Fred Fleitz, nënkryetar i Qendrës për Siguri Amerikane në Institutin America First Policy, në një intervistë për Radion Evropa e Lirë tha se është “optimist i kujdesshëm” për mundësinë e bisedimeve SHBA-Iran për përfundimin e luftës, por shtoi se Uashingtoni po e forcon praninë e tij ushtarake për ta shtyrë Teheranin drejt një marrëveshjeje.

Fleitz, ish-shef i stafit në Këshillin e Sigurisë Kombëtare të SHBA-së, tha se Shtetet e Bashkuara duket se po kërkojnë zyrtarë iranianë që janë të gatshëm t’i japin fund konfliktit, ndërsa po përpiqen t’i anashkalojnë linjat e ashpra të Gardës Revolucionare Islamike, ndoshta përmes kryetarit të Parlamentit, Mohammad Bagher Ghalibaf, dhe ndërmjetësve rajonalë.

Fleitz tha se reagimi i parë publik i Iranit ndaj planit të raportuar amerikan me 15 pika nuk duhet interpretuar tej mase, duke e përshkruar atë si shenjë të përçarjeve brenda udhëheqjes iraniane. Ai shtoi se, nëse diplomacia dështon dhe Irani vazhdon të kërcënojë kalimin e anijeve nëpër Ngushticën e Hormuzit, presidenti amerikan, Donald Trump, mund ta përshkallëzojë situatën duke goditur infrastrukturën energjetike të Iranit.

Raportohet se Uashingtoni i ka dërguar Iranit një propozim me 15 pika, i cili përfshin armëpushim, mbajtjen e hapur të Ngushticës së Hormuzit, çmontimin e programit bërthamor iranian, ndërprerjen e mbështetjes për grupet përfaqësuese dhe heqjen e sanksioneve ndaj Iranit.

Mediat iraniane raportuan se Teherani ka paraqitur kushtet e veta për t’i dhënë fund luftës.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Fleitz, duket se ka një momentum të kufizuar drejt negociatave mes SHBA-së dhe Iranit. A jeni optimist se këto bisedime mund të çojnë diku?

Fred Fleitz: Po, jam optimist i kujdesshëm. Dhe, duhet të shtoj se prirja apo preferenca e parë e presidentit Trump është përdorimi i diplomacisë përpara forcës ushtarake. Mendoj se ai po kërkon një mënyrë për të gjetur udhëheqës iranianë të përgjegjshëm, që do të donin të ndalonin dhunën, luftën dhe bombardimet.

Dhe mendoj se ajo që po përpiqemi të bëjmë është të anashkalojmë radikalët e Gardës Revolucionare dhe ndoshta edhe radikalët pranë udhëheqësit suprem. Në fakt, unë nuk e di nëse udhëheqësi suprem po e drejton ende vendin. Prandaj besoj se, sipas raportimeve, kemi punuar me kryetarin e Parlamentit iranian për të parë nëse mund të arrihet një zgjidhje e negociuar për t’i dhënë fund luftës dhe për të siguruar Ngushticën e Hormuzit.

Radio Evropa e Lirë: Kur presidenti Trump thotë se SHBA-ja po flet me “njerëzit e duhur” në Iran, kë ka saktësisht parasysh? A është fjala për kryeparlamentarin Mohammad Bagher Ghalibaf?

Fred Fleitz: Kam dëgjuar raportime se mund të jetë ai. Mund të ketë edhe njerëz të tjerë. Problemi është se kjo qeveri është e fragmentuar. Ka elemente të qeverisë që janë fanatikë, si Garda Revolucionare, të cilët mund të përpiqen të vrasin zyrtarë që duan të negociojnë për paqe. Kjo mund të jetë arsyeja pse presidenti ka hezituar të thotë saktësisht me kë po merret SHBA-ja.

Radio Evropa e Lirë: Nëse ende nuk ka një palë të qartë publike nga Irani, sa mund të jetë realisht e sigurt Uashingtoni se po flet me njerëz që mund të sjellin një marrëveshje?

Fred Fleitz: Unë nuk jam në qeveri, por mendoj se Departamenti ynë i Shtetit ka mjaft burime. Ne po punojmë gjithashtu me Turqinë, Pakistanin, Egjiptin dhe shtete të tjera që kanë lidhje në Iran. Kështu që nuk mund t’ju them se si e dimë këtë, por besoj se Qeveria amerikane është realisht në kontakt me njerëz që mund të flasin në emër të Qeverisë iraniane.

Radio Evropa e Lirë: Ka raportime se Uashingtoni i ka dërguar Iranit një propozim me 15 pika, që përfshin armëpushim, mbajtjen e hapur të Ngushticës së Hormuzit, çmontimin e programit bërthamor iranian, dhe heqjen e sanksioneve ndaj Iranit. Si i shihni gjasat që ky plan të çojë në paqe?

