Për më shumë se njëqind ditë, mijëra shqiptarë protestojnë çdo mbrëmje në Tiranë dhe gjetkë. E lindur në fund të majit 2026 nga kundërshtimi ndaj një projekti turistik luksoz të lidhur me Jared Kushner në zonën e mbrojtur Vjosa-Nartë, “revolucioni i flamingove rozë” është shndërruar në një mobilizim afatgjatë. Si ka mundur të zgjasë kaq shumë dhe deri ku mund të shkojë ende?

Nga Romain Gerand, CNEWS

Një flamingo rozë i fryrë ngrihet mbi turmë, dhjetëra mijëra njerëz në bulevardin Dëshmorët e Kombit. Që nga fundi i majit 2026, Shqipëria po përjeton një nga mobilizimet qytetare më të gjata që nga fundi i komunizmit. E lindur në Zvërnec kundër një projekti turistik luksoz të lidhur me Jared Kushner në zonën e mbrojtur Vjosa-Nartë, protesta është shtrirë në Tiranë dhe është shndërruar në një mobilizim afatgjatë kundër modelit të zhvillimit dhe pushtetit të Edi Ramës.

Narta, pikënisja e një zemërimi që u bë kombëtar

Në fund të majit 2026, banorë dhe aktivistë mblidhen në Zvërnec, pranë lagunës së Nartës. Gardhe me tela me gjemba dhe mjete pune shfaqen në një plazh të mbrojtur, në zemër të peizazhit të mbrojtur të Vjosë-Nartës. Zona strehon dhjetëra lloje, përfshirë flamingot rozë, pelikanët dhe vende riprodhimi. Projekti parashikon një kompleks të gjerë turistik luksoz në bregdet dhe në ishullin e pabanuar të Sazanit, i zhvilluar ndër të tjera nga Affinity Partners, shoqëria e investimeve e Jared Kushnerit.

Kjo zonë është pjesë e hapësirave të fundit të mëdha natyrore relativisht të paprekura të bregdetit shqiptar të Adriatikut. Prej vitesh, shoqatat dhe banorët kanë paralajmëruar për presionin e pasurive të paluajtshme dhe turizmit. Shfaqja e papritur e punimeve përgatitore, pa një konsultim të gjerë publik, e kristalizon një zemërim që tashmë ekzistonte. Shumë e shohin këtë si simbolin e një modeli zhvillimi ku vendimet merren larg popullsisë, në favor të projekteve të mëdha.

Më 30 maj, qarkullon një video: një punonjës privat sigurie, i maskuar, sulmon një protestues, nën vështrimin pasiv të policisë. Pamja bëhet virale. Që të nesërmen, protesta shtrihet në Tiranë. Manifestimet e përditshme vendosen përpara selisë së qeverisë. Figurave dhe flamingove rozë të fryrë u caktohet roli i simbolit. Lëvizja merr emrin “revolucioni i flamingove rozë”.

Lutfi Dervishi, gazetar, akademik, drejtor ekzekutiv i Transparency International Albania dhe pedagog në Universitetin e Tiranës, i shpjegoi CNEWS: “Kthesa erdhi shumë herët, kur ajo që në fillim dukej si një konflikt lokal mjedisor u bë një çështje mbi mënyrën se si ushtrohet pushteti në Shqipëri. Mbrojtja e mjedisit ishte shkëndija, por karburanti ishte një pakënaqësi e akumuluar ndaj qeverisjes, mungesës së përgjegjshmërisë dhe përqendrimit të pushtetit.”

Nga Vjosa-Narta në Tiranë: protesta ndryshon përmasë

Përplasjet në Zvërnec përbëjnë pikën e kthesës. Punonjësit privatë të sigurisë ndiqen penalisht, ndërsa licencat e kompanive të sigurisë tërhiqen. Zemërimi ndryshon drejtim: nuk bëhet më fjalë vetëm për lagunën, por për mënyrën se si merren dhe zbatohen vendimet.

Duke nisur nga qershori, kortezhet në Tiranë zgjerohen. Të rinj, familje, diaspora dhe shoqëria civile mblidhen së bashku. Sloganet ndryshojnë: “Shqipëria nuk është në shitje”, thirrje për dorëheqjen e Edi Ramës, kritika ndaj korrupsionit dhe mungesës së transparencës. Më 20 qershor, një nga protestat më të mëdha mblodhi më shumë se 150.000 njerëz, sipas mediave shqiptare. Tubime paralele zhvillohen në qytete të tjera dhe jashtë vendit.

