Ndoshta ishte protesta më e madhe e mbajtur ndonjëherë në kryeqytetin serb dhe, për disa minuta, ajo heshti plotësisht.

Rreth 300,000 njerëz morën pjesë në demonstratën në Beograd më 15 mars 2025, një nga një seri protestash kundër qeverisë të nxitura nga katastrofa e stacionit hekurudhor në Novi Sad në nëntorin e mëparshëm.

Në orën 19:00, protestuesit qëndruan në heshtje për një vigjilje 15-minutëshe në kujtim të atyre që humbën jetën në katastrofën e vitit 2024, për të cilën ata fajësuan korrupsion dhe neglizhencë zyrtare. Shumica ishin të kthyer me fytyrë nga qendra e sheshit të madh Slavija dhe ose po e regjistronin heshtjen me telefonat e tyre, ose i mbanin telefonat lart me dritat e ndezura.

Por rreth orës 19:11, heshtja u ndërpre papritur kur njerëzit që qëndronin në rrugë filluan të vraponin drejt trotuareve duke bërtitur, duke shkaktuar një rrëmujë të shkurtër që zgjati më pak se një minutë.

Disa prej tyre më vonë thanë për BIRN se, pak para se të fillonte rrëmuja, dëgjuan një zhurmë që e përshkruan në mënyra të ndryshme si “e panatyrshme”, “si në një film”, ose si një avion reaktiv. Të tjerë përshkruan “një lloj zhurme ulëritëse”.

Dëshmi të ngjashme, më shumë se 2,800 të tilla, të mbledhura nga organizata joqeveritare serbe, gjithashtu e identifikuan zhurmën si të ngjashme me një automjet, një avion ose raketë, ose si diçka që i ngjante një katastrofe natyrore.

“Ndjeva një rrymë, sikur ajri të kishte kaluar përmes meje, sikur të ishte drejtuar disi drejt meje dhe pothuajse më rrëzoi. Pema pranë së cilës isha po lëkundej dhe e njëjta gjë ndodhi edhe me mua – toka dhe gjithçka rreth meje po dridhej, si një forcë që sapo kishte kaluar”, tha njëri prej tyre.

Disa thanë se i zuri paniku nga zhurma dhe ikën me vrap nga frika. Më pas, disa raportuan se kishin probleme me dëgjimin, dhimbje koke ose madje probleme me zemrën.

Mediat raportuan pretendime se policia ose forca të tjera të sigurisë kishin përdorur një lloj “topi zanor” ose “arme sonike”. Autoritetet mohuan të kishin përdorur ndonjë pajisje të tillë.

Një vit më pas, ende nuk është e qartë se çfarë ndodhi gjatë vigjiljes së 15 marsit dhe nëse u përdor apo jo një armë zanore.

Prokuroria serbe ka hapur një çështje për incidentin, por ajo është ende në fazën paraprake të hetimit. Një çështje është paraqitur gjithashtu në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut, por një vendim është ende larg.

Pavle Dimitrijeviç, drejtues i departamentit ligjor në organizatën joqeveritare serbe CRTA, e cila mblodhi dëshmitë e njerëzve për incidentin, tha se “janë dëgjuar një milion teori dhe ka pasur interpretime të ndryshme, por gjithçka ka mbetur në rrethana kaq të paqarta saqë na mbetet vetëm të spekulojmë”.

“Vetëm një hetim serioz” mund të përcaktojë se çfarë ndodhi, si u shkaktua zhurma dhe pse, i tha për BIRN Dimitrijeviçi.

Zyra e Prokurorit të Parë Themelor tha për BIRN se gjatë fazës paraprake të hetimit janë marrë në pyetje 170 persona – pa specifikuar nëse të pyeturit janë viktima të mundshme apo nëse përfshijnë edhe zyrtarë të zbatimit të ligjit.

Mungesa e informacionit ka nxitur skepticizëm nëse prokurorët po shqyrtojnë mundësinë e përdorimit të ndonjë lloj arme zanore nga forcat e sigurisë, gjë që është e paligjshme sipas ligjit serb.

