një trashëgimi politike dhe një model legjitimiteti qytetar që pret të ringjallet kundër një feudalizmi modern partish dhe patronësh. Shqiptarëve nuk u kërkohet të bëhen diçka e huaj. Atyre u kërkohet të kujtojnë çfarë ishin dikur, dhe ta rindërtojnë me mjetet e një demokracie të shekullit të njëzet e një.

V. Rasti shembullor botëror: Islanda

Nëse Mirdita tregon se shqiptarët mund të qeverisin me pëlqim, Islanda tregon çfarë ndodh kur një demokraci moderne i lejon qytetarët të shkruajnë një kushtetutë të re nga e para — dhe ajo mbart mësimin më të vlefshëm për çdo rinisje.

Shembja e sistemit bankar të Islandës në vitin 2008 e diskreditoi elitën politike dhe financiare të vendit thuajse brenda natës. Protestat masive paqësore që pasuan — „revolucioni i tenxhereve dhe tiganëve“ — e detyruan qeverinë të largohej dhe hapën një dritare që partitë e etabluara nuk mundën ta mbyllnin menjëherë. Ajo që bëri Islanda më pas ishte vërtet radikale. Në vitin 2010, një Forum Kombëtar prej rreth një mijë qytetarësh, të zgjedhur me short, parashtroi vlerat që duhej të mishëronte një kushtetutë e re. Islandezët zgjodhën më pas një Asamble Kushtetuese prej njëzet e pesë anëtarësh nga 522 kandidatë, secili duke garuar si individ, jo në një listë partie. Kur Gjykata e Lartë e shfuqizoi atë zgjedhje për arsye procedurale, parlamenti e ruajti mandatin duke i emëruar të njëjtët njëzet e pesë në një Këshill Kushtetues. Gjatë vitit 2011, Këshilli e hartoi tekstin haptazi, duke ftuar komente nga publiku përmes internetit — një nga kushtetutat e para të hartuara me pjesëmarrje të gjerë publike në histori. Në tetor 2012, një referendum kombëtar e miratoi atë, me afër dy të tretat në favor.

Qytetarët e Islandës kishin shkruar një kushtetutë dhe e kishin miratuar në kutinë e votimit. Dhe pastaj nuk ndodhi asgjë. Më shumë se një dekadë më vonë, Islanda ende qeveriset sipas kushtetutës së saj të vitit 1944. Të kuptosh pse, është mësimi. Procesi dështoi për tri arsye strukturore: referendumi i vitit 2012 ishte këshillues, jo i detyrueshëm — një verdikt që mund të pritej derisa të shuhej; e vetmja rrugë drejt hyrjes në fuqi kalonte prapa përmes partive të etabluara, rregulli i ndryshimit i të cilave (parlament, pastaj zgjedhje, pastaj sërish parlament) u dha atyre një veto që nuk u desh ta ushtronin kurrë haptazi; dhe marrëdhënia midis lëvizjes qytetare dhe partive ishte e kundërvënies, ku politikanët nuk shihnin asnjë përfitim në miratimin e një dokumenti të projektuar për t’i kufizuar. Trajtesa më e plotë e kohëve të fundit e përshkruan gjithë harkun si një „nga crowdsourcing-u te ngecja“.

Mësimi është i saktë, dhe nuk ka të bëjë me aftësinë e qytetarëve. Islandezët provuan përtej çdo dyshimi se njerëzit e zakonshëm mund të hartojnë një kushtetutë legjitime. Dështimi qëndroi tërësisht te mekanizmi i fundit: populli e shkroi kushtetutën, por partitë mbajtën çelësin e vetëm të hyrjes së saj në fuqi — dhe e mbajtën derën të mbyllur.

VI. Përtej Islandës: eksodi si afat, dhe monopoli i patronazhit që duhet jashtëligjësuar

Islanda jep mësimin procedural: mos ia lër kurrë ratifikimin parlamentit që po përpiqesh të reformosh. Por ka një ndryshim më të thellë midis dy rasteve, dhe ai përcakton se çfarë duhet të bëjë rinisja e Shqipërisë që rinisja e Islandës nuk pati nevojë ta bënte. Islanda reformoi një shoqëri që ishte e begatë, e paprekur dhe ndër më pak të korruptuarat në botë. Qytetarët e saj ishin të zemëruar, por qëndruan — kishin një vend që ia vlente të reformohej dhe mjetet për të luftuar për të. Shqipëria po reformon një shoqëri që po zbrazet. Ky është elementi më i rëndësishëm për të shmangur fatin e Islandës, dhe ai pret në dy drejtime.

Eksodi është afati

Islanda mund të përballonte që reforma e saj të zbehej ngadalë gjatë një dekade; kombi që ajo synonte të reformonte ishte ende aty në fund. Shqipëria nuk e ka këtë luks. Vendi ka humbur rreth një të katërtën e njerëzve të vet brenda një brezi — dhe humbja bie më rëndë pikërisht mbi ata që më pak mund t’i humbasë: të rinjtë, të shkolluarit, të aftët, sipërmarrësit. Po largohen të dy brezat — më i vjetri, që humbi kursimet dhe besimin në vitin 1997 e në vitet që pasuan, dhe më i riu, që nuk e ka parë kurrë sistemin të shpërblejë meritën mbi besnikërinë. Çdo vit vonese nuk është neutral; është një brez tjetër që ikën, një qytet tjetër i zbrazur, një arsye tjetër që ata që mbeten të dyshojnë se ndryshimi është i mundur. Aty ku reformatorët e Islandës mund të prisnin, ata të Shqipërisë nuk munden. Eksodi nuk është vetëm simptoma më e rëndë e sistemit të prishur — është ora kundër së cilës duhet matur rinisja.

Eksodi ka një shkak — dhe kushtetuta duhet ta heqë atë

Njerëzit nuk e braktisin atdheun në numra të tillë për abstraksione. Ata largohen sepse sistemi është rregulluar kundër kujtdo jashtë një rrjeti të vetëm — dhe ai rrjet është monopoli i patronazhit. Makineria e tij është e thjeshtë dhe vepron në tri lëvizje. Ai vjedh — duke devijuar burimet, kontratat dhe pasuritë publike te të paktët besnikë. Ai varfëron — duke e lënë shumicën e përjashtuar të mbajë koston. Dhe ai mbyll çdo derë — kështu që një punë, një licencë, një tender, një vend në tryezë, një e ardhme, varet jo nga merita apo përpjekja, por nga besnikëria. Të riut shqiptar që është i ndershëm, i aftë dhe pa lidhje, mesazhi është i qartë: këtu nuk ka rrugë për ty. Kështu që ikin. Monopoli i patronazhit jo thjesht bashkëjeton me eksodin; ai e prodhon atë.

Prandaj rinisja duhet të bëjë atë që Islanda nuk e provoi kurrë. Drafti i Islandës korrigjoi një të metë procedurale në një shtet që përndryshe funksiononte. Ai i Shqipërisë duhet të arrijë te shkaku i shpopullimit dhe ta heqë atë përmes dizajnit kushtetues. Një kushtetutë e re që do të rregullonte vetëm mekanizmin e ratifikimit do të mbyllte derën që Islanda e la hapur — por do ta linte derën e mundësive, atë që ka më shumë rëndësi për një brez që po largohet, ende të mbyllur.

