Çështja e Erion Veliajt hyn në një fazë vendimtare, ndërsa debati për ligjshmërinë e paraburgimit dhe standardet e reja të vendosura nga Gjykata e Lartë pritet të rikthehen në qendër të vëmendjes. Avokati Alban Duraj e konsideron këtë një nga çështjet më komplekse të drejtësisë shqiptare, ku përplasen jo vetëm aspektet penale, por edhe pavarësia e pushtetit vendor dhe garancitë kushtetuese të individit. Sipas tij, praktika e re unifikuese e Gjykatës së Lartë, e cila vendos barrën e provës mbi Prokurorinë dhe kërkon shqyrtim real të alternativave ndaj “arrestit në burg”, mund të ndikojë drejtpërdrejt në vendimmarrjen e 15 shtatorit për fatin e Veliajt. Duraj shkon më tej, duke parashikuar lirimin e tij dhe rikthimin në zyrën e Kryetarit të Bashkisë së Tiranës.

AVOKATI ALBAN DURAJ

Sipas mendimit tim, çështja e Erion Veliajt përfaqëson një nga rastet më komplekse dhe simbolike që sistemi ynë i drejtësisë dhe i politikës ka pasur për të trajtuar në këto 35 vjet demokraci, jo vetëm për shkak të peshës politike të Kryetarit të Bashkisë së kryeqytetit shqiptar, por sepse ajo prek drejtpërdrejt ekuilibrin delikat mes tri kolonave: pavarësinë e pushtetit vendor, funksionimin e administratës vendore dhe garancitë themelore kushtetuese të individit.

Z. Erion Veliaj ndodhet në gjendje paraburgimi që prej 10 shkurtit 2025. Fillimisht, kompetencat e tij si kryetar bashkie iu suspenduan nga qeveria. Kujtojmë këtu mitingun madhështor të organizuar nga kryeministri Edi Rama me punonjësit e Bashkisë, ku, përmes atij mitingu, ai u tregoi se ishte vetë ai Kryetari i Bashkisë së Tiranës. Kjo shfaqje e tij vërtetoi atë që kishte diskutuar në nje nga mbledhjet me socialistët, ku u shpreh se: grupet armiqësore brenda Partisë Socialiste do të merrnin goditjen e merituar, dhe se Erion Veliaj mund të mbillte pemë sa të donte, por nesër do të varej pikërisht tek ato pemë. Te gjithë ne jemi habitur kur me ze dhe figure e kemi dërgjuar në tv ku mos të harrojmë se kronikat e mbledhjeve të kryeministrit Rama bëhen në zyrën e tij të shtypit dhe më pas u jepet mediave.

Pas ndalimit të zotit Veliaj, fillimisht u emërua si kryetare e Bashkisë Anuela Ristani, e cila ishte e preferuara e kryeministrit Edi Rama, por pas pak kohësh u shkarkua dhe u emërua si zëvendëskryetare Sara Goxhaj, krahu i djathtë i Kryetarit të Bashkisë, Erion Veliaj. Menjëherë, pas disa orësh, u rikthye sërish Anuela Ristani, e cila u komandua si kryetare në detyrë. Pas këtij veprimi të z. Veliaj, dhe pas fitimit të zgjedhjeve të 11 prillit 2025, kryeministri Edi Rama mblodhi këshilltarët socialistë të Bashkisë së Tiranës, ku kërkoi shkarkimin e Kryetarit të Bashkisë së Tiranës, gjë të cilën e kishte paralajmëruar në ditën kur prezantoi kabinetin e ri qeveritar, ku, si kryetare të Bashkisë së Tiranës, prezantoi Ogerta Manastirliun. U zhvillua kështu një betejë ligjore dhe një revansh ndaj z. Veliaj, i cili u trajtua si armik i partisë, ndërkohë që u sulmuan edhe bashkëpunëtorë, të cilët ai vetë i kishte mbështetur politikisht dhe i kishte promovuar.