“Qëndrimi i prokurorisë ka qenë mjaft pasiv. Ajo ka mbledhur deklarata nga qytetarët, por nuk dihet çfarë veprimesh të tjera ka ndërmarrë, si konfiskimi i pajisjeve sonike dhe kryerja e ekspertizave, analizimi i regjistrimeve video apo marrja në pyetje e personave të tjerë”, tha për BIRN Vladica Iliç, drejtues i ekipit ligjor në Qendrën e Beogradit për të Drejtat e Njeriut.

“Përvoja ishte e tmerrshme”

“Mbi të gjitha, për njerëzit ishte tronditës fakti që diçka e tillë mund të ndodhte në një hapësirë publike gjatë një proteste dhe kjo është një nga arsyet pse përvoja e tyre ishte e frikshme”, tha Pavle Dimitrijeviç nga CRTA.

Pas pretendimeve për brutalitet policor në protestat e mëparshme që pasuan katastrofën e nëntorit 2024 në Novi Sad, si edhe sulmeve ndaj demonstruesve nga persona të paidentifikuar dhe mbështetës të Partisë Progresive Serbe në pushtet, shumë njerëz i druheshin dhunës në demonstratën shumë të pritur të 15 marsit – një tubim simbolik që kishte sjellë njerëz në Beograd nga i gjithë vendi.

“Njerëzit ishin përgatitur mendërisht për sulme nga persona të panjohur, policia ose provokatorë, por askush nuk mund ta imagjinonte këtë, dhe për këtë arsye konfuzioni dhe tronditja ishin edhe më të mëdha”, tha Dimitrijeviç.

Pasi filluan të qarkullonin shpejt pretendimet se ishte përdorur një armë zanore, autoritetet reaguan duke i mohuar ato. Megjithatë, që nga katastrofa e Novi Sadit, besimi i publikut te qeveria e udhëhequr nga Partia Progresive Serbe dhe presidenti Aleksandër Vuçiç kishte rënë ndjeshëm.

Në një konferencë për shtyp pas tubimit, Vuçiç hodhi poshtë pretendimet fillestare se personat me uniformë që qëndronin në ballkonin e ndërtesës së Presidencës gjatë tubimit mbanin një armë sonike që shkaktoi zhurmën. Vuçiç tha se personeli i ushtrisë atje po përdorte, në fakt, një armë kundër dronëve.

Ministria e Brendshme këmbënguli se policia nuk kishte përdorur “asnjë metodë të paligjshme”. Ajo dha informacione të ndryshme për llojet e pajisjeve që policia serbe ka blerë dhe kapacitetet e tyre relative, duke pretenduar se forca policore “nuk ka fare” pajisje akustike.

Ministri i Brendshëm Ivica Daçiç më vonë tha se kjo ishte “një deklaratë e ngathët”. Në fakt, ajo nuk ishte e vërtetë. Disa ditë më vonë, pasi politikanë të opozitës filluan të publikojnë në internet fotografi të automjeteve të forcave speciale të xhandarmërisë me pajisje akustike mbi to, Daçiç pranoi se policia serbe kishte blerë LRAD 100 – Pajisje Akustike me Rreze të Gjatë – në vitin 2021.

Megjithatë, ai këmbënguli se këto pajisje ishin menduar vetëm për transmetimin e mesazheve në ngjarje masive dhe se, edhe për këtë qëllim, ato nuk ishin përdorur kurrë në Serbi.

Të nesërmen, Ministria e Brendshme organizoi një aktivitet PR për gazetarët, duke u treguar pajisjet akustike që posedon. Përveç LRAD 100, një pajisje portative që oficerët mund ta mbajnë në dorë, ajo tha se ka edhe LRAD 450, një pajisje më të fuqishme që synohet të montohet në një automjet.