Monopoli i patronazhit duhet pra të jashtëligjësohet — si sistem, nga vetë kushtetuta. Konkretisht, rinisja kushtetuon atë që asnjë qeveri shqiptare nuk e ka pranuar kurrë me dëshirë:

• Shpërndarja e të mirave publike sipas besnikërisë bëhet vepër kushtetuese. Përdorimi i postit publik, punësimit, prokurimit, licencimit ose burimeve shtetërore për të ndërtuar ose shpërblyer një rrjet klientelist ndalohet në nivelin më të lartë të së drejtës — jo i lënë në një ligj të zakonshëm që shumica e radhës mund ta shfuqizojë në heshtje.

• Qasja e barabartë te mundësitë bëhet një e drejtë e zbatueshme, jo një premtim — punësim publik i bazuar te merita dhe transparent, prokurim i hapur dhe konkurrues, dhe licencim jodiskrecional, kështu që ngjitja shkëputet nga besnikëria politike.

• Korrektivat qytetare ruajnë rojen mbi të — referendume të detyrueshme me nismë qytetare, shkarkim kushtetues dhe pragje të detyrueshme të transparencës fiskale — kështu që çdo përpjekje për ta rindërtuar monopolin mund të zbulohet dhe të kthehet mbrapsht drejtpërdrejt nga qytetarët, pa pritur që institucionet e kapura të kontrollojnë vetveten.

Kjo është përgjigjja më e thellë ndaj Islandës. Reforma e Islandës, edhe sikur të kishte kaluar, do të kishte lënë një shoqëri të mirë paksa më të mirëqeverisur. Rinisja e Shqipërisë duhet të bëjë diçka më urgjente: t’i japë një kombi që po largohet një arsye për të qëndruar, dhe një kombi të shpërndarë një arsye për t’u kthyer. Një kushtetutë që i rihap dyert e mundësive — që e bën monopolin e patronazhit jo vetëm të turpshëm, por të paligjshëm — është i vetmi instrument i barabartë me atë detyrë. Suksesi i saj nuk do të matet me një nen apo një vendim gjykate. Do të matet ditën kur radha në kufi të fillojë të lëvizë në drejtimin tjetër.

VII. Dizajni i rinisjes

Arkitektura e IASEE–RISE është ndërtuar pikërisht rreth atij mësimi, mbi themelin që Mirdita dhe Zvicra tashmë e vendosën. Aty ku Islanda i la levat vendimtare në duart e institucionit që synonte të reformonte, ky dizajn ia heq ato.

Koncepti thelbësor: Korrektivat Kushtetuese të Ngulitura te Qytetari

Zemra e rinisjes është një grup korrektivash që u lejojnë qytetarëve — jo vetëm partive apo gjykatave — ta mbajnë sistemin në ekuilibër. Tri mjete formojnë themelin:

1. Referendume të Detyrueshme me Nismë Qytetare. Qytetarët ruajnë veton përfundimtare demokratike mbi vendimet e mëdha — një pushtet që klasa politike nuk mund ta anashkalojë. (Ky është gjithashtu mekanizmi që mbyll boshllëkun fatal të Islandës: ratifikimi qëndron te populli, jo te parlamenti.)

2. Shkarkim Kushtetues i Posteve Ekzekutive. Udhëheqësit e korruptuar ose abuzues mund të largohen para se dëmi të bëhet i pakthyeshëm — jo vetëm në zgjedhjet e radhës.

3. Pragje të Detyrueshme të Transparencës Fiskale. Fondet publike mbeten të dukshme dhe të llogaridhënshme nga dizajni, kështu që nuk mund të kthehen në heshtje në armë kundër interesit publik.

Arkitektura strukturore

• Një bord qeverisës, jo një kryeministër i vetëm. Ekzekutivi i vetëm është pika e vetme e kapjes. Ai zëvendësohet me një bord qeverisës me tre anëtarë dhe kryesim që rrotullohet çdo vit — primus inter pares, pikërisht ashtu si u udhëhoqën Këshilli Federal Zviceran dhe këshilli i pleqve i Mirditës. Kapja e ekzekutivit kërkon atëherë kapjen e një shumice të një organi kolegjial; korrupsioni kërkon bashkëpunim, jo kompromentimin e një posti të vetëm; dhe asnjë kult personaliteti nuk mund të formohet rreth një kryesimi që ndërrohet çdo vit.

• Udhëheqës të zgjedhur nga qytetarët, jo nga partitë. Zgjedhje e drejtpërdrejtë e bordit, kandidaturë me peticion qytetar në vend të mbështetjes partiake, një fletëvotim jopartiak dhe një kuvend qytetar i përzgjedhur me short për të nxjerrë kandidatë sipas integritetit dhe kompetencës — kështu që udhëheqja as nuk emërohet, as nuk zotërohet nga partitë.

• Pushtet i decentralizuar. Duke ndjekur kantonet dhe bajrakët, autoriteti dhe buxhetet i kalohen kantoneve dhe komunave, me një status të veçantë të përcaktuar për Tiranën që i jep kryeqytetit të drejtën e tij pa e lënë të dominojë. Kur qendra kontrollon paratë, qendra kontrollon votat.

• Ratifikim i detyrueshëm nga populli. Kushtetuta e re miratohet me një referendum popullor të detyrueshëm që anashkalon parlamentin ekzistues — pikërisht leva që e mundi Islandën, tani e mbyllur.

• Spiranca e jashtme. Kushtëzimi i anëtarësimit në BE, Komisioni i Venecias dhe vëzhgimi nga OSBE/ODIHR e lidhin gjithë procesin me mbikëqyrjen evropiane — leva e llogaridhënies që Islanda nuk e pati kurrë.

Si i përgjigjet Islandës, pikë për pikë

VIII. Kundërargumenti i ndershëm

Ndershmëria intelektuale kërkon të emërtosh se ku ishte pozita e Islandës më e fortë se ajo e Shqipërisë, sepse një kritik serioz do ta bëjë, dhe argumenti është më bindës kur i del përpara.

Islanda e zhvilloi gjithë eksperimentin e saj kushtetues brenda institucioneve të forta të shtetit të së drejtës — një gjyqësor i pavarur, një shtyp i lirë, ndër nivelet më të ulëta të korrupsionit në botë. Edhe dështimi i saj ishte i pastër: u varros nga procedura, jo nga forca. Institucionet e Shqipërisë janë më të dobëta dhe më thellë të kapura, dhe rreziku që një proces kushtetues të manipulohet, vonohet apo shtypet është përkatësisht më i lartë.

