Moska është një nga aleatët e paktë, por më të vendosur të Teheranit, dhe një rënie e mundshme e regjimit iranian mund të jetë një goditje për interesat e tij gjeopolitike dhe ekonomike. Atëherë, pse nuk i ka ardhur në ndihmë Teheranit?

Vetëm disa orë pasi bombat izraelite dhe amerikane filluan të godisnin Teheranin të shtunën, përfaqësuesi i përhershëm i Rusisë në OKB, Vassily Nebenzia, e quajti atë një “akt të paprovokuar të agresionit të armatosur kundër një shteti anëtar sovran dhe të pavarur të OKB-së”.

Moska është një nga aleatët e paktë, por më të vendosur të Teheranit, dhe një rënie e mundshme e regjimit iranian mund të jetë një goditje për interesat e tij gjeopolitike dhe ekonomike. Atëherë, pse nuk i ka ardhur në ndihmë Teheranit?

Partneriteti Rusi-Iran
Moska dhe Teherani kanë bashkëpunuar në disa projekte ekonomike jetësore për Rusinë, tha për DW Nikita Smagin, një ekspert i pavarur për Rusinë dhe Lindjen e Mesme me bazë në Azerbajxhan.

“Korridori i transportit Veri-Jug është një prej tyre — veçanërisht që kur Rusia u ndërpre nga rrugët e saj tradicionale të tranzitit pas fillimit të pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës në shkurt të vitit 2022”, shpjegoi ai.

Rusia, India dhe Irani nënshkruan marrëveshjen për rrjetin shumëmodal prej 7,200 kilometrash (4,473 milje) në vitin 2000, i cili gjithashtu do të kalojë nëpër Azerbajxhan. Sipas Qendrës së Kërkimeve të Gjirit, një organizatë me seli në Arabinë Saudite, 75% e projektit është përfunduar.

Irani ka qenë gjithashtu thelbësor për Rusinë ushtarakisht, jo vetëm duke ofruar të ashtuquajturit dronë Shahed që nga viti 2023. Dronët e kanë riformësuar kryesisht luftën në Ukrainë, tha Julian Waller, analist kërkimor në Programin e Studimeve të Rusisë në Qendrën për Analiza Detare (CNA) me seli në SHBA.

“Irani ishte i dobishëm për përpjekjet luftarake ruse, edhe nëse prodhimi [i dronëve] tani është kryesisht i indigjenizuar nga Rusia, gjë që ka përmirësuar dizajnin e tyre”, tha Waller për DW.

Raportohet gjithashtu se Rusia ka ndarë informacione inteligjence me Iranin dhe ka dërguar raketa dhe municione në Teheran.

“Megjithatë, partneriteti midis Rusisë dhe Iranit nuk ka të bëjë me ideologjinë – politikanët rusë nuk e pëlqejnë veçanërisht Iranin”, nënvizoi Smagin, “por ata e shohin Teheranin si një partner strategjik të besueshëm, pasi të dy vendet janë nën sanksione ndërkombëtare – ndryshe nga Turqia ose Egjipti që mund të ndalojnë tregtinë me Rusinë nëse u bëhet presion nga Perëndimi”, shpjegoi ai.

Gregoire Roos, drejtor për Evropën dhe Rusinë në organizatën kërkimore Chatham House me seli në Londër, beson se Teherani është bërë deri diku edhe mentori i Moskës.

“Irani ka pasur përvojë të konsiderueshme në anashkalimin e sanksioneve ndërkombëtare për shumë vite dhe i ka dhënë Rusisë këshilla se si t’i anashkalojë ato”, i tha ai DW-së.

Llogaritja e gabuar e Iranit?
E megjithatë, ekspertët duket se bien dakord se Rusia nuk ka gjasa të ndërhyjë në mënyrë aktive në luftën e vazhdueshme SHBA-Izrael kundër Iranit .

“Të dy vendet nuk janë aleatë mbrojtës”, tha Waller. Disa analistë thonë se kjo mund të jetë edhe për shkak të një pakti joformal mossulmi me Izraelin që kuptohet se e ka Rusia.

Sipas Mojtaba Hashemit, ekspert i marrëdhënieve ndërkombëtare dhe analist politik, Teherani megjithatë priste “mbështetje të prekshme politike dhe ushtarake” nga Moska. “Kjo përfshinte bashkëpunim të zgjeruar ushtarako-teknik, shkëmbim inteligjence dhe dërgimin e një mesazhi të qartë parandalues ​​ndaj armiqve të tij – jo vetëm mbështetje verbale”, tha eksperti për DW, duke shtuar se regjimi iranian kishte gabuar në llogaritjet e tij.

