Nga Aurenc Bebja*, Francë – 5 Shtator 2026

Gazeta skoceze “The Scotsman” ka botuar, të shtunën e 11 shtatorit 1976, në faqen n°26, reportazhin e gazetares Christine Phillips mbi udhëtimin e saj asokohe në Shqipërinë komuniste. Në një vend të izoluar nga bota perëndimore, ajo përshkruan mbërritjen në Rinas, qëndrimin në Durrës dhe udhëtimet nëpër vend, duke vërejtur kontrollin e fortë ndaj të huajve, jetën rurale, varfërinë e infrastrukturës dhe kufizimet e shoqërisë shqiptare. Ky rrëfim i rrallë ofron një dëshmi interesante të perceptimit të Shqipërisë së Enver Hoxhës nga një udhëtare britanike në vitet e izolimit të thellë të vendit. Aurenc Bebja e sjell këtë artikull të rrallë për publikun shqiptar përmes blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”.

Një çarje në perden e Shqipërisë

Udhëtim

Nga Christine Phillips

Republika Popullore e Shqipërisë, i vetmi vend marksist në Evropë, mund të mos jetë ideja e gjithkujt për një destinacion pushimesh, por mua më dukej mjaft emocionuese mundësia për të vizituar një nga vendet më pak të njohura në botë, dhe sigurisht shumë më tërheqëse sesa resortet e mbipopulluara të Mesdheut, aq të dashura për turmat.

Për shkak të idealeve të përbashkëta politike, Shqipëria kishte lidhje të ngushta me Kinën, por kishte zgjedhur të qëndronte e izoluar nga pjesa tjetër e botës për më shumë se dhjetë vjet. Vetëm kohët e fundit të huajve u ishte lejuar të hynin si turistë dhe turizmi deri atëherë kishte pasur shumë pak ndikim në mënyrën e jetesës së shqiptarëve. Regent Holidays ishte e vetmja kompani britanike që organizonte udhëtime drejt Shqipërisë dhe unë iu bashkova njërit prej këtyre tureve në fund të muajit maj. Vetëm grupe të organizuara me të paktën njëzet persona lejoheshin të hynin në Shqipëri dhe, ndonëse kjo mund të mos i përshtatej udhëtarit më të pavarur, për momentin nuk ekzistonte ndonjë alternativë reale.

Për të arritur në Shqipëri, fluturuam fillimisht drejt Beogradit, ku kaluam natën, përpara se të merrnim një fluturim të shkurtër për në Tiranë në orët e para të mëngjesit. Në aeroportin e Rinasit u gjendëm papritur në një botë krejt tjetër. Ushtarët me uniforma të stilit Mao dhe topat kundërajrorë të vendosur nëpër aeroport nuk ishin pamja më mikpritëse, por u përpoqëm t’i shpërfillnim dhe u drejtuam drejt godinës së vogël të terminalit. Gjatë rrugës pamë një avion pasagjerësh kinez të parkuar në pistë, i cili qëndronte ende aty edhe një javë më vonë.

Në doganë, dy anëtarëve meshkuj të grupit iu kontrolluan prerjet e flokëve, ndonëse flokët e pjesës tjetër të grupit mezi arrinin deri te jaka. Ndërkohë, konfiskimi i të gjithë materialeve të leximit që kishim me vete na zhduku menjëherë çdo shpresë për të lexuar qetësisht në plazh ose para gjumit.

Kur mbërritëm në kompleksin turistik Albturist (jo aq i keq sa tingëllon) pranë portit të Durrësit, u befasuam këndshëm kur pamë se hoteli ynë, Adriatiku, i tejkalonte pritshmëritë. Ishte një godinë mjaft madhështore dhe ndodhej buzë plazhit, përballë detit. Unë personalisht nuk gjeta asnjë arsye për t’u ankuar, megjithëse një çift pretendonte se kishte lakuriq nate në dhomën e tyre.

Lëvizjet e të huajve vazhdonin të ishin shumë të kufizuara dhe mënyra e vetme për të parë diçka nga vendi ishte pjesëmarrja në ekskursionet e organizuara nga Albturist, të cilat vizitonin të gjitha vendet me interes, shumicën e të cilave unë nuk i kisha dëgjuar kurrë më parë.