Lëvizja mbetet e decentralizuar, pa një udhëheqje të vetme partiake. Për Lutfi Dervishin, kjo është njëkohësisht forca dhe dobësia e saj: “Ajo nuk ka një drejtim politik tradicional dhe nuk organizohet nga një parti opozitare. Njerëz, që nuk do të merrnin kurrë pjesë në një tubim politik, mund të marrin pjesë në të pa pasur ndjesinë se po mbështesin një tjetër establishment politik.”

Jared Kushner është vetëm fillimi i historisë

Emri i Jared Kushnerit i dha konfliktit menjëherë një dukshmëri ndërkombëtare. Projekti, i vlerësuar në disa miliardë dollarë, mbështetet në tekste të fundit ligjore që kanë ndryshuar statusin e mbrojtjes së disa territoreve. Qeveria shqiptare e paraqet atë si një investim strategjik, i aftë të krijojë vende pune dhe ta pozicionojë vendin në turizmin e nivelit të lartë. Edi Rama e ka mbrojtur zhvillimin, duke deklaruar se do të respektohen standardet mjedisore evropiane.

Për protestuesit, çështja ilustron një problem më të gjerë: kushtet e dhënies së projekteve, statusi i investitorit strategjik, çështjet e pronësisë së tokës dhe ndjesia se aksesi i privilegjuar te pushteti hap dyer që qytetari i zakonshëm nuk i ka. Janë hapur hetime gjyqësore për disa aspekte të pronësisë së tokës. Autoritetet dhe zhvilluesit mohojnë çdo paligjshmëri.

Lutfi Dervishi e përmbledh qartë: “Jared Kushner ka rëndësi, por lëvizja në thelb nuk ka të bëjë me Jared Kushnerin. Nëse ai do të zhdukej nesër nga projekti, pyetjet do të mbeteshin të njëjtat: si miratohen investimet strategjike? Si trajtohen zonat e mbrojtura? Kushneri është bërë një simbol dhe jo shkaku. Polemika mban një emër amerikan, por pyetjet që ajo ngre janë thellësisht shqiptare.”

Pas flamingove rozë, gjyqi ndaj modelit të Ramës

Edi Rama, në pushtet që nga viti 2013 dhe i rizgjedhur në vitin 2025 për një mandat të katërt, tashmë mishëron establishmentin për një pjesë të popullsisë, veçanërisht për të rinjtë. “Pas trembëdhjetë vitesh, njerëzit kanë filluar t’i krahasojnë premtimet jo më me qeverinë e mëparshme, por me bilancin e vetë qeverisë”, analizon Lutfi Dervishi. “Edi Rama erdhi në pushtet duke mishëruar ndryshimin. Sot, ai mishëron establishmentin.”

Për korrupsionin dhe marrëdhëniet midis pushtetit dhe interesave ekonomike, ai shton: “Bëhet fjalë për perceptimin se aksesi te pushteti politik mund të përcaktojë aksesin te tokat, pronat publike, statusi i investitorit strategjik dhe vendimet në favor të dikujt. Njerëzit po e kuptojnë gjithnjë e më shumë korrupsionin si kapjen e vendimmarrjes publike nga interesa private.”

Shqipëria po përparon në procesin e anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Kapitulli mjedisor dhe kërkesat për shtetin e së drejtës e bëjnë tensionin veçanërisht të dukshëm. “Nuk mund të bëhesh evropian vetëm në tryezën e negociatave në Bruksel”, vlerëson Dervishi. “Duhet të bëhesh i tillë në mënyrën se si merren vendimet në Tiranë dhe në atë që ndodh në terren, në Vjosa-Nartë.”

Deri ku mund të shkojë “revolucioni i flamingove rozë”?

Pas më shumë se njëqind ditësh, lëvizja tashmë ka arritur diçka që pak njerëz e imagjinonin të mundur. Ajo ka detyruar një debat publik dhe ka tronditur një imazh ndërkombëtar të ndërtuar me kujdes. Por, pa një strukturë të qëndrueshme dhe pa një program të qartë politik, ajo ende nuk ka provuar se mund të shndërrohet në një alternativë të aftë për të ndikuar në zgjedhjet e ardhshme.

A mund të arrijë të marrë lëshime konkrete për Zvërnecin dhe Sazanin? A mund ta zgjerojë në mënyrë të qëndrueshme bazën e saj? Apo do të humbasë gradualisht fuqinë? Përgjigjja nuk është shkruar ende. Ajo që tashmë është e qartë është se flamingot rozë kanë pushuar së qeni vetëm zogj. Ata janë shndërruar në pasqyrën e një Shqipërie që heziton midis një modeli zhvillimi të bazuar në projekte të mëdha dhe një shoqërie civile që tani kërkon të dijë, konkretisht, në favor të kujt merren vendimet.