“Rusia dhe Kina kanë probleme më të mëdha për t’u shqetësuar. Mbështetja e tyre ka qenë e njëjtë me atë që deri më tani i ka siguruar Republikës Islamike shumë armë dhe mjete shtypjeje”, tha Hashemi.

Megjithatë, Mohammad Ghaedi, një lektor në Universitetin George Washington, beson se mungesa e mbështetjes nga Rusia nuk erdhi si surprizë për udhëheqësit iranianë. “Skepticizmi për t’u mbështetur te Moska ka ekzistuar prej kohësh në Teheran. Siç tha dikur (ish-presidenti iranian) Mahmoud Ahmadinejad, ‘Rusia gjithmonë e ka shitur kombin iranian’, dhe Presidenti Masoud Pezeshkian pas luftës 12-ditore (qershor 2025) vuri në dukje se ‘vendet që i konsideronim miq nuk na ndihmuan gjatë luftës'”.

Përfitimet dhe disavantazhet e luftës së Iranit për Moskën
Një luftë e zgjatur me Iranin mund të ketë anët e saj pozitive për Moskën, argumenton Roos i Chatham House. “Oksigjeni mediatik do të pakësohej për Presidentin [ukrainas] Volodymyr Zelenskyy, sepse gjithçka ka të bëjë me Iranin dhe rrezikun e përshkallëzimit”, tha ai.

“Përveç kësaj, Uashingtoni nuk mund të përballonte të mbante një front tjetër nga një perspektivë mbështetjeje diplomatike dhe ushtarake – dhe hierarkia e prioriteteve padyshim do të shkojë në Lindjen e Mesme.”

Dhe mund të ketë përfitime ekonomike edhe për Rusinë. Irani e ka mbyllur kryesisht Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon 20% e naftës dhe gazit botëror. Çmimet e naftës dhe gazit janë rritur ndjeshëm që atëherë.

“Nëse çmimet e naftës dhe gazit do të mbeteshin të larta për muaj ose edhe një vit, kjo do të ishte një përfitim i madh për Rusinë, eksportuesen e naftës dhe gazit”, tha Julian Waller i organizatës think-tank CNA, duke shtuar se Kremlini më pas mund të ulte taksat e brendshme që ishin përdorur për të financuar luftën.

Megjithatë, rënia e mundshme e regjimit iranian do të ishte një pengesë e madhe për reputacionin e Rusisë, pasi Moskës i pëlqen ta portretizojë veten si një fuqi e madhe, nënvizoi Roos. “Rusia ka qenë pjesë e një grupi vendesh – përfshirë Iranin, Sirinë dhe Kinën – që synojnë të zëvendësojnë rendin botëror të drejtuar nga Perëndimi me një botë shumëpolare”, tha ai.

“Por ky grup nuk është tkurrur kurrë kaq shpejt më parë, që do të thotë një humbje e ndjeshme e ndikimit për Rusinë në të ashtuquajturën zonë euroaziatike të ndikimit.”

A do të vazhdojë aleanca Rusi-Iran?
Hashemi beson se mungesa e mbështetjes nga Rusia për Iranin ka të ngjarë të prishë lidhjet e tyre.

“Rusia dhe Kina e kanë përdorur kryesisht Iranin si një monedhë negociuese gjeopolitike me Perëndimin. Nëse regjimi aktual dobësohet më tej , Moska ka të ngjarë të kërkojë siguri nga qeveria e ardhshme iraniane në vend që të investojë në një strukturë që po shembet. Në mënyrë të ngjashme, Kina po kërkon lëshime nga qeveria e ardhshme për të ruajtur të paktën një pjesë të ndikimit të saj. Megjithatë, të dyja e dinë se marrëdhëniet e Iranit me to pas Republikës Islamike do të jenë mjaft të ndryshme”, shpjegoi ai.

Ghaedi i Universitetit George Washington është i mendimit se regjimi aktual iranian do të donte ende të mbante lidhje të ngushta me Moskën, duke pasur parasysh lidhjet e saj të tendosura me Perëndimin. “Teherani nuk ka gjasa të rrezikojë humbjen e këtij partneriteti, veçanërisht me Rusinë që ka të drejtë vetoje në Këshillin e Sigurimit të OKB-së.”/DW