VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Zbulohen të dhëna të reja të familjes së Hitlerit (Foto)

By | June 8, 2016

Komentet

Më 25 janar 1947 u nda nga jeta gangsteri i famshëm italo-amerikan Al Capone

VOAL – Gangsteri i famshëm italo-amerikan Alphonse Gabriel Capone lindi në lagjen Brooklyn të New York (SH.B.A.) më 17 janar 1899, tek prindërit emigrantë nga Castellammare di Stabia: nëna është Teresa Raiola, babai berber është Gabriele Caponi (mbiemri Al është ndryshuar me sa duket gabimisht nga regjistri amerikan).

Al Capone (Al Kapone) rritet në një mjedis të degraduar dhe shpejt krijon kontakte me bandat e vogla të keqbërësve të mitur; ndër miqtë e tij të shkollës është Salvatore Lucania, i njohur më mirë si Lucky Luciano. Alphonse u dëbua nga shkolla pasi rrihet nga një mësues: ai më vonë iu bashkua bandës së “Pesë Pikat” të Frankie Yale.

Në këtë periudhë atij iu dha nofka “Scarface” (fytyrë me prenka) për shkak të një shenje të dukshme në faqe të shkaktuar prej një plagosje me thikë nga Frank Galluccio, për motrën e të cilit Al kishte bërë komente të rënda.

Duke punuar për Frankie Yale, Capone arrestohet për herë të parë për vepra të lehta; më vonë ai vret dy burra, por kundër tij nuk ngrihet asnjë akuzë, mbrojtur nga heshtja.

Pas plagosjes seriozisht të një anëtari të bandës rivale, më 1919, Yale e largon atë për të qetësuar ujërat, duke e dërguar Caponen në Chicikago, Illinois. Në bazën e tij të re të operacioneve, Capone e vë veten në shërbim të Johnny Torrio, dishepulli i Big Jim Colosimo.

Torrio i beson atij menaxhimin e basteve të paligjshme dhe me kalimin e kohës bëhet dora e djathtë e tij, duke marrë drejtimin e të gjitha aktiviteteve të paligjshme të bandës. Më pas ndodh që të shkelet një armëpushim i gjatë midis bandave rivale: Torrio është plagosur në një sulm; tronditur psikologjikisht, shefi kthehet në Itali dhe komanda kalon në Al Caponen, me pëlqimin e bandës rivale të Chicikagos: pseudonimi i tij tani është “shoku i madh”.

Ideja inovative dhe fituese për Caponen është të investojë një pjesë të të ardhurave nga aktivitete të paligjshme, në aktivitete kanonike dhe juridike, duke e ndarë menaxhimin e kontabilitetit: ky veprim çon në organizatë të ardhura të konsiderueshme ligjore që mbulojnë ato të paligjshme. Këto janë vitet e probicionizmit: Capone mund të kontrollojë me siguri shpërndarjen dhe tregtinë e alkoolit, falë korrupsionit të qarqeve politike.

Midis politikanëve të paguar është edhe qytetari i parë, kryetari William Hale Thompson, Jr. (“Big Bill”). Çikago në një moment është në qendër të vëmendjes në të gjithë Shtetet e Bashkuara për shkallën e lartë të krimit dhe pavëmendjen tani legjendare të bandave. Edhe pse asnjë akuzë zyrtare nuk bëhet për Al Caponen, ai konsiderohet nga të gjithë si figura kryesore në krimin e organizuar të Çikagos.

Një nga praktikat e përsëritura të Capones është të urdhërojë vrasje të shumta (shpesh viktimat janë dëshmitarë të krimeve të tjera të kryera) që ndodhin duke marrë me qira një apartament para shtëpisë së viktimës dhe duke e bërë asgjësimin e saj me pushkë precize nga shënjuesit e aftë.

Edhe pse Al Capone është zhvendosur në Florida ndërkohë, ai është nxitës i famëkeq “Masakra e Ditës së Shën Valentinit”: më 14 shkurt 1929 katër burra të Capones, të maskuar si policë, shpërthyen një garazh në 2212 North Clark Street, adresa selia e George “Bugs” Moran, konkurrenti i tij kryesor në tregun e alkoolit; shtatë të pranishmit janë rreshtuar përgjatë një muri, si për një kontroll normal të policisë dhe u qëlluan menjëherë në shpinë. Episodi mbahet mend edhe sot si një nga rrëfimet më të përgjakshme të nëntokës.

Në historinë e këtij krimineli famëkeq ekziston edhe një gjest që duket bamirës: gjatë krizës serioze ekonomike të vitit 1929, në të cilën miliona amerikanë u detyruan të vdesin nga uria, Capone urdhëroi që kompanitë e tij që operonin në fushën e restorantit dhe veshjeve, të shpërndanin ushqim dhe veshje falas tek më nevojtarët.

Sidoqoftë, zgjerimi i perandorisë së nëntokës vazhdon me dhunë, madje edhe përvetëson terrene të reja: periferia e Forest View është riemëruar nga të gjithë në “Caponeville”, një vend ku burrat e bandës së armatosur veprojnë në rrugë si një forcë policore. Në të njëjtin vend, gjithashtu më 1929, ndodh që Al Capone të arrestohet për mbajtje pa leje të armës së zjarrit, por shpejt u la i lirë.

Më 1930 Al Capone ishte në listën e më të kërkuarve të FBI-së dhe u shpall “armiku publik numër 1” i qytetit të Çikagos. Vështirësitë në kapjen e Capones dhe inkriminimin e tij për krimet e rënda të cilat i përkasin, qëndrojnë në organizimin e saktë kriminal të ndërtuar prej tij, por mbi të gjitha për aftësitë mbrojtëse ndaj drejtësisë që siguron gjithnjë alibitë solide. Ndërkohë, Amerika po debaton mbi mundësinë e taksimit të të ardhurave nga aktivitetet e paligjshme: duke marrë miratimin legjislativ, një ekip agjentësh federalë të zyrës së taksave, të udhëhequr nga Elliot Ness dhe i përbërë nga një grup superekspertësh dhe zyrtarë të pakorruptueshëm, merr përsipër për të hetuar aktivitetet e Capones. Skuadra quhet “Untouchables” (Të Paprekshmit): historia e tyre është e përfaqësuar mirë në filmin e vitit 1987 “The Untouchables” me regji nga Brian De Palma (Elliot Ness luhet nga Kevin Costner; ekipi përfshin Andy Garcia dhe Sean Connery, fituesin e Oscar si aktor mbështetës; Robert De Niro luan rolin e Al Capones).

Të paprekshmit, gjithnjë në gjurmët e Capones, analizojnë çdo lëvizje të vogël të dyshimtë financiare pa arritur asgjë: në fakt asgjë nuk regjistrohet drejtpërdrejt tek Capone, i cili vepron gjithmonë përmes një figuranti. Një gabim shumë i vogël është shfrytëzuar, një copë letër e vogël në të cilën shfaqet emri i Al Capones. Fleta bëhet gurthemeli i të gjithë hetimit dhe përdoret për të arritur në prova të tjera dhe në fund të fundit për një sistem të gjerë akuzues. Falë punës së hetimit, Al Capone është paditur për evazion fiskal, me njëzet e tre akuza.

Në fushën procedurale, avokatët mbrojtës propozojnë një marrëveshje për pranimin e kërkesës, e cila megjithatë gjykatësi nuk pranon. Capone më pas ryshfet juria popullore, por kjo në momentin e fundit, mbrëmjen para gjyqit, është zëvendësuar plotësisht. Juria e re arrin një aktgjykim fajtor vetëm për një pjesë të krimeve për të cilat akuzohet Capone, në çdo rast të mjaftueshëm që ai të dënohet me njëmbëdhjetë vjet burg dhe një sanksion ekonomik me urdhër të $ 80,000.

Ai është dërguar në Atlanta, Xhorxhia, në një nga burgjet më të vështira amerikane; Capone pa përpjekje të mëdha, përmes korrupsionit në katet e larta të burgut, fiton luks dhe privilegje. Në fakt, edhe nga burgu ai vazhdon të menaxhojë interesat e tij. Ai më pas u transferua në burgun e mirënjohur të Alcatraz, një ishull në brigjet e San Francisko (Kaliforni): të gjitha kontaktet e jashtme u ndërprenë dhe Capone nuk kishte shpresë tjetër përveç se të ndiqte rregullat e sjelljes së mirë.

Ndërsa ishte në Alcatraz, ai është diagnostikuar me shenjat e para të një forme të çmendurisë të shkaktuar nga sifilisi, kontraktuar më parë. Ai internohet kështu në një strukturë të spitalit të burgut. Ai u la i lirë në 1939 dhe u tërhoq në Florida, ku jetoi me problemin e tij mendor, gjë që e ndaloi atë të ndiqte aktivitetet kriminale që kishte lënë pas.

Pas një goditjeje apoplektike dhe pas një agonie të shkurtër Al Capone vdiq nga arresti kardiak më 25 janar 1947 në Miami./Elida Buçpapaj

Ismail Qemal bej Vlora – Babai i Kombit, Elitë e mohuar – Nga Vilhelme Vrana Haxhiraj

 

Paragraf nga libri im “Elitat…,Kranari Kombëtare”,f.215-223

 

 Ismail Qemal Bej Vlora  është Arkitekti i Shpalljes së Pavarësisë Kombëtare, i cili njihet historikisht , si shtetformuesi i parë.

.

  Ismail Qemali lindi në Vlorë, 16-I-1844 dhe vdiq në Peruxhia më 24-I-1919, në rrethana të dyshimta.

 

Cili është Ismail Bej Vlora?

Ismail Qemal Vlora i njohur thjesht si Ismail Qemali ka qenë nëpunës dhe deputet i Perandorisë Osmane, veprimtar i çështjes kombëtare dhe themelues i shtetit shqiptar. Ismail Qemali ishte firmëtari i parë i Deklaratës së Pavarësisë

Ismail Bej Vlora, ka meritën e zbulimit arkeologjik të Dodonës antike, kryeqendër e Thesprotisë.  