Fred Fleitz: Ai përmbledh objektivat që SHBA-ja do të donte të çonin drejt stabilitetit në rajon. Dhe, përfshin gjëra që regjimi iranian ka refuzuar t’i pranojë. Ka refuzuar të negociojë në mirëbesim. Dëshiron të vazhdojë pasurimin e uraniumit. Nuk do të heqë dorë nga programi raketor. Tani e dimë se ka një program gjigant raketor që mund të godasë Evropën Perëndimore, ndoshta Parisin dhe Londrën. Këto janë kërcënime të papranueshme për sigurinë globale. Dhe, nëse do të ketë një zgjidhje të negociuar, ato duhet të adresohen.

Radio Evropa e Lirë: Cilat janë disa nga çështjet më të debatueshme dhe, në anën tjetër, cilat mund të jenë pikat më të lehta për t’u zgjidhur?

Fred Fleitz: Mendoj se çështja më e debatueshme është gjetja e një mënyre për të siguruar shpejt Ngushticën e Hormuzit. Shpresoj që Irani të pajtohet shpejt të heqë dorë nga ndjekja e pasurimit të uraniumit dhe të dorëzojë kontejnerët e fshehur me uranium heksafluorid, të pasuruar pothuajse në nivel që mund të përdoret për prodhimin e një arme bërthamore. Mendoj se sfida më e madhe është ta bindësh regjimin iranian të pranojë çfarëdo gjëje. Besoj se ende jemi në procesin e bindjes së tyre që të pranojnë realisht të negociojnë. Mendoj se kemi bërë njëfarë përparimi me disa kontakte fillestare, por na duhet që një përfaqësues iranian të ulet me SHBA-në, ose me një ndërmjetës, dhe të fillojë të bisedojë.

Radio Evropa e Lirë: Deri në ç’masë mendoni se mungesa e besimit mund të jetë problem, duke pasur parasysh se në bisedimet e mëparshme ato u ndërprenë nga sulmet amerikane?

Fred Fleitz: Irani po e bën këtë akuzë, se nuk i beson SHBA-së, sepse ishte i angazhuar në bisedime me SHBA-në qershorin e kaluar dhe pastaj në janar. Dhe, në mes të bisedimeve, kinse SHBA-ja – ose SHBA-ja apo Izraeli – filluan ta sulmonin Iranin.

Kjo nuk është krejtësisht e saktë. Iranianët po refuzonin të negocionin në mirëbesim dhe po përballeshin me ultimatume nga SHBA-ja. Ata e dinin këtë. Menduan se mund t’i zvarrisnin bisedimet pafundësisht. Kur u përpoqën ta bënin këtë, filluan operacionet ushtarake. Dhe, mendoj se Qeveria iraniane është e shqetësuar tani, çfarëdo që ka mbetur prej saj, sepse trupat amerikane janë rrugës. Mendoj se kjo e forcon pozicionin e Amerikës. Por, besoj se nëse fillojmë të negociojmë në mirëbesim dhe Irani bën të njëjtën gjë, mund të ketë një marrëveshje të mirë.

Radio Evropa e Lirë: Nëse SHBA-ja po lëviz drejt diplomacisë, pse po e forcon njëkohësisht praninë e saj ushtarake në rajon me dislokime shtesë trupash?

Fred Fleitz: Besoj se presidenti Trump dëshiron ta provojë diplomacinë, por nuk e di nëse ajo do të funksionojë. Dhe, besoj se duke dërguar më shumë trupa në rajon, ai po e forcon pozicionin e vet dhe po ushtron më shumë presion mbi zyrtarët iranianë për të bërë një marrëveshje.

Radio Evropa e Lirë: Tani po dalin deklaratat e para nga Irani për planin prej 15 pikash. Sipas raportimeve, Irani po kërkon garanci konkrete për të parandaluar përsëritjen e luftës. Ai e ka shqyrtuar propozimin dhe, sipas raportimeve, e konsideron të tepruar. Irani thotë se operacionet e tij mbrojtëse do të vazhdojnë derisa të plotësohen kushtet e tij. Irani kërkon përcaktim të qartë dhe pagesë të garantuar për dëmet e luftës. Kushti i parë për fundin e luftës është “ndalimi i sulmeve dhe atentateve”. Si i vlerësoni këto?

