Kina dhe Rusia janë partnere të ngushta të Iranit.

Me sulmet e SHBA-së dhe Izraelit që po hyjnë në javën e katërt dhe me Iranin që vazhdon të kundërpërgjigjet në rajon, konflikti pritet të ndikojë – ndoshta edhe në mënyrë të konsiderueshme – në këto marrëdhënie.

Zineb Riboua është bashkëpunëtore kërkimore në Qendrën për Paqe dhe Siguri në Lindjen e Mesme të Institutit Hudson dhe eksperte për përfshirjen e Kinës dhe Rusisë në rajon.

Ajo foli për Shërbimin gjeorgjian të Radios Evropa e Lirë për mënyrën se si Kina dhe Rusia po reagojnë ndaj luftës dhe çfarë mund të fitojnë ose humbasin nga kjo situatë.

Radio Evropa e Lirë: Si po e riformëson kjo luftë rolin e Pekinit në Lindjen e Mesme, interesat e tij, kufijtë e tij dhe perceptimet e Kinës në rajon?

Zineb Riboua: Duke sulmuar Iranin, Shtetet e Bashkuara po dobësojnë në mënyrë indirekte edhe pozicionin e Kinës në Lindjen e Mesme.

Për disa arsye, padyshim që Kina ka marrëdhënie shumë të mira me vendet e Gjirit – marrëdhënie tregtare, shumë transaksionale, disa prej të cilave kryesisht për shkak të naftës.

Për Kinën, kjo është përtej iniciativës “Brezi dhe Rruga” dhe “Rrugës Digjitale të Mëndafshit”. Pse? Sepse Irani është një partner shumë agresiv. Ai e terrorizon gjithë rajonin. Ai ka milici. Këto milici janë shumë të dobishme kur kundërshton hapur fuqinë e SHBA-së në botë, në një rajon shumë të rëndësishëm për shkak të rrjedhave të energjisë dhe rëndësisë së tij… Ju dëshironi që kjo të ndodhë, sepse është e vetmja mënyrë për të fituar një pozicion më të mirë.

Ekziston edhe fakti që Irani luan një rol të madh në shmangien e sanksioneve. Kina nuk dëshiron të jetë viktimë e sanksioneve të SHBA-së dhe nuk dëshiron të jetë në të njëjtin pozicion si [presidenti rus, Vladimir] Putin.

Përdorimi i Iranit si mënyrë për t’i anashkaluar sanksionet dhe kanalet financiare, është shumë i rëndësishëm për Kinën, veçanërisht kur mendojmë për një krizë të mundshme në Tajvan.

Irani është shumë interesant për Kinën edhe për shkak të pozitës së tij gjeografike. Pikërisht për këtë arsye, ata nënshkruan një marrëveshje 25‑vjeçare bashkëpunimi, me të cilën kinezët u angazhuan për investime prej 400 miliardë dollarësh.

Kjo do të thotë se çdo veprim ekonomik apo investim kinez nuk do të ndikojë vetëm në Lindjen e Mesme, por edhe në Azinë Qendrore dhe rajone të tjera.

Në shumë nivele, është shumë e dukshme se si Kina ka përfituar nga një Iran shumë agresiv, deri në atë pikë sa arsenali ushtarak i Iranit është ndërtuar në thelb nga Kina – raketat, përbërësit, kimikatet, shumë prej tyre kanë ardhur nga Kina.

Gjithashtu, ekziston pjesa e mbikëqyrjes, dhe regjimi i Iranit është padyshim shumë represiv. Ai mbështetet shumë në teknologjinë kineze për të identifikuar njerëzit.

Kjo, thjesht, tregon thellësinë e përfshirjes së Kinës në Iran. Dhe kështu, operacioni Tërbimi Epik [i SHBA-së dhe Izraelit në Iran] po çmonton shumë pjesë të kësaj. Sepse, kushdo që të vijë më pas, duhet të jetë një aktor joarmiqësor i SHBA-së. Përndryshe, Shtetet e Bashkuara nuk do ta miratojnë atë….

Pra, mendoj se është një gjë shumë e rrezikshme për Kinën që të mos ketë qasje në një regjim që është aq i gatshëm, aq i hapur, aq i nënshtruar. Kjo, mendoj unë, është një gjë e madhe.

Radio Evropa e Lirë: Çfarë mund të bëjë realisht Kina për të parandaluar humbjen e këtij aseti jashtëzakonisht të rëndësishëm?

Zineb Riboua: Ky është një lloj i caktuar aseti që është shumë vështirë për t’u replikuar. Është shumë vështirë ta replikosh atë që bënte Republika Islamike.

Ajo çfarë po bën tani [Kina], është adoptimi i një pozicioni balancues, duke dënuar agresionin e Iranit ndaj vendeve të Gjirit, sepse, në fund të ditës, këto veprime ishin në interes të Kinës – që ajo të fitonte qasje tek aleatët e SHBA-së, sidomos Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat janë vendet më të rëndësishme për Pekinin.