     .  Ismail Qemali sipas kutimeve të tij të botuar dhe përkthyer nga stërmbesa e tij, Nermin Vlora, me titull “In Memorie”, ai shkruan: “Linda në qytetin e Vlorës,babai im është Mahmud bej Vlora dhe nëna ime,Hedije hanëmi. Kur isha 4 vjeç, më 1848 Vlorajt i syrgjynosën, burrat në Konjë e gratë e fëmijët në Selanik. Pasuria iu sekuestrua si pasojë e kryengritjes kundër Tanzimatit më 1847. “

Ismaili  nisi shkollën fillore ku mësoi turqishten, dhe pasi më 1852 u kthye në Vlorë,ku shkollimin e vazhdoi me mësues privat. Thelloi turqishten dhe mësoi italisht nga një italian i dëbuar. Më pas e edukuan i ati dhe e ëma. Më 1855 u regjistrua në gjimnazin «Zosimea» në Janinë, i vetmi nxënës mysliman, aty mësoi greqishten e vjetër, latinishten; arabisht e frëngjisht(privatisht) si dhe  mori njohuri në matematikë e fizikë. Sipas regjistrave të «Zosimeas», Ismail Qemali provimet e vitit të fundit i dha më 15 korrik 1859. Në kujtimet e tij, Ismail Beu tek flet për Janinën si vendin ku kishte kryer studimet, si rajonin ku zbulonte gjurmë të qytetërimit parahelen ose pellazg. Për të cilin shkruan se “raca shqiptare i kishte të gjitha të drejtat ta quante të vetin dhe që ishte burimi nga kishte mbirë qytetërimi helen”.

Ndërkohë që vazhdon studimet për drejtësi, punon në zyrën e përkthimeve të Ministrisë së Jashtme. Kthehet në Janinë, ku emërohet ndihmësdrejtor i çështjeve politike ddroi më 1864. Valiu i Thesalisë, Ismail Rahmi Pashës, e emëroi pak kohë shef të kabinetit të tij. Më 1865 u rikthye në zyrën e përkthimeve të Portës së Lartë. Emërohet Sekretar i Përgjithshëm në Janinë. Ismail beu më 1867 shkoi në kryeqytet, ku emërohet valiu i Varnës. Më 1870 u emërua kryetar i Komisionit Evropian të Danubit. si delegat osman. Më 1876 pas një gjakderdhjeje në viset bullgare, Porta e ngarkoi Ismail Beun që të studiojë dosjet dhe qe në krye të komisioneve hetimore të Filipopolit. Pasi iu dha mundësia që të zgjidhte ndonjë post tjetër nga ai në Mardin, Ismail Beu zgjodhi të ishte në krye të sanxhakut të Bolusë më 1884. Më 1890 paraqiti tek Porta dorëheqjen nga posti, por jo shumë kohë më pas u caktua vali i vilajetit të Beirutit, ku pranë tij shërbente edhe kolegu i tij i Komisionit të Filipopolit, Vaso Pasha. Ishte në Beirut ditët kur kolegu dhe bashkëatdhetari i tij u ligështua nga zemra dhe vdiq.

Më 1892 i propozoi Sulltan Abdyl Hamidit një memorandum për federalizimin e Rumelisë. Pas një tjetër studimi për çështjen e Egjiptit, u emërua vali i Gjiritit po atë vit. Më 1897 u thirr nga Porta në kryeqytet, ku e emëruan vali në Tripoli, por nisi të dyshonte dhe t’i trembej emërimit. Më 1 maj 1900, pasi u nis për  të marrë postin, u arratis nga perandoria nën mbrojtjen e britanikëve, pasi kishte kërkuar strehim në jahtin e ambasadës angleze në Bosfor. Shkoi në Athinë, ku kontakti me politikanët arbërorë i ngjallën nevojën për rimëkëmbjen e vendit të origjinës. Më pas nisi një udhëtim, Napoli, Romë, Lozanë të Zvicrës, por i shqetësuar nga ndonjë atentat i mundshëm, shkoi në Paris. Pasi komunikoi me Faik bej Konicën,u vendos në Bruksel, ku drejtoi botimin e Albanisë. U largua nga Brukseli dhe pas pak kohe Ismail Beu hapi gazetëN “Le Salut de l’Albanie” që botoe në shqip, turqisht e greqisht. Me ftesën e kolonisë shqiptare të Egjiptit, shkoi në Kajro ku u prit nga Kedivi. Pas një trilli të sulltanit, u dënua me vdekje në mungesë, me humbjen e të drejtave civile, gradës, meritave, dekoratave dhe pronave. Në shkurt të 1902 mori pjesë në Kongresin e organizuar në Paris nga Princi Sabahedin dhe Lutfullah, si përfaqësues i shqiptarëve, ku takoi mareshallin Rexhep pashë Matin.Këta po organizonin njëfarë komploti për të bindur sulltanin për reformat që duheshin ndërmarrë. Plani dështoi pasi rrethanat ndërkombëtare nuk ishin të favorshme. Pas Revolucionit Xhonturk më 1908 dhe rishpalljes së Kushtetutës më 21 korrik, I.Qemali u kthye nga mërgimi. Më 17 dhjetor të 1908,parlamenti u zgjodh  deputet i Beratit, ku me 26 deputetët shqiptarë hyn në partinë opozitare “Hyrrjet ve ltilaf” (“Marrëveshje e Liri”) për decentralizimin e perandorisë dhe lirinë e mësimdhënies së gjuhëve kombëtare. Gushtin e 1910 udhëtoi nëpër Evropë dhe kërkonte “autonomi administrative” për shqiptarët. Verën e 1911 shkoi në Cetinje të Malit të Zi te krerët e malësorëve, ku kishin gjetur strehë pas fushatës së Shefqet Turgut Pashës dhe kryengritjes së tyre. Pas Kuvendit të Gërçes, nxit nënshkrimin e një memorandumi me nxitjen e tij,  me 12 pika me kërkesa kombëtare, ku shprehu edhe njëherë zotimin për lidhje me perandorinë. Deputetët opozitarë shqiptarë ishin të vetëdijëshëm se pa kryengritje Porta e Lartë  nuk do të t’i jepte Shqipërisë të drejtat kombëtare. Përveç deputetit të Pejës, Ibrahim Efendiut dhe atij të Elbasanit, Haxhi Ali Efendiut, deputetët dhe anëtarë të parisë u mblodhën në shtëpinë e Reshit Aqif Pashës, e  më pas në shtëpinë e Halil pashë Alizot-Gjirokastrës, si dhe në shtëpinë e Syrja bej Vlorës. Të pranishëm ishin, Ismail Qemalit, Hasan bej Prishtina e Myfid bej Libohova që t’i thërrisnin arsyes,të mos hidhej fara e përçarjes në dobi të shpëtimit të kombit dhe atdheut.Pas një takimi në hotelin “Pera Palace” mes Ismail Qemalit dhe Hasan Prishtinës, më 12 janar u mblodhën në shtëpinë e Syrja bej Vlorës në lagjen “Taksim” deputetët e Beratit, Ismail Beu dhe Aziz pashë Vrioni, deputeti i Gjirokastrës Myfid bej Libohova, deputeti i Durrësit Esad pashë Toptani dhe i Prishtinës, Hasan Beu. Deputetët shqiptarë pasi kuvenduan mbi masat që kërkonin nevoja e rrethanave lidhën besën, duke u betuar mbi Kuran për sakrificat e mëtejshme që do të ndërmerreshin në dobi të kombit e atdheut të tyre. Ismail Qemali dha fjalën se do të ndihmonte me armë dhe të holla që kryengritja mbarëshqiptare ta mbante nën trysni Portën deri kur të bindej për dhënien e lirive kombëtare. Lidhja mes lëvizjes në terren dhe Ismail Qemalit jashtë shtetit u vendos të mbahej përmes konsullit britanik në Shkup.  Syrja beu me të birin, hyn në marrëveshje me diplomacinë austro-hungareze për përgatitjen e shpalljes së Autonomisë e më pas Pavarësinë. I. Qemali u nis më 2 nëntor me avulloren Regele Carol që bënte linjën Stamboll-Kostancë, bashkë me të birin Qazimin dhe Luigj Gurakuqin. Më 3 nëntor u vendosën në hotelin  Kontinental në Bukuresht, në kryeqytetin rumun, ku takoi një përfaqësi të kolonisë shqiptare nën drejtimin e Pandeli Evangjelit. Ende nuk dihej se ç’trajtë do të merrte realiteti politik gjatë dhe pas Luftës Ballkanike që kishte shpërthyer. Mbrëmjen e , 5 Nëntorit, Ismail beu u takua me ambasadorin e Austro-Hungarisë në Rumani, Karl Emil Prinz zu Fuerstenberg. Sipas Vllamasit, ministri i Brendshëm rumun Ionesku, përmes Kristo Meksit i kishte dhënë Ismail Beut një çek prej 500.000 frangash ari për shpenzimet e rastit dhe  e siguroi për ndihmën e Rumanisë dhe përkrahu lëvizjen shqiptare që po fillonte.” Të nesërmen pasdite u nis në orën 5 e 30 me tren nga Bukureshti drejt Vjenës, I shoqëruar nga sekretari i tij, u vendos në Grand Hotel. Më 9 nëntor u prit nga gjeneral-majori Blasius Schemua, shef i shtabit të përgjithshëm të forcave austro-hungareze, në Budapest. Më 10 nëntor Ismail Beu u takua me ambasadorin britanik në Vjenë, Sir Fairfax Cartwright, të cilit i shpjegoi idenë se “Shqipëria mund të ndahej në kantone fisnore,” si të modelit zviceran, Më 12 nëntor gjëndet në Ballplatz, ku u takua me zyrtarë të ministries Po atë mbrëmje mori trenin për Budapest, u vendos në hotelin Royal. U takua me ministrin e Punëve të Jashtme të Austro-Hungarisë Kontin von Berthold, i cili:]“miratoi pikëpamjet e mia për çështjen kombëtare dhe pranoi kërkesën e vetme që i bëra: të më vinte në dispozicion një anije, e cila do të më bënte të mundur të arrija në portin e parë shqiptar para mbërritjes së ushtrisë serbe.”   Më 17 nëntor u kthye në Vienë dhe ngaqë planet ndryshuan, nuk mund të shkonte në Romë. Bashkë me Gurakuqin me tren shkoi në Trieste mëngjesin e 19 nëntorit. Në stacionin e trenit në Trieste, Ismail Beun e priti Mark Kakarriqi, që e shoqëroi në hotelin Excelsior Palace. Nga ora dy rreth 15 shqiptarë i hypën avullores Brünn të linjës Lloyd dhe në det kaloi në një vapor tjetër të linjës, Graf Wurmbrand diku pranë Kepit të Rodonit. Avullorja Wurmbrand mbërriti në Durrës mëngjesin e datës 21 nëntor. Mëngjesin e 23 nëntorit, me një karvan prej 40-50 vetash, i shoqëruar nga Dom Nikollë Kaçorrin, Abdi e Murat bej Toptani, Mustafa Merlika, Qemal Karaosmanin nga Berati i solli kuaj karvanit dhe u nisën. Esat Pasha, valiu i Janinës lëshoi urdhër arresti; ndaj atë natë u ndalën në Çermë,te Dervish bej Biçakçiu dhe biseduan se duhej shmangej të kalonin nga Divjaka. Natën e datës 24 e kaluan duke bujtur në Petoshanj të Libofshës te Nedim bej Leskoviku. Me ndërhyrjen e Myfid Beut dhe kadiut të Janinës, Esat pashë Janina e tërhoqi urdhërin e arrestit. Me datë 25 hëngrën drekë në Fier tek Omer pashë Vrioni dhe u lajmërua nga zyra telegrafike se ushtritë serbe po mërrinin në Durrës e Elbasan. Ismail Qemali udhëzoi: “T’i prisni mirë, me flamurin kombëtar në dorë dhe deklaroni se i prisni si mysafirët e Shqipërisë”. Ismail Qemali mbërriti në Vlorë më 25 nëntor. U përshëndet nga mësuesi Jani Minga, Ismaili shkoi për darkë te shtëpia e Hasan Sharrës në lagjen Muradie. në Sheshin e Flamurit.Vlerat e pamohueshme të  Ismail Qemalit në shpalljen e Pavarësisë Kombëtare

Vlerat e pamohueshme të  Ismail Qemalit në shpalljen e Pavarësisë Kombëtare”-

Sesion shkencor në Vlorë më 24– I– 2011.