Kjo nuk është arsye për ta braktisur modelin. Është arsyeja pse spiranca e jashtme nuk është zbukurim, por mbajtëse. Korniza e anëtarësimit në BE, Komisioni i Venecias dhe vëzhgimi ndërkombëtar janë pikërisht ato që mund të zëvendësojnë, për një kohë, mbrojtjet e brendshme që Shqipëria ende nuk i ka. Aty ku Islanda mund të mbështetej te integriteti i institucioneve të veta, Shqipëria duhet ta huazojë atë integritet nga strukturat evropiane të cilave kërkon t’u bashkohet. E formuluar kështu, dobësia institucionale e Shqipërisë bëhet një argument për ta lidhur reformën ngushtë me mbikëqyrjen evropiane — jo një vrimë në argument, por pjesë e tij.

IX. Rruga: e ligjshme, paqësore, haptazi

Rinisja arrihet me mjete legjitime, ose nuk është aspak legjitime:

1. Një mandat qytetar paqësor — presion publik i disiplinuar dhe i ligjshëm që tregon shkallën e vullnetit popullor, pa dhunë dhe pa u bërë vegël e asnjë partie.

2. Një proces kushtetutëbërës i ligjshëm — një forum qytetar dhe një organ hartues i zgjedhur drejtpërdrejt e jopartiak, që e ndërton kushtetutën haptazi, me Komisionin e Venecias të përfshirë që në fillim.

3. Ratifikim i detyrueshëm nga populli — një referendum popullor që e miraton kushtetutën drejtpërdrejt, duke anashkaluar parlamentin e kapur ku vdiq reforma e Islandës.

4. Arkitektura e re hyn në fuqi — bordi qeverisës, legjislativi i çmonopolizuar, struktura kantonale dhe korrektivat qytetare.

Dy parime e qeverisin tërësinë. Lëvizja është e pavarur — nga çdo parti, nga shërbimet e huaja të inteligjencës, nga presioni i donatorëve dhe ambasadave që do ta përkulnin drejt agjendash të jashtme. Dhe është jo e dhunshme dhe transparente, e rrënjosur në ligj dhe në edukimin qytetar, sepse një kushtetutë e ndërtuar mbi forcë ose mashtrim riprodhon sëmundjen që pretendon se kuron.

Përfundim

Zgjedhjet ndryshojnë qeveritë. Kushtetutat formësojnë nxitjet. Nëse demokracia do të zgjasë, strukturat e saj duhet të projektohen në mënyrë që tradhtia ndaj qytetarëve të bëhet strukturalisht e pamundur — dhe korrektivi i fundit duhet të qëndrojë aty ku i takon: në duart e popullit.

Islanda provoi se qytetarët mund të hartojnë një kushtetutë legjitime, dhe se po t’i lihet vota e fundit parlamentit të vjetër partiak, ai parlament do ta mbysë. Mirdita provoi se shqiptarët kanë jetuar kështu më parë — të decentralizuar, me pëlqim, duke qeverisur veten — dhe mund ta bëjnë sërish. Rinisja Shqiptare i bashkon të dyja: ratifikim i detyrueshëm në duart e popullit, një bord rrotullues në vend të një ekzekutivi të vetëm të kapshëm, pushtet i decentralizuar sipas modelit të bajrakëve dhe kantoneve, dhe gjithë tranzicioni i spirancuar në mbikëqyrjen evropiane.

Por qëllimi i tij më i thellë është ai që Islanda nuk pati nevojë: të kthejë mbrapsht një eksod duke rihapur dyert që një monopol patronazhi i ka mbyllur me drynj. Shqipëria nuk ka pse ta përsërisë zhgënjimin e Rejkjavikut. Ajo mund të përfundojë atë që Islanda nisi, mbi themelin që malet e saj e vendosën shekuj më parë — dhe të bëhet, më në fund, një republikë qytetarësh e jo pronë partish, një republikë dyert e mundësive të së cilës janë sërish të hapura, kështu që brezi që po ikën të ketë një arsye për të qëndruar dhe ai që tashmë ka ikur një arsye për t’u kthyer. Në mënyrë të ligjshme, paqësore dhe haptazi.

Rreth autorit

Naske Afezolli është teknokrat nga bindja. Në vitin 1991, ai la një post profesional të sapofituar në Uashington, D.C., për t’u kthyer në një vend që po dilte nga një prej diktaturave më të izoluara të Evropës. Ai shërbeu si Zëvendësministër i Tregtisë dhe Marrëdhënieve Ekonomike me Jashtë gjatë katër qeverive të njëpasnjëshme — me vetëdije pa iu bashkuar asnjë partie, në bindjen se një tranzicion i brishtë kishte nevojë për ekspertizë mbi besnikërinë partiake. Duke punuar me ekspertë ligjorë të Departamenteve Amerikane të Tregtisë dhe të Shtetit, ai negocioi marrëveshjet dypalëshe të tregtisë dhe mbrojtjes së investimeve që ia hapën Shqipërinë botës demokratike — instrumente me Shtetet e Bashkuara, Kanadanë, Zvicrën, Slloveninë, Kroacinë, Poloninë, Republikën Çeke dhe Kinën, disa prej të cilave janë ende në fuqi. Ai është themelues i IASEE–RISE dhe autor i këtij Dokumenti të Bardhë, i nxjerrë nga libri i tij në përgatitje.

Burime

[1] Shembja financiare e Islandës 2008–09 dhe lëvizja e protestës „së tenxhereve dhe tiganëve“: raportime bashkëkohore dhe trajtesa të mëvonshme shkencore.

[2] Forumi Kombëtar i qytetarëve të përzgjedhur me short, zgjedhja e 25 hartuesve individualë (jopartiakë) nga 522 kandidatë në nëntor 2010, shfuqizimi nga Gjykata e Lartë dhe Këshilli Kushtetues: „Iceland’s Constitutional Revision and the ‘New Constitution’“, nordics.info (2025).

[3] Hartimi me pjesëmarrje publike, referendumi këshillues i tetorit 2012 dhe shumica e tij prej rreth dy të tretave, si dhe fakti që drafti nuk u miratua kurrë: „In Focus — Where Is Iceland’s Updated Constitution?“, Iceland Review (2025); Neni 79 i Kushtetutës së vitit 1944.

[4] Shkaku qendror i dështimit — marrëdhënia kundërvënëse midis aktivistëve dhe partive dhe ecuria „nga crowdsourcing-u te ngecja“ (2009–2024): J. Ólafsson, „Constitutional Reform Revisited: From Crowdsourcing to Stagnation“, Online Journal Modelling the New Europe, nr. 48 (2025), f. 124–143, Universiteti i Islandës.

[5] Rishikimi i mëvonshëm ndërpartiak (nga rreth viti 2018) dhe kritika e aktivistëve: „Icelandic Parliament ‘Owes Society’ an Updated Constitution“, Iceland Review (2020); stjornarskra.hi.is.

[6] Të dhëna demografike shqiptare: Censusi 2023, Instituti i Statistikave i Shqipërisë (INSTAT). Kriza piramidale e vitit 1997 dhe humbjet: FMN dhe vlerësime ekonomike bashkëkohore (vlerësimet ndryshojnë; zakonisht në rangun një deri në dy miliardë dollarë amerikanë, një pjesë e madhe e PBB-së së vitit 1996).