Vlen të theksohet se as prokuroria e posaçme (SPAK) dhe as kryeministri Rama nuk kanë ndjekur të njëjtin standard me z. Veliaj sa me z. Beqaj, z. Ahmetaj, z. Tahiri dhe shumë zyrtarë të tjerë të nivelit të lartë, prej të cilëve kryeministri është distancuar publikisht, duke kërkuar që drejtësia të bëjë punën e saj, ndërsa ai do të bënte punën e tij. Të njëjtën gjë nuk bëri për zonjën Balluku, rasti i së cilës u investua nga Këshilli i Ministrave në Gjykatën Kushtetuese; për zonjën Spiropali është paralajmëruar përjashtimi, dhe ndaj zonjës Balluku u zhvillua një betejë ligjore në sallën e Kuvendit, ku mospranimi për heqjen e imunitetit pengoi rrjedhën normale të drejtësisë. Edhe pse Gjykata Kushtetuese e riktheu Veliajn si kryetar të njohur ligjërisht të bashkisë, pavarësisht paraburgimit, ai e humbi kontrollin efektiv të Bashkisë së Tiranës, ku zonja Ristani drejtonte bashkinë dhe nuk pranonte të merrte këshilla nga kryetari i mandatuar, z. Erion Veliaj. Jo vetëm kaq, por ajo nuk zbatoi as vendimin e gjykatës për rikthimin në detyrë të sekretarit të përgjithshëm të Bashkisë së Tiranës, z. Alban Dokushi. Këto elemente tregojnë persekutimin politik të ushtruar ndaj Kryetarit të Bashkisë së Tiranës, i cili kishte personalitetin e tij politik dhe ishte konkurrenti kryesor i kryeministrit Edi Rama për drejtimin e Partisë Socialiste, por edhe për shkak të marrëdhënieve që kishte krijuar me ndërkombëtarët.

Çështja që mua më shqetëson nuk është individi Veliaj, por fenomeni Veliaj, ku vazhdon e njëjta metodë si në diktaturë: nëse shpallesh armik i partisë, nuk ke kundër vetëm partinë, por edhe të gjitha instrumentet e saj, të cilat, edhe pa marrë urdhra, bëhen automatikisht kamikaze të liderit politik. Por mbi të gjitha, ajo që më shqetëson është standardi që po ndiqet nga drejtësia me z. Veliaj dhe me shumë qytetarë të këtij vendi: standardi i burgosjes pa prova, ndërkohë që për të tjerë provat nuk ekzistojnë fare.

Gjykata Kushtetuese e ka trajtuar mandatin e tij si të vlefshëm juridikisht, ndërkohë që statusi i tij penal mbetet krejt i ndarë dhe ende i pazgjidhur në themel. Duhet theksuar, që në krye, se kjo seancë nuk është thjesht një “rishqyrtim” në kuptimin e zakonshëm administrativoprocedural. Gjykata Kushtetuese, me vendimin e saj, ka bërë diçka disi të pazakontë në praktikën tonë: nuk e ka anuluar thjesht vendimin e mëparshëm të Gjykatës së Lartë, por i ka dhënë asaj një detyrim të qartë motivimi, atë të arsyetimit specifik se pse asnjë nga masat alternative të parashikuara në nenin 237 e vijues të Kodit të Procedurës Penale (arrest në shtëpi, ndalim daljeje nga banesa, garanci pasurore, urdhër mbrojtjeje) nuk është e mjaftueshme për të zëvendësuar arrestin në burg. Ky është, në thelb, një kërkim për atë që në gjuhën e së drejtës procedurale evropiane quhet “arsyetim i individualizuar dhe i përditësuar”, pra jo thjesht rikonfirmim automatik i vendimeve të mëparshme, por një analizë e freskët e proporcionalitetit, e cila merr parasysh edhe kohën e re të kaluar në paraburgim.

