Kombinati i tekstileve, Berat (1979) – Burimi : Berati TV, Facebook

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 1 Korrik 2026

Gazeta uellsiane “Port Talbot Guardian” ka botuar, të enjten e 15 prillit 1976, në faqen n°6, rrëfimin e vizitës asokohe të një pedagogu uellsian në Shqipërinë komuniste, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Shqipëria, vendi i shqiponjave

Pak njerëz e kanë parë ndonjëherë Shqipërinë, me përjashtim të ndonjë vizitori të privilegjuar dhe atyre që sodisin vargmalet e saj të mjegullta përtej detit nga Korfuzi.

Ajo është një vend i vogël, por i pathyeshëm, i vendosur në anën perëndimore të Gadishullit Ballkanik. Në verilindje kufizohet me Jugosllavinë, ndërsa në juglindje me Greqinë. Izolimi relativ i Shqipërisë e bën atë edhe më tërheqëse, po aq sa edhe fakti se është një vend i qeverisur sipas parimeve më të rrepta marksiste-leniniste.

Shtetasit e SHBA-së, Rusisë, Greqisë dhe Jugosllavisë nuk lejohen të hyjnë në vend, madje hyrja është e kufizuar edhe për persona që ushtrojnë profesione të caktuara.

LLEWELLYN JENKINS, nga Glan Ynys, Colwinston, pedagog kryesor në Port Talbot College of Further Education, rrëfen këtu përshtypjet e tij nga një vizitë e kohëve të fundit në Shqipëri.

Menjëherë pas mbërritjes në Tiranë, kryeqytetin e Shqipërisë, kuptova se kishte shumë dallime midis zakoneve të saj dhe atyre të Britanisë.

Së pari, tre anëtarë të grupit tonë u detyruan të prisnin flokët në aeroport përpara se t’u lejohej hyrja në vend, ndërsa rrobat tepër ekstravagante duhej të zëvendësoheshin. Dyshimi ndaj udhëtarit fillonte që në aeroport, ku bagazhet tona iu nënshtruan një kontrolli të imtësishëm për libra me përmbajtje politike ose fetare ; sidomos Biblat ishin të ndaluara.

Vizitorët që mbërrijnë në Tiranë mbeten menjëherë të impresionuar nga bulevardet e saj të gjera, të mbjella me pemë, ndërtesat e shumta publike të reja dhe mungesa e trafikut të turmave. Ekskursioni ynë i parë ishte në qytetin e vjetër të Krujës, i vendosur në shpatet malore në veri të Tiranës. Është një qytet i vogël me një histori të pasur.

Një rrugicë e ngushtë me kalldrëm të çon nga qyteti drejt kalasë historike, e cila ngrihet mbi një shkëmb gjigant. Kjo kala mesjetare fitoi famë në mbarë Evropën gjatë luftës 25-vjeçare të udhëhequr nga Skënderbeu, heroi kombëtar shqiptar, në luftën e tij kundër osmanëve.

Mësova se në Tiranë nuk kishte ambasador britanik. Në fakt, Britania nuk kishte pasur përfaqësues diplomatik në Shqipëri që nga incidenti i Korfuzit. Ky incident ndodhi në tetor të vitit 1946, kur dy destrojerë britanikë u nisën nga porti i Korfuzit për të kaluar në një rrugë detare që supozohej të ishte e hapur për anijet e të gjitha vendeve. Megjithatë, ato ranë mbi një fushë të minuar pranë brigjeve shqiptare, duke shkaktuar vdekjen e 44 marinarëve britanikë.

Qeveria britanike priti një reagim nga pala shqiptare, por nuk pati asnjë — aq më pak një kërkim faljeje. Në vitin 1949, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në Hagë e shpalli Shqipërinë përgjegjëse për minimin e kanalit dhe e urdhëroi të paguante dëmshpërblim. Megjithatë, shqiptarët nuk i kanë përmbushur këto detyrime as deri më sot.

Për dhjetë ditët në vijim udhëtova nëpër të gjithë Shqipërinë, duke vizituar fabrika dhe muze në Pogradec, Korçë, Elbasan, Berat, Apoloni, Fier, Shkodër dhe Durrës. Mbeta i mahnitur nga madhështia e peizazheve alpine — më shumë se dy të tretat e territorit të Shqipërisë janë malore — dhe nga kontrasti i tyre me plazhet e paprekura me rërë të bregdetit Adriatik në Durrës.

Në të kaluarën, bregdeti i Durrësit njihej për mushkonjat e shumta që shumoheshin në kënetat përreth, por sot ai është një qendër e madhe pushimi, me hotele të bardha që shkëlqejnë mbi plazhet me rërë të artë.

Kina kishte dhënë një kontribut të madh në zhvillimin industrial të Shqipërisë gjatë viteve të fundit, gjë që dukej qartë, pasi teknikët kinezë, në rolin e këshilltarëve, ishin të pranishëm në shumë fabrika. Kombinati i Tekstileve “Mao Ce Dun” ishte një kompleks i madh industrial në Berat, ku postera gjigantë shpallnin se ai ishte dhuratë e popullit kinez për popullin shqiptar.

U largova nga Shqipëria me përshtypjen se ajo ishte ndoshta i vetmi vend në Evropë ku mund të shihje ende fshatarë që punonin tokën me parmenda të tërhequra nga qetë, të veshur me kostume kombëtare.

Fotografimi, ndonëse lejohej, duhej bërë me shumë kujdes, sepse shqiptarët, të pamësuar me turistët, hezitonin gjithmonë të fotografoheshin.

Mungesa e plotë e kishave, të cilat ishin shkatërruar ose shndërruar në ndërtesa me përdorim civil që në vitin 1967, më habiti jashtë mase, ndërsa muzetë e ateizmit më dukeshin një dukuri krejtësisht makabre.

Vizita ime në Shqipëri ishte një përvojë e paharrueshme, por një përvojë që nuk do të dëshiroja ta përsërisja.