Nga DASHNOR KALOÇI

Moti i keq me reshje të dendura shiu dhe dëbore që ka përfshirë këto dy tre ditët e fundit jo vetëm vendin tonë por edhe fqinjët tanë, si Greqia, Italia etj., madje duke arritur në përmasa apokaliptike siç ishte mbrëmja e djeshme (21 janar) ku cikloni “Harry” goditi jugun e Italisë (gjë e cila ka bërë që autoritetet përkatëse vendase të japin alarmin e kuq), nuk është një fenomen fare i panjohur. Të paktën vendi ynë i ka provuar dhe i ka ndjerë “mbi shpatulla” jo rrallë këto kapriço të motit, jo vetëm në këto tre dekada e gjysëm të periudhës së pluralizmit, por edhe para viteve ’90-të. Madje në ato vite, ka përjetuar situata edhe shumë më të vështira sesa ato që kanë ndodhur në këto vitet e fundit. Pamje dhe situata të tilla si ato të para pak ditëve (7-10 janar 2026), ku pothuaj i gjithë vendi u përfshi nga moti i keq me reshje të dendura shiu e dëbore, ku si rezultat pati vërshim të lumenjve, daljen e tyre nga shtrati e përmbytje të mëdha në disa rrethe të vendit, Shqipëria ka pasur edhe në vitet 1963, 1973 dhe e 1985, të cilat janë ende të freskëta në memorien e atyre që i kanë përjetuar!

Por, nisur nga fakti se regjimi i para viteve ’90-të, (si nën udhëheqjen e Enver Hoxhës, ashtu ehe pasardhësit të tij, Ramiz Alia), ashtu siç mbante sekret shumë e shumë ngjarje të jashtëzakonshme, nuk i pasqyronte (në shtyp e radio e televizion), as ngjarjet me motin e keq që përfshinte ndonjëherë vendin!

Madje i konsideronte dhe mbante sekret ato dhe njerëzit nuk dinin se çfarë ndodhte më tej qytetit apo fshatit të tyre! Sa më sipër etj., bëhet e ditur edhe nga dokumentet arkivore sekrete (tashmë të de klasifikuara), të nxjerra nga Arkivi i Ministrisë së Punëve të Brendshme, ku Dega e Administratës dhe Studimeve apo Drejtoria e Përgjithshme pranë asaj ministrie, në komunikatat operative ditore, krahas ngjarjeve të jashtëzakonshme që ndodhnin në të gjitha rrethet e vendit, pasqyronte edhe motin e keq dhe pasojat e tij.

Disa nga këto dokumente në të cilat bëhej fjalë për ngjarjet me motin e keq që përfshiu gjithë vendin në janarin e vitit 1985, i publikuam para disa ditësh, po kështu në numrin e kaluar publikuam disa dokumente të tjera që i përkasin dhjetorit të vitit 1973, ku gjithashtu një mot i keq me reshje të dendura shiu e dëbore, përmbytje masive tokash, stallash e banesash, bllokime rrugësh nga ngrica e orteqet, ku pati shumë humbje jetësh njerëzore.

Ndërsa në këtë shkrim, po publikojmë disa dokumente arkivore që i përkasin muajit prill të vitit 1970, ku një mot i keq me një ciklon të madh përfshiu pothuaj të gjithë vendin, kryesisht rrethet e Jugut, si; Fier, Berat, Përmet, Vlorë, Tepelenë, Gjirokastër, Sarandë, etj., ku pati jo vetëm dëmtime të shumta në shtëpi banimi, spitale, uzina, fabrika, rrjetin energjetik e telefonik, stalla, sera, pemë frutore, kopshte e çerdhe fëmijësh, magazina shkolla, reparte ushtarake dhe objekte të tjera social-kulturore, por edhe në jetë njerëzore. Për më shumë rreth kësaj, na njohin dokumentet arkivore në fjalë, të cilat publikohen për herë të parë dhe me faksimilet përkatëse, nga Memorie.al.

Vijim

DOKUMENT ARKIVORE ME KOMUNIKATAT OPERATIVE SEKRETE TË MINISTRISË SË BRENDSHME, PËR MOTIN E KEQ ME CIKLONIN E FORTË QË PËRFSHIU TË GJITHË VENDIN NË PRILL TË VITIT 1970, NGA I CILI PATI DËMTIME TË SHUMTA NË TË GJITHË RRETHET

REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË SEKRET

MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Ekzemplar Nr. 1

DEGA E PËRGJITHSHME Tiranë, më 9.4.1970

KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 83

MBI CIKLONIN E DATËS 8.4.1970

Nga ora 11.00 e datës 8.4.19790, mbi territorin e Republikës Popullore të Shqipërisë, sidomos në pjesën jug-perëndimore, ka pasur erëra të forta me epiqendër në rrethin e Vlorës.

