VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Zgjidhja ende e largët: kriza e Kosovës – Nga Thomas Brey

By | February 9, 2019

Komentet

Gjuha shqipe zgjon interesimin e studiuesve nga e gjithë bota

Taulant Qenaj

Kristina Kushlova nga Bullgaria është për herë të parë në Prishtinë. Ajo po ndjek ligjëratat në Seminarin Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare. 23-vjeçarja që studion gjuhët ballkanike në Universitetin e Sofjes, thotë se është e dashuruar në letërsinë shqiptare.

Ajo thotë për Radion Evropa e Lirë se gjuha shqipe është shumë interesante sepse dallon shumë nga gjuhët tjera, por në të njëjtën kohë është shumë e ngjashme me gjuhët e tjera.

“Në fakt unë fillova të mësoj gjuhën shqipe shumë vone sepse mësoja të tri gjuhët rumanisht, greqisht dhe shqip në të njëjtën kohë dhe nuk kisha kohë t’i mësoj të gjitha. U takova pastaj me shqiptarët dhe e pashë sa njerëz të mirë janë dhe doja të di më shumë për kulturën edhe gjuhën”, tha ajo.

Kristinës dhe shumë studentëve të tjerë që kanë ardhur për të mësuar gjuhën shqipe, po u ligjëron profesoresha nga Rusia Maria Morozova, e cila ligjëron gjuhën shqipe në Universitetin Shtetëror të Shën Petersburgut në Rusi.

Për dallim nga studentët, për Marian kjo është hera e dhjetë që është pjesë e seminarit.

Ajo tregon për Radion Evropa e Lirë se si kishte filluar lidhjen e saj me gjuhën shqipe dhe kulturën shqiptare. Për herë të parë e kishte dëgjuar gjuhën shqipe nga shqiptarët e Ukrainës dhe pastaj kishte filluar të studionte për të zotëruar shqipen që e flet sot.

“Gjuha që flitet ka shumë variante, kultura ka shumë variante, edhe ushqimet, edhe kostumet, dhe kjo gjithmonë më habit. Kam shumë qejf të studioj edhe gjuhën edhe kulturën. Më intereson më shumë jeta familjare, jeta shoqërore. Për marrëdhëniet farefisnore, për institutin e martesës. Më pëlqen si ekziston ky institut edhe pavarësisht nga zakoneve të reja, doket dhe zakonet e veçanta të shqiptarëve që më pëlqejnë”, tha Morozova.

Profesoresha nga Rusia e adhuron jugun e Shqipërisë dhe qytetin e Prizrenit në Kosovë, që janë edhe rekomandimet kryesore që kjo i ka për miqtë e saj që dëshirojnë të vizitojnë Kosovën dhe Shqipërinë.

“Kur shkova (erdha) për herë të parë në Ballkan, Kosovë-Shqipëri, madje mamaja ishte e lumtur që do të shoh një vend kaq interesant. Miqtë për shembull, janë të interesuar pse e studioj një gjuhë kaq të rrallë, një kulturë kaq të rrallë. Shumë herë më pyesin diçka për shqiptarët, për Shqipërinë, a mund të shkojmë ne në Shqipëri?- A mund ta vizitojmë edhe Kosovën?- Çfarë mund të shohim?- Dhe gjithmonë u tregoj me shumë qejf”, tha Morozova.

Rina Asani, e cila është vullnetare në këtë seminar, thotë për Radion Evropa e Lirë se ligjëratat e këtij seminari, janë mundësi shumë e mirë për studentët e huaj që të njohin gjuhën dhe kulturën shqiptare.

“Në seminar studentët do ta mësojnë gjuhën shqipe nëpër kurse të gjuhës të cilat mbahen nga mësimdhënës nga Kosova dhe Shqipëria në bashkëpunim. Po ashtu kemi ligjërata nga profesorë të nderuar të gjuhës shqipe, diskutime, tryeza, referime, ka edhe promovime të librave të ndryshëm. Në vikende i kemi ekskursionet, ku studentët e huaj shëtisin nëpër gjithë Kosovën dhe kanë mundësi t’i shohin bukuritë e shtetit tonë”, tha Asani.

Në Seminarin e 38-të Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare, po marrin pjesë rreth 70 studentë nga e mbarë bota. Seminari do t’i vazhdojë punimet deri më 30 gusht.

“U ka rënë vapa në kokë”, mediat italiane shkruajnë për dhunën e Mihal Kokëdhimës ndaj turistëve: Fatmirësisht askush nuk vdiq

Kjo verë e nxehtë evropiane duhet t’i ketë rënë në kokë më shumë se një personi. Kështu e nis shkrimin e saj portali italian interris.it, e cila sjell në vëmendje ngjarjen e ndodhur disa ditë më parë në Porto Palermo të Himarës, Shqipëri, ku Mihal Kokëdhima sulmoi turistët spanjollë të cilët ikën nga restoranti i tij pasi nuk u pëlqeu ushqimi dhe shërbimi.

 

SHKRIMI I MEDIAS ITALIANE

“Dy ditë më parë në Paris një burrë qëlloi një kamerier, duke e vrarë sepse sipas tij, kishte qenë shumë i avashtë dhe ia kishte vonuar drekën. Disa ditë para një episodi tjetër të rëndë, këtë herë në Shqipëri, ku fatmirësisht askush nuk vdiq.

Turistët spanjollë shkuan për drekë në qytetin e Porto Palermo, në jug të vendit, por nuk u pëlqeu shërbimi. Menaxheri i restorantit, Mihail Kokedhima, mesa duket e ka pëlqyer edhe më pak gjestin e tyre të ikjes dhe filloi të ndjekte makinën e tyre, me shofer shqiptar, dhe u hodh mbi kofanon e saj.

Siç dëshmohet nga pamjet që kanë bërë xhiron e internetit, xhiruar nga një prej personave në makinë, pronari me një egërsi shqetësuese goditi xhamin e makinës e cila ishte në lëvizje për një kohë të gjatë me grushta, deri sa e theu.

Në kabinë turistët ishin të tmerruar, nga duart e plagosura nga copat e xhamit të cilat kishin shkaktuar gjakderdhje.

Turistët spanjollë prapa filmuan gjithçka dhe i luteshin shqiptarëve që njëri prej tyre të lajmëronte policinë.

Në një moment shoferi ndalon makinën, njeriu më pas rrëshqet nga kofano e furgonit dhe përpiqet të hap derën. Atëherë burri në timon fillon përsëri të ngasë makinën dhe ikën, duke siguruar turistët e frikësuar. Mihal Kokedhima u arrestua për sulmin”./Përktheu: PANORAMA

Jemin Gjana ‘thumbon’ Topallin: I turret liderit të opozitës me çifte të mbushur me saçme ariu, sa herë që Rama është në zgrip të greminës

U gjenda këtë të diel dasmash në njërën prej tyre. Familje veriorësh të kamur e të traditës. Me plot rini të pashme, të mbajtur e të veshur, ngjanin si drita. I pyesje e të thoshin: Ah po, jetoj në Miçigan, në Nju Xhersi, në Londër ca të tjerë, në Bruksel a këtej kah Italia. Ca të tjerë prisnin të mësynin për Gjermani, në kurset e gjuhës jemi, të thoshin. Edhe nusja, dasmën kishte këtu, në pritje për të ikur matanë oqeanit. Dy herë më nxorën nga salla për biseda në kafe. Njëri grup, të rinj në moshë. Grupi tjetër krejt të moshuar, sa në vitet e prindërve të mi, prej atyre që dinë të flasin, dinë dhe të dëgjojnë. Dhe menjëherë biseda hapej me pyetjen: Ç’po bëhet. Çfarë bën Basha, ç’po bëhet me PD-në, ku po shkojmë?

Pastaj biseda merr ritëm. Hamendësimet, fjalët e tavolinave, trukimet mediatike të gjendjes se vendit, yryshi i korit të mirëdirigjuar antiopozitë të ulen këmbëkryq në bisedë. Dhe ky është një lloj diskursi që e has thuajse çdo ditë. Përpiqesh të arsyetosh, po aty në bisedë do gjendet dikush, që dhe pse pa dashakeqësi, i lëshon pyetjet a thua se enkas i ka menduar pak çaste më parë.

Dhe kur as vetë nuk e besojnë, ta thonë ashtu nxitimthi se iu duket se Basha po e vazhdon një marrëveshje të fshehtë. I flet për të kundërtën, por dikush të ndërpret dhe kthehet mbrapa te vitet e Bashës në bashki. I komenton me argumente të dëgjuara poshtë e lart si një periudhë që s’pati dukje. Tjetri e ka gati fjalën për traun e Udhës së Kombit dhe ta përmbyll shkurt, duke të thënë se aksioni u la në gjysmë të udhës.

