Derisa presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, thotë se lufta në Iran mund të përfundojë “shumë shpejt” dhe ndërmjetësuesit pakistanezë ndodhen në Teheran për t’u takuar me zyrtarë, një tjetër konflikt aty pranë ka tërhequr vëmendjen e Pekinit.

Që nga fundi i shkurtit, luftimet midis Afganistanit dhe Pakistanit janë rritur, pasi Islamabadi ka shpallur “luftë të hapur” ndaj fqinjit të vet.

Qindra njerëz janë vrarë dhe qindra mijëra të tjerë janë zhvendosur si pasojë e luftimeve, sipas Zyrës së Kombeve të Bashkuara për Koordinimin e Çështjeve Humanitare në Afganistan. Konflikti ka alarmuar komunitetin ndërkombëtar dhe ka shqetësuar Kinën, e cila është partnere e të dyja vendeve dhe e ndjeshme ndaj dhunës përgjatë kufijve të saj perëndimorë.

Për këtë arsye, Pekini ka ndërhyrë për të luajtur rol diplomatik, duke njoftuar më 8 prill se kishte organizuar bisedime njëjavore në Urumqi, në Kinën perëndimore, me shpresën për të ndërmjetësuar një armëpushim.

Çështja nuk është vetëm zbutja e armiqësive, por edhe një testim më i gjerë i aftësisë së Kinës për të menaxhuar paqëndrueshmërinë në periferinë e saj, ku ajo ka lidhje të thella ekonomike dhe politike.

Teksa të gjitha palët kanë mbështetur publikisht dialogun, mosmarrëveshjet e thella mbi grupet militante dhe sulmet ndërkufitare rrezikojnë ta prishin çdo ulje reale të tensioneve. Delegacionet nga të tre palët nxituan të theksonin vlerën e bisedimeve.

Ministria e Jashtme e Kinës i quajti ato “të sinqerta dhe pragmatike”, ndërsa talibanët i cilësuan “të dobishme” dhe thanë se u zhvilluan “në një atmosferë konstruktive”.

Por, edhe derisa bisedimet po zhvilloheshin, Afganistani e akuzoi Pakistanin për bombardime përtej kufirit të tij, duke ngritur pikëpyetje nëse Kina mund ta përfundojë konfliktin dhe sa kapital diplomatik është e gatshme të investojë në këto diskutime, ndërkohë që po navigon edhe luftën në Iran.

“Talibanët dhe diplomatët pakistanezë dinë si të formulojnë deklarata që e bëjnë Kinën të duket mirë dhe madje të sjellin masa të kufizuara lehtësimi në kufi”, tha për REL-in Michael Semple, ekspert për Afganistanin në Universitetin “Queen” të Belfastit.

“Por arritja e një marrëveshjeje mbi çështjen e mbështetjes së talibanëve për Tehrik-e Taliban Pakistan [TTP] ka gjasa të mbetet e vështirë për momentin”, sipas tij.

Pakistani prej kohësh pretendon se Afganistani i drejtuar nga talibanët strehon luftëtarë nga TTP-ja, një grup militant që kryen sulme ndërkufitare.

Talibanët afganë i mohojnë këto akuza.

Testimi i ndikimit të Pekinit

Analistët besojnë se, si Pakistani, ashtu edhe talibanët, e vlerësojnë Kinën si partnere strategjike.

Për Islamabadin, Pekini është kundërpeshë e vlefshme ndaj rivalit të tij kryesor, Indisë, si dhe burim i domosdoshëm investimesh të huaja.

Për talibanët, Kina është treg i madh e afërt që mund të ndihmojë ekonominë e tyre të dobët, si dhe partnere për ta ndihmuar Qeverinë të fitojë njohje të plotë ndërkombëtare pasi militantët morën pushtetin në vitin 2021.

Por, edhe pse Kina ka ndikim në letër, nuk është e qartë se sa trysni është e gatshme të ushtrojë.

Pekini zakonisht ka mbajtur rol më të tërhequr në ndërmjetësimin ndërkombëtar, duke i kufizuar përpjekjet e tij në situata që ka gjasa të japin rezultate të shpejta, siç ishte marrëveshja e vitit 2023 midis Iranit dhe Arabisë Saudite që rivendosi marrëdhëniet diplomatike mes dy rivalëve të Lindjes së Mesme.

Mes luftës në Iran, Pekini gjithashtu ka ruajtur kryesisht distancën në publik, duke mirëpritur delegacione të huaja dhe duke u përpjekur të paraqitet si arbitër i normave ndërkombëtare. Kjo bie ndesh me Shtetet e Bashkuara, si për shembull kur lideri kinez, Xi Jinping, e quajti bllokadën amerikane të porteve iraniane “rikthim në ligjin e xhunglës”, teksa priti Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan, princin e kurorës së Abu Dhabit, më 14 prill.

