Në mbarë botën dhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës përkujtohen sot viktimat e sulmeve terroriste të 11 Shtatorit 2001. Në mesin e mijëra njerëzve që humbën jetën në atë tragjedi ishin edhe tre shqiptarë: Simon Dedvukaj, Mon Gjonbalaj dhe Rrok Camaj. Pas 25 vitesh, historitë e tyre vazhdojnë të jenë pjesë e kujtesës së familjeve të tyre, komunitetit shqiptar dhe vetë Memorialit të 11 Shtatorit në New York.

Më 11 shtator 2001, terroristët e Al-Kaedës rrëmbyen katër aeroplanë pasagjerësh. Dy prej tyre u përplasën me Kullat Binjake të Qendrës Botërore të Tregtisë në New York, një tjetër goditi Pentagonin në Washington, ndërsa avioni i katërt u rrëzua në një fushë në Pensilvani.

Në mesin e viktimave ishin qytetarë të më shumë se 70 shteteve të botës.

Mes tyre ishin edhe tre shqiptarë që punonin në Qendrën Botërore të Tregtisë: Simon Dedvukaj, Mon Gjonbalaj dhe Rrok Camaj.

Familjarët e tyre vazhdojnë t’i përkujtojnë çdo vit, ndërsa emrat e tyre janë pjesë e memorialit kushtuar viktimave të sulmeve.

Simon Dedvukaj, 26-vjeçari që ishte krenar për rrënjët shqiptare

Simon Marash Dedvukaj ishte vetëm 26 vjeç dhe më i riu nga tre shqiptarët që humbën jetën në Manhattan.

I lindur dhe i rritur në Bronx, Simon ishte shumë i lidhur me prejardhjen e tij shqiptare. Sipas kujtimeve të familjes, që në moshë të re ai interesohej për historinë dhe traditat shqiptare dhe ishte personi të cilit vëllezërit e motrat i drejtoheshin kur kishin pyetje për historinë e familjes.

Ai ishte i martuar me Elizabetën dhe çifti do të festonte përvjetorin e parë të martesës në tetor 2001.

Simon punonte në ABM Industries dhe ishte përgjegjës për mbikëqyrjen e punëtorëve të mirëmbajtjes në Qendrën Botërore të Tregtisë.

Më 11 shtator 2001, ai ndodhej në Kullën e Veriut.

Sot, një pjesë e kujtesës së tij ruhet edhe në Muzeun e 11 Shtatorit. Në koleksionin e muzeut ndodhet një brez tradicional shqiptar që i përkiste Simonit, ndërsa familja ka dhuruar edhe sende të tjera personale të tij.

Në New York është krijuar gjithashtu “Simon M. Dedvukaj Foundation”, që synon edukimin dhe orientimin e brezave të rinj për të bërë zgjedhje të duhura në jetë dhe për t’i shërbyer jo vetëm vetes dhe familjeve, por edhe komunitetit ku jetojnë.

Mon Gjonbalaj, shqiptari që e konsideronte Kullën Binjake shtëpinë e tij të dytë

Mon Gjonbalaj, shqiptar nga Kosova, kishte punuar për rreth 30 vjet në Qendrën Botërore të Tregtisë.

Ai punonte për ABM Janitorial Industries dhe ishte pjesë e stafit të mirëmbajtjes së Kullës Jugore.

Gjonbalaj ishte shumë i lidhur me vendin e tij të punës. Sipas familjarëve, ai shpesh mbërrinte rreth një orë para fillimit të punës për të pirë kafe dhe për të biseduar me kolegët.

Edhe pse i ishte afruar moshës së pensionimit, ai nuk dëshironte të largohej nga puna. Familjarët kanë treguar se Gjonbalaj e konsideronte ndërtesën si “shtëpinë e tij të dytë”.

Mëngjesin e 11 shtatorit, ai ndodhej në katin e 86-të të Kullës Jugore kur avioni i rrëmbyer goditi ndërtesën.

Gjonbalaj arriti të telefononte familjen e tij. Në telefon ai u tregoi të afërmve se ishte i bllokuar dhe u dha një mesazh që familja e tij ta mbante mend përgjithmonë: të qëndronin të fortë dhe ta mbanin familjen të bashkuar.