Kjo dalja nga Parlamenti duket si zgjidhje e nxituar dhe se bashku me mospjesëmarrjen në zgjedhje lokale na nxori krejt nga sistemi, ta thonë pa qenë të interesuar t’ua thuash psenë. Siç e dëgjojnë në fakt dhe e thonë, pa qenë të interesuar deri në fund për kundërargumentin. Kapen dhe në më të fundit zhvillime. Po ja, bëhen deklarime se nuk do lejojmë zgjedhje, se ky është mitingu i fundit me Ramën Kryeministër, se nuk do lejojmë të futen nëpër bashki ata me 5 a 10 për qind të votave dhe fundi del krejt ndryshe.

E ndajnë ashtu me naivitet thelbin dhe frymën e deklarimeve nga veprimi praktik dhe rrinë në mëdyshje. Ka pastaj prej atyre që u hyjnë thellë hamendësimeve, duke aluduar për tentativa të zhbërjes se PD-ja njësh me fatin e simotrave të saj të para 30 viteve në gjithë Lindjen komuniste, apo për skenarë të panjohur të të mëdhenjve të botës për të ardhmen e gadishullit problematik të Ballkanit.

Nuk besoj se gjithë këtë huti e paqartësi e has vetëm unë, në atë si rutinë dialogësh të së përditshmes. Por dhe nëse më ndodh vetëm mua, e shoh me shqetësim sa kohë më del në tavolinë, ku je ulur për qejf a për hall, më del në udhëtim, më del te çadra e plazhit apo tek ecën nepër park, më del te miku apo shoku, kur i ke vajtur për mirë a për keq.

Edhe nëse në rastin më fatlum jam vetëm unë i keqkuptuari i madh i kësaj hallakatjeje opinionesh, prirem ta shoh me shqetësim këtë lloj kalamendje të frikshme, këtë çorientim që i mban njerëzit si të ngrirë, pa dritë në fund të tunelit. Ky është një kurth i madh, që dhe pse grotesk, është i rrezikshëm dhe i synon me sforco radhët e mëdha të mbështetësve të opozitës për t’i ushqyer me diversion, me hutim, me mosbesim.

Një pushtet e një qeverisje që s’ka e s’mundet të thotë asgjë për punët e veta të gjashtë viteve, ka gjetë udhën e agjitpropit për t’i mbajtur njerëzit nën trysninë e pasigurisë për një të nesërme ndryshe. Ka një përpjekje të ethshme të pushtetit të sotëm në këtë angazhim ogurzi të krijimit të atmosferës së rrezikut, që gjoja i kanoset vendit nga opozita dhe mosekzistenca e saj imagjinare. Në krye të punëve për çdo çast, në çdo centimetër e në çdo qelizë për zhbërjen e opozitës është vetë Edi Rama, Kryeministri më i dështuar dhe më problematik, qëkurse vendi ka pasur mbi krye një qeveri që nga indipendenca e deri më sot.

I kam të gdhendura në kujtesë fjalët e Aurel Plasarit në 2013: nën Edi Ramën Shqipëria dhe shqiptarët do pësojnë ku e ku më keq se nën Enver Hoxhën. Dhe këtë Ramë ziu nuk e bën i vetmuar, por në front me ekipin e së shkuarës komuniste, që ka në parti e në çdo nivel qeverisjeje. Ka një opinion të gabuar kur thuhet se Rama ka larguar socialistët dhe i ka mbushur radhët me rilindës.

Një e pavërtetë e madhe.

Larguar janë ata me europianistët, janë larguar socialistët që e duan vendin, një demokraci funksionale, por i ke aty socialistët punistë.

Merrini emrat e ekipit të Ramës në parti e në nivelet e ndryshme të pushtetit dhe do t’ju rezultojë se janë pjesë e trungut të familjeve të pushtetit të shkuar. Pasardhës të familjeve me pozita në Partinë e Punës, me pozita në pushtetin e djeshëm, me pozita në organet e propagandës komuniste, me pozita në sindikatat e partisë, me pozita në organet e levave të partisë, fronti, rinia, gruaja, me pozita në strukturën e errët të Sigurimit të Shtetit.

Ka dhe ca pak të rekrutuar prej familjesh të zhgërryera e masakruara nga sistemi për një gjysmëshekulli. Janë individë që, pasi i ka gjetur të zhytur në paligjshmëri, në punë të pista krimi e trafiku, i ka thërritur në ekip duke u vënë përpara dhe karotën dhe kërbaçin. Të gjithë këta kanë një mision, të mbulojnë keqqeverisjen e vendit, krimin, vjedhjet dhe shpopullimin masiv me lëveren e pistë të rrezikut nga opozita.

E dyta në rend, po e para në punë në këtë sipërmarrje të rrezikshme, është struktura famëzezë e Sigurimit të Shtetit. E di, disa do nënqeshin me këtë. Personalisht e kam pasur dhe e kam bindje se në këto tridhjetë vite, PD-së më së shumti i është dashur të përballet me këtë strukturë të pashpërberë, pra me organizatën e përbindshme të Sigurimit të Shtetit, që sot e ke brenda dhe jashtë strukturës qeverisëse. E gjen atë kudo, sot e kësaj dite, në strukturat e pushtetit, në organizatat e shoqërisë civile, në media, në biznes dhe pse jo, si misionarë edhe brenda vetë opozitës.

Kjo nuk është një realitet vetëm shqiptar.

Në gjithë ish-Lindjen komuniste, arma e sigurimit e mban zjarrin ndezur sa herë që se shkuarës i duhet të na rrijë mbi kokë si kërcenim. Vëreni më të fuqishmin e këtij ish-kampi, Presidentin Putin. Simbolikisht i vajti për urim këto ditë ish-shefit të tij të para tridhjetë viteve në KGB, me falënderimin dhe mirënjohjen çfarë ai me të tijtë kishte bërë për ahere dhe për sot.

E treta për nga renditja, por jo nga pesha e ndikimit në antiopozitarizmin e këtyre gjashtë viteve janë një pjesë jo e vogël e mediave, e gazetarëve, e analistëve, e zotëruesve të portaleve dhe e grupeve e strukturave të krijuara posaçërisht për kontrollin e komunikimeve online.

Shumë prej tyre e bëjnë këtë nga halli dhe malli për Ramën. Disa e bëjnë se origjinojnë nga e shkuara komuniste, ani pse në demokraci u ka qëlluar të shndërrohen nga kapterë, në gazetarë e në parellinj. Jo të paktët zbatojnë urdhrat e pronarëve oligarkë, a kandidatë për oligarkë, që pushtetin ekonomik e kanë në simbiozë me qeverinë. Janë dhe ndoca që krimi edhe i paguan, edhe i komandon.

Grupeve të krimit po ua hëngre bukën, duhet t’u bësh punën, se ndryshe dhe zinxhirët dhe plumbat i kanë prej çeliku. Janë dhe një kategori tjetër e propagandës antiopozitë. Këta janë pak në numër, po shumë në rrezikshmëri sepse janë të kamufluar brenda kampit të opozitës. Fraksioni i parë i tyre grupon ata që, mjeshtri Kapexhiu i stigmatizon në diçiturën e karikaturës si “sokoleshë për kundra peshë”.

E kanë nga mllefi për humbjen e ofiqeve, por jo vetëm aq. Më së shumti e kanë nga përvujtnia e litarëve që kanë nëpër këmbë, nga kërcënimi që u rri mbi krye për abuzime dhe afera, që fort mirë ia dinë vetes dhe pse jo, për joshje që një qeveri që pastron paratë e krimit, nuk e ka me dhimbje të shpërndajë ca shuma si pagesa për të zhbërë opozitën.

Këta i quaj pa hezitim njerëz që jetojnë nën hijet e së shkuarës. Nuk i mëshiroj dhe pse janë bërë për t’u mëshiruar. Nuk kanë pikë uji në fytyrë kur i dalin në krah Kryeministrit, sa herë ai shkon në zgrip të greminës. I turren opozitës dhe liderit të saj me çiftet e mbushura me saçma për ariun. Të vjen zor e ndihesh keq tek i dëgjon, tek kujton të shkuarën e përbashkët dhe ndien zhgënjim tek i sheh ashtu me kallajisjen e rrënuar.

Po duket se pesha e mëkatit është më e madhe se pesha e turpit. Të fundit antiopozitarë janë dhe ca pak që rrinë brenda PD-së, brenda strukturave partiake, apo në ndonjë nivel pushteti lokal a zyre qeverisjeje. Janë të pakët në numra, po skuthëri kanë me tepri. Sa herë shohin fallin e së nesërmes, se sa të pasigurt për karrigen e ëndërruar, bëhen keq dhe përtypin dhe këta sa mundin antiopozitarizëm.