[7] Dymbëdhjetë Bajrakët e Mirditës, udhëheqja e Gjomarkajve dhe tradita e pleqësisë (rreth shek. XV–XIX), si dhe themelimi dhe struktura kantonale e Konfederatës Zvicerane (nga viti 1291): burime shqiptare zakonore dhe historike, që duhen konfirmuar me studime parësore para botimit zyrtar.

Një telefon “Iphone 11” që BKH i sekuestroi, Viola Haxhiademit, sekretares së përgjithshme të Ministrisë së Energjetikës dhe Infrastrukturës, është bërë shkak për zbulimin e Vilës luksoze në kompleksin “White Rocks”, që dyshohet se i përket ish-zv/kryeministres së vendit Belinda Balluku.

Nga kryerja e ekspertimit të këtij telefoni në muajin Tetor 2024, janë zbuluar disa e-maile komprometuese të zyrtares së lartë në MEI, Viola Haxhiademi dhe vetë Belinda Ballukut.

Sipas dokumenteve të siguruara nga gazetari Elton Qyno, Viola Haxhiademi, me detyrën e Drejtoreshës së Departamentit Administrativ në “Albcontrol”, komunikon me motrën e saj, Dorela Haxhiademi, të cilën e informon se, Belinda Balluku, në atë kohë Drejtoreshë e “Albcontrol”, ka njësi banimi në kompleksin “White Rocks”.

Nga këqyrja e aktit të ekspertimit nr 203 të datës 8 Tetor 2024, ku është ekspertuar aparati celular “Iphone 11 Pro”, sekuestruar Viola Haxhiademi, ka rezultuar se në dokumentet se në 13 shkurt 2018, rreth orës 20:27 nga adresa e postës elektronike vhaxhiademi@XXXX.com dërgohet E-mail në drejtim të postës elektronike të motrës së saj “dorela_h@XXXX.com”.

E-mail-i ka përmbajtjen si më poshtë vijon:

“…zemër, po të dërgoj fotot e Belës, që të kuptosh në ç’fazë është shtëpia. Të kam dërguar dhe planin e projektit, për të parë për cilën bëhet fjalë. Bela, ka F-5 ndërsa ne kemi F-6. Po të shikosh në foton që kam bërë më afër me vilat ka vizatuar dhe ku do behet pishina. Më pëlqen shumë. Рuuuuссссс”.

Vila që disponojnë motrat Haxhiademi, rezulton të jetë regjistruar në emër të nënës së tyre, Eleni Haxhiademi.

Nga hetimi ka rezultuar se adresa e postës elektronike “vhaxhiademi@xxx.com” është njëra nga adresat e postës elektronike të shtetases Viola Haxhiademi.

Gjithashtu, rezulton se shtetasja Vioala Haxhiademi ka motër Dorela Haxhiademi. Komunikimet e mësipërme bëjnë fjalë për dy njësi banimi në kompleksin “White Rocks”, Drimadhes, Gjilek, Dhërmi, të ndërtuar nga shoqëria “Eurocol”

Grupi i hetimit pranë SPAK, e lidh marrjen e njërës prej vilave aty ku banon Belinda Balluku, si një veprim korruptiv dhe pastrim parash, që lidhet me një procedurë favorizimi të dy tenderave që janë zhvilluar në vitin 2018 në Drejtorinë e Përgjithshme të “Albcontrol”, që në atë kohë drejtohej nga Belinda Balluku.

Sipas hetimit të SPAK qëllimi ka qenë “Rikonstruksioni i godinës teknologjike të “AlbControl” për përmirësimin e kushteve”. Me urdhër të Belinda Ballukut në muajin Tetor 2014 është kontraktuar studio “Atelier 4” e Altin Premti, për studimin e projektit të godinës.

SPAK, pretendon se gjithçka ka qenë e paracaktuar pasi 1 muaj më pas, në 5 nëntor 2014, biznesmeni Fejzi Kodra i dërgon sms biznesmenit tjetër Pandeli Carapuli, duke i thënë: “…Atelier 4, dërgoi preventivin e thotë që jemi në pritje të konfirmimit tuaj para se ta dërgojë tek “AlbControl…”.

Ndërkohë vetëm 1 ditë pas këtij mesazhi, në datën 6 nëntor 2016, Pandeli Carapuli, i dërgon mesazh Fejzi Kodrës duke i thënë:

Berberi.evis@gmail.com“ dhe Fejzi Kodra, ia kthen mesazhin: “Ia dërgova.

Ndërkohë në datën 11 nëntor 2014, ora 10:57, biznesmeni Fejzi Kodra i dërgon sms biznesmenit Pandeli Carapuli si më poshtë vijon:

“…për dijeni, akoma s’ka dalë gjë tek web i APP…”.

Nga ana tjetër në orën 11:27, Pandeli Carapuli i shkruan: “…shiko u shpall ky i fundit. I madh…”.

Në orën 11:39, Fejzi Kodra i shkruan Carapulit duke i thënë: “Mban datën e djeshme shpallur: “Rikonstruksion i godinës teknologjike të AlbControll”.

Kurse në orën 11:39, shtetasi Pandeli Carapuli i shkruan Kodrës: “…Ok të fillojmë përgatitjet”.

Nga aktet e administruara në lidhje me procedurën e prokurimit me objekt: “Rikonstruksioni i godinës teknologjike të Albcontrol për përmirësimin e kushteve”, sipas organit të akuzës rezulton se Belinda Balluku, nën cilësinë e titullarit të autoritetit kontraktor, me detyrën e Drejtorit të Përgjithshëm të “Albcontrol” sh.a, në bashkëpunim me anëtarët e Njësisë së Prokurimit, shtetasit Silvana Piciri, Egmont Ngjela, Viola Haxhiademi, Anila Malaj, si dhe shtetasin Evis Berberi, Kryetar i Komisionit të Vlerësimit të Ofertave, njëkohësisht Shef i Sektorit të Prokurimeve në Albcontrol, kanë vepruar në kundërshtim me ligjin “Për rregullat e prokurimit publik”.

Belinda Balluku, nën cilësinë e titullarit të autoritetit kontraktor, “Albcontrol” sh.a, me detyrën e Drejtoreshës së Përgjithshme të “Albcontrol” sh.a, në bashkëpunim me anëtarët e Njësisë së Prokurimit, shtetasit Silvana Piciri, Egmont Ngjela dhe Anila Malaj, si dhe kryetarin e komisionit të vlerësimit të ofertave, shtetasin Evis Berberi, me detyrën e Shefit të Sektorit të Prokurimeve në “Albcontrol”, sh.a, kanë paracaktuar dhe krijuar avantazhe dhe privilegje për shoqërinë fituese “Eurocol”, duke siguruar në mënyrë të tërthortë vlerën e përfitimit të parregullt të dhënë nga administratori i shoqërisë “Eurocol”, Pandeli Carapuli, që konsiston në pasurinë, Vila F6, me vendndodhje, Kompleksi “White Rocks”, Dhërmi.