 

 

Ismail Qemali, Arkitekt i Shpalljes së Pavarësisë Kombëtare(Vivra- kumtesë mbajtur në Vlorë më, 24.I.2011.

Vo: Vivra: “Pa koment” Nacional, Tiranë,2016, fq.30:  Të gjithë shqiptarët në fillim të shekullit XX, shpresonin se kishte ardhur koha që Shqipëria të ishte e Pavarur, pas 5 shekuj robëri. Pas vdekjes së Skënderbeut, grindjet mes principatave nuk e favorizonin kurrë njohjen e Shqipërisë si komb. Patriotët e Rilindjes Shqiptare dhe Arbëreshe kishin punuar për ta përgatitur opinionin për domosdoshmërinë e shkëputjes nga Turqia. Këtë mision e mori në dorë njeriu që e njihte mirë Turqinë dhe politikën e saj.

Ismail Qemali si diplomat, i pajisur me kulturë të gjerë, njohës i disa gjuhëve, shfrytëzoi rrethanat e kohës.

*Pozita gjeografike e Shqipërisë si nyje në Mesdhe;

*Shtrirja nga Danubi në Gjirin e Artës, nga Vardari në brigjet e dy deteve;

*Kushtet fiziko- gjeogrfike, (vend malor i alternuar me fusha, ultësira dhe kodra), ndikuan në ruajtjen e kulturës, gjuhës dhe traditës, jo vetëm si dëshmi e etnisë pellazgo-iliro-arbëre, por faktorë që ndihmuan për Pavarësinë.

*Bashkëjetesa e tri besimeve fetare ka ruajtur etninë dhe vëllazërimin e shqiptarëve, faktorë që i shfrytëzoi I. Qemali, i cili vuri në plan të parë:

a-Çështjen kombëtare.

b- Synimi kryesor i tij evitoi përçarjet mes shqiptarëve

*Vrasja e gjyshit të tij nga sulltani, bëri që ai të ishte shumë i matur në kërkesat ndaj P. Lartë.

*Për këtë arsye fillimisht kërkoi Autonominë e Shqipërisë.

*Si njohës i shumë gjuhëve dhe përkthyes i zoti, ai bëri karrierë politike. Qysh në moshë të re.

*E mërimi si Guvernator i Varnës (Bullgari), ku jo më kot priti Perandorin Franc Jozef. Pas internimit në Azi të Vogël, shkon

*Kryetar i Komisionit N/kombëtar në Danub.

*Më vonë Kryetar i Dhomës së Deputetëve në Parlamentin turk, ku zhvilloi biseda mbi gjendjen aktuale të P. Osmane dhe zgjedhën e shteteve nën sundimin e saj. Këto takime apo poste titullare, ai i shfrytëzoi për çështjen kombëtare.

 *Analiza e tij mbi gjëndjen e Perandorisë në Egjipt, mbi çështjen e Kretës dhe luftën ruso-turke, e pavlerësuar nga sulltani, bëri që Porta e Lartë të pësonte disfatë.

*Porse pasojat ranë mbi shtetet evropiane nën sundimin e Turqisë.

*Veçse kjo analizë social-politike e I. Qemalit, i ngjante projektit të një arkitekti për të ngritur një ngrehinë të shndërruar në gërmadhë nga shekujt. Pra u bë përvoja parësore e Ismail Qemalit për të synuar drejt shpalljes së Pavarësisë kombëtare.

*Posti i Ministrit të Jashtëm, që e dëmtonte çështjen shqiptare, u refuzua nga I. Qemali.

*Njohja me rrethet përparimtare të Evropës e me personalitetet e shquara politike të kohës, e favorizonin për të bërë prezent problemin kombëtar në opinion botëror. Pas Mit’hat Pashës,

*Kryetar i Partisë liberale turke u bë I. Qemali. Në një intervistë në Giornale d’Italia) më 23 qershor 1909, Ismail Qemali thekson: “Liberalët e Europës Perëndimore ngjajnë me trashëgimtarët e një pasurie të madhe, që shqetësohen për t’u kënaqur me të ardhurat e grumbulluara nga pararendësit e tyre. Nëse në Perëndim liberalizmi është etiketë e një partie për të marrë pushtetin; në Lindje mjafton mendimi liberal që të ngjallen dyshime të cilat sjellin të këqija të mëdha.”

*Kjo analizë i vlente për të nesërmen e afërt të vendit dhe ishte një afirmim diplomatik i tij në botën evropiane.

*Ardhjen e turqëve të rinj ai e quan anarki të rëndë që vjen nga lart, e cila është më e rrezikshme dhe më e dëmshme se ajo që vjen nga poshtë.  *Komitetin “Bashkim e Përparim” të xhonturqve e quan shtet brenda shtetit, që imponon vullnetin e tij, shtyp liritë e njeriut dhe i kundërvihet kushtetutës.  *Politika e Xhon turqve e detyroi atë të ndërtojë platformën e qeverisjes së Shqipërisë. “*Kushtetuta nuk është qëllimi, por mjeti për zhvillim dhe përparim.”- thekson Ismail Qemali. Ndërkohë Sulltani e emëroi Guvernator në Tripolitani, të cilin e refuzoi. Ai nuhati rrezikun dhe kërkoi strehim politik në ambasadën angleze, e cila e nisi në Athinë.

*Menjëherë nisi fushatën diplomatike nëpër oborret e Europës, me ftesën e bërë nga shqiptarët e Australisë që aktualisht ndodheshin (në Athinë). Që arkitekti të ndërtonte ngrehinën e shqiptarëve, i duhej lënda e parë, e cila ishte: *Mbështetja e Fuqive të Mëdha evropiane.

*Menjëherë nisi publikimin e situatës politike të kohës me maratonën nëpër oborret e Evropës .  *Nuk harroi dhe udhëtimin e nisi me vende ku *çështja shqiptare njihej mirë, si me Romën, Siçilinë e Kalabrinë.  *Shfrytëzoi mosmarrëveshjet Austri- Itali për influencën e secilës në Shqipëri. Ismail Qemali frenoi disi përpjekjet për epërsi ndaj Shqipërisë si: të Austrisë, Greqisë, Italisë e Serbisë.  *Me shkathtësinë e tij, ai shfrytëzoi mirë  situatatdhe grindjet politike mes shteteve evropiane për influencë dhe të secilit në veçanti. Më pas shkoi në Gjenevë, Bruksel, ku takoi Faik Konicën për të reklamuar çështjen kombëtare në gazetën e drejtuar prej tij, “Albania”. Botimi i gazetës së tij (I.Qemalit) me titull “Shpëtimi i Shqipërisë”, në gjuhë shqipe, greke dhe turke, u përdor për të ringjallur ndjenjën kombëtare te shqiptarët në botë.  *Me nuhatje shfrytëzoi vdekjen e mbretëreshës Viktoria të Anglisë dhe shkoi në Londër për ngushëllim, ku u takua me personalitete të politikës botërore. Shkoi në Egjipt, ku kishte shumë shqiptarë. Sulltani, për hesape të vjetra, e dënoi me vdekje në mungesë.   Ai shfrytëzoi me *mençuri dobësimin e P. Osmane, për shkak të kryengritjeve, sidomos në Ballkan, të cilat ai diti t’i shfrytëzojë me maturi.

*Traktati i Shën Stefanit dhe Kongresi i Berlinit 1878, e copëzonin Shqipërinë, gjë që nuk ishte në favor të terrenit që po përgatiste I.Qemali.  *Në çastin fatlum, këtij burri të mençur iu desh të shfytëzojë ndarjen e turqve të rinj më 1908. *Ndaj për I.Qemalin shpallja e kushtetutës do të ishte faza e parë për Autonomi.  *Përvoja diplomatike dhe vizitat nëpër oborret e Europës, bën që ai u mbështet në 2 Fuqi të Mëdha: Austro-Hungari dhe Itali, të cilat për qëllimet e tyre, ishin kundër pushtimit të Shqipërisë nga Greqia dhe Serbia. Bisedimet me qarqet e lëvizjes përparimtare në Athinë, Romë,Vjenë, Paris, Londër, Kajro, Bukuresht dhe me shqiptarët jashtë vendit, bënë të ndryshonte opinioni i Europës për shqiptarët, të cilët i konsideronin pa ideale kombëtare. *Hartimi i Memorandumit të Gërçës nga I. Qemali dhe Hasan Prishtina, me 12 kërkesa, sipas të cilave të 4 vilajetet shqiptare të kishin autonomi administrative për çastin, nën vartësinë e Xhonturqëve, pati rëndësi: *Nisën kryengritjet e Malësisë së Madhe me Ded’ Gjo’ Lulin, dhe   *kryengritjet e përgjithëshme 1909-1911.

*Arkitekti i shtetit të parë shqiptar, Ismail Qemali si largpamës dhe vazhdues i programit të Rilindasëve, e dinte se rruga e nisur, donte mbështetjen e ndërkombëtarëve, para të cilëve doli me këto kërkesa:

*1- Kushtetutë dhe Autonomi administrative për popujt e ndryshëm të P.Osmane;  *2- Shqipëria të ketë 2-3 apo 4 vilajete me krahina shqiptare;  *3- Hapja e shkollave shqipe dhe shpërndadja e librave në gjuhë amtare në çdo trevë ku flitet shqip. *4- Gjuhë zyrtare të ishte shqipja.  *5- Të krijohej policia, postë telegrafa.   *Marrëdhënie diplomatike me Perëndimin dhe fqinjësia e mirë.