Në planin e parimeve themelore, e drejta shqiptare, në linjë të plotë me nenin 53 të Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, kërkon që çdo person i mbajtur në paraburgim të ketë të drejtën për një gjykim brenda një afati të arsyeshëm, ose për lirim gjatë procesit. Standardi i vendosur nga Gjykata e Strasburgut, veçanërisht në jurisprudencën e saj mbi “arsyet përkatëse dhe të mjaftueshme” (relevant and sufficient reasons), është i qartë: sa më e gjatë periudha e paraburgimit, aq më rigoroz duhet të jetë kontrolli gjyqësor, dhe aq më bindëse duhet të jenë arsyet konkrete, jo abstrakte, që justifikojnë vazhdimësinë e tij.

Rreziku i arratisjes apo i ndikimit te provat nuk mund të supozohet automatikisht nga natyra e akuzës apo nga funksioni publik i të pandehurit; ai duhet të mbështetet me fakte konkrete e të përditësuara, jo me të njëjtat argumente të përsëritura muaj pas muaji, pa asnjë evolucion.

Këtu ka edhe një element specifik që e bën këtë rast interesant nga pikëpamja doktrinare: ndryshe nga rastet “standarde” të paraburgimit, Veliaj, deri para pak kohësh, mbante ende titullin formal të kryetarit të bashkisë, gjë që teorikisht i jepte akses simbolik apo indirekt në strukturën institucionale. Me shkarkimin e fundit të kompetencave të deleguara dhe krijimin e distancës administrative, ky argument specifik i “rrezikut institucional” mund të jetë dobësuar objektivisht, çka mund të jetë pikërisht një nga elementët që gjykata duhet ta rivlerësojë më 15 shtator. Nga këndvështrimi i pastër juridik, dua ta ndaj shumë qartë këtë çështje nga procesi penal. Kompetenca e kryetarit të bashkisë për të deleguar, dhe rrjedhimisht për të revokuar delegimin e funksioneve drejtuese, bazohet në ligjin nr. 139/2015 “Për vetëqeverisjen vendore” dhe përbën një të drejtë organizative të brendshme, e ushtrueshme pavarësisht nga statusi procedural penal i titullarit, për sa kohë që mandati i tij si kryetar i zgjedhur vazhdon të njihet ligjërisht gjë që, sipas vetë urdhrit të Veliajt, mbështetet edhe në dy vendimmarrje të Gjykatës Kushtetuese që kanë konfirmuar vazhdimësinë e mandatit të tij. “Shkarkimi” i dytë i zonjës Ristani brenda pak muajsh, i shoqëruar me dorëheqjen e saj pas njëmbëdhjetë vitesh në atë funksion, krijon një pasiguri reale mbi atë se kush ka sot autoritetin e nënshkrimit për akte, kontrata dhe marrëveshje financiare të Bashkisë së Tiranës, një boshllëk që prek drejtpërdrejt funksionimin ditor të një institucioni me buxhet dhe kompetenca të konsiderueshme, siç e ka theksuar edhe opozita në kërkesën e saj zyrtare për seancë të Këshillit Bashkiak. Kriteret ligjore që rregullojnë vendimmarrjen për masën e sigurisë janë shprehimisht të përcaktuara nga Kodi i Procedurës Penale: rreziku i arratisjes, rreziku i përsëritjes së veprës penale, rreziku i ndikimit te provat ose dëshmitarët dhe jo gjendja administrative e bashkisë apo perceptimet publike rreth saj. Çdo përzierje e këtyre dy niveleve do të përbënte një gabim themelor metodologjik dhe do të cenonte rëndë besueshmërinë e vendimit, pavarësisht drejtimit që do të marrë ai. Nëse ndaj anëtarëve të gjykatës së lartë si ekspert i ligjit dhe me koptence të plotë profesionale them se 15 shtatori do t’a çoj Erion Veliaj në zyrën e kryetarit të bashkisë së Tiranës për të vijuar punën e tij dhe për ven në jete planin e tij për të realizuar ambicjet e tij politike të ideuar në IEVP e Durrësit. Zoti Veliaj do lirohet nga burgu edhe për shkakë të praktikës unifikuese që vet anëtarët e gjykatës së lartë kanë ndryshuar dhe publikuar në fletoren zyrtare në korrik të vitit 2026 ne të cilën për masën e sigurimit personal, prokuroria merr barrën e proves.

Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë kanë bërë publik vendimin e plotë unifikues, i cili sjell ndryshime të rëndësishme në mënyrën se si caktohen masat e sigurimit personal në Shqipëri. Me këtë vendim, Gjykata e Lartë ka prekur pjesërisht praktikën e mëparshme të vitit 2011, duke vendosur kritere të reja që i japin më shumë mbrojtje lirisë së individit dhe kufizojnë përdorimin automatik të masës “arrest në burg”.

TRI SHTYLLAT E VENDIMIT TË RI

Rishikimi i praktikës gjyqësore mbështetet në tre parime thelbësore, të cilat gjykatat duhet t’i zbatojnë tashmë detyrimisht:

1. Detyrimi për një shqyrtim real të alternativave. Gjykata nuk mund të kënaqet më me arsyetimin se “arresti në burg” është masa e duhur. Ajo është e detyruar të shpjegojë qartë pse masat më të buta, si arresti në shtëpi ose detyrimi për paraqitje, nuk mjaftojnë në rastin konkret.

2. Rrezikshmëria nuk merret e mirëqenë nga vetë vepra. Kolegjet e Bashkuara hodhën poshtë praktikën si pas së cilës “arresti në burg” vendosej automatikisht për vepra të rënda, ose kur dënimi i parashikuar ishte i lartë. Tani, rreziku i posaçëm duhet të provohet përmes një vlerësimi individual, ku merren parasysh personaliteti i autorit, sjellja e tij, si edhe rrethanat familjare dhe shëndetësore.

3. Barrën e provës e ka Prokuroria. Ndryshe nga më parë, i hetuari nuk ka më detyrim të sjellë “prova pozitive” për të merituar lirinë. Tashmë është organi i akuzës ai që duhet të mbështesë, me fakte konkrete, pse liria e personit paraqet rrezik dhe pse asnjë masë tjetër nuk e shmang këtë rrezik.

Ky vendim unifikues u mor në kuadër të shqyrtimit të çështjes së shtetasit Begtash Zeneli, në banesën e të cilit, gjatë kontrollit, u zbuluan 7 kilogramë e 350 gramë lëndë narkotike cannabis sativa. Edhe pse Prokuroria kërkoi me këmbëngulje “arrest në burg”, Gjykata e Apelit caktoi “arrest në shtëpi”, duke marrë parasysh moshën e tij 63- vjeçare, faktin se ishte i rehabilituar ligjërisht dhe gjendjen e rëndë shëndetësore të bashkëshortes. Pasi shqyrtoi rekursin e prokurorit, Gjykata e Lartë vendosi të lërë në fuqi masën e “arrestit në shtëpi”. Sipas kolegjeve, edhe pse vepra ka një shkallë të lartë rrezikshmërie, kjo nuk mund të mbizotërojë automatikisht mbi rrethanat konkrete njerëzore të të dyshuarit, nëse nuk provohet rreziku i vërtetë i largimit apo i përsëritjes së veprës penale.

Në argumentimin e saj, Gjykata e Lartë nënvizoi se ky drejtim i ri është i nevojshëm për ta afruar drejtësinë shqiptare me standardet e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GJEDNJ). Sipas vendimit, “arresti në burg” duhet të mbetet gjithmonë “ultima ratio” (masa e fundit), pasi prezumimi duhet të jetë, në çdo rast, në favor të lirisë.

/Gazeta Panorama