Oficerët e policisë në këtë aktivitet demonstruan se si funksionojnë këto pajisje për të transmetuar një mesazh të regjistruar, ndërsa Daçiç dhe zyrtarë të tjerë përsëritën se kjo është mënyra e vetme në të cilën këto pajisje synohen të përdoren në Serbi.

Megjithatë, në një mbledhje të Bordit parlamentar për Mbrojtjen dhe Punët e Brendshme në qershor 2025, Daçiç tha se, përveç aftësisë për të transmetuar mesazhe të amplifikuara, këto pajisje kanë edhe një “modalitet” për gjenerimin e zhurmës. Ai shpjegoi se “nëse protestuesit nuk shpërndahen, mund të luhen disa tone të pakëndshme që mund të ndikojnë te protestuesit”.

“Te ne, siç është thënë, ai modalitet i dytë është bllokuar”, shtoi Daçiç, por pa specifikuar se si ishte bllokuar funksionimi i tij.

Kompania amerikane Genasys, prodhuesi i pajisjeve LRAD, tha në platformën X më 19 mars 2025 se “provat video dhe audio që kemi parë dhe dëgjuar deri tani nuk mbështesin përdorimin e një LRAD gjatë incidentit të 15 marsit në Beograd, Serbi”. Genasys nuk specifikoi se cilat prova kishte shqyrtuar.

Paralelisht me këto mohime, gjatë javës pas 15 marsit, shërbimet e sigurisë publikuan analizën e tyre të asaj që ndodhi përmes tabloideve pro-qeveritare. Ato këmbëngulën se rrëmuja u shkaktua thjesht nga paniku që shpërtheu kur një grup studentësh të ngarkuar me sigurimin e tubimit hoqën jelekët e tyre të verdhë identifikues dhe filluan të vraponin.

Kjo analizë u mbështet nga pamjet e kamerave të sigurisë, të fokusuara në vendin ku bashkohen rrugët Kralja Milana dhe Terazije.

Por Neil Corney, studiues i lartë në Omega Research Foundation, që studion abuzimet me të drejtat e njeriut të kryera me pajisje sigurie dhe ushtarake, argumentoi se ky nuk është një shpjegim i besueshëm për atë që ndodhi për shkak të drejtimit në të cilin turma u përfshi nga rrëmuja.

“Ishte shumë karakteristike, në qendër të rrugës. Dukej sikur kishte një lloj vale energjie ose si një valë zanore, ose diçka që po udhëtonte përgjatë rrugës dhe që ndikonte te njerëzit. Njerëzit nuk ikën në të gjitha drejtimet, siç do të pritej në një panik”, shpjegoi Corney.

Një grup studentësh që ndodheshin pranë ndërtesës së Presidencës vërtet i hoqën jelekët dhe u larguan, ndërsa u shtuan tensionet me mbështetësit e qeverisë që kishin ngritur një kamp me tenda aty pranë. Megjithatë, kamera e sigurisë nga e cila vinin pamjet mbulonte vetëm rrugën Terazije, jo rrugën Kralja Milana, ku ndodhi rrëmuja kryesore. Pamjet e kamerës gjithashtu nuk kishin zë.

Ndërsa spekulimet për atë që ndodhi vazhdonin, autoritetet – të vetëdijshme për mungesën e besimit tek institucionet serbe – thanë se do të sillnin specialistë të huaj. Ata njoftuan se do t’i kërkonin FBI-së amerikane dhe Shërbimit Federal të Sigurisë të Rusisë, FSB, të kryenin hetime.

Në prill, Agjencia Serbe e Sigurisë së Informacionit, BIA, publikoi në faqen e saj një raport që tha se ishte përgatitur nga një “grup ekspertësh” i FSB-së.

Sipas raportit, “mund të nxirret një përfundim kategorik se pajisjet akustike si emetuesit LRAD në pronësi të policisë serbe nuk janë përdorur gjatë protestave”. FSB-ja gjithashtu akuzoi protestuesit për krijimin e një “provokimi të inskenuar”.

