The Atlantik

Në verën e vitit 2021 , Ivanka Trump dhe bashkëshorti i saj, Jared Kushner, po lundronin në Mesdhe me jaht kur ndaluan për të notuar pranë bregdetit Adriatik. Ata mbërritën në një ishull dhe ecën zbathur nëpër terrenin e tij kodrinor dhe të thyer. “Në fakt, kështu e gjetëm”, ​​do të tregonte më vonë vajza e madhe e presidentit.
Ishulli shqiptar që trashëgimtarët e Trump e gjetën rastësisht, si Robinson Kruzo, quhet Sazan, dikur vendi i një baze ushtarake tepër sekrete. Sazani nuk është territor i pazbuluar për shqiptarët; është ishulli më i madh i vendit të tyre. Meqenëse ishte i pabanuar për shumë vite, bimësia dhe jeta e egër lulëzuan, duke e bërë atë një rezervat natyror të çmuar. Për fat të mirë për çiftin Trump, kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, ishte mysafir në të njëjtin jaht një nga netët që ata ishin në bord.

Tre vjet më vonë – dhe rreth dy muaj pas rizgjedhjes së Donald Trump në vitin 2024 – një komitet investimesh i udhëhequr nga Rama dha miratimin paraprak për planet e çiftit për ta zhvilluar ishullin në një vendpushim luksoz. Sipërmarrja shtrihet në tokën aty pranë pranë një lagune bregdetare, e cila shërben si një habitat i rëndësishëm për flamingot, breshkat e detit dhe specie të tjera. Partnerët e çiftit në projekt përfshijnë një çift vëllezërish nga Katari, të cilët kanë financuar zhvillime ultra-luksoze në të gjithë Lindjen e Mesme dhe Azinë Jugore dhe një konglomerat shqiptar me aksione në energji, ndërtim, infrastrukturë, sigurime dhe turizëm. Në një intervistë të kohëve të fundit në një podcast, Ivanka Trump e përshkroi projektin si “kulminacionin e të gjithë përvojës sime në pasuri të paluajtshme, të gjitha udhëtimeve të mia, shumë reflektime mbi mënyrën se si dua të jetoj, si mendoj se njerëzit gjithnjë e më shumë po duan të jetojnë”.

Shumë shqiptarë i shohin gjërat ndryshe. Qindra mijëra njerëz janë bashkuar në protesta të përditshme kundër planeve, në një nga mobilizimet më të mëdha sociale të vendit që nga fundi i sundimit komunist 35 vjet më parë. Kryengritja, e quajtur Revolucioni i Flamingove, merr emrin nga zogjtë e egër që shumohen në habitatin e ligatinave. Protestuesit kanë mbajtur flamingo të fryrë dhe pankarta me vizatime.

Trazirat i kanë të gjitha: akuza për krim të organizuar dhe trafik droge, pretendime konkurruese për ndikim të huaj, një paraqitje të shkurtër nga Kanye West. Për pjesëmarrësit me të cilët fola, demonstratat kanë të bëjnë me frustrimin e akumuluar me politikanët shqiptarë që nuk kanë arritur t’i japin vendit një bazë të fortë ekonomike. “Mund ta interpretoni si një demonstratë anti-Trump në kuptimin që është kundër një sistemi të ngjashëm me Trump që shohim këtu”, më tha Fatos Lubonja, një shkrimtar dhe disident i cili u burgos gjatë diktaturës komuniste të Shqipërisë: “vendimet qeveritare të marra fshehurazi, për të mirën e pak njerëzve, të motivuara nga paratë e lidhura me oligarkët”.