*Kërkesa për autonomi dhe jo Pavarësi, përputhej me kushtet ekonomike, si ide përparimtare për kohën.  *Ai kërkoi organizimin e shtetit me frymë europiane. *Në Nicë të Francës *më 19 shkurt 1912 ai doli me idenë e Pavarësisë. Ambasadori italian Tommasso Tittoni njoftoi se në Nicë po mbahet një kongres sekret, me praninë e I. Qemalit. Ai shprehet:”Një fis që kërcënohet nga serbët e grekët, është fis i vjetër ilir i shqiptarëve, që ruan e do të ruajë traditën dhe identitetin e lashtë kombëtar”.  *I. Qemali më 5 Nëntor 1912 u takua me shqiptarët e Bukureshtit, ku dolën me një Rezolutë. Por kjo varej nga Fuqitë e Mëdha. Në Vjenë, gjeti mbështetjen e Berchtold dhe ambasadorit Avarna. Më 20 /XI /1912 nga Trieste niset për Shqipëri. Ditën që Skënderbeu  ngriti flamurinnë Krujë, edhe Ismail Qemali më 28 -XI- 1912 ngriti flamurin e kuq me shkabën e zezë në Vlorë. Shpallja e Pavarsisë së Shqipërisë u mirëprit nga Italia, Austria dhe Rumania. Kurse Serbia nuk e njohu aktin madhor që shpalli pavarësinë e Shqipërisë. Stambolli heshti, kurse Greqia dhe Mali i Zi, synonin copëzimin e Shqipërisë. Formimi i Qeverisë së Vlorës me Kryeministër I.smail Qemalin, me anëtarë kabineti nga të gjitha trojet shqiptare dhe me përfaqësues nga tri besimet fetare, ishte akti final i njohjes së Shqipërisë si komb i pavarur. U mbushën 100 vjet dhe vendi ynë përsëri ka mjaft probleme që po ia lemë kohës t’i zgjidhë!

Shqiptarë, kudo që jeni, Ju uroj :”Gëzuar 100 vjet Pavarësi Kombëtare!”

Vivra,  Botoi më 09/11/2012-Fjala e lirë, Dielli, Illyria, Tribuna Shqiptare

Presidenti Ibrahim Rugova, shkrimtari, ideologu, politikani elitar! – Nga Vilhelme Vranari Haxhiraj

               Shkëputur nga libri im “Elitat…” f. 211-215              

    Ibrahim Rugova,intelektual,p olitikan , akademik dhe shkrimtar shqiptar, i cili udhëhoqi luftën popullore në Kosovë. Rugova i quajtur “Gandi i Ballkanit”, pas vdekjes u shpall “Hero i Kosovës”. Rugova  mbante titullin Doktor. Është Presidenti i parë i Kosovës, bashkëthmelues i partisë Demokratike. Ai udhëhoqi një luftë popullore për pavarësi,  i cili ndoqi një rezistencë paqësore ndaj sundimit jugosllav dhe pikërisht për këtë  qëndrim pati mbështetje nga SHBA-të dhe Evropa. Për shkak të rolit të tij në historinë e Kosovës, Rugova nga kosovarët është quajtur “Ati i Kombit” dhe “Gandi i Ballkanit”.Pas vdekjes u shpall “Hero i Kosovës.

Më 10 janar 1945, kur ai ishte vetëm foshnjë pesëjavsh, komunistët jugosllavë i pushkatuan babanë e tij, Ukë Rugova dhe gjyshin Rrustë Rugova, i cili kishte qenë luftëtar i njohur kundër çetave çetnike që po depërtonin gjatë Luftës së Dytë Botërore në krahinën e Rugovës.
Ibrahim Rugova kreu me sukses arsimin e mesëm në Pejë në vitin 1967. U diplomua në Degën e Albanologjisë të Fakultetit të Filozofisë të Universitetit të Prishtinës më 1971.

Kombit Shqiptar, sot, më shumë se kurrë, i duhen burra me psikologjinë, mendjen e ftohtë dhe maturinë e të paharruarit, Prof.dr, Akademik, Ibrahim Rugova! Personaliteti i tij i ndriçoftë rrugën Kombit tonë të plagosur e të raskapitur!

 

Ibrahim Rugova lindi më 2 dhjetor 1944 në fshatin Cerrcë, komuna e Istogut, në Kosovë.

  1. Rugova qëndroi gjatë një viti Akademik (1976-77) në Paris, në Ecole Pratique des Hautes Etudes, nën mbikëqyrjen e Prof. Roland Barthes-it, ku ndoqi studimet e veta shkencore në fushën e letërsisë, ku veçanërisht u përqëndrua në teorinë letrare.
    Ibrahim Rugova mori Doktoraturën në letërsi, pranë Universitetin të Prishtinës më 1984.
    Më 1996, Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh anëtar korrespondent i Akademisë së Arteve dhe të Shkencave të Kosovës.

Po në këtë vit ai u shpall doktor nderi i Universitetit të Parisit VIII në Paris.

Është autor i dhjetë librave me vlera. Dr. Ibrahim Rugova ishte redaktor nismëtar në gazetën e studentëve “Bota e re” dhe në revistën shkencore “Dituria” (1971-72), që botoheshin në Prishtinë. Pastaj për afro dy dekada.  Dr. Rugova punoi në Institutin Albanologjik të Prishtinës si hulumtues i letërsisë. Për një kohë ka qenë kryeredaktor i revistës “Gjurmime albanologjike”, organ mediatik që e botonte ky Institut.

Dr. Rugova është zgjedhur kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës më 1988, i cili u bë bërthamë e fuqishme e lëvizjes shqiptare që po kundërshtonte sundimin komunist serb/jugosllav në Kosovë.
Si intelektual i formar, apo politikan i matur, fitoi famë, sepse ishte atdjhetari që i jepte zë kësaj lëvizjeje intelektuale e politike. Më 23 dhjetor 1989, Dr. Rugova u zgjodh kryetar i Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), gjë që për kohën ishte një hap i rëndësishëm zhvillimi ideo-politik. Kjo për një arsye madhore se, ishte  forca e parë politike që doli si formacion më vete. Formimi i  partisë së parë politike në Kosovë, pra Lidhja Demokratike e Kosovës(LDK) ishte ajo që e sfidoi drejtpërdrejt regjimin komunist në fuqi.

LDK-ja u bë shpejt forca politike prijëse në Kosovë, duke mbledhur shumicën e popullit, edhe pse në ndërkohë u shfaqën në skenë edhe edhe parti e grupe të tjera.

Nën udhëheqjen e Dr. Ibrahim Rugovës, LDK-ja, në bashkëpunim me forcat e tjera politike shqiptare në Kosovë dhe me Kuvendin e atëhershëm të Kosovës, përmbylli kornizën ligjore për institucionalizimin e pavarësisë së Kosovës.

Deklarata e Pavarësisë (2 korrik 1990), shpallja e Kosovës Republikë dhe miratimi i kushtetutës së saj (7 shtator 1990), referendumi popullor për pavarësinë dhe sovranitetin e Kosovës mbajtur në fund të shtatorit të vitit 1991, qenë prelud për zgjedhjet e para shumëpartiake për Kuvendin e Kosovës dhe zgjedhjet presidenciale në Republikën e Kosovës më 24 maj 1992.

LDK-ja fitoi shumicën dërrmuese të deputetëve në Kuvend, në të cilin përfaqësoheshin edhe tri parti të tjera, ndërsa Dr. Ibrahim Rugova u zgjodh Kryetar i Republikës së Kosovës me shumicën dërrmuese të votave.

Dr. Ibrahim Rugova u rizgjodh Kryetar i Republikës së Kosovës në zgjedhjet e mbajtura në mars të vitit 1998. Partia e tij, LDK, fitoi shumicën e vendeve në Kuvendin e Republikës së Kosovës në atë vit.

Nën udhëheqjen e Rugovës, LDK-ja fitoi 58% të votave të elektoratit në zgjedhjet lokale, të sponsorizuara ndërkombëtarisht, në Kosovën e pasluftës, në tetor të vitit 2000.

Çmimet dhe titujt ndërkombëtarë:

– Më 1995, Dr. Rugovës iu dha Çmimi për paqe i Fondacionit Paul Litzer në Danimarkë.

– Më 1996, Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit të Parisit (VIII) Sorbonë, Francë.

– Më 1998, Rugova iu dha Çmimi Saharov i Parlamentit Evropian.

– Në vitin 1999, Rugova mori Çmimin për paqe të qytetit Mynster (Münster), Gjermani, ndërsa u shpall qytetar nderi i qyteteve italiane: Venedikut, Milanos dhe Breshias (Brecscia).

– Në vitin 2000, Dr. Rugova mori Çmimin për paqe të Unionit Demokratik të Katalonisë “Manuel Carrasco i Formiguera”, në Barcelonë, Spanjë.

– Në vitin 2004, Fondacioni panevropian Coudenhove-Kalergi i ka ndarë Presidentit të Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova, Çmimin e Evropës për vitin 2004. Personalitetet që u është akorduar ky vlerësim “ Çmimi i Evropës”; janë:

– Mbreti i Spanjës Huan Karlos, – Helmut Kol, – Ronald Regan-i, – Oto fon Habsburg dhe – Emil Konstantinesku.

– Në vitin 2004, Gjenerali Xheri Bek, komandant i Brigadës Multinacionale të KFOR-it në Lindje, i cili ishte për një vizitë lamtumire te Presidenti i Kosovës ditën e hënë më 16 shkurt 2004, i dorëzoi Dr. Rugovës fletëlavdërimin e nënshkruar nga zëvendësguvernatorja e Pensilvanisë, znj. Kethrinë Bejkër Noll (Catherine Baker Knoll).

“…Në emër të 12 milionë qytetarëve të Pensilvanisë, dua t’ju shpreh lavdatat për arritjet tuaja të jashtëzakonshme dhe t’ju falënderoj për miqësinë tuaj ndaj Shteteve të Bashkuara.”  (znj. Kethrinë Bejkër Noll)
– Në vitin 2004, Presidenti i Kosovës Dr.Ibrahim Rugova, në një ceremoni solemne të zhvilluar të hënën më 2 shkurt 2004, pasdite në qytetin e Belgjikës Atverpen (Anvers), është shpallur Senator Nderi i Evropës nga Senati i Evropës. Ky është grupacion i figurave më eminente të skenës politike evropiane nga i cili nderohen personalitete më në zë të botës së politikës, gazetarisë, të shkencave ekzakte apo humane të cilët ka dhënë kontributin e tyre për demokracinë paqen, zhvillimin apo stabilitetin në Evropë.

“Edhe me kundërshtimet e këtyre viteve që i kanë bërë në skenën politike Ibrahim Rugovës, Presidenti i Kosovës ka patur kurajon që të vazhdojë të përpiqet për idealin e tij në një nga zonat më të vështira të Ballkanit”.