FBI-ja, e pyetur përmes Departamentit të Drejtësisë të SHBA-së nëse kishte kryer një hetim ose kishte ndihmuar policinë serbe në një të tillë, refuzoi të komentojë.

Iliç tha se reagimi i qeverisë në mënyrë të pashmangshme shkaktoi mosbesim. “Është shumë e qartë se qeveria kishte një rol në atë ngjarje, pasi autoritetet tona ekzekutive bënë një përpjekje të fortë jo për të përcaktuar se çfarë ndodhi, por për të na bindur se asgjë nuk ndodhi dhe se gjithçka ishte organizuar nga ‘revolucionarë me ngjyra’”, argumentoi ai – duke iu referuar pretendimit të qeverisë serbe se protestuesit po përpiqeshin të organizonin një “revolucion me ngjyra” të udhëhequr nga të rinjtë, si kryengritjet në vitet 2000 në Ukrainë, Gjeorgji dhe Kirgistan.

“Nëse vetë autoritetet nuk përdorën drejtpërdrejt një lloj arme sonike, atëherë qeveria, me një formë miratimi të heshtur, lejoi një palë të tretë të rrezikojë shëndetin dhe sigurinë e qytetarëve”, tha Iliç.

E momentin e duhur për të “krijuar panik maksimal”?

Ndërsa qeveria serbe u përpoq të minimizonte incidentin e 15 marsit, ai tërhoqi interes të madh mediatik në mbarë botën dhe nxiti hetime zyrtare dhe jozyrtare jashtë vendit.

Organizata joqeveritare me bazë në Mbretërinë e Bashkuar, Earshot, e cila merret me hetime të lidhura me tingujt nga vendet e protestave në Evropë deri në zonat e luftës si Gaza dhe Libani, zhvilloi një hetim mbi tingujt e regjistruar gjatë incidentit në Beograd në videot e telefonave celularë dhe mbi mënyrën se si pjesëmarrësit në protestë e përshkruan atë që dëgjuan.

Në raportin e saj të qershorit 2025, Earshot tha se, bazuar në gjetjet, “është shumë e mundshme që protestuesit t’i jenë nënshtruar një sulmi nga një armë akustike me drejtim të lartë”.

Lawrence Abu Hamdan, themelues i Earshot dhe bashkautor i raportit, tha se enigma më e madhe ishte fakti që mijëra njerëz e përshkruanin në mënyrë të ngjashme atë që kishin dëgjuar dhe ndjerë, por asnjë nga 19 videot që ata analizuan nuk e kishte kapur zhurmën.

“Dhe kështu kuptuam se një nga mënyrat e pakta për të arritur një situatë ku shumë njerëz dëgjojnë diçka, por ajo nuk regjistrohet në pajisjet e regjistrimit, do të ishte përdorimi i LRAD-it, veçanërisht i një LRAD me presion të lartë, si modeli 450 XL, sepse aty krijohet një rreze shumë e ngushtë tingulli”, tha ai për BIRN.

Neil Corney, studiues i lartë në Omega Research Foundation, tha gjithashtu se efekti që zhurma pati mbi turmën ishte jashtëzakonisht i pazakontë.

“Kur dolën videot, efekti mbi turmën dhe mënyra se si turma u nda në mes të rrugës dhe u shpërnda në të dy anët ishte aq e veçantë saqë ishte jashtëzakonisht e pazakontë”, tha ai.

Raporti i Earshot vuri në dukje gjithashtu se regjistrimet video të incidentit “tregojnë vazhdimisht diçka që duket si një forcë që ndan turmën nga mesi i rrugës”, por shtoi se shumica e tyre u regjistruan nga njerëz që u shtynë menjëherë drejt skajeve të turmës, ndaj telefonat e tyre mund të mos e kenë regjistruar qartë zhurmën për shkak të pozicionit ku ndodheshin.