Bukuria e peizazhit të zbuluar nga vajza e presidentit amerikan “u përket të gjithë shqiptarëve”, tha Lubonja. Ai e parafrazoi Dostojevskin: “Dhe bukuria do ta shpëtojë botën”. Por Rama, një ish-artist profesionist, nuk do ta dëgjojë. “Mund të më bëjnë leksione për shumë gjëra – për ekonominë, për çështjet ligjore, për bujqësinë, për kujdesin shëndetësor”, tha ai në një intervistë të kohëve të fundit. “Por ka një gjë që askush nuk mund të më bëjë leksione, e cila është bukuria”.
Revolucioni i Flamingove , në shikim të parë, duket si protesta më e papritur anti-Trump. Shqipëria, një komb me më pak se 3 milionë banorë, është një nga vendet më pro-amerikane në botë, dhe ka qenë e tillë që kur Shtetet e Bashkuara kundërshtuan ndarjen e Shqipërisë që në vitin 1920. Kohët e fundit, Uashingtoni mbështeti hyrjen e Shqipërisë në NATO, në vitin 2009, dhe ka ruajtur sigurinë e saj në një rajon historikisht të paqëndrueshëm që nganjëherë quhet fuçia e barutit e Evropës.

Në 18 muajt që kur Trump u rikthye në pushtet, kam udhëtuar gjerësisht në vendet evropiane me disa nga lidhjet më të forta të pasluftës me SHBA-në, përfshirë Britaninë, Gjermaninë dhe Danimarkën. Një nga pyetjet që dëgjoj më shpesh është pse amerikanët që janë kundër Trump nuk po organizojnë demonstrata më të mëdha dhe më të qëndrueshme kundër tij. Pyetja lind veçanërisht kur u kërkoj diplomatëve evropianë pse udhëheqësit e vendeve të tyre nuk i kundërvihen më me forcë një presidenti amerikan që i fyen dhe mendon të aneksojë territorin e tyre . Ata ma kthejnë pyetjen, duke pyetur: Pse nuk po ngrihen amerikanët? Miliona njerëz kanë marshuar në protestat “Pa Mbretër”; mobilizimi në pranverë ishte një nga protestat më të mëdha njëditore në historinë amerikane. Megjithatë, çështja mbetet. Trump fitoi të paktën 2.2 miliardë dollarë gjatë vitit të tij të parë në detyrë, ndërsa rritja e pagave u ngadalësua. Ai po ndjek një luftë jopopullore, të paautorizuar nga Kongresi dhe të pasanksionuar nga ligji ndërkombëtar. Edhe evropianët pro-amerikanë duan të dinë: Pse nuk dalin njerëzit në rrugë çdo ditë?

Në Shqipëri, një vend i vogël në Gadishullin Ballkanik të Evropës, ato janë. Sot shënohet dita e 54-t radhazi e protestave të shkaktuara nga projekti i zhvillimit të familjes Trump. Pakkush do ta kishte konsideruar Shqipërinë si qendrën e opozitës ndërkombëtare anti-Trump. Por një turne nëpër historinë e kohëve të fundit të vendit sugjeron se kjo nuk është aq e pamundur sa duket.

Shqipëria dikur ishte një nga vendet më të izoluara në Evropë. Që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore deri në vitin 1985, ajo u sundua nga një diktator komunist i pamëshirshëm dhe paranojak, Enver Hoxha, frika e të cilit nga pushtimi i huaj shkaktoi ndërtimin e rreth 173,000 bunkerëve. Shqipëria fitoi nofkën “Koreja e Veriut e Evropës”. Shteti komunist u shfuqizua në vitin 1991 dhe opozita antikomuniste erdhi në pushtet në zgjedhjet parlamentare një vit më vonë. Por kalimi në një ekonomi tregu nuk ishte i lehtë. Privatizimi i shpejtë nën një sistem të njohur si “terapi shoku” shkatërroi industritë lokale dhe nxiti papunësi masive. Në vitin 1997, rënia e skemave piramidale masive, të sanksionuara nga shteti, zhduku kursimet e jetës së rreth dy të tretave të shqiptarëve. Një grup i vogël politikanësh ka garuar për kontrollin e vendit që atëherë. Për shkak të përvojës së saj të fundit, popullsia është shumë e sinkronizuar me shenjat e autokracisë, më tha Dana Fisher, një sociologe në Universitetin Amerikan e cila ka studiuar demografinë e protestave “Pa Mbretër” në SHBA. Njohja mund të lindë vetëkënaqësi. Por në këtë rast, kjo po frymëzon rezistencë të ashpër.
Familja Trump shkaktoi kryengritjen, por shënjestra e protestave është Rama. Lideri i Partisë Socialiste të vendit të tij, Rama, erdhi në pushtet në vitin 2013, ndërsa Shqipëria ende po zhvishej nga identiteti i saj i izoluar. Shqipëria u bë kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian vitin pasardhës. Rama dikur ishte një kritik i zjarrtë i Trump, i cili përshëndeti mundësinë e emërimit të manjatit në vitin 2016 duke thënë: “Zoti na ruajt!” Ai parashikoi dëm jo vetëm për Shtetet e Bashkuara, por edhe për “botën demokratike”.