Është shumë e vështirë që të luftosh për vetëvendosjen dhe vullnetin e lirë të një populli të vogël, kur kjo nuk korrespondon me dëshirën e popujve të mëdhenj. Rugova vazhdoi që të luftojë vetëm, ndonjëherë pa hasur në mirëkuptim për një ideal që do të mund t’i japë Evropës atë paqe për të cilën ne kemi nevojë. Është pikërisht kjo gjë që do ta nderojë sot me titullin Senator Evropian që të mos dekurajohet“. (Z. Oto fon Habsburg)
– Më 9 shtator 2004, Ibrahim Rugova u shpall Doktor Nderi (Honoris Causa) i Universitetit të Tiranës.

– Më 20 nëntor 2005, Këshilli i Qytetit të Nju Jorkut e ka nderuar presidentin e Kosovës, Ibrahim Rugova, me një mirënjohje të veçantë për përkushtimin e tij në afirmimin e parimeve të demokracisë dhe për udhëheqjen e tij politike frymëzuese.
– Më 21 janar 2006, pushon së rrahuri zemra e Presidentit të Parë të Kosovës, Ibrahim Rugova.
Ai jetoi një jetë të shkurtër, por plot nder dhe lavdi. U nda nga jeta në një kohë kur kushtet po pasi faktori kombëtar dhe nd/kombëtar ishte në favor të vizioneve të Rugovës dhe të shqiptarëve të Dardanisë, kësaj treve të aneksuar padrejtësisht nga trungu mëmë…Por ai nuk arriti ta shihte Kosovën të lirë.  Gjithsesi u nda nga kjo botë i qetë dhe me besim se e drejta vonon por nuk harron.

Rugova ka ekzistuar kur Kosova s’ka pasur parti. Rugova ka udhëhequr kur Kosova s’ka pasur asnjë lider. Rugova ka kuvenduar kur Kosovës i është  mohuar kuvendi. Rugova ka folur kur Kosovës me gjak e me dhunë ia kishin mbyllur gojën. Rugova ka hapur rrugë kur Kosovës ia kishin mbyllur të gjitha dyert. Rugova ka qenë dhe mbetet njëri prej politikanëve që ka gëzuar përkrahje dhe nderim më shumë se cilido politikanë tjetër shqiptarë që mban mend historia. Rugova ka qenë burrë i urtë dhe i mençur, ku fjalët fyese ishin të huaja për gojën e tij që nxirrte vetëm mjaltë. Kjo sjellje njerëzore e karakterizongte si një Elitëe lindur , tejet eveçantë , sepse kishte vizion, ishte largpamës dhe shihte tej individit. Ka pasur edhe shqiptarë që kanë kërkuar të ngjallnin armiqësi tek ai, por Rugova ka refuzuar, duke u  përgjigjur veëm me buzëqeshje, dashamirësi  dhe u ka ofruar miqësinë e tij. Vizioni i tij ka qenë vendi i tij, Dardania  dhe populli, por kurrë nuk ka ndihur egot e individëve. Prandaj puna dhe vepra e tij nuk i ka takuar dhe  as që i takon asnjë individi, partie, fisi, apo klani. E gjithë ajo që la pas tij ka qenë për atdheun dhe popullin e Dardanisë. Prandaj, Rugova është një ELITË e shquar e kombit, që i takon veç popullit dhe historisë së lavdishme të tokës mëmë që e lindi e rriti dhe  tani e ruan në gjirin e saj, si nëna që mban të birin. Burra të tillë si Rugova e nderojnë Kombin.

Hazir Syla i Kurpalit – LUANI I DUGAGJINIT!


Çeta që ai udhehiqte ka pase në gjirin e saj dhe bashkëpunëtore figura nga me të spikaturat e historise sonë dhe ka qene i njohur në Rekë, Pejë, Gjakovë, Has e Malsi, Lumë e Prizren, Drenicë, Prishtine, Kaçanik Shkup e Shkodër.


Ndersa shumë luftetare të tij kane marre meritat që u takojne, Hazir Sylës akoma nuk iu eshte dhënë vendi i duhur aty ku i takon.


Historianeve, së pari atyre Hasjane e Dugagjinas u takon nderi të merren me kete figure te spikatur kombëtare. /Servet Bytyçi

Shqiptarja thesprote, princesha rumune, Elena Gjika Dora D’Istria – Nga Vilhelme Vranari Haxhiraj

                        Fragment nga libri im , “Elitat e Mohuara…,krenari kombëtare”f.133-138

 

Elena Gjika -Dora D’Istria, kjo elitë e vjedhur, lindi në Pargë të Çamërisë, më, 22 janar, 1828 – dhe vdiq në Firence, më, 17 nëntor, 1888. Elena Gjika, shkrimtarja, publicistja iluministe kërkoi barazinë gjinore dhe u rendit mes 10 femrave më përparimtare të shek. XIX. të Europës.

Dora D’Istria përmes një letre të shkruar prej saj, e cila gjendet në bibliotekën e Vatikanit, ku ajo u kundërvihet shpifjeve se është me origjinë greke apo nga një fshat pranë lumit Vjosë. Ja si shkruan ajo: “Deri tani është shkruar dhe folur shumë për origjinën time. Atë që s’e kanë thënë të tjerët, po e them unë. Quhem Elena Gjika, kam pseudonimin tim “Dora d’Istria”, jam jetime çame nga Parga. Rrjedh nga familja e Gjikajve. Kur u prish Suli, shkobva në Korfuz. Aty u njoha me një zonjë rumune , e cila më mori në Rumani, ku u shkollova për letërsi. U martova me një kont rus, i cili vdiq shpejt. U largova nga Rumania dhe u vendosa në Itali. Kam patur lidhje me Jeronim De Radën, me të cilin këmbeja mendime për Pavarësinë e Shqipërisë. Shpesh herë ndodh nga pseudohistorianët e huaj që shqiptarët  trima e të ditur t’i mohojnë si të tillë , sepse duan t’u  përvetësojnë lashtësinë .”vo:( Jasin Bala, Çamëria lëngon, Çamëria denoncon”f.25)

: “Të mos ketë më gegë, as toskë, as lebër, as çam, por vetëm Shqiptarë, bijë të devotshëm që të marshojnë si një trup i vetëm, nën flamurin e Aleksandrit të Madh, të Pirros e të Skënderbeut”.

Elena Gjika, ishte shkrimtare e publiciste përparimtare rumune me origjinë shqiptare. Familja Gjika kishte emigruar nga Përmeti dhe ishte vendosur në Rumani. Elena lindi në Pargë të Çamërisë, më, 22 janar, 1828. Ishte vajza e Mihal Gjikës, vëllai i Princit të Vllahisë Grigor Gjika. Arsimin e plotë Elena e mori në Rumani. Vazhdoi studimet në Dresden, Vjenë, Venecia dhe Berlin.

Elena Gjika, iluministja me origjinë çame, që e shtriu më tej fenomenin emancipues, duke e përgjithësuar veprimtarinë e grave shqiptare, në aspektin e barazisë gjinore, ecila  theksonte ”Trima burrat, Trimëresha gratë”.

Më 1849, ajo u kthye në Rumani dhe u martua me dukën rus Aleksandër Kolstov-Massalski. Jetoi disa vite në Rusi, në Shën Petërsburg, por kurrë nuk u përshtat me pikëpamjet nacionaliste të burrit të saj dhe nuk u pajtua as me fanatizmin Ortodoks të Oborrit perandorak despotik të Car Nikollës. Klima e ashpër ruse nuk i priu. Me përkeqësimin e shëndetit, me këshillën e burrit, shkoi në Evropën Qëndrore. Jetoi për disa vite në Zvicër, pastaj udhëtoi nëpër Greqi dhe Anadoll. Përfundimisht, shkoi në Itali, ku  jetoi në një vilë në Firence. Herë pas here Gjika udhëtonte për në Francë, Irlandë dhe ShBA.

Si publiciste dhe shkrimtare (kryesisht në frëngjisht) Elena Gjika u bë e njohur në vitin 1855. Si autore përdorte emrin Dora D’Istria, pasi mentaliteti mesjetar nuk e vlerësonte femrën si shkrimtare. Për botën mashkullore, femra kishte lindur për të krijuar familje, t’i shërbente burrit dhe anëtarëve të tjerë të familjes e të lindëte fëmijë, t’i rriste dhe t’i edukonte ata.

Lind pyetja:  -Femra pa kulturë a është në gjendje të rrisë një brez të edukuar, që të jetë i aftë për të ardhmen e kombit?! Kurrë… Duhej emancipuar femra që të integrohej familja, shoqëria dhe vetë shteti.

Gjika botoi një numër shkrimesh që e tregonin atë jo vetëm një njohëse e gjuhëve rumanisht, italisht, gjermanisht, frëngjisht, latinisht, greqisht (e vjetër dhe e re ), si dhe rusisht, por edhe njohuritë e saj në fushën e shkencës, fesë, politikës, si dhe talentin për të paraqitur pikëpamjet e saj.

Vepra e saj e parë ishte “La vie dans l’Eglise monastique Orientale” – “Jeta monastike në Kishën Lindore” (Bruksel 1855; Bot.i II-të, Paris1858),ku bënte thirrje për shfuqizimin e urdhrave të manastirit. Më pas botoi: “La Suisse allemande” – “Zvicra gjermane”(Gjenevë-1856-në 4 vëllime,gjermanisht); (Bot.i II-të, Zürich 1860, 3 vëllime), ku përshkruan Zvicrën dhe popullin e saj. Ajo përshkruan një ngjitje në malin Monk, një rrëfim real pasi ajo ishte alpiniste. Në shkrimin “Les femmes en Orient” – “Gratë në Orient” (Zürich 1859, 2 Vëllime), ajo shkruante për emancipimin e grave në Levant( lulja e Lindjes në Mesdheun Lindor). Një tjetër libër, “Des femmes, par une femme” – “Rreth grave, nga një grua” (Bot. II, Bruksel 1869, 2 vëllime),ku krahasonte gjendjen e grave në Evropën latine, me ato në Gjermani dhe kërkonte me forcë trajtimin e barabartë të burrave dhe grave. Përpara kësaj, ajo botoi  “Ekskursions en Rouméllie et en Moree” – “Ekskursione në Rumeli dhe More” (Zürich 1863, 2 Vëllime), ku ajo përpiqej të tregonte se edhe Greqia e lashtë, kishte të njëjtën detyrë civilizuese si Gjermania e kohës së saj. Ajo gjithashtu botoi tregimin“Au bord des lacs helvétiques”, “Lundrim në liqenet zvicerane” (Gjenevë 1861). Boton romanet “Fylétia e Arbenoré prej Kanekate laoshima”(Livorno 1867), “Gli Albanesi in Rumenia”, një histori e familjes princërore Gjika, në shekujt 17-të, deri 19-të (Bot. II, Firenze 1873).Botoi “La poésie des Ottomans”  (Bot. II, Paris 1877), si dhe shkrime të shumta mbi historinë e letërsisë, poezisë, çështje politike, shoqërore dhe fetare, historike, arti etj. në revista të mirënjohura franceze (sidomos në Revue des Deux Mondes), belge Libre Recherche, italiane Diritto,  Antologia nuova, Rivista evropea etj,si dhe në revistat zvicerane, greke, rumune dhe amerikane.