Ankimojnë para të tjerëve nëpër tavolina për lidershipin e opozitës dhe gati ndihen të pafat, që e shohin veten të lidhur me perspektivën e opozitës. E qartë është se i gjithë ky sulm frontal kundër opozitës, që pastaj përkthehet në ato debatet tona të përditshme sa herë ulemi me njerëzit e zakonshëm dhe pse është i rrezikshëm, është pa të ardhme. Veçse dhe çdo neglizhencë për ta përballur çdo ditë këtë llumnajë antiopozitarizmi është e pafalshme, nuk ka vend për shkujdesjen më të vogël të çdo opozitari, aq më pak për shkujdesjen e Bashës dhe të ekipit të tij.

Është e ditur se lufta ndaj Bashës nuk ka nisur sot. Ata që e piketonin veten për të drejtuar PD-në e post-Berishës, e panë Bashën si rival dhe nisën të sillen ndaj tij si ndaj rivalit në mentalitetin dhe në politiken ballkanike. Basha iku shpejt nga ministria, që në zbatim të VKMsë kontraktoi ndërtimin e Udhës së Kombit. Ajo ishte një kontratë me negocim për pagesa për volumet faktike të punës.

Punimet e pagesat vazhduan gjatë, ndërkohë që Basha ishte larguar e drejtonte tjetër ministri. Dhe si për çudi, akuzat absurde ngërthyen veç emrin e tij, padia u ngrit po ndaj tij dhe sot ende lakojnë gjyqin e fituar prej tij. Në vitet e drejtimit të kryeqytetit, Basha dhe projektet e tij u gjendën në një rrethim të dyfishtë. Janë të freskëta aktet e therorisë së deputetëve dhe militantëve të PS-së, që donin të bëheshin kurbanet e Bulevardit të Ri, deri sa ia dolën bllokimit.

Disa lisa dhe një rrethim i parkut të Pallatit Mbretëror, që i prekte zgjerimi i Rrugës së Elbasanit, u bënë kuja e shoqërisë civile, e opozitarit Rama, e elementeve të nxitura që mbaheshin si eminenca të mbrojtjes së ambientit dhe të trashëgimisë kulturore të Tiranës. Që të gjithë këta bejtexhi sokakësh janë autorë të sotëm të masakrës urbane të kryeqytetit, autorë të rrënimit të trashëgimisë se Tiranës.

Në financimin buxhetor të projekteve të kryeqytetit, Bashës i është dashur t’i lëvizte pa ujë gurët e mullirit të pushtetit. Ishte koha kur projektohej ndërrimi i drejtimit të PD-së pas zgjedhjeve të 2013-ës dhe Basha duhej penguar. Jam dëshmitar i hasjes rastësore të më shumë se një rasti diskutimesh të tilla në paskuinta. Kam hasur në ato tavolina diskutimi dhe individë, që sot i rrinë në krah Bashës si opozitarë të zellshëm. Besoj vetë Basha ta ketë ditur këtë situatë, unë kurrë s’kam pasur rast ta diskutoj me të këtë gjë, por pikëpamjen time ua kam thënë në sy protagonistëve të atëhershëm.

Basha bëri përpjekje ta hapte bashkinë dhe mbetet ndofta kryebashkiaku i Tiranës me më pak leje ndërtimi, e rriti transparencën e vendimmarrjes. Më shumë se gjysma e mandatit, që prej mesit të vitit 2013, ishte nën qeverisjen e Ramës dhe bllokimi për Tiranën tashmë ishte kthyer në çështje dite për fitimtarët. Kanë kaluar kohë dhe faktet harrohen e insinuatat mbeten, po realiteti ky ka qenë.

Në gjithë këtë spirale, nuk dua t’i bëj lak faktit se brenda asaj strukture që Basha kishte në bashki, nuk janë konstatuar individë e segmente që eficiencën e kanë pasur më të shkurtër e dorën më të zgjatur. Gjithmonë ka pasur e ka individë, me te cilët nuk mund të krenohesh as pse i ke pasur dhe as pse ende i mban. Rezultatin e zgjedhjeve të 2017-ës janë të shumtë ata që ia ngarkojnë vetëm Bashës.

Më të egër në këtë akuzë janë ata që patën rezultate katastrofike për PD në zgjedhjet e vitit 2013. Lista Basha u sulmua si kazusi i humbjes. Në të vërtetë, ajo nuk është ndonjë listë që mbrohet lehtë, ashtu siç e sigurt është se ashtu do ndodhte dhe me një listë ndryshe. Kur mendon se në ballë të sulmit të saj u vunë ata që e gjetën vetën jashtë saj, dhe disa prej atyre që e donin veten brenda saj, por dolën të zhgënjyer, duhet ulur shpata.

Pastaj ka dhe një fakt domethënës.

Merreni atë listë emër për emër dhe do t’ju rezultojë se 70 për qind e emrave janë zyrtarë të niveleve të dyta të pushtetit të demokrateve ndër vite. Basha i gjeti aty, as i shpiku, as i solli. Periudha post çadrës komentohet ende sot si një marrëveshje-dështim, madje për më keq si marrëveshje e errët. Nëse për atë marrëveshje marrim në konsideratë disa faktorë, Bashës i takon zhveshja nga një lloj përgjegjësie e inskenuar.

Kurrë më parë nga Amerika dhe Europa nuk ka pasur një deklarim të prerë zyrtar se i njohim zgjedhjet, pavarësisht kush merr pjesë në to. Lihet larg vëmendjes loja e kahershme e LSI-së me drekën te Pazari i Vjetër i Tiranës për pazaret e reja të politikës.

Se treti, ish-at e partisë që herë bënin presion për djegie mandatesh, herë për mospjesëmarrje e më pas për pjesëmarrje me çdo kusht, luajtën lojën e grackës. Ishte një lojë me të panjohura, vështirë të lexueshme. Basha nuk mundet të jetë jashtë përgjegjësisë as për marrëveshjen e as për rezultatin e zgjedhjeve, por gjithë çfarë i vishet Bashës është pjesë e skemës se antiopozitarizmit, që sot është më në dritë se kurrë.

Basha dhe mundet ta kishte tejkaluar mungesën e eksperiencës, për të mos qëndruar i vetëm në atë tavolinë bisedimesh tek për tek me Edi Ramën, që ka profilin e mashtruesit dhe manipulatorit klasik të të vërtetave.

Mungesa e një të treti çoi ujë në mullirin e Ramës, ushqeu makinerinë e tij të manipulimit.

Përpjekjet e sforcuara për ta mohuar e zvetënuar luftën dhe devizat politike të Bashës në jetën brenda e jashtë parlamentare të këtyre viteve në opozitë, janë dhe kryefjala e kundërshtisë për suksesin a mossuksesin e tij. Në betejat e politikës asnjëherë nuk është mjaft, por Bashës nuk mund t’i mohohet suksesi i miratimit të korpusit ligjor për dekriminalizimin dhe qasja për zbatimin praktik të tij, këmbëngulja për një reformë reale të sistemit të drejtësisë, përpjekjet për të vënë në themelin e themeleve zgjedhjet e lira dhe të drejta, linçimin e projektit për ndërtimin e një demokracie funksionale në vend përmes ndarjes së pushteteve, denoncimin me fakte, me emra, me argumente zyrtarisht të provuara përkundër koncesioneve abuzive, përkundër PPP, përkundër aferave korruptive, përkundër grupeve të krimit të organizuar lidhur ngushtë pushtetit të ditës, përkundër rasteve e fushave të pastrimit të parave të krimit, përkundër kanabizimit të vendit, përkundër zhbalancimit dhe kapjes së gjithë pushteteve nga një dorë e vetme, aq sa opozita e këtyre viteve të dallojë thelbësisht në opozitarizmin e këtyre tri dekadave, për shkak të bazueshmërisë së akuzës.

A ka vend për më shumë. Gjithnjë po. A ka vend për më shumë qartësi e pragmatizëm në gjithë lojën politike dhe në deklarimet publike të opozitës, besoj që po.

Shumë herë, deklarimet publike të opozitës kanë krijuar o zbrazëti o pritshmëri të panevojshme. Janë të shumtë ata që e ngatërrojnë pa asnjë qëllim thelbin dhe frymën e një deklarate me germën e saj. E ngatërrojnë dhe s’ka pse të pyesim përse.

Pastaj vijnë ata që e ngatërrojnë qëllimisht, fërkojnë duart dhe shfryjnë vesh më vesh, bie fjala, ia u tha nuk lëshohen bashkitë, po ja që po merren një e nga një. Establishmenti politik i opozitës ka nevojë jo për deklarata sa për frymë e për nxitje, ka nevojën e qartësisë së çdo veprimi, ka nevoje për të qenë të hapur me njerëzit për atë që don dhe që mundet të bëjë opozita, pa nevojën për pritshmëri që u dihet fati që kur thuhen.