Në përgjithësi, armët akustike janë problematike sipas së drejtës ndërkombëtare sepse, edhe pse nuk mund të synojnë një individ specifik, ato prekin këdo që ndodhet në vendin ku përdoret pajisja. Corney tha se nëse një pajisje e tillë është përdorur vërtet në Beograd, “ajo çoi në panik dhe në një situatë të pakontrolluar, gjë që në vetvete bie ndesh me praktikat e mira të policimit”.

Sa i përket ndikimit të mundshëm te njerëzit që i nënshtrohen një pajisjeje të tillë, Corney shpjegoi: “Armët akustike ose pajisjet akustike mund të shkaktojnë dhimbje të përkohshme në vesh, por nëse kanë fuqi dhe volum mjaftueshëm të lartë, mund të çajnë daullen e veshit, të shkaktojnë humbje ekuilibri dhe madje të çojnë në shurdhim.”

Megjithëse ndjeshmëria individuale ndaj tingujve ndryshon shumë, ai shtoi: “Një tingull i vetëm, shumë i fuqishëm dhe me volum të lartë, mund të dëmtojë përgjithmonë dëgjimin e një personi ose të shkaktojë dëmtime afatgjata, si p.sh. tinitusi.”

Momenti kur dyshohet se pajisja është përdorur – gjatë vigjiljes së heshtur – duket të ketë qenë veçanërisht i rëndësishëm për krijimin e cenueshmërisë, vazhdoi Corney: “Nëse ishte një veprim i qëllimshëm me një armë akustike, duket se ndodhi pikërisht në momentin kur do të krijonte ndikimin maksimal, potencialisht panikun maksimal dhe efektin maksimal psikologjik dhe traumën te njerëzit në turmë.”

Në prill 2025, gjashtë raportues specialë të Kombeve të Bashkuara i kërkuan qeverisë serbe të japë informacione mbi masat që ka marrë për të kryer “një hetim të shpejtë, të paanshëm, të pavarur dhe efektiv” mbi pretendimet për keqtrajtim gjatë tubimit, përfshirë përdorimin e dyshuar të pajisjes sonike.

“Përdorimi i pretenduar i një arme zanore të paidentifikuar është një çështje veçanërisht shqetësuese. Sipas detyrimit të përgjithshëm për të parandaluar aktet e torturës dhe trajtimit tjetër çnjerëzor … Serbia ka detyrime të rregullojë dhe monitorojë prodhimin, prokurimin dhe përdorimin e pajisjeve policore dhe të zbatimit të ligjit”, thanë raportuesit e OKB-së.

“Duhet kujdes i shtuar në përdorimin e armëve eksperimentale, kategori në të cilën hyjnë pajisjet sonike, pasi ato nuk janë të njohura mirë dhe pasojat e plota mjekësore dhe të tjera të përdorimit të tyre nuk janë studiuar mjaftueshëm”, shtuan ata.

Në përgjigje, qeveria serbe i hodhi poshtë sërish akuzat.

Dyzet e shtatë protestues iu drejtuan Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut pas tubimit, duke i kërkuar asaj të garantojë që autoritetet serbe të mos përdorin më kurrë ndonjë lloj arme sonike kundër protestuesve.

Në prill, gjykata lëshoi një masë të përkohshme, duke i thënë qeverisë serbe “se çdo përdorim i pajisjeve zanore për kontrollin e turmave (përveç për qëllime komunikimi) duhet të parandalohet në të ardhmen”.

Gjykata i tha BIRN-it se, që atëherë, “një numër” paditësish kanë paraqitur kërkesa që çështjet e tyre të shqyrtohen për shkelje të të drejtave gjatë protestës së 15 marsit, por nuk specifikoi numrin e saktë.

Ndërkohë, në përvjetorin e demonstratës së 15 marsit, protestat kundër qeverisë të nxitura nga katastrofa e Novi Sadit në vitin 2024 vazhdojnë. Protestuesit kërkojnë zgjedhje të menjëhershme, me shpresën për ta larguar nga pushteti administratën e drejtuar nga Vuçiç.