Elena Gjika, ishte gjithashtu piktore. Ajo ishte anëtare e shumë shoqërive të studiuesve, të tilla si Akademia italiane, ajo u emërua edhe qytetare nderi nga parlamenti grek dhe shumë qytete italiane. Gjithashtu Elena ishte alpiniste.

Ajo mori pjesë gjallërisht në lëvizjen kulturore përparimtare të Evropës si kundërshtare e sundimit despotik monarkist dhe e shtypjes Kombëtare. U radhit në mes të 10 femrave intelektuale më të ngritura  në botën e shek.XIX. Përkrahu nxehtësisht Rilindjen Kombëtare Shqiptare, mbajti lidhje të ngushta me veprimtarë të shquar të saj, si: Jeronim de RadaDhimitër KamardaZef JubaniZef Serembe,  Thimi Mitko etj. Me vlerë të jashtëzakonshme janë;  110 letrat e saj me Jeronim de Radën. Ajo rrahu mendime për organizimin e lëvizjes kombëtare sidomos në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Një seri studimesh të Dora d’Istrias, si: “Kombësia shqiptare sipas këngëve popullore(La nationalité albanaise d’après les chants populaires, 1866), “Shkrimtarët shqiptarë të Italisë Jugore” (Les ecrivains albanais de l’Italie Méridionale, 1867), “Shqiptarët në Rumani” (Gli albanesi in Rumenia, 1873), etj. Nëpërmjet këngëve popullore dhe historike ajo vuri në dukje luftën shumëshekullore të popullit shqiptar kundër sundimit osman. Në shenjë mirënjohjeje për ndihmesën e dhënë në njohjen e çështjes Shqiptare nga opinioni publik botëror, patriotët rilindës dhe arbëreshë të Italisë e të Greqisë i kushtuan librin me titull:”Dora d’Istrias-Shqiptarët” (A Dora D’Istria – Gli Albanesi, 1870), një përmbledhje vjershash patriotike.

Elena Gjika vdiq në Firence më, 17 nëntor, 1888.

 

Letërkëmbimet e Dora d’Istrias me De Radën kanë vlera të jashtëzakonshme.

Letra e parë i përket dates, 10 nëntor, 1859, dërguar nga Vejto, (Vo, Zvicër) ndërsa e fundit është e datës 11 prill, 1887 dhe është e dërguar nga Firence. De Radën e patriotët e tjerë i bashkonin të njëjtat interesa me Dora d’Istrian, që e quajtën propaganduese të zjarrtë. Si një intelektuale e njohur në rrethet e kulturës përparimtare, ajo hapi portat e Evropës për çështjen shqiptare. *vo:Merita Bruci “Standard, 2004

Në letrën e 17 janarit, 1865, Dora d’Istria i shkruan De Radës, nga Livorno:

“Prej kohësh po merrem me një studim në të cilin propozoj të vë në dukje cilësitë e kombësisë shqiptare në sytë e botës së qytetëruar. Kam lexuar me shumë interes faqet që ju i keni kushtuar në veprën “Parimet e estetikës”. Kam vënë re që në këtë shkrim ju keni si projekt të afërt të botoni epopenë kombëtare të popullit shqiptar. A do të kishit mundësi të më jepni ndonjë detaj mbi këtë botim të rëndësishëm si edhe mbi poezitë tuaja, të cilat filologu i shquar Max Müller i lëvdoi shumë e që Z. Sier ia bëri të njohura Gjermanisë dijeplotë?! Nga ana ime do të isha e lumtur t’ua paraqitja vendeve frëngjishtfolëse dhe të kisha në dorë kështu një provë të re të gjallërisë së kësaj race fisnike së cilës i përket familja ime (Gjikajt).Kombit shqiptar i kam kushtuar tanimë, në veprën “Gratë në Lindje”, një libër të tërë (libri IV). Shtypi e ka pritur me shumë dashamirësi këtë panoramë, megjithëse e paplotë. Kjo provon se Perëndimi është i prirë në mënyrë të favorshme për një komb të sprovuar nga shumë fatkeqësi, por që duhet të ndiehet i lumtur, se në përpjekjet e tij ka mbrojtës të tillë si autori i Parimeve të estetikës.”

*Ja se ç’i shkruan De Radës më, 11 qershor, 1865, Dora d’Istria nga Livorno:

“Ju falenderoj për informacionet interesante mbi rolin e shqiptarëve të Italisë në fund të shek. XVIII, që patët mirësinë të më dërgonit. Kuptohet fort mirë, siç ma thoni ju, roli që ata kanë luajtur asokohe. Nëse në një rast fatlum ia mbrrini të zbuloni ndonjë dokument mbi këtë periudhë të historisë së bashkatdhetarëve tanë, do t’jua dija shumë për nder, po të më vini në dijeni.

E kuptoj fare mirë vështirësinë që keni të gjeni në Kalabri botime të huaja. Këto vështirësi e bëjnë edhe më të admirueshëm zellin që dëfteni për ringjalljen e poezisë dhe traditave kombëtare. Po ju dërgoj me postë studimin tim mbi Serbinë dhe fragmente nga vepra Ekskursione në Rumeli.”

Nga Livorno, princesha Gjika, i shkruan De Radës më, 29 qershor, 1865:

“Patët një ide të shkëlqyer që të më dërgonit fashikujt tuaj, doradorës që po shtypen. Kjo do të më lejojë që të merrem menjëherë me këtë vepër. Unë besoj, ashtu si ju që është thelbësore – në interes të kombësisë e të letërsisë shqiptare, që ky botim i rëndësishëm të bëhet i njohur sa më parë” *Më, 16 prill, 1879, nga Firence Elena Gjika, i shkruan bashkatdhetarit të saj:

“Shqiptarët nuk janë as sllavë, as helenë barbarë, por përfaqësuesit e një qytetërimi më të vjetër (pellasgo-ilir), një nga më të lashtit e Evropës, i cili ka lënë monumentet dhe kujtesën në të dy brigjet e Adriatikut dhe të detit Jon, si në “fushat ku qe Troja” (ubi Troja fuit), aty ku Hektori është përfaqësuesi i lashtësisë, ashtu si Skënderbeu është ideali i Mesjetës, dhe Boçari personifikimi kalorsiak i kohëve moderne; mbi të cilat shekujt, shqotat, revolucionet, tiranët, pushtimet, fetë, mynxyrat kaluan si shkulme të tërbuara pa arritur ta shfarosin dhe që një ditë është e destinuar ta thyejë gurin e rëndë të varrit të tij. Qoftë thënë të ndodhë kështu! Të gjithë shqiptarët që e kuptojnë gjuhën frënge, do të duan ta lexojnë veprën,“Greqia para grekëve”

( studim i Luis Beonlewshën:Vivra). Për të tjerët, do të ishte pa dyshim e lakmueshme një përkthim, ose të paktën një analizë thelbësore se ky volum përmbledh të gjitha punimet e mëparshme të Ksilanderit, Bopit, Hanit, etj, për të cilët pjesa më e madhe e shqiptarëve as që ia ka idenë”

    Nga Firence, më, 16 prill, 1879, Dora d’Istria i shkruan mikut të saj arbëresh:

Filologu i shquar (Luis Beonlew), nuk e kupton indiferencën e përgjithshme të shqiptarëve lidhur me gjithçka që ka të bëjë me gjuhën e tyre. Dijetarët,- thotë me të drejtë ai, kanë peshën e tyre në peshoren e botës”. Ai mendon pra, ashtu siç e thoja unë dikur me shumë këmbëngulje:” “eruditët shqiptarë duhet të ishin organizuar me zell në trupa shkencorë, për t’u marrë gjallërisht me hartimin e fjalorit dhe të gramatikës dhe për t’ju ofruar eruditëve të kombeve të tjera të gjithë materialet që ju mungojnë e që ata po i kërkojnë gjithandej. Ai shton, se në kohën kur çështja e Lindjes së krishterë po troket në dyert e Gjykatës së Evropës, ata që nuk do të mund të paraqesin meritat e të drejtat e tyre, mund të përballen me shumë zhgënjime.”  Këta dy korifej të mendimit intelektual shqiptarë (De Rada dhe Dora D’Istria) arrijnë në të njëjtin përfundim: “Nuk mund të ketë Rilindje kombëtare, pa pasur rilindje letrare. Dhe kjo arrihet vetëm duke hartuar alfabetin shqip, gramatikën, dhe fjalorin shqip. Lëvrimi i gjuhës shqipe do krijojë të gjitha kushtet që ne mbështetur në të dhëna shkencore do të jemi në gjendje t’i tregojmë botës për lashtësinë e kombit dhe gjuhës sonë që bota po e kërkon me ngulëm.”- mendim i drejtë se,  përmes gjuhës sonë do të jemi në gjendje ta mbrojmë identitetin tonë kombëtar të nëpërkëmbur.

Këto letra tregojnë se Dora d’Istria është gjithmonë në kërkim të librave, studimeve, artikujve të botuar që kanë lidhje me Shqipërinë dhe shqiptarët. Shkëmben të dhëna dhe libra, kërkon nëpër arkivat e Vjenës, Berlinit, Kostandinopojës, përsiat në enciklopedi e fjalorë historikë në mënyrë që njohja e saj të jetë sa më e plotë dhe përfundimet e saj të jenë të sakta.Të tillë, kërkues dhe të paepur janë Elitat,që për fat –in e tyre të keq janë mohuar apo harruar.

O MIKU IM, ATË NATË ÇDO FJALË RRIDHTE LOT…! – Nga Sejdi BERISHA

(Në vend përkujtimi për gazetarin, publicistin dhe atdhetarin, Nazmi LUKAJN)

Gjithçka ishte akt i kryer dhe jeta e tij i ngjante shkrimit të papërfunduar, sepse rrugëtimi ishte në të sosur apo edhe kishte mbaruar. Andaj, kur diçka gjithnjë më shtynte dhe më detyronte të shkruaj këtë shkrim, përherë në mendje më sillej një si mallkim apo edhe gjykim: lindja është fajtore për vdekjen! Dhe, tash pas tre muajsh pa Nazmi Lukajn, kur dua të them diçka të madhe dhe të lumtur për te, secili mendim m’i këputë këmbët, sepse, takimet dhe bisedat me këtë njeri, përherë ishin me peshë por edhe me dhembje, sa që shpeshherë ato kalonin në fushën e mendimit të çuditshëm.
…Fati i kombit gjithnjë e mbërthente në atë fuqinë, por edhe në atë dhembjen e cila sikur për çdo sekondë e çdo minutë diçka i merrte nga trupi, nga zemra e shpirti. …Andaj, shëtitje e Nazmiut ma këpuste shpirtin, sepse ajo i ngjante shmalljes me vendlindjen dhe rrugëtimit në pakthim…!