Fakti që kjo pasuri, (Vila F-6), është në posedim të Belinda Balluku, provohet nga rrethanat e dala gjatë hetimeve, si dhe provat e administruara deri në këtë fazë të hetimeve paraprake të procedimit penal nr. 136 të vitit 2025, si më poshtë vijon:

Me kontratën e porosisë nr.178 e datës 22 shkurt 2018, lidhur midis Eva Kjaer nën cilësinë e porositësit dhe shoqërisë “Eurocol” sh.p.k (e përfaqësuar nga administratori Pandeli Carapuli) nën cilësinë e sipërmarrësit, porositet vila individuale dy-katëshe tip Gardenia me nr. G-13.

Çmimi i plotë i vilës G-13 është 125,000 Euro (ku ndërtesa është në vlerën 1,200 Euro/m², veranda në vlerën 600 Euro/m² dhe trualli 100 Euro/m²).

Në kontratë është përcaktuar se parcela e rrethuar në dispozicion të vilës është jo më pak se 100 m², ku brenda sipërfaqes së parcelës vila ka sipërfaqen 88.6 m², vila ka edhe verandën prej 18.6 m², vendi i parkimit ndodhet brenda sipërfaqes së parcelës.

Afati për përfundimin e punimeve është përcaktuar muaji mars i vitit 2018. Ndërkohë me kontratën e porosisë nr.107 të datës 24 janar 2019, lidhur midis, Eleni Haxhiademit, nën cilësinë e porositësit dhe shoqërisë “Eurocol” e përfaqësuar në këtë rast nga administratori Pandeli Carapuli nën cilësinë e sipërmarrësit, porositet vila individuale dy-katëshe tip “Begonia” me nr. F-6.

Çmimi i plotë i vilës F-6 është 165,000 Euro.

Në kontratë është përcaktuar se parcela e rrethuar në dispozicion të vilës është jo më pak se 300 m², ku brenda sipërfaqes së parcelës vila ka sipërfaqen 103 m², vila ka edhe verandën prej 34 m², vendi i parkimit ndodhet brenda sipërfaqes së parcelës.

Afati për përfundimin e punimeve është përcaktuar muaji shkurti i vitit 2019. Nga hetimi ka rezultuar se me kontratën e porosisë nr. 1059 të datës 5 dhjetor 2018, të lidhur midis Igli Tare, nën cilësinë e porositësit dhe shoqërisë “Eurocol” e përfaqësuar nga administratori Pandeli Carapuli, nën cilësinë e sipërmarrësit, porositet vila individuale dy-katëshe tip Begonia me nr. F-6.

Çmimi i plotë i vilës F-6 është 145,000 Euro.

Në kontratë është përcaktuar se parcela e rrethuar në dispozicion të vilës është jo më pak se 300 m², ku brenda sipërfaqes së parcelës vila ka sipërfaqen 103 m², vila ka edhe verandën prej 34 m², vendi i parkimit ndodhet brenda sipërfaqes së parcelës.

Afati për përfundimin e punimeve është përcaktuar dhjetori i vitit 2018. Në lidhje me kontratën e porosisë së mësipëme, për vilën F-6, rezulton se janë paguar vetëm 70,000 Euro në datën 17 dhjetor 2018 nga Agron Tare, vëllai i ish-futbollistit, Igli Tare. Ndërsa pjesa tjetër prej 75.000 Euro ende nuk është paguar.

Sipas dosjes së SPAK, Vila F-6 vijon të jetë në pronësi të kompanisë “Eurocol” të biznesmenit, Pandeli Carapuli. Kalimi i pronës në emër të Igli Tares, nuk është kryer ende në certifikatën e pronësisë, pasi nuk është bërë likuidimi i shumës prej 75 mijë euro.

Gjatë dëshmisë së dhënë në prokurori, Carapuli, ka treguar se kontratën e ka bërë me Igli Taren, pasi me këtë të fundit ka miqësi të hershme. Më tej ai nuk është interesuar se kujt ja ka dhënë shtëpinë, Igli Tare./Syri.net- Elton Qyno

Parlamenti Europian i ka bërë thirrje qeverisë shqiptare të pezullojë dhënien e lejeve, zhvillimin e punimeve ndërtimore dhe çdo ndërhyrje tjetër zhvillimore në zonat e mbrojtura. Kjo kërkesë përfshihet në amendamentin 17, të shtuar në pikën 46 të rezolutës, i cili u miratua të mërkurën gjatë votimit të raportit vjetor për Shqipërinë në Parlamentin Europian. Vendimi i PE vjen teksa presioni ndaj qeverisë dhe kryeministrit Edi Rama sa vjen e rritet tanimë edhe nga ndërkombëtarët, kundër projektit në Zvërnec. Në dokumentin e Brukselit thuhet se PE po ndjek protestat qytetare në Shqipëri.

Sipas tekstit të miratuar, zhvillimet në Vjosë-Nartë “tregojnë pasojat praktike të ndryshimeve ligjore dhe rreziqet që rrjedhin prej tyre për zona me vlera të njohura ekologjike”. Eurodeputetët thonë se po ndjekin protestat paqësore të zhvilluara për këtë çështje dhe përmes amendamentit të miratuar vënë në dukje se projektet në zonat e mbrojtura “duhet t’i nënshtrohet vlerësimeve gjithëpërfshirëse të ndikimit në mjedis në përputhje të plotë me standardet e BE-së”, si dhe të përfshijnë “një proces transparent të pjesëmarrjes publike me komunitetet lokale, shkencëtarët dhe shoqërinë civile”.

Çfarë thotë Amendamenti 17?

“Shpreh shqetësim serioz se zhvillimet e vazhdueshme brenda zonës së mbrojtur Vjosë-Nartë demonstrojnë pasojat praktike të këtyre ndryshimeve legjislative dhe rreziqet që vijnë si pasojë e tyre për zonat me vlerë të njohur ekologjike; ndjek nga afër protestat masive paqësore që po zhvillohen në këtë drejtim; u bën thirrje autoriteteve shqiptare që të vendosin menjëherë një moratorium për të gjitha procedurat e reja të lejeve, punimet e ndërtimit dhe ndërhyrjet zhvillimore brenda zonave të mbrojtura derisa të ndryshojnë dispozitat e papajtueshme të Ligjit të ndryshuar për Zonat e Mbrojtura, në bazë të një kërkese të hershme nga Komisioni dhe Parlamenti dhe në përputhje me standardet përmbyllëse të Kapitullit 27, dhe derisa të sigurohet përputhshmëria e plotë me standardet e BE-së për mbrojtjen e natyrës; nënvizon se çdo projekt në këtë fushë duhet t’i nënshtrohet vlerësimeve gjithëpërfshirëse të ndikimit në mjedis në përputhje të plotë me standardet e BE-së, duke përfshirë një proces transparent të pjesëmarrjes publike me komunitetet lokale, shkencëtarët dhe shoqërinë civile”. bw

Revista prestigjioze britanike The Economist i ka kushtuar vëmendje zhvillimeve të fundit politike në Shqipëri, duke raportuar për protestat masive që kanë mbushur rrugët e Tiranës. Në analizën e saj, revista thekson se kryeministri Edi Rama është shfaqur nervoz gjatë ditëve të fundit, ndërsa mijëra qytetarë kanë dalë në protestë kundër qeverisë, duke shprehur pakënaqësinë për gjendjen ekonomike, korrupsionin dhe mënyrën e qeverisjes së vendit.