Megjithatë, disa raportime, përfshirë komentet nga vetë Trumpi, kanë sugjeruar se Kina ka përdorur pozicionin e saj si investitori kryesor dhe blerësi i madh i naftës nga Irani për të nxitur angazhimin në bisedime armëpushimi me Shtetet e Bashkuara dhe mbase për të çuar drejt përfundimit të luftimeve.

Zbutja e armiqësive midis Islamabadit dhe Kabulit nuk do të jetë e lehtë.

Para rikthimit të talibanëve në pushtet në gusht të vitit 2021, zyrtarët e qeverisë së rrëzuar të Afganistanit po ashtu akuzonin Islamabadin për mbështetje të talibanëve në territorin pakistanez, akuza që zyrtarët pakistanezë i mohonin në atë kohë.

Ka pasur pak deklarata zyrtare lidhur me bisedimet pasi ato përfunduan në Urumqi. Pakistani ka luajtur gjithashtu rol aktiv diplomatik si mikpritës i bisedimeve për armëpushim midis SHBA-së dhe Iranit.

Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme të Kinës, Mao Ning, tha gjatë një konference të përditshme për shtyp pas përfundimit të bisedimeve se “që të tre palët ranë dakord të shqyrtojnë një zgjidhje gjithëpërfshirëse për çështjet në marrëdhëniet midis Afganistanit dhe Pakistanit, dhe sqaruan çështjet kryesore dhe prioritare që duhet të adresohen”.

Omar Samad, ish-diplomat afgan që tani jeton në Shtetet e Bashkuara, thotë se bisedimet e mbështetura nga Kina krijuan një moment të ri, por ende ekziston një hendek i madh midis retorikës dhe realitetit në terren.

“Bisedimet kapën një rrugë sado pak, por hapje të tilla priren të mbyllen shpejt kur përballen me mosbesim të rrënjosur”, tha ai për REL-in, duke shtuar se Kina dhe ndërmjetësuesit e tjerë duhet të mbajnë një angazhim afatgjatë për të adresuar çështjet strukturore që janë “të ndërlikuara, por jo të pazgjidhshme”.

Nga aleatë në armiq

Derisa Qeveria talibane fillimisht pritej të ruante mbështetjen e Pakistanit pasi mori pushtetin, marrëdhëniet janë përkeqësuar midis ish-aleatëve, kryesisht për shkak të çështjes së TTP-së.

Tensionet arritën kulmin në tetor 2025 gjatë një vizite zyrtare njëjavore të ministrit të Jashtëm taliban, Amir Khan Muttaqi, në Indi.

Më 9 tetor, ditën e parë të vizitës së Muttaqit, Islamabadi nisi sulme ajrore në disa provinca afgane, përfshirë kryeqytetin Kabul.

Disa raportime fillestare sugjeruan se sulmi në Kabul kishte në shënjestër liderin e TTP-së, Noor Wali Mehsud, megjithëse ai më vonë publikoi një video për të provuar se ishte gjallë. Pas sulmeve, forcat talibane nisën kundërsulme përgjatë kufirit, duke pretenduar se kishin vrarë dhjetëra pjesëtarë të forcave të sigurisë pakistaneze. Islamabadi i hodhi poshtë këto pretendime.

Ministrat e Mbrojtjes nga të dyja palët udhëtuan më pas në Doha, kryeqytetin e Katarit, më 18 tetor për bisedime të ndërmjetësuara nga Turqia, ku u arrit një armëpushim i përkohshëm. Delegacione të veçanta u takuan më vonë në Stamboll atë muaj për një takim pasues. Kjo u pasua nga përpjekje të tjera ndërmjetësimi nga Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, por Islamabadi dhe Kabuli nuk arritën marrëveshje të përhershme.

Pas një përshkallëzimi të ri në shkurt, një sulm i madh pakistanez më 16 mars goditi Qendrën e Rehabilitimit të Drogës Omid në ish-bazën e NATO-s, Camp Phoenix, në Kabulin lindor.

Zyrtarët talibanë thanë se më shumë se 400 njerëz u vranë, ndërsa Islamabadi këmbënguli se kishte goditur instalime ushtarake.

OKB-ja më vonë tha se u vranë 143 njerëz. Human Rights Ëatch e dënoi incidentin si “sulm të paligjshëm dhe krim të mundshëm lufte”.

“Talibanët, nga ana e tyre, duket se janë të përkushtuar ideologjikisht ndaj vazhdimit të xhihadit dhe kështu të paaftë të distancohen nga TTP-ja”, tha Semple.

“Sa kohë që fushata e TTP-së vazhdon, ka çdo arsye për të pritur përshkallëzim të konfliktit midis talibanëve dhe Pakistanit”.

Përgatiti: Ekrem Idrizi