1.
Kur bisedonim për jetën, fjalët e Nazmiut ishin më ndryshe se ato të rëndomtat, ishin plotë elan e dashuri për lumturinë, pa marrë parasysh sfidat dhe përplasjet. Kështu që, kjo forcë, Nazmiun e bënte të dashur por ndonjëherë edhe enigmatik. Enigmatik, sepse, dot nuk arrinte t’i mbërthente dhe t’i thoshte të gjitha përnjëherë, dhe kështu ngelej i etur për mendimin e drejtë dhe peshën e tij.
Thonë, se së pari njeriu gjithnjë mendon për fatin dhe për mirëqenien e familjes, të fëmijëve, bashkëshortes dhe të prindërve, por tek ai sikur ishte krejt ndryshe. Fati i kombit gjithnjë e mbërthente në atë fuqinë, por edhe në atë dhembjen e cila, sikur për çdo sekondë e çdo minutë diçka i merrte nga trupi, nga zemra e shpirti.
Pse ishte i tillë Nazmiu?! Këtë, pakkush mund ta ketë ditur, apo nuk e kanë ditur fare!. Ishte një shpirt i parehatshëm, i cili çdo gjë ia bënte “haram” duke menduar për njeriun, për historinë dhe fatin e tij. Andaj, ky shndërrohej në atë ëndrrën që ndrydh, që të përkëdhelë, të tmerron por edhe të lë në dritaren e pritjes. I tillë ishte Nazmiu kur bisedonim për atdheun dhe për rrugëtimin e kombit, të cilat gjëra, në shenjë revolte, shpesh i truanim dhe i mallkonim. Pra, kështu tani më duket se po e shoh profesorin, gazetarin dhe publicistin, duke udhëtuar në trenin e madhështisë dhe të shpresës, por me kokë në dritare dhe me shikimin e derdhur në fatin e tokës dhe të njeriut që gjithnjë i konsideronte si gjëra të shenjta. Nazmiun, që ne nuk e dinim se ishte në ikje,… në ikjen tinëzare dhe plotë padrejtësi, sepse, ai kishte synim dhe ëndërr për të bërë edhe shumëçka, për të lënë vepra shumë më me peshë e më me vlerë…!
Njeriu, qysh në vegjëli sikur e ndanë fatin dhe përcaktohet për diçka. Profesori Nazmi, edhe pse me moshë i ri, ia arriti të merr ditarin dhe gjeneratat e reja t’i sjellë në rrethin e diturisë, t’u ofrojë vlera diturie duke e begatuar çdo gjë me atdhedashuri. Ishte tejet e madhe kjo punë e profesorit të gjuhës dhe letërsisë shqipe, për mësimdhënësin e lëndës së themeleve të të arriturave madhore në të gjitha fushat. Duke pasur parasysh këtë rëndësi me vlerë, atë e shohim duke nxituar si njeriun e uritur për të siguruar sa më shumë kafshatë buke. Me përkushtimin e tij për t’ia ngritur namin gjuhës së nënës, atë shpesh e kemi hasur ndoshta edhe të dalë nga vetvetja mbase edhe të ngujuar në peshën e fjalës dhe të mendimit. Aq shumë thellohej në brendinë e këtij tuneli të jetës, sa që nganjëherë ndoshta edhe i ngatërroheshin betimet: a për t’i sjellë sa më shumë dituri rinisë, apo për t’i sjellë krenari jetës dhe njeriut. Të themi se të gjitha i përziente Nazmiu, vetëm e vetëm që lumturia dhe dituria, por edhe drita e liria të bëheshin pjesë e njeriut, e shpirtit të tij. Dhe, unë jam i vetëdijshëm, dhe dua të them, se jetën e tij e kam përcjellë cep më cep, pikë për pikë. Andaj, kishte një rrugëtim interesant, të vështirë, të lumtur e të dhembshëm, por shumë njerëzor, të cilat virtyte, jo rrallë por shpesh, ia kanë nënçmuar dhe ndonjëherë edhe ka qenë i përbuzur. Gjërat e tilla, nganjëherë e demoralizonin gazetarin dhe publicistin e ardhshëm, por, aty për aty e kalitnin dhe e trimëronin edhe më shumë që të vazhdojë rrjedhën e lumit të jetës së tij.
I tillë ishte Nazmiu, i cili nuk druante as nga jeta as nga vdekja…!

2.
Duke shkruar njëherë Tolstoji, kush e di se pse, me indinjatë kishte thënë: “vetëdija e lartë e rëndon njeriun”! Dhe, nëse i referohemi këtij mendimi, gazetarin dhe publicistin, Nazmi Lukajn, një gjë e tillë kishte kohë që e kishte rënduar dhe gllabëruar. Për këtë arsye, ai, me shkrimet e veta “zbrazej” një mjete të informimit. Në gazetën “Bota Sot”, përpëlitej me tema të nxehta, të cilat e lënin pa fije gjumi. Bile, mund të ketë ndodhur që shumë herë kotja e kishte tradhtuar, kurse cigarja ia kishte djegur gishtat e dorës, ndoshta për t’ia nxjerrë edhe mendimin e fundit për shkrimin e papërfunduar. Por, nuk mjaftonte vetëm kjo! Shkrimi dhe fryma e tij gjendet pothuaj tek shumica e gazetave që botohen në Prishtinë dhe në Tiranë. Dëshira e tij për informimin e njeriut dhe të kombit, ishte si dëshira e luftëtarit: me çdo çmim për ta sjellë e përjetuar dritën dhe lirinë.
Ai, ishte plotësisht i vetëdijshëm se për shumë gjëra haste edhe në kritika. Kjo, gjithnjë, ngase shpirti i tij ishte shumë përpara dhe guximshëm hapëronte, kurse lapsin e kishte “pa qime në gjuhë”. Për këtë, sa herë që e kam takuar mikun tim, Nazmiun, me kërshëri më fliste për jetën dhe trysnin e saj, për etjen që kishte për t’i parë njerëzit vetëm të lumtur. Këtë, shumë ma dëshironte edhe mua, gjithnjë dhe përherë, sepse, e pëlqente penën dhe mendimin tim. Andaj, ecjen ai e shihte dhe e konsideronte si diçka të domosdoshme dhe si detyrim njerëzor. Për këtë arsye, nuk shkoi gjatë dhe e organizoi botimin e gazetës “Pavarësia”, e cila për një kohë u botua në Prishtinë. Emri i kësaj gazete kishte kuptim shumëdimensional, dhe, atë e “grahi” mirë e me sukses. Aty, u dha mundësi shumë penave dhe gazetarëve që të dëshmohen, ta gjejnë veten dhe në këtë mënyrë edhe të afirmohen. Kështu ndodhi gjithnjë, të cilën gjë e forconte edhe me disa miq e kolegë të tjerë, disa prej të cilëve nuk iu ndanë as deri në frymën e fundit dhe përtej saj!
Nuk ndalej tani, ky krijues në shumë fusha. Të tillë, më vonë e hasim edhe te gazeta “Nacional”, e cila botohet në Tiranë. Edhe këtu, ai bëri çmos që ta afirmojë kauzën kombëtare, vlerat shpirtërore dhe kulturore, por edhe ta afirmojë krijimtarinë e shumë krijuesve nga Kosova, e veçmas nga Peja, prej nga vjen edhe ai vet.
Forca shpirtërore e Nazmiut ishte e madhe dhe e veçantë. Kurrë nuk me hiqen nga mendja momentet kur atë e shihja me gazetën “Nacional”, të cilën vetë e shpërndante në Pejë e kudo tjetër. Ishte kjo shprehje e një shpirti të madh i një njeriut të sinqertë dhe entuziast. Në Restorantin “Tiffany” në Pejë, përherë m’i lente ekzemplarët e “Nacional-it”, që më gëzonin dhe ndjehesha shumë i respektuar. Herën e fundit, këtë gazetë e kam marrë po në këtë restorant, të cilën ma kishte paluar në mënyrë pedante dhe me shkrimin: “Nazmiu, në shenjë respekti”! Besoni, atë ditë diçka më theri në zemër dhe tërë trupin ma përlau dhembja për këtë njeri, të cilin nuk do ta shihja më kurrë!
Edhe pse ishte i vetëdijshëm për sëmundjen, ai gjithmonë na nderonte me gazetën në fjalë. Edhe këtu qëndron madhështia e Nazmiut…!

3.
Edhe diçka. Më kujtohet edhe fjetja e tij në redaksinë e gazetës “Bota Sot”, vetëm e vetëm që t’i qëndronte besnik shkrimit dhe profesionit prej gazetarit. Kjo sakrificë, nuk mund të krahasohej dhe as të matej me asgjë, përveç se me virtytin e lartë prej njeriut të çiltër. Për këtë, shpesh e kam kritikuar, ashtu siç i kam drejtuar nganjëherë fjalë qortimi edhe për kujdesin më të madh ndaj familjes, ndaj fëmijëve që i kishte dhe i ka si lulet.
Kur bisedonim për familjen, ai ma rrëzonte mendimin tim, sepse, me përkushtim dhe me krenarinë më të madhe më fliste për fëmijët.
-I kam të shkëlqyeshëm edhe në jetë edhe në mësime…
Po. Ashtu ishte. Krenohesha edhe unë me ata fëmijë të cilët edhe unë i kurajoja duke i përqafuar dhe duke u folur fjalë miradije për mësimet që i merrnin në shkollë.
Po, pra. Vajza e madhe, Ariana, sot është studente e dhjetësheve në Fakultetin Filologjik, Dega e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe. Dhe shih, për madhështinë e saj, Nazmiu, prej atje, në spitalin e Tiranës, edhe pse luftonte me sëmundjen, me gëzim të madh më rrëfente:
-Sot, Ariana kishte marrë dhjetëshe…!
Tash, them, e si mos të mburren fëmijët Ariana, Arianiti, Arianita dhe Afërdita për babanë e tyre. Ata e ruajnë kujtimin dhe premtimin për te, se do të bëhen shembull i njeriut të kësaj toke, për çfarë, Nazmiu gjithnjë ishte i etur. Se çfarë përkushtimi kishte ai në jetë, është përrallë e gjatë, e cila lumturon, hidhëron dhe përmallon.
Nëse nuk gabohem, mu atë ditë kur Ariana do të ngelej pa babanë, ajo kishte marrë edhe një dhjetëshe në fakultet. Prej atëherë, gëzimi i përzier me hidhërimin ngelën shokë të dhunshëm, që dot nuk ndahen as nuk harrohen…!