Rama tani është shumë më mbështetës. Ai përshëndeti “fitoren e jashtëzakonshme” të Trump në vitin 2024 dhe, një vit më vonë, i bëri jehonë pohimeve të presidentit për providencën hyjnore, duke shtuar: “Kur Trump thotë se Zoti e shpëtoi atë për ta bërë Amerikën të Madhe përsëri, ai tregon vetëm gjysmën e historisë. Gjysma tjetër është se ai e shpëtoi Trumpin gjithashtu për ta bërë Evropën të zgjohet dhe të veprojë.” Rama është një nga të vetmit udhëheqës evropianë që pranoi një ftesë për në Bordin e Paqes të kryesuar nga Trump . Brenda vendit, ai është përpjekur të përmirësojë ekonominë shqiptare duke përmirësuar industrinë e mikpritjes. Ai i tha The Guardian vitin e kaluar: “Ne kemi nevojë për turizëm luksoz ashtu si një shkretëtirë ka nevojë për ujë.”

Kjo është në përputhje me ambiciet e Kushnerit. “Isha shumë, shumë i impresionuar nga vizioni i tij për atë që donte të bënte me Shqipërinë”, tha dhëndri i Trumpit në një konferencë investimesh. Kushner vazhdoi: “Unë me të vërtetë nuk dija asgjë për vendin. Nuk e kuptoja historinë dhe errësirën e historisë me komunizmin, dhe lidershipi i tmerrshëm në fakt çoi në pazhvillimin e plotë të tij si komb.”

Kjo nuk është përpjekja e parë e Kushnerit për zhvillim të nivelit të lartë në Ballkan. Dhjetorin e kaluar, ai u tërhoq nga planet për të ndërtuar një Kullë Trump në Beograd, në vendin e ish-ministrisë jugosllave të mbrojtjes, e cila u bombardua nga NATO në vitin 1999. Firma e tij e investimeve u tërhoq nga projekti disa orë pasi prokurorët e krimit të organizuar të vendit paditën ministrin e kulturës për falsifikim të dyshuar të dokumenteve si pjesë e procesit për të hequr statusin e trashëgimisë kulturore të ndërtesës. Kompania lëshoi ​​një deklaratë duke thënë se planet nuk do të vazhdonin, sepse “projektet kuptimplote duhet të bashkojnë dhe jo të ndajnë”.
Në Shqipëri, njerëzit e përfshirë në projektin e resortit pohojnë se ndërtimi nuk ka filluar ende, edhe pse aktivistët mjedisorë thonë se janë ngritur gardhe, janë hequr pemët dhe dunat e rërës janë rrafshuar. Vendi ndryshoi rregulloret e tij mjedisore në vitin 2024, duke hapur rrugën për zhvillimin duke hequr ndalimet e ndërtimit në zonat e mbrojtura ekologjike. Ky veprim shkaktoi një paralajmërim nga Parlamenti Evropian në lidhje me pajtueshmërinë me standardet mjedisore si pjesë e përpjekjes së Shqipërisë për t’u bashkuar me bllokun. Zyra e Ramës nuk iu përgjigj një kërkese për koment, por Asher Abehsera, një nga partnerët e çiftit Trump në këtë sipërmarrje, më tha në një deklaratë: “Qëllimi ynë është i thjeshtë: të festojmë bukurinë natyrore të Shqipërisë, të krijojmë vende pune dhe të ndërtojmë diçka për të cilën brezat e ardhshëm mund të jenë krenarë.”