Sa i përket pyetjes nëse autoritetet mund të përdorin përsëri një armë sonike kundër protestuesve në një demonstratë tjetër, pavarësisht paralajmërimit nga gjykata evropiane, Dimitrijeviç tha se aktualisht është e vështirë të jepet një përgjigje e sigurt.

“Të gjithë kemi humbur aq shumë besim tek institucionet shtetërore saqë, nga njëra anë, arsyeja dhe njëfarë shprese na thonë se është e pamundur që diçka e ngjashme të ndodhë përsëri – por, nga ana tjetër, gjithçka që po ndodh rreth nesh tregon se edhe gjërat që besojmë se janë të pamundura mund, në fakt, të ndodhin”, përfundoi ai.

ANALIZA E VIDEOS: Protestuesit shpërndahen të frikësuar

BIRN analizoi më shumë se 45 video të filmuara gjatë protestës për të rindërtuar minutat para, gjatë dhe pas shpërthimit të zhurmës në tubim, si dhe mënyrën se si reaguan protestuesit.

Materiali përfshinte gjithçka nga klipe shumë të shkurtra prej vetëm disa sekondash deri te transmetime të gjata live, duke kapur perspektiva të ndryshme në qendër të Beogradit gjatë incidentit.

Çdo video u gjeolokalizua duke analizuar elemente të dallueshme, si tabelat rrugore dhe fasadat e ndërtesave, dhe duke i krahasuar ato me imazhe satelitore dhe fotografi në nivel rruge.

Në disa raste, vendndodhjet u konfirmuan më tej përmes verifikimit në terren të kryer nga studiuesi në Beograd. Pozicionet dhe orientimet e kamerave u regjistruan në QGIS, një program me burim të hapur për hartografi, për të ndërtuar një pamje hapësinore të skenës.

Pamjet tregojnë se njerëzit filluan të reagojnë fillimisht në një kryqëzim të caktuar në qendër të qytetit dhe më pas u ndanë duke vrapuar në dy drejtime. Brenda 30 sekondash, reagimi i turmës ishte përhapur në disa blloqe të qytetit, duke shkaktuar një valë reagimi që udhëtoi me mbi 40 metra në sekondë.

Rreth orës 19:09:38, pamjet video tregojnë një ndërprerje pranë kryqëzimit të rrugës Takovska dhe bulevardit Kralja Aleksandra, pranë parlamentit serb. Një grup protestuesish shihet duke u përfshirë në një përplasje me policinë dhe demonstrues pro-qeveritarë.

Kjo çon në shpërndarjen e disa grupeve më të vogla, disa prej të cilëve lëvizin drejt perëndimit në drejtim të rrugës Dragoslava Jovanovića. Videot e disponueshme nuk përcaktojnë një lidhje të drejtpërdrejtë midis dy incidenteve.

Shenjat e para më të gjera të lëvizjes së turmës ndodhin në 19:10:56, në kryqëzimin e rrugëve Dragoslava Jovanovića dhe Kralja Milana. Një grup prej rreth tetë personash që mbanin jelekë të verdhë, të ngjashëm me ata që përdornin organizatorët studentë, vërehen duke hequr jelekët dhe duke ndryshuar pozicion.

Brenda 10 sekondash, rreth 30 pjesëmarrës aty pranë filluan të largoheshin nga kalimi i këmbësorëve në të dy drejtimet përgjatë rrugës Kralja Milana.

BIRN krijoi një vizualizim të animuar për të ilustruar kohën dhe vendndodhjen e lëvizjeve të turmës në qendër të Beogradit gjatë tubimit të 15 marsit 2025. Animacioni kombinon pozicionet e videove të gjeolokalizuara, drejtimet e vlerësuara të lëvizjes dhe shenjat kronologjike.

Deri në 19:11:06, reagimi i turmës intensifikohet. Pjesëmarrësit fillojnë të lëvizin shpejt në të dy drejtimet përgjatë rrugës Kralja Milana, me një model të qëndrueshëm: ata që ndodheshin në rrugë duket se ndahen dhe vrapojnë drejt trotuarit më të afërt, duke e ndarë praktikisht rrugën në dy pjesë.