Basha e ka informacionin për gjithë platformën anti-Bashë e anti-PD. Por siç kjo platformë zhvillohet e komentohet çdo ditë, Basha dhe establishmenti i tij i politikës dhe i propagandës duhet po në përditshmëri t’i përgjigjen

Kjo nuk duhet parë nën vështrimin e gabuar si vetëmbrojtje, por si një detyrim ndaj mbështetësve të opozitës dhe ndaj opinionit publik për të qartësuar çdo rast e në çdo çast, çdo fjalë, çdo fjali e koment që devijon detyrat e pushteti nga puna për qytetarët, në përpunimin e qytetarëve për të keqen dhe rrezikun që vjen prej opozitës.

Basha dhe ekipi i tij duhet të çlirohen nga të panjohurat dhe frikërat e balancave në mes të mirave e të këqijave të të pasurit unitet me çdo kusht.

Çdo qasje në një unitet që mezi mbahet në këmbë është të ecësh me gjasme e me gjysma. Aty ku është mjaft, është mjaft se jemi në kushtet kur kemi nevojën ulëritëse të ecim përpara.

Gjithë sa thashë në këto rreshta s’janë asgjë më shumë se besimi që unë kam në kauzat e drejta te opozitës, që krejt afër besoj se do ia dalin të kryhen./Syri.net

U ndanë nga jeta njëri pas tjetrit, producentja nxjerr pamjet, kur Xhuvani dhe Baxhaku këndonin së bashku (video)

Ikja e tyre ishte e parakohshme, në një moshë të re, duke lënë shumë dhimbje pas.

baxhaku-750x450

Gjergj Xhuvani u nda nga jeta më 14 gusht të 2019 ndërsa gazetari Fatos Baxhaku vetëm dy ditë pas tij, më 16 gusht.

Për ata që i kanë njohur të dy, duket se ikja e tyre për pak orë, kishte një kuptim…

Producentja Gerta Qurku ka postuar një video në profilin e saj në Instagram ku shfaqen si dy miq të vjetër Baxhaku dhe Xhuvani, teksa këndojnë në ritmin e këngës “Formidable”.

Që të dy duken në gjendje të mirë shëndetësore. Ja cfarë shkruan ajo:

producente gerta

FOTO/ Me pranga në duar, Konstandin Xhuvani përcjell të atin për në banesën e fundit

I dënuar me 35 vite burg për vrasjen e katër personave, Konstandini Xhuvani fitoi lirinë për vetëm disa për të përcjellë për në banesën e fundit, babain e tij, kineastin e njohur Gjergj Xhuvani.

I riu, i cili ka ndryshuar jo pak pamje që kurse ishte në liri në vitin 2014, ishte me pranga në duar dhe i shoqëruar nga gardianët e burgut.

Regjisori Gjergj Xhuvani ndërroi jetë pak ditë më parë në Itali për shkak të një sëmundjeje të rëndë.

Konstandini është i biri edhe i aktores së njohur Luiza Xhuvani, ish-deputete e Parlamentit të Shqipërisë.kostaa

ab0bf5fe-b547-45dc-9cdc-37686ff2c1f8 6d51446a-d524-4bcd-b94b-2f561c984f74 66de3312-9f5a-4b74-9205-c885210c14f3

“Revolta në hapësirën ‘mes Tiranës e Moskës”, analiza në gazetën gjermane dhe apeli për elitat: Kapërceni paditurinë arrogante

Gazeta liberale gjermane Der Tagesspiegel veçon protestat e opozitës shqiptare si shprehje e reagimit popullor kundër pushtetarëve abuzivë e të korruptuar. Nën titullin “Demokracia në Europën lindore është më e mirë se sa mendohet.”

 

Gazeta radhit reagimet edhe në vende të tjera ish komuniste si Rumania, Çekia, Serbia madje edhe Rusia ku pushteti eshtë sfiduar realisht nga fuqia e popullit në rrugë.

Duke i përshkruar si revolta në hapësirën “mes Tiranës e Moskës” redaktori Harald Schumman apelon që elitat në Europën Perëndimore të kapërcejnë paditurinë arrogante dhe të bashkohen me ata që ngrihen kundër abuzimit me pushtetin.
——
Demokracia në Europën lindore është më e mirë se sa mendohet.
Duket sikur populistët autokratë e kanë të lehtë në Europën qëndrore dhe lindore. Por kam lajme të mira.

HARALD SCHUMANN/ Në Hungari, një demagog autoritar qeveris zgjedhësit e tij me parulla raciste kundër refugjatëve fiktivë. Rumania ka një qeveri, qëllimi kryesor i së cilës është të mbrojë zyrtarët e saj të korruptuar nga ndëshkimi. Kryeministri çek ka kanalizuar në mënyrë të paligjshme fondet e BE-së në kompanitë e tij dhe nuk ka kontroll mbi biznesin e tij.

Në Poloni, janë në pushtet nacionalistët të cilët nuk tolerojnë një gjyqësor të pavarur dhe nuk respektojnë kushtetutën. Dhe përtej kufijve të BE-së, oligarkët kriminel qeverisin Ukrainën, Moldavinë, Serbinë dhe Malin e Zi. Mbi të gjithë qëndron Cari, Presidenti i përjetshëm i Rusisë, i cili për të mbajtur veten dhe klikën e tij në pushtet, përdor cdo metodë.

Tridhjetë vjet pas çlirimit nga zgjedha sovjetike, vendet e ish-bllokut Lindor ende nuk janë përmisuar në fushën e demokracisë dhe sundimin e ligjit. Trashëgimtarët e diktaturave të partisë autoritare, duket se nuk janë aq në fund të Evropës së bashkuar. Kjo është arsyeja pse populistët autoritarë dhe biznesmenët e paskrupull e kanë të lehtë. Pra, për Perëndimin, kjo është historie zakonshme në Evropën Qendrore dhe Lindore post-komuniste.
Por kjo është e gabuar. Sepse ajo supozon se njerëzit atje nuk e donin ndryshimin sepse nuk dinin më mirë. Kjo vlen më së miri për pjesën – ende – pjesë mbizotëruese të elitave në parti dhe kompani të lidhura me shtetin. Por shumë miliona qytetarë e dinë më mirë – dhe i sjellin Evropës këtë vit një rrjedhë të shumëpritur të lajmeve të mira.

Filloi në Mars në Sllovaki. Pas vrasjes mafioze të gazetarit investigativ Jan Kuciak vitin e kaluar, sllovakët lakmuan zgjodhën Zuzana Caputova, çuditërisht një aktiviste kundër korrupsionit në presidencë,e cila gjithashtu kundërshton hapur sulmet anti-liberale të Viktor Orban në Hungarinë fqinje.

Në qershor, çekët treguan se nuk e tolerojnë Andreij Babish, kreun e qeverisë, të akuzuar për subvencionim të paligjshëm. Më në fund, më shumë se një çerek milion njerëz kërkuan dorëheqjen e tij në rrugët e Pragës. Për sa i përket popullsisë, kjo korrespondonte me dy milion protestues në Gjermani. Babis ishte ende në detyrë gjatë pushimeve të verës, por aktivistët njoftuan se ata do të vazhdojnë me forcë përballjen në vjeshtë.

Lufta kundër korrupsionit
Në javën e kaluar, rumunët ndoqën shembullin e Republikës Ceke që përballet me dhjetëra mijëra njerëz kundër qeverisë së injektuar nga qeveria. Jo më pak sepse shumë romanë që kanë ikur nga varfëria dhe keqmenaxhimi po mobilizohen për një kthesë demokratike, të sundimit të ligjit në atdheun e tyre
Përtej kufirit të BE-së, gjithashtu, vullneti për demokraci është shumë i gjallë. Në Serbi, aktivistët kundër regjimit të autokratit Aleksandër Vuçiç janë rritur në popullaritet për më shumë se një vit. Çdo muaj në Shqipëri, dhjetra mijëra qytetarë ngrihen kundër kryeministrit të tyre duke e akuzuar për vjedhje të zgjedhjeve. Në Ukrainë, qytetarët votuan presidentin e komedianit Vladimir Selenskyj – jo sepse ai është kompetent, por sepse ai qëndron të paktën për një fillim të ri kundër aparatit të qeverisur oligarkisht.

Putini ka arritur limitet
Tani madje ndodh në Rusi. Megjithë brutalitetin e policisë dhe arrestimet arbitrare, mbi 50,000 rusë marshuan përsëri kundër presidentit të tyre këtë fundjavë duke kërkuar zgjedhje të ndershme dhe të lira. Për herë të parë, regjimi i Putinit ka arritur kufijtë e represionit dhe po humbet mbështetjen e tij në një front të gjerë.
E gjithë kjo tregon se nuk ka ndarje kuazi-natyrore në Evropë midis Lindjes autoritare dhe Perëndimit të vendosur demokratikisht.