Në këtë rreth, shpejtësia e erës ka qenë 42 m2 në sekondë dhe dallgët e detit 7-8 ballë. Si rezultat i këtij cikloni në këtë rreth, si dhe në rrethet Tepelenë, Fier e Përmet, janë bërë dëmtime të ndryshme, nga të cilat më të dëmshme janë në rrethin e Vlorës.

Në afërsi të katundit Risili, për shkak të ciklonit është shembur pika e hapjes së repartit 1580 dhe ngelën të vdekur oficeri Mehmet Caci nga Tërbaçi i Vlorës dhe ushtar Albert Agolli nga Korça.

Në këtë pikë hapje u plagosën dhe 8 ushtarë të tjerë. Po kështu për shkak të ciklonit kanë plagosur në vende të ndryshme të rrethit të Vlorës 6 civilë. Në drejtim të këtyre janë marrë masa mjekimi dhe ata ndodhen jashtë çdo rreziku.

Në këtë rreth janë prishur të gjithë koçekët e drithit dhe serat e domateve të hershme. Po kështu janë prishur çatitë e institucioneve kulturore-arsimore në një pjesë të mirë të fshatrave, si dhe çatia e uzinës së llambave elektrike.

Në fshatin Peshkëpi janë dëmtuar 300 shtëpi, ndërsa në fshatin Mifol janë dëmtuar rëndë stallat e lopëve. Në distilerinë e naftës është ndërprerë prodhimi dhe janë prishur çatitë e gjithë uzinës.

Në përgjithësi në rrjetin tregtar rreth fshatrave të Vlorës, janë bërë dëmtime si në godina dhe në mall. Në katundin Nartë janë thyer 1500 rrënjë ullinj, ndërsa në Peshkëpi, janë shkulur dhe thyer edhe 300 rrënjë pemë.

Dëmtime të tjera të kësaj natyre ka pasur edhe në fshatra të tjerë, sidomos në katundin Ormen, Gorisht etj. Në të gjithë fshatrat është ndërprerë energjia elektrike si dhe në minierën e Selenicës që ka lidhje me fshatin Gorisht.

Në rrethin e Fierit

Era ka filluar në orën 11.30. e fortë nga Jugu dhe me shpejtësi 17-20 m. në sekondë. Edhe në këtë rreth ka pasur dëmtime të ndryshme.

Kështu p.sh., në kooperativën e Kurjanit, është dëmtuar angari i SMT-së, serat e domateve të hershme. Po kështu, këto lloj sera janë dëmtuar edhe në NBSH e Levanit. Ka patur prishje çatish të objekteve të ndryshme të kooperativa e bujqësore, si dhe në 8 depo të rezervave shtetërore në katundin Povelç të Mallakastrës, të cilat janë zbuluar krejtësisht.

Në Patos është dëmtuar një banesë ku banonin 5 familje, e cila është bërë e pabanueshme, gjithashtu janë dëmtuar stallat e lopëve në Fermën e Levanit, si dhe në Fermën e “Çlirimit”.

Edhe në këtë rreth ka pasur ndërprerje të të energjisë elektrike dhe rrjetit telefonik. Njëkohësisht dëmtime janë konstatuara edhe në barangat e shit-blerjes së zarzavateve.

Në rrethin e Tepelenës

Edhe në këtë rreth ka vazhduar era e fortë. Për shkak të kësaj ere janë plagosur 4 persona, në drejtim të cilëve janë marrë masat e mjekimit dhe janë jashtë rrezikut.

Përveç këtyre është dëmtuar pjesërisht spitali i qytetit të Tepelenës, shkolla 8-vjeçare e fshatit Sinanaj. Në përgjithësi janë dëmtuar shumë shtëpi të mbuluara me tjegulla dhe zbuluar e dëmtuar 4 depo nga të rezervave shtetërore.

Në rrethin e Përmetit

Në këtë rreth për shkak të erës janë dëmtuar farishtet e ndryshme, të cilat janë zbuluar nga era e fortë si dhe çatitë e disa shtëpive të vjetra. Dëmtime të kësaj natyre të shkaktuara nga era, po në një masë më të vogël, ka pasur edhe në Berat dhe në Lushnje.

Për shkak të furtunës, një anije greke e ngarkuar me dërrasa, është strehuar qysh mbrëmë në afërsi të Kepit të Rodonit të rrethit Durrës, ndërsa një anije Jugosllave, në Shenjan të rrethit të Vlorës.