The Economist

Vetëm vitin e kaluar, Edi Rama u rizgjodh lehtësisht për një mandat të katërt si kryeministër i Shqipërisë. Megjithatë, ditët e fundit, ish-basketbollisti, zakonisht plot diell, është dukur gjithnjë e më nervoz. Çdo ditë që nga 31 maji, mijëra protestues janë shfaqur në rrugë për të kundërshtuar planet për zhvillime luksoze në plazhe që përfshijnë Jared Kushner, dhëndrin e Donald Trump.

Meqenëse projektet kërcënojnë të dëmtojnë një lagunë delikate, demonstratat janë quajtur “revolucioni i flamingove”. Protestuesit thonë se kërcënimet për mjedisin dhe rreziku i korrupsionit janë aq serioze sa zoti Rama duhet të japë dorëheqjen.

Shtypi shqiptar filloi të raportonte në vitin 2024 mbi planet e Jared Kushner dhe Ivanka Trump, gruas së tij, për të zhvilluar dy vendpushime luksoze në bregdetin jugor të Shqipërisë. Njëri është në lagunën e Nartës, një zonë e mbrojtur e vendosur aty ku lumi Vjosa derdhet në Adriatik. Tjetri është në Sazan, një ishull aty pranë dhe ish-bazë ushtarake. Laguna është shtëpia e flamingove, pelikanëve dhe mushkonjave. Sazani nuk ka ujë të ëmbël dhe është i mbushur me municione të pashpërthyera, ashtu si edhe deti përreth tij.

Në fund të majit, punëtorët filluan të rrethonin një plazh në lagunë dhe më 30 maj, një grup protestuesish dhe rojesh sigurie u përleshën në vendngjarje. Kjo shkaktoi protesta më të mëdha në Tiranë, kryeqytet. Mediat shqiptare kanë hetuar se kush e zotëron tokën në zhvillim e Nartës dhe si e kanë marrë atë. Përveç Kushner, dy vëllezër sirianë që jetojnë në Katar janë lidhur me projektin. Investitorët shqiptarë përfshijnë një oligark të fuqishëm. Më 12 qershor, agjencia e pavarur antikorrupsion e Shqipërisë lëshoi ​​një urdhër arresti për një shqiptar që jetonte në Miami, i cili përfshinte akuza për mashtrim në lidhje me tapitë e pronësisë në zonën e lagunës.

Olsi Nika, kreu i EcoAlbania, një organizatë mjedisore, thotë se dhuna në lagunë ishte shkëndija që shkaktoi një shpërthim ankesash të akumuluara. Ai vëren një mungesë të përgjithshme të “transparencës dhe llogaridhënies në qeveri”: në vitin 2024, ligji për zonat e mbrojtura u ndryshua në heshtje për të lejuar ndërtimin e vendpushimeve luksoze brenda tyre. Protestat janë të përhapura, thotë Diell Grazhdani, një ekzekutiv marketingu:

“Njerëzit po flasin për gjithçka, nga të drejtat LGBT deri te të drejtat e pelikanëve.” Por të gjithë kërkojnë arrestimin e z. Rama – dhe të Sali Berishës, udhëheqësit kryesor të opozitës.

Disa i quajnë protestat një revoltë të Gjeneratës Z.

Berisha u bë president i Shqipërisë për herë të parë në vitin 1992. Ai dhe Rama e kanë dominuar politikën për aq kohë sa askush nën 40 vjeç nuk mund të kujtojë një kohë pa ta. “Ata na shohin të gjithëve si të modës së vjetër dhe një establishment që duhet të ikë”, thotë një mik i Rama.

Rama nuk përballet me ndonjë sfidë serioze nga brenda Partisë së tij Socialiste. “Ai ka vetëm shërbëtorë, por jo bashkëpunëtorë”, thotë Gjergj Erebara, një gazetar. Sa i përket Berishës, agjencia antikorrupsion e vendit po e gjykon atë me akuza për korrupsion. (Në vitin 2021, Amerika vendosi sanksione ndaj Berishës, por më 11 qershor Departamenti i Shtetit i hoqi ato, duke përmendur “interes kombëtar bindës”.) Politikanë të tjerë të akuzuar për korrupsion përfshijnë kryetarin e bashkisë së Tiranës dhe ish-zëvendëskryeministrin e z. Rama. Të gjithë i mohojnë akuzat.

Protestuesit variojnë nga aktivistë liberalë kundër korrupsionit dhe ambientalistë deri te nacionalistë që bëjnë thirrje për një Shqipëri të Madhe duke përfshirë edhe Kosovën. Ata janë bashkuar kundër elitës politike të vendit të tyre. Ajo që do të arrijnë është më pak e qartë. Disa shohin ngjashmëri me protestat që kanë tronditur Serbinë vitet e fundit. Ato u nxitën nga shqetësimi për dëmet mjedisore nga një minierë litiumi e propozuar, dhe më vonë u kthyen kundër një plani tjetër të lidhur me Kushner (që më parë është braktisur) për të transformuar një monument historik të caktuar në Beograd në një hotel luksoz.

Ashtu si në Serbi, lëvizja e re protestuese në Shqipëri dominohet nga të rinjtë. Ata po e shfryjnë zemërimin e tyre kundër një elite që mburret me pasurinë e saj. Flamingot e lagunës së Nartës u kanë dhënë atyre një simbol të ndezur rozë të pakënaqësisë. Por demonstratat pa udhëheqës të fortë dhe plane konkrete mund të përfundojnë duke arritur pak.

Ndërkohë Delegacioni i Bashkimit Evropian në Tiranë paralajmëroi se Shqipëria duhet të shmangë veprime që mund të cenojnë përmbushjen e kritereve të Kapitullit 27 dhe se pret që autoritetet shqiptare “të veprojnë pa vonesë”.

Më 2 qershor, Komisioni Evropian deklaroi për DW se po ndjek nga afër zhvillimet në zonën e mbrojtur të Pishë-Poro–Nartës dhe theksoi se standardet e BE-së duhet të merren plotësisht në konsideratë në këtë projekt. Ndërkohë Delegacioni i Bashkimit Evropian në Tiranë paralajmëroi se Shqipëria duhet të shmangë veprime që mund të cenojnë përmbushjen e kritereve të Kapitullit 27 dhe se pret që autoritetet shqiptare “të veprojnë pa vonesë”.

Të hënën, Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, deklaroi se Komisioni ka marrë garanci nga qeveria shqiptare se “do të kryhet një vlerësim i plotë i ndikimit në mjedis dhe se standardet evropiane të mbrojtjes së mjedisit do të respektohen”. Deklarata kundërshtohet nga organizata mjedisore EcoAlbania, e cila argumenton se procedurat mjedisore duhej të paraprinin çdo ndërhyrje në terren dhe jo të ndiqnin punimet e nisura.