Sigurisht, nuk është aspak e sigurt që aktivistët nga Moska në Tiranë do të fitojnë. Është më e ngutshme të kapërcehet padituria arrogante e shumë evropianëve perëndimorë për luftën e fqinjëve të tyre lindorë për liri ekonomike dhe demokraci. Në mënyrë agresive dhe identike, ajo duhet të bashkohet me anën e atyre që janë atje kundër abuzimit të pushtetit të regjentëve të tyre për të siguruar të drejtat e tyre demokratike.

Demokracia është një proces për të cilin duhet të luftosh gjatë gjithë kohës. Kjo ndodh si në perëndim ashtu dhe në lindje.

Dhuna në Porto Palermo – Turistja italiane zbulon çfarë i kishte ndodhur në restorantin në Ksamil

SHPRESA DINE/ Për disa turistë që vazhdojnë të vizitojnë plazhet e jugut të Shqipërisë, incidenti i ndodhur disa dite me pare ne Porto Palermo, ne restorantin “Panorma”, pronë e Mihal Kokëdhimës, është një rast i veçuar që nuk përfaqëson të gjithë zonën dhe aq më pak të gjithë banorët.

Një turiste italiane, që kishte mbërritur dje për herë të parë në Porto Palermo, na tregoi për përvojën e saj të ngjashme me një rast në një restorant në Ksamil.

“Po qëndrojmë vetëm sot në Porto Palermo dhe më duket shumë bukur. Kemi vizituar shumë qytete të Shqipërisë, kemi qenë në Berat e Gjirokastër. Na ka pëlqyer shumë. Kemi takuar njerëz të mirë e të sjellshëm. Kemi qenë të pafat, edhe ne kemi përjetuar një eksperiencë jo të mirë në Ksamil, ku shërbimi dhe sjellja e stafit nuk ishte e mirë. Por natyra është e mirë dhe na pëlqen shumë këtu”, tregoi ajo.

Sjellja e pahijshme dhe imponuese ndaj turistëve u soll në vëmendje të opinionit publik pas ngjarjes, ku 5 turistë spanjollë u dhunuan nga pronari i lokalit “Panorma”, në Porto Palermo, pak ditë më parë.

Mihal Kokëdhima, tashmë i arrestuar, doli dy ditë më parë para Gjykatës së Vlorës, e cila vendosi ta lërë në burg pa afat.

Ku u fshehën 480 mijë shqiptarët e Italisë? Nga Massimo Cirri

Massimo Cirri eshte nje autor dhe komentator i njohur radiofonik ne Itali. Ne kete shkrim, perkthyer nga Javanews, komenton procesin e integrimit te shqiptareve, pas fillimit te viteve ’90.

I mbani mend shqiptarët? Ata erdhën papritur, 25 vite më parë. Erdhën të gjithë bashkë. Më parë nuk kishte asnjë prej tyre, por krejt papritur, ata ishin të gjithë këtu. Ata erdhën në anije dhe ishin aq shumë sa anijet nuk mund të shiheshin më.

Anija ishte si një pemë Krishtlindjesh e përgatitur mirë, me dekorime, topa me shkëlqim, drita të bukura që mbulojnë gjithçka dhe nuk shihni më pemën të bredhit që është kryesorja. Pema e Krishtlindjeve që kanë të pasurit . Por ata nuk ishin të pasur, shqiptarët, ata ishin një mal me njerëz të varfër, ata ishin ngjitur kudo. Kishte kaq shumë shqiptarë dhe të gjithë erdhën këtu? “Tani çfarë?” Shkruanin gazetat dhe të gjithë thamë pak.

“Dhe tani çfarë të bëjmë ne me shqiptarët?” Ku t’i vendosim, si t’i vendosim? A e kemi vendin? A nuk do të ishte më mirë t’i dërgoni në shtëpi në Shqipëri? ”Disa i dërguan përsëri, por ata u kthyen. “Apo nëse diçka duhet të bëhet, a nuk do të ishte më mirë t’i ndihmoni ata në shtëpi që të mos vijnë këtu?” Sepse këtu ne kemi kaq shumë probleme tonat dhe nuk mund të përqendrohemi për të integruar shqiptarët “. Dhe pastaj, shumë thanë, përpiquni të integroni një shqiptar.

“Pse shqiptarët janë shqiptarë: a e dini se rreth 300 vite më parë një shqiptar vrau një tjetër shqiptar dhe që nga atëherë ata vrasin rregullisht njëri-tjetrin, nga babai në djalë, nga nipi në mbesa, për hakmarrje?

Ata vrasin njëri-tjetrin edhe midis kushërinjve. Hakmarrja shqiptare, përveç integrimit. Shqiptarët janë të dhunshëm, janë të këqij. Përveç integrimit, ky është një pushtim, një kërcënim, një rrezik dhe ne duhet të mbrohemi. Shqiptarët ishin kudo: në gazeta, në porte, në semafor, në krye të shqetësimeve tona.

Tani, mendoni për këtë, ata janë zhdukur. Kur u larguan? Dhe ku janë ata tani?

Ata janë akoma mes nesh. Janë 482.959 shtetas. Ata janë komuniteti më i madh i qytetarëve jo-evropianë të BE-së të pranishëm në territorin kombëtar të Italisë, vetëm marokenë janë më shumë, por vetëm pak.

Sidoqoftë, le të jemi të sinqertë, shqiptarët janë zhdukur. Ata nuk jam më në gazeta, në porte të kapura nga anijet, apo në krye të shqetësimeve tona. Shqiptari i fundit që lexova në një gazetë ishte Altin Prenga, një kuzhinier shumë i njohur. Ai i thotë: se mbërriti me anije, se kujton ditën kur vendosi të largohej.

“Një shoku im i shkollës, duke bërë xhiro me makinë me vëllanë e tij të madh, më pyeti mua nëse doja të shkoja në Itali”. Ai vrapoi ta thotë lajmin në shtëpi: “Nëna ime po qante, ndërsa unë përgatisja veten në një orë dhe qeshja duke bërë trimin. Sapo ia ktheva shpinën nënës sime, megjithatë, buzët më dridheshin nga një përzierje dhimbjeje, gëzimi dhe emocioni ».

Altin tregon për varkën e peshkimit në të cilën u ngjit së bashku me 150 persona të tjerë, ai kujton erën e naftës dhe atë të të vjellave. Ai thotë se ka punuar shumë në kuzhinat e restoranteve italiane, duke filluar si pjatalarëse. Ai ishte “klandestin”.

Altin e thotë, sepse është jeta e tij, ai pëlqen të rrëfejë peripecitë që ka kaluar dhe se si ka duruar për tu bërë që është bërë. Por tani kjo duket se ka pak rëndësi për ne. Tani gazetarët dhe italianët duan ta njohin vetëm si një kuzhinier për atë që ai është .

Ne kemi harruar që është shqiptar. Ne nuk kujdesemi më për shqiptarët. Por çfarë ndodhi me shqiptarët?

Në këtë vend janë rritur intoleranca dhe bezdia. Por tani është pak e vështirë të gjeni një person që ka sadopak racizëm ndaj shqiptarëve. Në broshurën për Ditën e Fertilitetit, ajo me djemtë e mirë nga njëra anë dhe e keqja nga ana tjetër, në mesin e njerëzve të këqij nuk kishte as një shqiptar. Ishte një padrejtësi.

Si u zhdukën shqiptarët? A jeni larguar? A do të jenë të integruar? Nëse shohim arkivat nga të dhënat kuptojmë që shqiptarët kanë filluar të zhduken nga kryqëzimi në media, nga qendra e problemit. Disa ligje kanë ndryshuar dhe vijnë e shkojnë nga Italia në Shqipëri. Italia është bërë diçka pak më normale. Kjo mund të bëhet duke blerë një biletë dhe hipur në një traget. Një anije normale. Në kabinën ose në kuvertë. Jo një anije e mbipopulluar dhe në rrezik që të fundosjet. Sepse anijet shqiptare u mbytën dhe shqiptarët vdiqën.

Tani ata nuk vdesin më. Ata vijnë dhe shkojnë, lëvizin. Në restorante të hapura, si ai i Altin Prengës, shërbejnë mirë.

Pra, mund të themi se integrimi më i vështirë për ne është mundësia e integrimit të atyre që vijnë nga një vend tjetër, ndryshon pak, ndalon së qeni problem, kur vendet mund të vijnë e të shkojnë.

Çfarë integrimi është të vish dhe të shkosh. Njerëzisht, në mënyrë të parëndësishme, me butësi por pa vdekur.