Si pasojë e këtij cikloni, ndërlidhja telefonike në rrethit Sarandë, Gjirokastër, Përmet, Fier, Vlorë dhe Shkodër, ka patur ndërprerje, për këtë arsye u vu në përdorim radio-byroja.

Si mbas informacionit që jep Instituti Hidrometeorologjik, rezulton se lumenjtë janë në rritje të ujërave dhe kjo për shkak të shkrirjes së dëborës.

KRYETARI I DEGËS SË PËRGJITHSHME

PETRIT HAKANI

REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË SEKRET

MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Ekzemplar Nr. 1

DEGA E PËRGJITHSHME Tiranë, më 10.4.1970

KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 84

VLORA

Lidhur me njoftimin e bërë ditën e djeshme, mbi dëmtimet e shkaktuara nga cikloni i datës 8.4.1970, në rrethin e Vlorës, duhen konsideruar të dhëna përfundimtare, dëmtimet si vijon:

Kanë gjetur vdekjen, 2 ushtarakë, një oficer dhe një ushtar; ndërsa 19 të tjerë janë plagosur, nga këta 8 ushtarë, 2 fëmijë dhe 9 qytetarë. Nga të plagosurit, 10 prej tyre janë shtruar në spital dhe 2 janë në rrezik.

Dëmtimet në sektorin e industrisë
Janë zbuluar nga era 3320 m3 çati me pllaka eterniti dhe 700 m2 me tjegulla vendi dhe marseleze. Më të rëndësishme janë:

Çatia e furrës së llambave elektrike;
Çatia e prodhimit të NISH Ushqimore;
Çatia e furrave të bukës;
Kapanonet e punëtorëve në Gorishtë;
Janë thyer afro 630 m2 xhama dritaresh;
Janë rrëzuar muret e një depoje në ndërtim e sipër të Kombinatit të Peshkut.
Nga era e fortë është ndërprerë energjia elektrike në disa sektorë të industrisë në stacionin e pompave të ujësjellësit Novoselë, por kjo gjendje është rregulluar, ndërsa në zonën e naftës të Gorishtës dhe në minierën e Serës së Selenicës, vazhdon akoma ndërprerja e energjisë elektrike dhe si pasojë prodhimi është pezulluar.

Dëmtime në sektorin e bujqësisë
Janë zbuluar afro 6000 m2 çati të mbuluara me pllaka prej eternit dhe 350 m2 tjegulla vendi në 18 stalla, 43 depo ose angare, 17 objekte social-kulturore dhe në 9 objekte të tjera.

Janë dëmtuar mbi 700 m2 xhama dritaresh, janë shkatërruar plotësisht 6.5 ha sera domatesh dhe afro 60 ha domate të mbjella në fushë, kanë pësuar dëmtime në masën 60 %. Janë thyer ose shkulur rreth 300 rrënjë ullinj dhe 100 rrënjë pemë frutore agrume.

Në sektorin e ekonomisë komunale, transportit dhe ndërtimit
Janë dëmtuara mbi 1300 m2 çati me pllaka eterniti dhe 2270 m2 tjegulla vendi me marselezë, në banesat shtetërore dhe personale si dhe në objektet e përdorimit të ndërmarrjeve të këtyre sektorëve.

Gjithashtu janë dëmtuara të gjitha linjat elektrike të tensionit të lartë dhe të ulët, si në qytet dhe në fshat, si dhe linjat telefonike. Janë dëmtuar mbi 700 m2 xhama dritaresh.

Në sektorin e tregtisë dhe grumbullimit
Dëmtuar 4200 m2 çati me pllaka eterniti dhe 600 m2 me tjegulla vendi dhe marseleze, këto në 63 njësi tregtie, depo dhe angare. Janë thyer 870 m2 xhama.

Në sektorin e arsim shëndetësisë
Janë dëmtuar 1950 m2 çati me pllaka eterniti dhe 350 m2 me tjegulla vendi dhe marseleze, këto në shkolla dhe institucione shëndetësore, si dhe afro 2000 m2 xhama dritaresh.

FIERI

Në vazhdim të njoftimeve të dëmeve të shkaktuara, duhen theksuar dhe:

Në katundet Damas, Kremanar dhe Sinize, janë hequr çatitë e shkollave fillore. Fëmijët janë vendosur në godina të tjera për të vazhduar mësimet, ndërsa në katundin Ninash, janë hequr çatitë e dhomës së kulturës, çerdhes, kopshtit dhe klubit.

Në katundet Gorderovë dhe Bardhej ka dëmtime të pjesshme.

Rrjeti elektrik është dëmtuar në masën 30 %. Kë dëmtime në ullinj dhe në pemë frutore, por akoma nuk i kanë konkretizuar./ Memorie.al