Ai shtoi: “E ardhmja e saj në fund të fundit do të përcaktohet nga Shqipëria dhe populli shqiptar.”

Demonstratat në shkallë të gjerë filluan në Shqipëri në fund të majit, pasi qarkulloi një video e rojeve private të sigurisë që grushtonin dhe zvarrisnin një protestues përgjatë një plazhi në Zvërnec, enklavën bregdetare ku është planifikuar një pjesë e projektit të familjes Trump. “Kjo ishte pika kthese,” më tha Ditmar Bushati, një ish-ministër i jashtëm shqiptar. “Filloi si një mosmarrëveshje për aksesin në det dhe aksesin në natyrë, dhe u transformua brenda disa ditësh në një protestë rreth asaj se kush duhet të vendosë për të ardhmen e vendit.”

Mijëra njerëz u mobilizuan në Tiranë, kryeqytetin, me pankarta që shpallnin se kombi nuk ishte në shitje dhe deklaronin, ” Nuk e dua Shqipërinë si Dubai” . Rama gjithashtu u ndal, duke lëshuar një deklaratë ku thuhej: “Nuk ka absolutisht asnjë shans që investimi të ndalet për sa kohë që unë jam këtu”. Ndërsa protestat u rritën, ato u bënë një platformë për spekulime të tërbuara dhe teori konspiracioni. Disa protestues panë paralele me mbështetjen e Kushnerit për një “Riviera të Gazës” të propozuar, nga frika se toka shqiptare do të përdorej për të zhvendosur palestinezët. Më tej, komentuesit online e quajtën zhvillimin “një tjetër ishull Epstein”, një referencë për strehimet e ish-sulmuesit seksual Jeffrey Epstein në Ishujt Virgjër të SHBA-së. Një polemikë e veçantë, mbi planet e mbështetura nga qeveria për një koncert të Kanye West jashtë Tiranës, iu shtua pakënaqësisë. Vëmendja erdhi nga të gjitha anët ideologjike. Senatori Bernie Sanders i mirëpriti protestat si një mospajtim kundër “oligarkisë globale”. Alex Jones, teoricieni i konspiracionit të krahut të djathtë, u entuziazmua për një “luftë civile” të afërt.

Kryeministri argumentoi se protestat ishin rrëmbyer nga aktorë të huaj, duke fajësuar “urrejtësit e Trumpit”, si dhe “armiqtë e Izraelit dhe Shqipërisë”. Shqipëria, ku rreth gjysma e popullsisë është myslimane, ka lidhje të forta me Izraelin të rrënjosura në vullnetin e mirë historik. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, shqiptarët e motivuar nga një kod i lashtë nderi i quajtur besa, fjalë për fjalë “për të mbajtur premtimin”, fshehën mijëra refugjatë hebrenj; ishte i vetmi vend evropian me më shumë banorë hebrenj pas Holokaustit sesa më parë. Në këtë shekull, Shqipëria e bëri veten një shënjestër të regjimit iranian kur pranoi, me kërkesë të Shteteve të Bashkuara dhe Kombeve të Bashkuara në vitin 2013, të strehonte anëtarë të mërguar të grupit disident Mujahedin-e-Khalq, ose MEK. Në vitin 2022, Shqipëria dëboi diplomatë iranianë pasi arriti në përfundimin se Teherani ishte pas një vale sulmesh kibernetike që synonin institucionet qeveritare dhe infrastrukturën kritike. Në javët e fundit, Rama e ka akuzuar Iranin se po zhvillon një “luftë hibride” duke përhapur dezinformata në lidhje me zhvillimin dhe duke nxitur kundërshtimin ndaj planeve të qeverisë së tij. Irani i ka mohuar akuzat.