“Asnjëherë mos e zemëroni pronarin e një restoranti shqiptar”- Gazeta prestigjioze italiane artikull për incidentin me spanjollët në Himarë

Asnjëherë mos e zemëroni pronarin e një restoranti shqiptar- kështu e nis një artikull gazeta italiane, ‘Corriere”, një ndër më të mëdhatë në vend.

 

Një grup turistësh spanjollë, shkruan gazeta, u larguan nga një restorant në Porto Palermo në jug të Shqipërisë, duke mos vlerësuar shërbimin e ofruar.

Një gjest që pronari, Mihal Kokedhima, nuk e pëlqeu aspak aq sa ndoqi furgonin iberik.

Në artikull thuhet se burri e ngjit mbi furgon duke arritur të thyej xhamin për të depërtuar brenda. Kështu ndodhi për mbi tre kilometra, ndërsa brenda njëri prej djemve shqiptar, shkelmonte pronarin e restorantit, ndërsa vizitorët ishin të dëshpëruar.

Në një moment turistët gjithashtu telefonojnë policinë dhe i kërkojnë burrit të shkëputet, i cili është i gjakosur. Sapo mjeti ndalet, pronari përpiqet të hapë derën, por shoferi arrin ta mbyllë atë.

Kokedhima u arrestua, ndërsa Ministri shqiptar i Turizmit takoi vizitorët duke u dhuruar një tufë me lule.

Kthimi i luftëtarëve të huaj kërcënon sigurinë e Ballkanit Perëndimor

Njoftimet se organizata terroriste “Shteti Islamik” është në ditët e saj të fundit, nuk do të thotë fund i ideologjisë që ata përhapën për vite të tëra në luftrat e Sirisë dhe Irakut. Ballkani Perëndimor është rajoni më i prekur në Evropë nga kjo dukuri, thuhet në hulumtimin e fundit të ekspertit të sigurisë Adrian Shtuni. Sipas tij, shkalla e rrezikut vetëm sa është rritur me kthimin e xhihadistëve, grave dhe fëmijëve nga vatrat e konfliktit. Situata më alarmuese është në Kosovë, e cila prinë nga numri it ë rikthyerve. Riintegrimi i të radikalizuarve në shoqëri ësht një sfidë të cilën Kosova nuk mund ta përballojë, thotë analisti Shtuni. Për më shumë, ndjekim raportin e përgatitur nga kolegu Burim Goxhuli.

Kthimi i luftëtarëve të huaj të organizatave terroriste si “Shteti Islamik” dhe Al Kaida, prekë sigurinë në Ballkanin perëndimor, thotë analisti i politikave të jashtme dhe sigurisë në Uashington, Adrian Shtuni.

“Më përpara ata largoheshin nga vendi që në një mënyrë e ulte rrezikshmërinë në vend, në momentin që personat nuk po shkojnë më, ata, pra të radikalizuarit po kthehen, kjo është e logjikshme që niveli i rrezikshmërisë është i lartë.”

Në hulumtimin e fundit të ekspertit të sigurisë mbi Ballanin Perëndimor të publikuar nga Qendra për Luftimin e Terrorizmit e Akademisë Ushtarake West Point, thuhet se në mënyrë graduale në këtë pjesë të Evropës janë kthyer rreth 460 persona. Mbi 1 mije llogaritet numri i luftëtarëve të huaj, grave dhe fëmijëve që nga kjo pjesë e Evropës kanë kaluar kohë në Siri e Irak. 260 kanë humubur jetën në beteja ndërsa 500 vazhdojnë të jenë në zonen e konfliktit. Sa u përket statistikave, numrat më shqetësues në rajon i ka Kosova.

“Kosova ka diku 250 të kthyer. I gjithë komuniteti evropian ka 1 mijë e 500. Besoj numrat flasin vet”, thotë njohësi i kësaj çështje Adrian Shtuni.

Sipas zotit Shtuni, Kosovës i mungojnë financat dhe ekspertiza për të luftuar këtë dukuri. Prandaj, ai thotë se ndihma nga Bashkimi Evropian është rruga e vetme.

“Nuk duhet që problemi në Ballkan të shikohet i izoluar dhe Bashkimi Evropian ta konsideroj çfarëdo lloj asistence ndaj Ballkanit si ndihmë për Ballkanin, por si ndihmë për të rritur nivelin e sigurisë në Evropë”, vazhdon analisti Shtuni.

Zoti Shtuni thotë se në fokus nuk duhet të jenë vetëm luftëtarët e huaj. Në mesin e të kthyerve janë edhe grate, të cilat poashtu duhet të vërtetohet nëse janë indoktrinuar gjatë qëndrimit në luftë. Problem edhe më i madh janë fëmijët.

“Nuk mundesh një femiu t’ia pastrosh kujtesën vetëm se ne kërkojmë t’i rehabilitojmë. Kjo është punë që do kohë dhe nëse këta fëmijë do të dërgohen direkt le të themi në shkollë në qoftëse nuk kanë marrë një periudhë kohore ndihmëse psikologjike nga persona të trajnuar për të punuar me këta femijë, kjo mund të sjellë probleme qoftë në klasë, në shkollë, qoftë në komunitete, qoftë në familjen ku po kthehen sepse mos të harrojmë një pjesë e këtyre familjeve nuk janë mikëpritëse ndaj atyre që janë kthyer.”

Prania e fëmijëve në zonë lufte, sipas zotit Shtuni nënkupton që radikalizimi nuk çështje parash.

“Nuk përjashtohet mundësia që ka pas joshje financiare, por këta nuk jane mercenarë. Jemi duke folur për njerëz që besojnë në një ideologji dhe që janë të gatshëm të japin jetën e tyre dhe të sakrifikojnë dhe jeten e tyre për ideologjinë. Nuk kam pa hajdutë që shkojnë të vjedhin bashkë me femijët”, thotë zoti Shtuni.

Luftimi i ideologjisë ësht mision shumë i vështirë, thotë ai.

“Këto janë ideologji të cilat u kanë mbijetuar shumë bombave, shumë luftërave, shumë burgosjeve dhe kampeve. Kjo duhet të na bëj të kuptojmë që nuk është grup, nuk është një vizorë që do të iki por është një gangrenë e cila tashmë e ka kërcënuar shoqërinë e Ballkanit”, thotë zoti Shtuni.

Autoritetet e sigurisë, sipas zotit Shtuni, duhet të trajtojnë edhe komunitetin që pret të rikthyerit. Kujdes i veçantë sipas tij duhet t’u kushtohet atyre që nuk kanë qenë në vatër të luftës, por që në mënyrë aktive mbështesin veprimtarinë e organizatave terroriste.

A gabojmë kur huazojmë fjalë të huaja në gjuhën shqipe? – Nga Krenare Cubolli

Çallaveshan, mushtëkohem, vjerdh dhe kjomë, janë vetëm disa prej fjalëve të gjuhës shqipe që janë kthyer nga harresa përmes një llogarie në Instagram.

I emërtuar fjaluer, sikurse pretendohet se janë quajtur fjalorët kohë më parë, ky profil me shumë ngjyra dhe rreth 60 postime të shprehjeve të ndryshme, ka mbledhur afër vetes mbi 5 600 ndjekës nga maji i këtij viti.

Përshkrimi i llogarisë është i shkurtër por i qartë:

“Fjalë, histori, shpjegime, etimologji, e të dhana të tjera për gjuhën shqipe. Pa paragjykime, e pa qëllime parashkruese. I hapun për sugjerime”.

Plator Gashi, një i ri nga Prishtina, dashamirës i gjuhës shqipe tregon se ideja dhe gatishmëria për ta hapur këtë faqe i ka ardhur shumë natyrshëm.

“Ideja ka qenë që jo vetëm t’i paraqes ato fjalë para njerëzve që ata t’i shohin e përbrendësojnë, por edhe të kuptojmë që nuk kanë asgjë të keqe ato fjalë. Disa prej tyre as nuk janë në fjalor. Pra, gjuha nuk është vetëm ai fjalor i standardit që mban një numër të caktuar fjalësh dhe na tregon neve çfarë të përdorim. Sipas meje, fjalori duhet me qenë një vegël që dokumenton se si njerëzit e flasin gjuhën dhe jo anasjelltas”, ka thënë ai.

Rritja e pranisë së shqipes online

Gashi po ashtu tregon se si njëra prej qëllimeve kryesore të krijimit të kësaj llogarie ka qenë rritja e pranisë së gjuhës shqipe në botën online.