Gjatë udhëtimit nëpër fshat bëhej e qartë rëndësia jetike e bujqësisë për vendin. Ultësira bregdetare ishte e kultivuar intensivisht me një gamë mbresëlënëse kulturash bujqësore, përfshirë edhe orizin. Metodat e punimit të tokës ishin primitive dhe ishte e zakonshme të shihje parmenda prej druri të tërhequra nga qetë ose fara që shpërndaheshin me dorë. Rrugët pothuajse nuk kishin trafik; mjetet kryesore të transportit ishin karrocat me kuaj ose me qe, megjithëse shiheshin edhe disa kamionë dhe xhipa të vjetër kinezë që përdoreshin nga kooperativat bujqësore. Automjetet private ishin një gjë e rrallë dhe ato pak makina që pamë i përkisnin shtetit dhe përdoreshin vetëm për qëllime zyrtare.

Pjesa më e madhe e vendit është malore, me peizazhe spektakolare, por udhëtimi nëpër këtë terren mund të ishte herë pas here mjaft i lodhshëm. Megjithatë, ia vlente gjithmonë. Më kujtohet veçanërisht një udhëtim, kur autobusi ynë u ngjit për atë që dukej si një përjetësi përgjatë një rruge të pjerrët dhe me kthesa, derisa, pasi kaluam kreshtën e kodrës së fundit, përpara nesh u shfaq në largësi Liqeni i Ohrit. Ishte një pamje vërtet mahnitëse, me ujin e tij të kaltër e të kthjellët, të lëmuar si pasqyrë. Në anën tjetër ngriheshin malet e Jugosllavisë, një kontrast i fortë me mungesën e lirisë në Shqipëri. Shqiptarët kanë zakonin fatkeq të mbulojnë faqet e maleve me parulla gjigante që lartësojnë lavdinë e marksizmit ose përhapin mendimet e Enver Hoxhës.

Shqiptarët tregohen jashtëzakonisht të kujdesshëm ndaj aparateve fotografike, pa dyshim sepse dyshojnë në motivet tona për të fotografuar mënyrën e tyre të jetesës. Ndonjëherë ndonjë fëmijë kureshtar afrohej tepër, por motra e madhe ose ndonjë i rritur që kalonte aty pranë e tërhiqte menjëherë me shkathtësi. Ishte e qartë se të huajt toleroheshin, por nuk mirëpriteshin, megjithëse unë personalisht nuk përjetova asnjë shfaqje të hapur armiqësie.

Shqipëria është një vend që me shumë gjasë do t’i pëlqejë udhëtarit më kërkues, atij që pret të marrë nga pushimet diçka më shumë sesa një nxirje të përkohshme nga dielli (edhe pse kjo është një përfitim shtesë). Me zhvillimin e turizmit, pengesat që e ndajnë vendin nga Perëndimi me siguri do të fillojnë të bien dhe mbetet për t’u parë nëse sistemi i ngurtë do të jetë në gjendje ta përballojë këtë ndryshim. Tani është padyshim koha e duhur për ta vizituar dhe unë garantoj se do të jetë një përvojë e paharrueshme.

Të dhëna mbi udhëtimin

E vetmja kompani britanike që organizon pushime në Shqipëri është Regent Holidays (I.o.W.) Ltd., me seli në Regent House, Regent Street, Shanklin, Isle of Wight (PO37 7AL), si edhe në 13 Simon Street, Bristol (BS1 2EH), Avon.

Të njëjtat paketa turistike reklamohen edhe në broshurën e Balkan Holidays.

Çmimet variojnë nga 90 paund për nëntë ditë në muajin mars deri në 128 paund për trembëdhjetë ditë në korrik dhe gusht; në këtë çmim përfshihet pensioni i plotë. Viza kushton edhe 5 paund shtesë.

Unë mora pjesë në një udhëtim nëntëditor me nisje më 28 maj, i cili kushtoi 102 paund (sipas çmimit në broshurë), plus një shtesë prej 10 për qind. Që atëherë, paundi britanik është zhvlerësuar ndjeshëm kundrejt lekut (kursi i këmbimit bazohet në dollarin amerikan), gjë që me siguri do të ndikojë në çmimet e udhëtimeve të mëvonshme.

Ekskursionet mund të shtohen veçmas dhe rrisin ndjeshëm koston e pushimeve. Unë shpenzova rreth 20 paund gjithsej për to. Të gjitha udhëtimet nisen me fluturime të rregullta të kompanisë JAT nga aeroporti Heathrow.