Kian Sharifi

Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli e kanë shkatërruar pothuajse plotësisht flotën tradicionale detare të Iranit në një fushatë të madhe bombardimesh që nga 28 shkurti.

Por kërcënimi i Teheranit ndaj Ngushticës së Hormuzit, një nga rrugët më të rëndësishme të transportit detar në botë, nuk është zbehur.

Irani e ka mbyllur këtë kalim të ngushticë ujore, përmes të cilit kalon 20 për qind e furnizimit botëror me naftë, duke përdorur taktika të luftës asimetrike.

Përveç marinës tradicionale të Iranit, Korpusi i fuqishëm i Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), dega elitare e forcave të armatosura të vendit, ka edhe njësitë e veta detare që vazhdojnë të ngacmojnë dhe sulmojnë anijet në Gjirin Persik.

“Megjithëse mendoj se marina iraniane në këtë pikë është kryesisht joefektive në luftë, marina e IRGC-së mbetet e aftë të pengojë transportin detar”, tha Sascha Bruchmann, analist i çështjeve ushtarake dhe të sigurisë në Institutin Ndërkombëtar për Studime Strategjike me bazë në Londër.

“Kjo ruan një atmosferë rreziku që shumica e linjave civile të transportit detar dhe kompanive të sigurimit do ta vlerësojnë të papranueshme”, shtoi Bruchmann.

Marina e dobësuar

Shtetet e Bashkuara e kanë dobësuar shumë marinën tradicionale të Iranit që nga 28 shkurti.

Ushtria amerikane tha më 11 mars se kishte fundosur 60 anije iraniane. Imazhet satelitore dhe pamjet ushtarake të publikuara sugjerojnë se shumica e flotës detare të Iranit është dëmtuar ose shkatërruar.

Dy anijet luftarake të klasit “Mowj” të Iranit, fregata e klasit “Alvand Sabalan” dhe anija bazë për operacione të avancuara “Makran”, e cila i jepte Teheranit një kapacitet të kufizuar për projeksion të fuqisë në distanca të gjata, janë zhdukur, e po ashtu edhe qindra varka të shpejta sulmuese që përbënin shtyllën kryesore të strategjisë asimetrike detare të IRGC-së në Gjirin Persik.

Më 4 mars, një nëndetëse amerikane e fundosi anijen luftarake iraniane “IRIS Dena” në Oqeanin Indian pranë Shri Lankës, ndërsa fregata po kthehej nga stërvitjet shumëkombëshe, me rreth 180 personel në bord.

Kjo ishte fundosja e parë e konfirmuar gjatë luftës nga një nëndetëse e një anijeje sipërfaqësore që nga viti 1982, kur Britania fundosi anijen argjentinase “General Belgrano” gjatë Luftës së Falkland-it, duke theksuar shtrirjen dhe synimin e fushatës amerikane.

Por, këto humbje nuk e kanë zvogëluar kërcënimin e Iranit ndaj transportit detar në Gjirin Persik, thonë ekspertët.

Predhat iraniane goditën “Mayuree Naree”, një cisternë civile me flamur të Tajlandës, më 11 mars, e cila po përpiqej të kalonte ngushticën. Fotografitë nga evakuimi i ekuipazhit treguan dëmtime pak mbi vijën e ujit pranë pjesës së pasme të anijes, një shenjë tipike e dronëve sipërfaqësorë të mbushur me eksploziv që godasin në nivelin e vijës së ujit.

Doktrina detare e Iranit

Irani e ndryshoi doktrinën detare pasi marina e SHBA-së fundosi rreth gjysmën e flotës tradicionale të Iranit brenda një dite të vetme në prill të vitit 1988. Sulmi ishte në kundërpërgjigje për minimin e një anijeje luftarake amerikane disa ditë më parë.

Ekspertët thonë se incidenti i tregoi Teheranit se lufta detare simetrike kundër një superfuqie ishte një propozim i humbur.

Pas kësaj pasoi një zhvendosje disa dekadëshe drejt mjeteve asimetrike: varka të shpejta sulmuese, raketa kundër anijeve të vendosura në breg, mina detare, nëndetëse të vogla dhe, kohët e fundit, mjete sipërfaqësore pa pilot (USV) të konfiguruara si bomba lundruese.

Irani e institucionalizoi këtë ndarje, pra forca detare simetrike dhe ajo asimetrike, në dy marina të veçanta.

Marina e Iranit – pjesë e ushtrisë së rregullt – mbajti një flotë tradicionale për prestigj dhe për dislokime të rastësishme në distanca të gjata, përfshirë një udhëtim transatlantik edhe në vitin 2021.

Por, instrumenti i vërtetë i luftës ishin njësitë detare të IRGC-së, të cilat u ndërtuan posaçërisht për operacione ngacmimi dhe mohimi në ujërat e cekëta të Gjirit Persik, të mbushura me ishuj, ku gjeografia ngushton distancat dhe neutralizon pjesërisht përparësitë e një force tradicionale superiore.

Gjatë viteve, forcat detare të IRGC-së kanë publikuar pamje të depozitave nëntokësore që strehojnë varka të shpejta sulmuese, disa prej të cilave ka të ngjarë të jenë të konfiguruara si mjete sipërfaqësore pa pilot, ose varka vetëvrasëse.

Kjo është një taktikë e përdorur nga Ukraina kundër flotës së Detit të Zi të Rusisë, megjithëse ekspertët thonë se variantet iraniane janë më pak të sofistikuara teknikisht.

“Dyshoj se ato mund t’i shkaktojnë anijeve luftarake amerikane të njëjtin lloj dëmi që Ukraina i ka shkaktuar anijeve ruse”, tha Bruchmann, duke shtuar se synimi më i mundshëm janë anijet civile që furnizojnë tregjet globale të naftës.

Komanda Qendrore e SHBA-së tha më 10 mars se kishte fundosur 16 anije iraniane për vendosjen e minave detare.

Por, Mohammad Farsi, ish-oficer i marinës iraniane, i tha Radio Farda të REL-it se fokusi tek minat e humb thelbin e çështjes.

“Çdo anije mund ta bëjë këtë, madje edhe skafet e shpejta të IRGC-së që ndodhen aktualisht në Gjirin Persik”, tha ai.

“Sipas mendimit tim si oficer detar, nuk ka nevojë që Irani të vendosë mina në hyrje të Gjirit Persik tani për tani. Arsyeja pse anijet nuk po kalojnë është se kompanitë e dinë se mundësia për t’u goditur është jashtëzakonisht e lartë”, shtoi ai.

Ai përmendi aftësitë iraniane të dronëve pranë ishujve Qeshm, Hengam dhe Larak – të pozicionuar pranë korridoreve kryesore të transportit detar – si kërcënimi më i menjëhershëm.

Përgatit: Ekrem Idrizi