Asnjë nga elementet e zhvillimit të qëndrueshëm

Në një intervistë për DW, Annette Spangenberg, drejtuese e sektorit të ruajtjes së natyrës në organizatën ndërkombëtare EuroNatur, thotë se zhvillimet në Pishë-Poro–Nartë konfirmojnë shqetësimet që BE-ja ka ngritur prej kohësh për mbrojtjen e zonave të mbrojtura. “Në rastin e këtij projekti, asnjë nga elementet e zhvillimit të qëndrueshëm nuk është demonstruar në mënyrë bindëse” – thotë Spangenberg.

Pse projekti i Zvërnecit ka tërhequr vëmendje përtej Shqipërisë?

Zona e Pishë Poro–Nartës është pjesë e Peizazhit të Mbrojtur Vjosë–Nartë dhe një nyje e rëndësishme për shpendët migratorë përgjatë korridorit të Adriatikut. Për këtë arsye, dëmtimi i habitateve në këtë zonë ngre shqetësime që shkojnë përtej Shqipërisë, veçanërisht në një kohë kur vendi synon anëtarësimin në Bashkimin Evropian.

Në shtator të vitit të kaluar Bashkimi Evropian miratoi Pozicionin e Përbashkët për Klasterin 4, i cili përfshin kritere të lidhura me Kapitullin 27 për mjedisin. Ky pozicion kërkon që Shqipëria të shfuqizojë ndryshimet në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, , të cilat lejojnë zhvillime turistike luksoze brenda këtyre zonave dhe të sigurojë që projektet e reja të vlerësohen në përputhje me standardet e BE-së. Gjithashtu, kërkohet rishikimi i Ligjit për Statusin e Investitorit Strategjik.

Zhvillimet e fundit në Pishë Poro–Nartë tregojnë se shqetësimet e ngritura nga BE-ja nuk janë më thjesht rreziqe potenciale, por po materializohen në terren. Aktualisht mungojnë transparenca, vlerësimet e ndikimit dhe konsultimet publike. Kjo përbën një shkelje serioze të legjislacionit për mbrojtjen e natyrës dhe të angazhimeve që Shqipëria ka marrë në kuadër të procesit të anëtarësimit në BE.

Shqipëria nuk ka respektuar procedurat

Peizazhi i Mbrojtur Vjosë–Nartë është tashmë sit kandidat i rrjetit Emerald në kuadër të Konventës së Bernës dhe konsiderohet pjesë e ardhshme e rrjetit Natura 2000 pas anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian. “Për këtë arsye, çdo ndryshim në gjendjen e tij duhet t’u nënshtrohet procedurave të posaçme që fatkeqësisht, Shqipëria nuk i ka respektuar,” – thotë Spangenberg.

Sitet Natura 2000 dhe Emerald i nënshtrohen një regjimi të rreptë mbrojtjeje, që kërkon parandalimin e degradimit të habitateve natyrore dhe habitateve të specieve, si dhe kryerjen e vlerësimeve të plota të ndikimit për çdo projekt që mund të prekë biodiversitetin.

“Kur ka një plan projekt në këto zona, autoritetet kombëtare dhe zhvilluesit e duhet të ndjekin një procedurë të posaçme përpara miratimit të tij. Kjo procedurë përfshin, ndër të tjera, kryerjen e vlerësimeve të plota dhe të përshtatshme të ndikimit mbi mjedisin dhe biodiversitetin. Sipas njohurive tona, një proces i tillë nuk është ndjekur aktualisht në rastin e Nartës.” – thotë Spangenberg.

Organizatat ndërkombëtare mjedisore dhe projekti i Zvërnecit

EuroNatur vazhdon të jetë e angazhuar për të siguruar që Pishë Poro–Narta dhe zonat e tjera të mbrojtura në Shqipëri të ruajnë nivelin e mbrojtjes që meritojnë dhe që kuadri ligjor të zbatohet në mënyrë efektive.

“Ne do të vazhdojmë të punojmë ngushtësisht me partnerët tanë në Shqipëri, duke mbështetur dialogun publik, pjesëmarrjen e qytetarëve dhe përfshirjen e aktorëve të ndryshëm në proceset e hartimit të politikave dhe të ruajtjes së natyrës në nivel kombëtar.

Gjithashtu, do të vazhdojmë të ofrojmë ekspertizë dhe mbështetje për harmonizimin e legjislacionit dhe praktikave me standardet e Bashkimit Evropian, me qëllim mbrojtjen afatgjatë të trashëgimisë natyrore të vendit.” – thotë Spangenberg.

Ndryshimet në Ligjin për Zonat e Mbrojtura

Shqipëria ka ndryshuar legjislacionin për të lejuar investime strategjike turistike në zonat e mbrojtura. Nga këndvështrimi i ruajtjes së natyrës zhvillimi më i fundit dhe më shqetësues lidhet me ndryshimet në Ligjin për Zonat e Mbrojtura, duke lejuar përdorimin e makinerive të rënda dhe ndërtimin e resorteve turistike luksoze brenda zonave të mbrojtura. “Këto ndryshime kanë dobësuar ndjeshëm funksionin mbrojtës të ligjit, duke e bërë atë praktikisht të paaftë për të përmbushur qëllimin për të cilin është hartuar.” – thotë Spangenberg.

Një tjetër çështje problematike lidhet sipas Spangenberg me Ligjin për Investimet Strategjike, i cili u krijon mundësi investitorëve të shmangin ose të përshpejtojnë disa procedura administrative dhe mekanizma kontrolli, përfshirë ato që lidhen me mbrojtjen e mjedisit. “Ajo që duhet pasur parasysh është se ajo që po ndodh sot në Nartë mund të ndodhë nesër në çdo zonë tjetër të mbrojtur në Shqipëri. Prandaj, nuk bëhet fjalë vetëm për një problem lokal, por për një çështje më të gjerë që lidhet me dobësimin e kuadrit ligjor të krijuar për mbrojtjen e këtyre territoreve.” – thotë Spangenberg.

A mund të bashkëjetojnë zhvillimi ekonomik dhe mbrojtja e natyrës?

Mbështetësit e projektit argumentojnë se zhvillimi ekonomik dhe mbrojtja e natyrës mund të bashkëjetojnë. Po cilat kushte duhet të plotësohen që një ekuilibër i tillë të jetë i besueshëm në Pishë Poro–Nartë?

“Pishë Poro–Narta është një nga shumë zonat e mbrojtura në Shqipëri që janë shpallur mbi të gjitha për të mbrojtur natyrën dhe speciet që jetojnë në to. Çdo zhvillim që propozohet në këto territore duhet të respektojë këtë parim themelor. Projekti i planifikuar për këtë zonë bie në kundërshtim të drejtpërdrejtë me detyrimet ligjore dhe me vetë qëllimin për të cilin ekzistojnë zonat e mbrojtura.” – thotë Spangenberg.