Sot, kujtimi i tij ruhet edhe në Muzeun e 11 Shtatorit.

Në vitin 2016, djali i tij Sal i dhuroi muzeut uniformën që Mon Gjonbalaj kishte veshur në punë më 10 shtator 2001, një ditë para sulmeve. Uniforma është ekspozuar në kuadër të koleksionit përkujtimor të muzeut.

Kolegët e tij e kishin quajtur me shaka “Jambalaya”, për shkak të vështirësisë që kishin për të shqiptuar mbiemrin e tij shqiptar.

Rrok Camaj, shqiptari që punonte në lartësi ekstreme

Rrok Camaj, shqiptar nga Malësia e Madhe, kishte një nga punët më të rrezikshme në Qendrën Botërore të Tregtisë.

Ai punonte si pastrues i xhamave në pjesën e jashtme të ndërtesave dhe ngjitej në lartësi ekstreme për të pastruar dritaret e Kullave Binjake.

Sipas të dhënave të publikuara në nekrologjinë e tij, disa herë në vit ai punonte në lartësinë e katit të 107-të, duke përdorur pajisje speciale për të pastruar pjesët e ndërtesës që nuk mund të arriheshin nga sistemi automatik.

Familjarët e përshkruanin si një njeri që nuk kishte frikë nga lartësitë dhe që e donte shumë punën e tij.

Rrok Camaj ishte kthyer në Shtetet e Bashkuara vetëm një ditë para sulmeve, më 10 shtator, pas një udhëtimi në Mal të Zi.

Mëngjesin e 11 shtatorit ai ndodhej në Kullën Jugore.

Pas goditjes së avionit, Camaj arriti të kontaktonte familjen. Në telefon ai kërkoi që të mos kishte panik dhe u përpoq t’i qetësonte të afërmit.

Pak më vonë, në orën 09:59, Kulla Jugore u shemb.

Rrok Camaj ishte 60 vjeç.

Kujtimi i tre shqiptarëve vazhdon të jetojë

Historitë e tre shqiptarëve nuk janë harruar.

Familjet e tyre kanë vazhduar ndër vite të vizitojnë memorialet dhe të ruajnë kujtimet personale të njerëzve të tyre të dashur.

Në rastin e Simon Dedvukajt dhe Mon Gjonbalajt, kujtime dhe sende personale të tyre janë bërë pjesë e koleksioneve të Muzeut të 11 Shtatorit, duke bërë që historitë e tyre të tregohen edhe për brezat e ardhshëm.

Kujtimi i Rrok Camajt është ruajtur po ashtu përmes dëshmive të familjes dhe miqve, të cilët ndër vite kanë lënë mesazhe përkujtimore në nderim të tij.

Tre shqiptarët mbeten pjesë e historisë së komunitetit shqiptar në Shtetet e Bashkuara, por edhe pjesë e kujtesës së përbashkët të mijëra viktimave të 11 Shtatorit.

Tragjedia që ndryshoi botën

Sulmet e 11 Shtatorit 2001 morën jetën e rreth 3 mijë njerëzve dhe ndryshuan përgjithmonë Shtetet e Bashkuara dhe mënyrën se si bota përballej me terrorizmin.

Dy aeroplanët që u përplasën me Kullat Binjake shkaktuan shembjen e ndërtesave, ndërsa një tjetër goditi Pentagonin. Avioni i katërt u rrëzua në Pensilvani pasi pasagjerët dhe ekuipazhi tentuan të marrin kontrollin e tij.

Sot, 25 vjet pas asaj dite, në New York dhe në mbarë Shtetet e Bashkuara zhvillohen ceremonitë përkujtimore.

Në mesin e emrave që kujtohen janë edhe tre shqiptarët: Simon Dedvukaj, Mon Gjonbalaj dhe Rrok Camaj.

Ata humbën jetën në një prej tragjedive më të mëdha të historisë moderne, por historitë e tyre vazhdojnë të jetojnë përmes familjeve, komunitetit shqiptar dhe kujtesës së ruajtur në memorialin e 11 Shtatorit. gsh