Protestuesit duket se janë të vendosur të vërtetojnë se kryengritja është autentike dhe vendase. Bushati, ish-ministri i jashtëm, i ka cilësuar protestat si “investimi më i mirë në imazhin tonë si popull dhe në rrugën tonë drejt Bashkimit Evropian”. Ai tha se deri në 200,000 njerëz u mobilizuan gjatë fundjavës së 4 korrikut dhe hodhi poshtë pretendimet për ndërhyrje të huaja. “Irani nuk ka ndikim në Shqipëri”, tha ai. “Ky është një vend që jeton i lumtur në orbitën e SHBA-së”.
Ndikimi iranian vështirë se duket i nevojshëm për të destabilizuar planet e resortit. Toka në të cilën është planifikuar një pjesë e projektit është e kontestuar. Sazani, ishulli, është në pronësi të shtetit, kështu që një kontratë qiraje do të ishte në fund të fundit e nevojshme; konsorciumi i lidhur me Trump aktualisht ka atë që quhet statusi i “investitorit strategjik”, i cili ndihmon në përshpejtimin e lejeve dhe negociatave për një marrëveshje afatgjatë. Megjithatë, toka bregdetare në Zvërnec është private. Entitetet e lidhura me çiftin Trump e blenë atë nga një biznesmen me bazë në Miami, Artur Shehu, i cili këmbëngul se pretendimi i familjes së tij mbi tokën daton që nga koha osmane. Vendasit në Zvërnec argumentojnë se ata janë pronarët e ligjshëm. Është një pamje e çrregullt sepse toka u rekuizua nga shteti gjatë periudhës komuniste; kur pronat u kthyen në duar private në vitet 1990, pronësia shpesh u kontestua.

Saga u bë shumë më dramatike këtë verë, kur një agjenci shqiptare e përkushtuar ndaj luftës kundër krimeve financiare, Struktura Speciale Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, tha se po hetonte nëse Shehu kishte falsifikuar aktet e pronësisë së pronës. Zbulimi nëse ai ka titull të ligjshëm mbi tokën është vetëm një pjesë e një hetimi më të gjerë nga agjencia mbi akuzat se Shehu dhe bashkëpunëtorët e tij kishin trafikuar kokainë në portet evropiane dhe më pas kishin pastruar paratë për projekte pasurish të paluajtshme. Një mesazh i dërguar një numri të lidhur me Shehun mbeti pa përgjigje; avokati i tij i mohoi akuzat për Reuters. Çifti Trump dhe partnerët e tyre në sipërmarrje nuk akuzohen për shkelje. Një zëdhënës i sipërmarrjes tha: “Sistemi ligjor shqiptar është vendi i duhur për zgjidhjen e çështjeve në lidhje me pronësinë e tokës dhe integritetin e transaksioneve të mëparshme. Ne e respektojmë këtë proces dhe, si gjithmonë, do të bashkëpunojmë me çdo proces të ligjshëm sipas nevojës.”

Revolucioni Flamingo pasqyron pakënaqësinë me institucionet demokratike të Shqipërisë 35 vjet pas rënies së komunizmit. Megjithatë, mobilizimi popullor, i kombinuar me hetimin kundër korrupsionit që kërkon të vërtetojë disa nga pretendimet e tij kryesore, është dëshmi e pjekurisë demokratike. Shoqëria shqiptare ka zhvilluar antitrupa ndaj shenjave të kapjes së shtetit. Ironia është se një iniciativë që buron nga familja e presidentit amerikan do të shkaktonte një përgjigje kaq të fuqishme imune.