Teksa diskuton për llogarinë në Instagram, Platori përdor vetëm fjalë shqipe. Kur pashmangshëm është pyetur nëse i shmang fjalët e huaja me qëllim, të cilat me raste përdoren nga një pjesë e shoqërisë, sidomos kur flitet për fushën e teknologjisë, ai është përgjigjur kështu:

“Nuk jam në themel kundër përdorimit të fjalëve angleze në disa raste, apo kurdo në bisedë, sepse e lehtësojnë komunikimin në një mënyrë apo tjetër. Ndonjëherë një fjalë shqip mund të tingëllojë parehatshëm në fillim, mirëpo kështu fillon e përdoret secila fjalë”.

Por a gabojmë secili prej nesh kur huazojmë fjalë nga gjuhë të huaja?

Profesori Rrahman Paçarizi mendon se jo.

“Nuk mendoj se gabojmë kur përdorim fjalë të huaja sepse edhe kur e kemi një fjalë shqipe, e cila mendojmë se mund ta zëvendësojë, ajo jo gjithmonë e zëvendëson plotësisht atë fjalë, prandaj është folësi i cili vendos nëse duhet ta përdorë një fjalë të huaj, në vend të një fjale të gjuhës së tij, e cila mund të jetë e fshehur diku, mund të jetë latente”, ka thënë ai.

Profesori Paçarizi po ashtu ka thënë se nuk është ithtar i politikave puriste që me çdo kusht të përdoren fjalë shqipe sepse ndodh që ajo fjalë ndonjëherë nuk i përmbushë nevojat e folësit.

Ai beson se është punuar shumë pak në fjalëformimin e gjuhës shqipe, pasi sipas tij, kjo gjuhë ka mundësi të shumta të zhvillimit.

Ngjashëm mendon edhe përkthyesi, Qerim Ondozi.

“Nuk duhet të kemi qasje puriste te përkthimi sepse iu jep nuancë teksteve. Shembull mund ta përdorim edhe fjalën vazhdimësi edhe kontinuitet. Mund të themi edhe mungesë edhe absencë, në vende ku fjala absencë ka kuptim. Nuk duhet me qenë aq purist kur shkruajmë tekste specifike sepse tekstet specifike përdorin terminologji specifike. Huazimi nuk është diçka e keqe. Për më tepër, preferohet te gjuhët, të cilat janë të varfra në këtë aspekt.

Praktika e përditësimit të fjalorit

Fjalori aktual i gjuhës shqipe ka rreth 42.000 fjalë. Mirëpo as në Kosovë dhe as në Shqipëri nuk ekziston praktika e përditësimit të tij me fjalë të reja, të cilat përdoren në baza ditore nga shqipfolësit. Por, ndryshe funksionon shembull fjalori i Oxford-it në gjuhën angleze. Që një fjalë të bëhet pjesë e tij, ajo duhet të futet në një “listë mbikëqyrëse”. Nëse një fjalë konsiderohet se mund t’i shtohet fjalorit, atëherë redaktorët bëjnë kërkime në arkivat e gazetave, në forume online në internet, në studime akademike, revista, libra me receta, si dhe rrjete sociale.

Mirëpo profesori Paçarizi tregon se për një përditësim të ngjashëm të fjalorit të gjuhës shqipe, duhet pasur institucion që ka autoritet për një gjë të tillë.

“Barra e menaxhimit të një fjalori të ri, i cili do të ishte elektronik dhe do të përditësohej në baza periodike, duhet të bartet nga katedrat e gjuhës shqipe në Prishtinë dhe në Tiranë, pastaj nga Instituti Albanologjik i Prishtinës dhe Qendra e Studimeve Albanologjike në Tiranë si dhe nga dy akademitë e shkencave, përkatësisht ajo e Kosovës dhe e Shqipërisë”.

Fjalori online sipas tij do t’i nxiste njerëzit që ta shfrytëzonin atë më shumë meqë fjalorët fizikë janë më të vështirë për t’u përdorur.

Vështirësitë në qasje të fjalorëve fizikë i përmend edhe Gashi, teksa tregon pse ka konsideruar që prezantimi i disa fjalëve shqipe përmes platformave të reja në internet mund të jetë më funksional.

“Duke pasur parasysh se si ka ndryshuar vëmendja jonë për shkak të teknologjisë dhe duke parë vazhdimisht se njerëzit nuk po ndalen që të lexojnë, kam parë që Instagrami është platformë më vizuale, ka qenë më e mirë, pasi njerëzit nuk kanë nevojë që të klikojnë aq shumë, sepse postimet iu paraqiten para syve”, ka shtuar ai.

Por jo vetëm kjo. Ai thekson se në internet ka hasur edhe në informacione të pasakta për gjuhën shqipe.

“Një prej arsyeve kryesore, shkasi i fundit që më ka shtyrë me nis fjaluerin është se vazhdimisht kam parë nëpër rrjete sociale faqe të ndryshme dhe individë që shpërndajnë të dhëna të llojllojshme për gjuhën shqipe dhe që nuk kanë asnjë element akademik dhe aspak vërtetësi në to”, shprehet Gashi.

A është në rrezik gjuha shqipe?

Ekspertët besojnë se gjysma e gjuhëve të botës janë në rrezik të zhdukjes. Organizata ndërkombëtare, Living Tongues, me seli në Oregon të Shteteve të Bashkuara, vendos theks të veçantë në faqen e saj në internet kur thotë se çdo dy javë një gjuhë zhduket.

Mirëpo profesori Rrahman Paçarizi vlerëson se ky realitet nuk përbën problem për gjuhën shqipe.

“Shqipja nuk ka krizë të identitetit, shqipja nuk është një gjuhë që është e afërt me një tjetër dhe nuk ka pse të ketë frikë nga gjuhët e tjera edhe nëse huazon pak më shumë fjalë sesa që huazojnë gjuha kroate, maqedonase ajo malazeze, apo boshnjake”.

E Ondozi, që ka profesion përkthimin dhe rrjedhimisht merret me fjalët në vazhdimësi, tregon se krijon fjalë të reja, varësisht nga nevojat e tekstit. Ai inkurajon të gjithë që ta shfrytëzojnë gjuhën varësisht prej nevojave që kanë.

“Ne nuk duhet të hezitojmë që t’i përdorim fjalët e reja, që të krijojmë fjalë të reja duke u bazuar në metodat e fjalëformimit të gjuhës shqipe. Në një libër të fundit që kam përkthyer, kisha problem se si ta përkthej ‘internality’ dhe ‘externality’. Fjalën ‘brendësia’ e kemi ne por ‘jashtësia’ nuk e kemi, andaj nuk ka zgjidhje tjetër përveç se ta përdorë sepse duhet ruajtur ritmin në një vepër letrare. Nëse shqipja ka një bazë të një fjalëformimi, atëherë mund të vazhdosh atë proces sa të duash, natyrisht duke pasur edhe një dozë ngurrimi se mos po del qesharak në fund”, ka thënë ai.

Alarmi i terrorizmit amerikan ka kaluar në një fazë të re – Nga JANUSZ BUGAJSKI

Me një histori të gjatë të terrorizmit të brendshëm, Shtetet e Bashkuara kanë hyrë në një fazë të rrezikshme në të cilën polarizimi politik në rritje ka të ngjarë të nxisë dhunë të mëtejshme. Ndërsa terrorizmi fetar nga xhihadistët e huaj dhe të brendshëm është në rënie, terrorizmi politik është në rritje. Megjithëse fajtorët kryesorë të kësaj janë supremacistët e bardhë, terrorizmi ultra i djathtë do të frymëzojë gjithashtu terrorizmin ultra të majtë, veçanërisht nëse në trajtimin e militantëve të djathtë nga qeveria shihen dobësi.

Gjatë dekadave të fundit, SHBA ka përjetuar terrorizëm nga i gjithë spektri politik. Terrorizmi i kahut të majtë dominonte në vitet 1960 dhe 1970, me grupe radikale, si Weather Underground, të cilët vinin bomba në mënyrë periodike për të protestuar kundër “imperializmit amerikan” dhe përfshirjes së SHBA në luftën në Indokinë, si dhe për të shfaqur kundërshtinë e tyre ndaj autoritetit/grupimit/ sistemit politik.

Gjatë viteve 1980 dhe 1990, terrorizmi i djathtë anti-sistem ishte më i përhapur. I ashtuquajturi “Unabomber”, Ted Kaczynski terrorizoi kombin me një numër bombash të paketuara, pas lëshimit të një deklarate antiqeveritare/ “fletë-rrufeje” kundër qeverisë. l vetmi akt terrorist më shkatërrues para 11 shtatorit 2001 ishte shpërthimi në qytetin Oklahoma në prill 1995. Dy simpatizantë të lëvizjeve militare dhe armiq të përbetuar të sistemit hodhën në erë një ndërtesë qeveritare me një kamion-bomb, ku mbetën të vrarë 168 njerëz dhe u plagosën mbi 680 të tjerë.