Mendoj se ata do ta rikalibrojnë strategjinë e tyre, por do të duhet të kërkojnë ndonjë vend tjetër për ta përdorur si “laborator” për sanksione e instrumente të tjera të politikës së jashtme.

Nuk mendoj se shumë vende do të jenë të hapura për një gjë të tillë. Kjo shihet edhe nga fakti që [presidenti amerikan, Donald] Trump nuk po i kundërvihet vetëm Republikës Islamike, por edhe vendeve si Venezuela, Ekuadori dhe Kuba, duke shtrirë presionin amerikan më gjerë.

Radio Evropa e Lirë: Pse Kina nuk ndihmoi? Nëse ka kaq shumë interesa për Pekinin, sa gjatë mund të qëndrojë anash?

Zineb Riboua: Nuk e ndihmuan dhe nuk mund ta ndihmojnë sepse e shohin Iranin si regjim në vdekje.

Në Iran, shumë përpara sulmeve, mund të shihej shkalla e lartë e inflacionit, papunësia te të rinjtë, menaxhimi i dobët i ujit, paaftësia për të mbajtur një politikë monetare… Kishte tregues të një republike në vdekje – një regjim që po shkonte drejt kolapsit.

Ndaj, Kina, ndoshta, vendosi ta bënte gjënë më racionale, të mos e ndihmonte një regjim në vdekje.

Radio Evropa e Lirë: Cila do të jetë kostoja e kësaj? Siç thatë edhe ju, aktorë të tjerë po vëzhgojnë – po shohin që një aleat strategjik i Kinës po shpërbëhet dhe Kina nuk po bën asgjë. Çfarë ndikimi ka kjo në reputacionin e Kinës?

Zineb Riboua: Kina nuk mund ta ndryshojë atë që po ndodh tashmë. Ajo nuk mund të bëjë shumë kur një fushatë ushtarake po çmonton çdo raketë balistike.

Epërsia ushtarake e izraelitëve dhe amerikanëve ka qenë e jashtëzakonshme, deri në atë pikë sa edhe këto rrjedhje informacionesh dhe këto vlerësime që thonë se Kina ndoshta u dërgon iranianëve informacione për shënjestrim, nuk do ta ndryshojnë ekuilibrin e fuqisë.

Në fakt, Kina ka ndihmuar dhe dërguar shumë armë para kësaj. Nuk ka funksionuar… Është thjesht një realitet – edhe nëse Kina përpiqet të ndihmojë, nuk mund të bëjë shumë.

Një nga gjërat që bëri Irani, ishte goditja e infrastrukturës së naftës së vendeve të Gjirit, pavarësisht faktit se këto vende të Gjirit – për shembull, Katari – kanë luajtur një rol shumë të mirë për Iranin, pasi po transmetonin shumë mesazhe, etj. Dhe, ai ende i godet.

Kina është në një pozicion të çuditshëm, ku nuk mund ta shpërfillë plotësisht Republikën Islamike, por as nuk mund t’i largojë vendet e Gjirit.

Radio Evropa e Lirë: Nëse do të shihnim skenarë të mundshëm për fundin e konfliktit, ku Kina humb ose përfiton, a është e drejtë të themi se çdo rezultat që nuk përmbush objektivat maksimale të SHBA-së – një Iran që i bindet plotësisht Amerikës, ku Trump mund të vendosë se cili do të jetë Ajatollahu i ardhshëm – do të ishte i menaxhueshëm për Pekinin?

Zineb Riboua: Mendoj se po. Nëse operacioni lë edhe një shpresë të vogël që Republika Islamike të vazhdojë, Kina mund të përfitojë… Por, do të jetë shumë e vështirë për Kinën ta përdorë Iranin si instrument, sikurse më herët.

Vendet e Gjirit po diskutojnë tashmë se si ta zgjerojnë partneritetin e tyre të sigurisë me SHBA-në. Përfitimet e sigurisë nga afrimi me Izraelin, po fillojnë të ndihen. Për shembull, Emiratet e Bashkuara Arabe po e shohin këtë.

Radio Evropa e Lirë: Ngushtica e Hormuzit – mbyllja e saj, mbyllja e pjesshme ose ndërprerja efektive – është shfaqur si një kartë e mundshme e fortë për Iranin. Për sa kohë mund ta luajë Irani këtë kartë?

Zineb Riboua: Jo për shumë kohë. Është një kartë shumë e rrezikshme që mund të luhet vetëm një herë. Dhe, duhet ta ketë efektin maksimal të presionit mbi një president amerikan që sapo sheh rritjen e çmimeve të naftës, të thotë: Në rregull, duhet të ndalemi.