Fred Fleitz: Nuk e di sa e vërtetë është kjo. Po ashtu kam dëgjuar iranianët të pretendojnë se nuk ka pasur negociata, se nuk kanë qenë në kontakt me SHBA-në. Shumë nga ato që po dëgjojmë pasqyrojnë përçarjen brenda Qeverisë iraniane dhe njerëzit që nuk duan kurrfarë negociatash. Do të shohim çfarë do të ndodhë kur të ketë bisedime mes SHBA-së dhe një përfaqësues iranian, ose mes një përfaqësuesi iranian dhe një ndërmjetësi që negocion në emër të Shteteve të Bashkuara. Prandaj nuk do t’i jepja shumë peshë kësaj. Dhe, nuk do të ketë reparacione. Irani është përgjegjës për këtë konflikt.

Radio Evropa e Lirë: Pra, nëse këto bisedime dështojnë, si e shihni zhvillimin e situatës?

Fred Fleitz: Besoj se, nëse këto bisedime dështojnë dhe Irani vazhdon të kërcënojë kalimin nëpër Ngushticën e Hormuzit, presidenti Trump mund ta zbatojë kërcënimin e tij për ta shkatërruar infrastrukturën energjetike të Iranit. Mendoj se udhëheqësit iranianë duan ta parandalojnë këtë.

Radio Evropa e Lirë: Qershorin e kaluar, kur biseduam, thatë se ishit i shqetësuar për atë se kush mund ta drejtonte Iranin nëse udhëheqësi suprem do të binte, dhe se kjo ishte një nga arsyet pse Shtetet e Bashkuara duhej të qëndronin jashtë temës së ndryshimit të regjimit në këtë rast. A mendoni ende kështu sot?

Fred Fleitz: Jam i shqetësuar se si do të duket tranzicioni kur ky regjim të bjerë. Mendoj se ky regjim do të bjerë. Nuk e di sa shpejt. Ka disa aktorë të mirë, përfshirë djalin e shahut të ndjerë, Reza Pahlavin, për të cilin mendoj se do të ishte një udhëheqës i mirë, por nuk e di sa e fortë është mbështetja e tij në vend. Megjithatë, besoj se Departamenti ynë i Shtetit dhe Izraeli kanë menduar shumë, shumë seriozisht për një tranzicion, për një qeveri të përkohshme. Thjesht nuk i di hollësitë e atij planifikimi.

Radio Evropa e Lirë: Cili mendoni se është objektivi i vërtetë i SHBA-së në këtë pikë?

Fred Fleitz: Mendoj se SHBA-ja i ka arritur objektivat e saj. Në thelb, ajo e ka shkatërruar përpjekjen e Iranit për të siguruar armë bërthamore dhe e ka penguar atë të ndërtojë atë që do të ishte një mburojë raketore për të mbrojtur zhvillimin e armëve të tij bërthamore.

Dhe, deri në fund të vitit, nëse ne nuk do ta kishim goditur kapacitetin iranian për prodhimin e raketave, nuk mendoj se sulme të tjera kundër Iranit do të kishin qenë të mundura. Irani do të kishte armë bërthamore. Këto janë arritje të mëdha.

Po ashtu, kemi minuar ndjeshëm aftësinë e Iranit për të projektuar fuqi jashtë vendit, si edhe organizatat e tij të sigurisë së brendshme që përdoreshin për të shtypur dhe vrarë popullin iranian. Këto janë arritje të mëdha. Ato do ta forcojnë sigurinë globale dhe shpresojmë do t’u japin njerëzve në Iran një mundësi për ta marrë sërish vendin e tyre në dorë.

Radio Evropa e Lirë: Nëse kjo luftë përfundon pa ndryshim regjimi, si mendoni se iranianët e zakonshëm do ta shohin atë rezultat?

Fred Fleitz: Shikoni, nuk mendoj se dikush që mendonte kur filloi kjo luftë se do të ishte e mundur të ndryshohej regjimi nga ajri. Ky nuk është ndryshim regjimi. Është dobësim i regjimit. Është krijim mundësish që populli iranian ta marrë sërish vendin në dorë. Dhe kjo përfshin sulme mjaft agresive ndaj milicive Basij, të cilat në thelb janë nazistët e Iranit që përdoren për të vrarë iranianët që dalin në rrugë dhe protestojnë. Ata po ndiqen nga dronët sulmues izraelitë. Është vërtet e jashtëzakonshme. Ka pamje të tyre duke u fshehur nën ura dhe duke bërë gjëra të tjera në mënyrë që disi të vazhdojnë t’i frikësojnë njerëzit në Iran, por edhe të fshihen. Kam kuptuar se po fshihen edhe në taksi. E dini, nëse ka një tjetër demonstratë masive – dhe e di se do të ishte shumë, shumë e rrezikshme për popullin iranian – aftësia e regjimit për ta shtypur atë do të dobësohej ndjeshëm.