Shumica e sulmeve me bomba ose vrasjet masive janë të nxituara nga ideologjitë, edhe nëse ata (sulmuesit) nuk janë të lidhur me ndonjë grup politik të caktuar dhe janë kryer nga operatorë të vetëm. Simpatizantët e grupeve radikale raciste si KKK (Ku Klux Klan) kanë sulmuar sinagogat hebraike dhe kishat afrikano-amerikane, dhe në disa raste kanë masakruar anëtarët e kongregacionit/ klerikët.

Në klimën aktuale politike thellësisht të ndarë, kërcënimi terrorist ka hyrë në një fazë të re. Me rritjen e racizmit dhe ksenofobisë, një reagim militant i majtë duket gjithnjë e më i mundshëm.  Vërtet, sulmuesi i Dejtonit, i cili vrau nëntë civilë më 4 gusht, ishte një radikal i majtë i vetë-deklaruar, i cili, në rrjetet sociale, protestonte kundër autoritetit centrist ose “gjeneratës së Bidenit”. Ashtu si supremacistët racistë besojnë në një utopi të ardhshme të bardhë, ultra-e majta është e bindur për (ardhjen) e një të ardhme utopike socialiste.

Për herë të parë në historinë moderne të Amerikës, ekstremistët e dhunshëm dhe terroristët po pretendojnë që janë aktivë në emër të Shtëpisë së Bardhë dhe jo kundër qeverisë. Janë krijuar një numër rrjetesh militante, që mbrojnë virtytet e nacionalizmit të bardhë dhe të përparësisë etnike dhe të cilët janë të gatshëm për t’u përfshirë në sulme të dhunshme ndaj protestuesve të majtë dhe antifashistë, siç u dëshmua në Charlottesville, dy vjet më parë. Ata janë ekuivalentët e djathtë radikalë të grupeve anti-kapitaliste dhe anti-globaliste që kanë ndërmarrë sulme të dhunshme në institucione të tilla si Banka Botërore.

Sulmet e fundit terroriste në El Paso dhe Dayton mund të jenë maja e një ajsbergu që po shkrihet ndërsa polarizimi në politikën amerikane po nxehet/rritet me afrimin e sezonit zgjedhor. Klima e frikës dhe urrejtjes po përkeqësohet nëpërmjet fjalimeve, komenteve dhe tweet-eve që poshtërojnë dhe dehumanizojnë/shpërfytyrojnë kundërshtarët politikë, përshkruajnë pjesë të mediave si armiq të përbetuar dhe u japin “mish të kuq”/ushqim për shijen e tyre aktivistëve militantë.

Si asnjë president tjetër në historinë moderne të SHBA, Trump ka gjeneruar si devotshmëri ashtu dhe armiqësi njëkohësisht. Disa nga mbështetësit e tij janë të mendimit se institucioni “shtet i thellë” kërkon ta shtypë dhe ta rrëzojë, ashtu si është e qartë në hetimin e komplotit rus. Nga ana tjetër, kundërshtarët më militantë të presidentit janë të zemëruar nga institucionet që lejojnë Trump të rrijë në detyrë. Në mënyrë paradoksale, ultra të djathtët dhe ultra të majtët bien dakord, pasi të dy palët e shohin veten në luftë kundër centrizmit të moderuar dhe pluralizmit demokratik.

Në mes të ultra-të majtës, Trump karikaturohet si një injorant sadist dhe përkrahësit e tij si racistë të tërbuar. Një përgjithësim/vulgarizim/thjeshtësim  i tillë mund të kontribuojë në justifikimin e akteve të terrorizmit kundër përkrahësve të presidentit në evente publike në qytetet që votuan kryesisht për të. Kjo ka të ngjarë të provokojë hakmarrje të dhunshme nga e djathta ekstreme. Përgjatë historisë moderne, fashistët dhe komunistët kanë mbajtur një marrëdhënie simbiotike/ të ndërvarur me njëra-tjetrën dhe një marrëdhënie parazitare me shoqërinë.

Polarizimi politik nxitet nga teoritë e komplotit dhe dezinformimi i plotë, të cilat agjencitë e inteligjencës së Moskës do të ndihmojnë të promovohen për të thelluar ndarjet sociale të Amerikës. Për shembull, pretendimi se nacionalizmi i bardhë është një hile mashtruese e demokratëve për të diskredituar republikanët do të shërbejë për të kamufluar dhe legjitimuar radikalizmin, duke e zhdukur gjithnjë e më shumë qendrën politike.

SHBA është duke ndërmarrë një trajektore kombëtare të rrezikshme dhe po përballet me një zgjedhje të vështirë në të dy anët e ndarjes politike që po thellohet. Republikanët dhe demokratët e boshtit qendror mund të monitorojnë, ekspozojnë dhe neutralizojnë ekstremistët e dhunshëm në radhët e tyre si dhe përgjatë krahëve të tyre, ose ata mund të lejojnë që ideologjitë radikale të konsumojnë shoqërinë amerikane.

Janusz Bugajski

AMERICAN TERRORISM ALERT

With a long history of domestic terrorism, the United States has entered a perilous phase in which widening political polarization is likely to fuel further violence. While religious terrorism by foreign and domestic jihadists has subsided, political terrorism is on the rise. Although the major culprits are white supremacists, ultra-right terrorism will also inspire ultra-left terrorism particularly if the government is seen as weak in dealing with rightist militants.

Over recent decades, the U.S. has experienced terrorism from across the political spectrum.Left-wing terrorism was prominent in the 1960s and 1970s with radical groups such as the Weather Underground periodically planting bombs to protest against “US imperialism” and American involvement in the war in Indochina and to demonstrate their defiance of the political establishment.

During the 1980s and 1990s, rightist anti-establishment terrorism became more prevalent. The “Unabomber” Ted Kaczynski terrorized the nation with several package bombs following the release of an anti-government diatribe. The most destructive single terrorist act before 9/11 was the Oklahoma City bombing in April 1995. Two sympathizers of the militia movement and sworn enemies of the establishment blew up a government building with a truck bomb and killed 168 people and injured over 680.

Most bomb attacksor mass shootings are ideologically driven even if they are not tied to anyspecific political group and are conducted by single operators. Sympathizers of radical racist groups such as the KKK have attacked Jewish synagogues and African-American churches and in some instances slaughtered members of the congregation.

In the current deeply divided political climate the terrorist threat has entered a new phase, with racism and xenophobia on the rise and a militant leftist reaction looking increasingly likely. Indeed, the Dayton gunman who murdered nine civilians on 4 August was a self-professed radical leftist rebelling against the centrist establishment or “Biden generation” on his social network. Just as racist supremacists believe in the coming white utopia the ultra-left is convinced of a future socialist utopia.

For the first time in modern American history, violent extremists and terrorists are now claiming to be active on behalf of the White House and not against the government. Several militant networks have emerged asserting the virtues of white nationalism and ethnic exclusivity, and willing to engage in violent attacks on leftist and anti-fascist protestors, as witnessed in Charlottesville two years ago. This is a radical right equivalent of the anti-capitalist and anti-globalist groups who have spearheaded violent assaults on institutions such as the World Bank.

The recent terrorist attacks in El Paso and Dayton may be the tip of a melting iceberg as polarization in American politics is heating up with election season approaching. The climate of fear and hate is exacerbated through speeches, commentaries, and tweets that belittle and dehumanize political opponents, depict parts of the media as sworn enemies, and give red meat to militant activists.

Trump has generated both devotion and hostility like no other President in modern U.S history.Some of his backers propound the notion that the “deep state”establishment seeks to stifle and overthrow him, as evident in the Russian collusion probe. Conversely, the President’s more militant opponents are angry at the establishment for allowing Trump to remain in office. Paradoxically, the ultra-right and ultra-left are in agreement, as both see themselves at war against moderate centrism and democratic pluralism.

Among the ultra-left, Trump is caricatured as a sadistic ignoramus and his supporters as rabid racists. Such simplification can contribute to justifying acts of terrorism against the President’s supporters at public events in districts that predominantly voted for him. This would likely provoke violent retaliation from the extreme right. Throughout modern history fascists and communists have maintained a symbiotic relationship with each other and a parasitic relationship with society.

Political polarization is fuelled by conspiracy theories and outright disinformation, which Moscow’s intelligence agencies will help promote to deepen America’s social divisions. For instance, the claim that white nationalism is a hoax perpetrated by Democrats to discredit Republicans will serve to camouflage and legitimize radicalism while increasingly hollowing out the political center.

The U.S. is embarking on a dangerous national trajectory and confronts a stark choice on either side of the deepening political divide. Mainstream Republicans and Democrats can either monitor, expose, and neutralize the violent extremists in their ranks and along their flanks, or they can allow radical ideologies to consume American society.