Por Trump, thjesht, nuk e bëri këtë. Ai, absolutisht, nuk e ndryshoi qëndrimin e tij. Ai e dyfishoi… Iranianët shpresonin se do të ishte një debat i madh në Shtetet e Bashkuara dhe do të shkaktonte një lloj reagimi. Thjesht, nuk ndodhi. Ndodhi për një ditë.

Radio Evropa e Lirë: A do të thotë se nuk mund të ndodhë nëse konflikti zvarritet?

Zineb Riboua: Është e dëmshme për Kinën. Kina do të sigurohet që të mos ndodhë – drejtpërdrejt ose tërthorazi – sepse nuk ka të bëjë vetëm me naftën, ka të bëjë edhe me plehrat, dhe sezoni [i mbjelljes] po vjen shumë shpejt. Pra, Irani i dëmton partnerët e vet me këtë operacion.

Gjithashtu, nuk mendoj se ai e ka dominimin e nevojshëm ushtarak për ta bërë këtë për një kohë shumë të gjatë. Çdo operacion ushtarak duhet të ketë efekt politik, dhe në këtë rast duhej të ndodhte shumë shpejt. Thjesht, nuk ndodhi.

Radio Evropa e Lirë: Si përgjigje ndaj mbylljes së Ngushticës së Hormuzit përmendet sekuestrimi i mundshëm i Ishullit Harg. Sa e vështirë dhe e kushtueshme do të ishte për t’u mbajtur, duke përfshirë edhe kostot politike?

Zineb Riboua: Nuk kam ide të mirë për koston, por ajo që mund të them është se… mendoj se Trump foli për këtë në vitin 1988 në një intervistë, kështu që ai e ka parë këtë për një kohë shumë të gjatë…. Kjo tregon se, edhe nëse iranianët i përshpejtojnë kërcënimet e tyre, SHBA-ja thjesht e dyfishon operacionin.

Iranianët kanë shumë pak mundësi të mbetura. Dhe, çdo ditë kanë më pak.

Radio Evropa e Lirë: Sa do ta ndryshonte lojën kapja e Ishullit Harg?

Zineb Riboua: Do të ishte një ndryshim i madh i situatës, të paktën për vendet e Gjirit. Do të tregonte se Shtetet e Bashkuara janë në të vërtetë të gatshme të zbatojnë çdo kërcënim të tyre… Por po, nëse kjo ndodh, mendoj se do të ketë një efekt të madh.

Radio Evropa e Lirë: Ka një debat të vazhdueshëm nëse Moska po fiton apo po humbet në këtë situatë. Një kamp flet për degradimin e një partneri tjetër strategjik të Kremlinit, kampi tjetër për çmimet më të larta të naftës dhe heqjen e përkohshme të sanksioneve. Cila qëndron? A është Rusia fituese apo humbëse në këtë situatë?

Zineb Riboua: Rusia, padyshim, humb një partner kyç që ishte i dobishëm në kundërshtimin e NATO-s. Njerëzit, kur mendojnë për NATO-n, gjithmonë mendojnë për krahun lindor. Por, krahu jugor është po aq i rëndësishëm. Dhe, Irani luajti një rol të madh në dobësimin e tij.

Rusët ishin gjithashtu në Siri, por edhe në Libi. Dhe iranianët, padyshim, luajtën një rol të madh. Pra, për shkak se NATO-ja e konsideron qartazi Iranin si kërcënim, mendoj se është një lajm i keq për Rusinë.

Megjithatë, [rusët] u shkëputën nga Irani pas asaj që ndodhi në Siri dhe rënies së Bashar al-Assadit. Ata nuk kanë më nevojë për iranianë në Siri. Ata po flasin me Al-Sharaan [liderin e ri sirian].

Ata nuk kanë më nevojë për Iranin në Armeni apo Azerbajxhan. Është një koalicion i udhëhequr nga SHBA-ja tani.

Rusia nuk është aq e varur nga Irani sa ishte dikur.

Radio Evropa e Lirë: A do të ketë pasoja për Rusinë që i ofron Iranit mbështetje me informacione të inteligjencës?

Zineb Riboua: Po, mendoj se [rusët] po hakmerren për faktin që Shtetet e Bashkuara u kanë dhënë informacione të inteligjencës ukrainasve. Por, gjithashtu, po luajnë me zjarr, sepse gjatë dy vjetëve të fundit – vitin e kaluar sidomos – ata kishin një Trump që ishte i gatshëm të ulej dhe të mendonte për interesat ruse… Mendoj se ata po e mbyllin atë dritare.

Radio Evropa e Lirë: Ai do të jetë më pak i prirë për ta bërë këtë?

Zineb Riboua: Mendoj se po… Rusia po tregon edhe një herë se synon Shtetet e Bashkuara. Mendoj se kjo do të ndryshojë shumë nga llogaritjet e administratës.

Kjo intervistë është redaktuar për gjatësi dhe qartësi.

Përgatiti: Valona Tela