Zhvillimi ekonomik i qëndrueshëm nënkupton marrjen në konsideratë të interesave të komuniteteve lokale që preken nga projekti, analizimin e qartë të përfitimeve dhe kostove, shqyrtimin e alternativave të mundshme, mbrojtjen e natyrës dhe integrimin e projektit në një vizion strategjik e afatgjatë për territorin.

Sipas Spangenberg “në rastin e këtij projekti, sipas vlerësimit tonë, asnjë nga këto elemente nuk është demonstruar në mënyrë bindëse.”DW

Artisti Robert Aliaj, ka marrë pjesë në protestën e 17-të për dorëheqjen e kryeministrit Rama, ku u bëri thirrje universiteteve, akademisë dhe institucioneve publike që të reagojnë dhe të mbajnë qëndrim përballë situatës.

Sipas Aliajt, një qeveri që nuk mbron interesat e të rinjve nuk mund të përfaqësojë të ardhmen e tyre.

“Një qeveri që nuk mbështet interesat e brezit tuaj është armiku juaj. Është shumë e vërtetë. Ne nuk mund të lejojmë arrogancën sikur ky vend i përket një padroni dhe të bëhet si thotë ai”, tha Roberti.

Artisti tha se pushteti është përqendruar në duart e një person i vetëm, kryeministrit Edi Rama, ndërsa ministrat nuk shfaqen për të mbrojtur përgjegjësitë e tyre.

“Këtu nuk ka ministra, por një burrë që flet për të gjithë. Kjo nuk është demokraci. I bëj thirrje edhe përfaqësuesve të shtetit, njerëzve të zgjedhur nga ju, këtyre ministrave që nuk kanë, mos ta them, nuk kanë këllqe, nuk kanë bole, të dalin dhe të mbrojnë jo vetëm detyrën që kanë marrë, por edhe dinjitetin personal. Po të isha unë ministër, nuk do hante mut një kryeministër të fliste në vendin tim”, tha ai.

Aliaj kritikoi komunikimin e Ramës me protestuesit, ndërsa tha: “Kryeministri duhet të mos flasë nëpër TikTok dhe të bullizojë njerëzit apo të etiketojë protestuesit.”.

Robert Aliaj: Jam shumë i gëzuar që jam këtu sot krah studentëve. Është për mua dyfish kuptimplotë, sepse në vitin 2018 unë me Galën kemi qenë në protestën e studentëve dhe kemi luftuar e mbështetur me zemër. Ne nuk ia dolëm. Nuk ia dolëm me studentët, sepse na shkatërruan me të gjitha infiltrimet, me interesa e me probleme që po dalin edhe sot. Historia po përsëritet, por nuk duhet të përsëritet, duhet të mbarojë këtu.

I bëj thirrje të gjitha institucioneve publike apo private, në veçanti atyre publike që kanë përgjegjësi për detyrën që kanë, që nga universitetet, akademia, të vijnë këtu dhe të shprehen, të gjitha me radhë. Një qeveri që nuk mbështet interesat e brezit tuaj është armiku juaj. Është shumë e vërtetë. Ne nuk mund të lejojmë arrogancën sikur ky vend i përket një padroni dhe të bëhet si thotë ai.

Nuk mund të lejojmë një lider që flet në emër të përfaqësuesve të shtetit. Këtu nuk ka ministra, por një burrë që flet për të gjithë. Kjo nuk është demokraci. I bëj thirrje edhe përfaqësuesve të shtetit, njerëzve të zgjedhur nga ju, këtyre ministrave që nuk kanë, mos ta them, nuk kanë këllqe, nuk kanë bole, të dalin dhe të mbrojnë jo vetëm detyrën që kanë marrë, por edhe dinjitetin personal.

Po të isha unë ministër, nuk do hante mut një kryeministër të fliste në vendin tim. Nuk do ndodhte kjo. Sepse ky është precedent shumë i keq për PS-në, që po konvertohet si Parti e Punës, duke adhuruar një lider që të injoron deri në atë pikë sa të mos të japë fjalën për detyrën që ke. Është detyrim sot të dalësh të flasësh. Këtë detyrim e ka edhe kryeministri: të mos flasë nëpër TikTok dhe të bullizojë njerëzit, të bëjë tipologjinë e protestuesve, sepse duke ofenduar një protestues, ai harron që është shqiptar, mund të ishte edhe ai një qytetar, por që është një milion herë më i keq…. gssh

TIRANË- SPAK goditi grupin kriminal të Salvador Aliut, i cili dyshohet se ka trafikuar të paktën 50 tonë kokainë nga vendet e Amerikës Latine në Europë. Sipas SPAK, gjatë viteve 2019-2021, ky grup ka operuar në Amerikën Latine, Brazil, Belgjikë dhe Holandë. Në njoftimin zyrtar, SPAK theksoi se në zbatim të vendimeve gjyqësore janë zhvilluar 23 kontrolle ndaj personave, banesave, zyrave të shoqërive tregtare dhe personave fizikë.

Gjatë hetimeve janë mbledhur provat e nevojshme, prej të cilave janë provuar 5 episode të trafikimit të kokainës në sasi të mëdha. Gjatë tyre janë sekuestruar në total 8 ton e 960 kg lëndë narkotike e llojit kokainë dhe konkretisht:

Episodi 1 – 11 Maj 2020 – Trafikimi i një sasie prej 700 kilogramë lëndë narkotike të llojit kokainë, e sekuestruar  në portin e Waasland (Antverp), Belgjikë, e gjetur në një kontejner me pjesë këmbimi makinash, i shkarkuar nga një anije e ardhur nga Kina.

Episodi 2 –   6 Qershor 2020 – Tentativa e trafikimit të një sasie prej 2010 kilogramë lëndë narkotike e llojit kokainë, e sekuestruar në Guayaquil, Ekuador. Lënda narkotike  kishte si destinacion përfundimtar të saj Holandën dhe  kishte të stampuar tre logo të ndryshme (Jaguar, Shqiponjë dhe BB).

Episodi 3 – 16 Gusht 2020 – Trafikimi i një sasie prej 1100 kilogramë lëndë narkotike e llojit kokainë, e sekuestruar në  Roterdam të Holandës. Kjo ngarkesë kishte mbërritur në portin e Roterdamit me një anije detare nga Porti i Guayaquil, Ekuador.

Episodi 4 – 16 Dhjetor 2020–  Trafikimi i një sasie prej 4.1 ton lënde narkotike kokainë, e sekuestruar në portin e Roterdam, Holandë. Kjo ngarkesë kishte mbërritur në portin e Roterdamit me një anije detare nga Porti i Guayaquil, Ekuador.

Episodi 5 – 03 shkurt 2021–  Tentativa e trafikimit të një sasie prej 1 ton e 50  kg lënde narkotike kokainë, e sekuestruar në Kolumbi me destinacion final Francën .

Hetimet kanë treguar se përveç episodeve të mësipërme, anëtarët e grupit kriminal kanë trafikuar nga Amerika Latine në drejtim të vendeve të Europës dhjetëra tonelata të tjera kokainë, e cila është trafikuar dhe tregtuar te persona të tjerë. Nga realizimi i kësaj veprimtarie janë siguruar të ardhura të konsiderueshme./Dosja.al