Në anën që shkon drejt veriperëndimit, lëvizja e ndarë vazhdon derisa reagimi i turmës arrin në zona ku pjesëmarrja ishte më e rrallë. Vala kryesore shpërndahet pak para rrugës këmbësore Knez Mihailova rreth 19:11:15, megjithëse njerëzit vazhdojnë të vrapojnë në drejtime të ndryshme më pas.

Në drejtimin e kundërt, drejt Sheshit Slavija, i njëjti model ndarjeje vazhdon ndërsa vala kalon nëpër pjesën më të dendur të rrugës Kralja Milana, duke u bashkuar përfundimisht me një masë më të madhe protestuesish pranë Slavijas rreth 19:11:30. Lëvizja më e shpejtë dhe më e përqendruar vërehet përgjatë këtij korridori për shkak të hapësirës më të kufizuar.

Shpejtësia e këtij reagimi është e jashtëzakonshme. Midis 19:11:15 dhe 19:11:22, lëvizja përshkoi rreth 670 metra, nga Andricev Venac deri në rrugën Svetozara Markovica, me një shpejtësi mbi 41 metra në sekondë, ose rreth 150 km/h. Edhe pse kjo shpejtësi nuk përfaqëson lëvizjen individuale të njerëzve, ajo pasqyron valën vizuale të shpërndarjes që përhapet në mënyrë kaskadë nëpër turma, siç shihet nga këndet e sinkronizuara të kamerave.

Që nga incidenti, janë publikuar disa hetime të pavarura që përdorin metoda dhe burime të ndryshme. Netzpolitik.org publikoi një hetim me burime të hapura që identifikon regjistrime ku reagimi i turmës përhapet shpejt në një model të koordinuar.

Hetime të tjera përfshijnë dëshmitë e dëshmitarëve okularë të mbledhura nga një iniciativë e shoqërisë civile serbe dhe raportin e Earshot, i cili kombinoi analizën audio me intervista të dëshmitarëve.

Rindërtimi video i BIRN fokusohet vetëm në provat vizuale dhe kohore dhe nuk konfirmon nëse është përdorur një pajisje sonike, por dokumenton një lëvizje të papritur dhe të koordinuar që përputhet me kronologjinë e përshkruar në raportin e Earshot.

Si i sinkronizoi BIRN provat video?

Sinkronizimi u krye duke përdorur një kombinim të tre teknikave kryesore:

• Analiza audio:
  Tinguj të dallueshëm, si britma specifike, zile telefonash ose boritë e makinave, u identifikuan në klipe të ndryshme. Këto sinjale audio u krahasuan në pamje ëaveform dhe spektrogram duke përdorur programin Audacity, duke marrë parasysh edhe vonesat e mundshme të përhapjes së zërit.
• Analiza vizuale:
  Shenja të përbashkëta vizuale, si persona që kalojnë nëpër kuadër, automjete që kalojnë kryqëzimet ose momenti kur turma fillon të shpërndahet, u përdorën për të përputhur linjat kohore.
• Përputhja e të dhënave vizuale:
  Disa klipe shfaqnin referenca kohore, përfshirë orë UTC sekondë pas sekonde të dukshme në kamera publike dhe në ekranet e stacioneve të autobusëve. Ciklet e semaforëve u përdorën gjithashtu si pika sinkronizimi; për të verifikuar kohën, tetë kryqëzime rreth zonës së incidentit u testuan personalisht për të matur intervalet e sinjaleve.

Të gjitha videot u organizuan në një linjë kohore të përbashkët në DaVinci Resolve, një program për montazh videosh me burim të hapur, për të mundësuar krahasimin e ndërsjellë. Klipet dhe metadata u arkivuan si skedarë lokalë në një spreadsheet burimesh dhe u ruajtën për referencë./BIRN