4.
Kur më kujtohet biseda me Nazmiun për sëmundjen e tij, për të cilën nuk kisha ditur ndonjëherë se ai luftonte dhe kacafytej me te, në ndërdije gjithmonë me flenë ajo pesha e dhembjes së tij, e cila, po të matej me ndonjë masë, do të peshonte shumë dhe do të depërtonte në thellësitë e pamatura të tokës memece. Ishim ulur në restorantin të cilin ai më shumë e preferonte, në “Tiffany”. Pasi e pyeta për familjen dhe për shkrimet për gazetën “Nacional”, ai u ndal si i stepur. Heshti duke shikuar përreth, pastaj me zë të ulët m’u drejtua:
-Sejdo,…ti je i pari që po të tregoj…
-Çfarë, ashtu?!
-Jam i sëmur,…
-Si?! Çfarë të mirën ke…
Kur më tregoi për sëmundjen, nuk doja t’u besoja veshëve të mi.
-Po, po. Ndoshta nuk do të shkojë gjatë…!
Ia ndërpreva fjalët dhe tërë kohën e vërshova me bisedën e shpresës dhe të besimit. Mirëpo, tash fytyra e tij m’u shndërrua si në një hartë të tronditjes, që shpreh relieve të çrregulluara. Nuk dëshiroja në atë moment të besoj asgjë.
Tani e tutje e njihja një Nazmi tjetër, i cili qëndronte stoik, por më shumë e dëshironte vetminë dhe shëtitjen në natyrë. U dashurua edhe më shumë me bukuritë e natyrës, me bukuritë e tokës! U dashurua me bukuritë përrallore të Pejës, me madhështinë e Grykës Piktoreske të Rugovës, të cilën e donte në mënyrën e vet, dhe sikur gjithmonë e kishte ëndërr që këtë pjesë të Kosovës ta përjetojë si qendër turistike kombëtare.
Mirëpo, kjo shëtitje e Nazmiut ma këpuste shpirtin, sepse, ajo i ngjante shmalljes me vendlindjen dhe rrugëtimit në të sosur…!

5.
Takimi i fundit me Ty Nazmi, ishte i pabesueshëm se prej atij momenti nuk u pamë më. Atë mbrëmje, në shtëpinë tënde çdo gjë më dukej e rëndë. Çatitë peshonin ndryshe. Tjetër barrë bartnin mbi vete. Edhe shikimin që ta drejtoja më dukej ndryshe. Biseduam gjatë, por më dukej se çdo fjalë rridhte lot…!
-Ke për ta fituar edhe këtë betejë,… Njerëzit me këtë sëmundje jetojnë njëqind vjet! –i thash vetëm sa për ta bërë fjalë. Por, ai me gjithë ngarkesën shpirtërore, buzëqeshi siç e kishte zakon dhe ma ktheu:
-M’i lejo vetëm dhjetë vjet,… të tjerat po t’i fali. –mu duk se kjo fjali çdo pjesë të trupit ma lëndoi dhe ma pengoi ecjen e gjakut nëpër damarë. Ishte mbrëmje dhe nuk ndeja shumë. Në të dalë, duke u përshëndetur, ma dhuroi librin e Gjekë Marinajt “Protonizmi: Nga teoria në praktikë (Vizione letrare)”, kurse në brendinë e librit kishte shkruar: “Shkrimtarit të mirënjohur, z. Sejdi Berishës, në shenjë kujtimi e respekti. Nazmi Lukaj”! E, bashkë me libër ma dhuroi edhe një stilolaps me ngjyrë të zezë. Sepse, e dinte ai që i kam në qejf stilolapsat që shkruajnë zi. Dhe, çfarë të them. Libri dhe lapsi me peshuan hiq më pak se dhjetëra tonelata. Ishin zjarr që më përcëllonte. U përshëndetem,… e, kjo përshëndetje mbeti përshëndetja e përgjithmonshme me mikun tim, Nazmi Lukajn!
Kjo ndarje ishte me plot padrejtësi. Tradhtare, ishte kjo ndarje…! Nazmi, tani të takoj vetëm në kujtime, të cilat më lënë pagjumë,… të cilat më trishtojnë.
Nazmi, për fund dua të të them edhe diçka. Pusho i qetë, sepse askush nuk ka besuar se aq shumë të paskan dashtë njerëzit, numri i të cilëve, atë ditë kur të përcollëm për në shtëpinë e fundit, por edhe tri ditë radhazi gjatë ngushëllimeve, i kalonte shifrat e mijëra e mijëra njerëzish të të gjitha moshave. Ato momente dhe ato ditë, emri yt i ngjante gjerdanit të pakëputur duke u shqiptuar me peshën e respektit, të dhembjes dhe krenarisë. Sa i madh ishe dhe mbete, Nazmi. Tani, qëndron si figurë e pavdekësisë dhe e krenarisë në historinë e njeriut dhe të atdheut tënd. Krenari është kjo,… s’është vdekje.
Nazmi, të gjithë njerëzit e përkushtuar janë melankolikë, të dhembshëm dhe si të tillë shpejtë dhe befasisht ikin, mu si zogjtë e trembur, që pas lënë madhështinë si amanet. Kurse, kjo që shkrova për ty është shumë pak,… krejt pak, sepse, je duke shëtitur nëpër damarët e gjakut tim. Andaj, sa ka vlerë shkrimi kur ti s’je më…!

 

Kush ishte Mengele, mjeku “Engjëll i vdekjes” në Aushvitc. Eksperimentet mizore që bënte me fëmijët – Nga Eneida Petova

Josef Mengele, një mjek nga Gyncburgu kthehet në një vrasës masiv në Aushvitc. Ai arratiset në Amerikën Jugore. Viktimat e praktikave të tmerrshme të tij vuajnë ende edhe sot.

“Fytyra e tij nuk më kujtohet, vetëm çizmet që shkëlqenin nga llustra. Kur dëgjoja hapat që vinte, fshihesha poshtë dhogave ku flinim, strukesha dhe mbyllja sytë. Kujtoja se ashtu nuk do të më gjente dot”, tregon Lidia Maksymowicz, kur flet për Josef Mengelen. Lidian e dërguan në Aushvitc-Birkenau- në dhjetor të 1943, ajo ishte tre vjeç. Gjermanët e patën marrë familjen e saj nga rrethinat e Minskut në Bjellorusi për ta dërguar në kampin e përqëndrimit.

Ajo nuk i ka harruar as sot pamjet e kampit ku mbërritën. Në mes të natës, platforma me dritë prozektorësh, njerëzit e SS që bërtisnin, qentë që lehnin. Familjarët ndahen nga njëri-tjetri. Edhe Lidia ndahet nga e ëma dhe dërgohet në barakën e fëmijëve. Një barakë e ndërtuar me dhoga druri ku ishin vendosur radhë të gjata dërrasash mbuluar me kashtë. Kudo lëviznin parazitët, mbulesat ngrirë nga pisllëku. Fëmijët vuanin nga uria dhe i ftohti. Por ata kishin më shumë frikë nga vizitat e doktor Mengeles se sa nga uria dhe i ftohti.

Mengele San Paolo

“Engjëlli i vdekjes” shkon në Aushvic
Josef Mengele është djali më i madh i Karl dhe Walburga-s, një familje sipërmarrësish nga Gyncburgu në jug të Gjermanisë. Ai studion mjekësi dhe antropologji. Pas përfundimit të studimeve punon në Institutin e Biologjisë Gjenetike dhe higjienës racore në Frankfurt.

Në verë të 1940-s ai shkon vullnetarisht të bëhet anëtar i SS-ve, krahut ushtarak të partisë naziste. Tre vjet më vonë majori 32-vjeçar dërgohet në Aushvitc. Ai është shumë aktiv në seleksionimin e njerëzve dhe ishte veçanërisht i interesuar për fëmijët, sidomos binjakët dhe xhuxhët. Mengele bën prova për të parë, nëse mund të ndryshohet ngjyra e syve duke bërë gjilpëra me lëndë të ndryshme ngjyrosëse. Ai bën operacione tek fëmijët pa përdorur narkoza. Ai infekton binjakët me tuberkuloz dhe tifo. Shumë fëmijë vdesin pas këtyre ndërhyrjeve. Fëmijë të tjerë vriten me qëllim. Të internuarit i japin atij emrin: “Engjëlli i vdekjes”.

Luftë për mbijetesë
Lidia e vogël nuk shpëton dot nga Mengele. Ai provon tek ajo vaksinat. Mbas shumë gjilpërave ajo kthehet në gjysmë e vdekur. Kur e ëma futet fshehurazi në barakë për t’i sjellë ushqim, e gjen fëmijën pa ndjenja dhe me temperaturë të lartë që rrinte në një nga dërrasat e fjetjes.

Lista E Te Burgosurve

Mengele nuk ishte as ndonjë sadist i sëmurë as ndonjë nacional socialist fanatik, shkruan Zdenek Zofka në librin e tij “Gyncburg në kohën e nazizmit”. Zdenek Zofka është historian dhe mendon se tek Mengele me siguri kishte “cinizëm të pamasë”, që i jepte mundësinë që të mos i shihte viktimat si njerëz, por si “material të vdekur”, si kavie.

Mengele arratiset
Në janar të 1945, pak para mbërritjes së Ushtrisë së Kuqe, Mengele ikën në drejtim të perëndimit. Me emër të ndryshuar ai fshihet në Gyncburg. Më 1949 arratiset për në Amerikën e Jugut. Familja e tij jep para për kërkimin ndërkombëtar të kriminelëve nazistë. Më 1979 Josef Mengele vdes në një aksident në një pishinë në Brazil. Familja e tij e mban të fshehtë vdekjen për një kohë të gjatë. Në vitin 1985 e vërteta del në publik. Me siguri që familja e tij nuk donte të dënohej për fshehjen e një krimineli dhe për mostregimin e vendqëndrimit të një personi në kërkim.

Familje me ndikim të madh

Party E Nazistëve Me Pjesëmarrjen E Josef Mengele, Kampi I Përqëndrimit Aushvic

Mengele vinte nga familje me ndikim të madh. Karl Mengele, i ati i Josefit, ka pas drejtuar që para lufte fabrikën “Mengele & Söhne”, e cila ka pas prodhuar makina bujqësore. Në nëntor 1932, Karl Mengele ia vë në dispozicion sallat e fabrikës Adolf Hitlerit për fushatë zgjedhore. Në maj të 1933 ai futet vetë në partinë naziste, NSDAP.

Në periudhën e pasluftës bizneset ecin edhe më mirë. Karl Mengele është këshilltar në bashkinë e qytetit dhe nënkryetar bashkie. Në vitin 1952 ai merr titullin ‘Qytetar Nderi’ i qytetit. Një rrugë e qytetit merr emrin e tij. Kur ndërron jetë ai, i biri Alois, i vëllai i Josefit merr drejtimin e fabrikës. Sot fabrika ka falimentuar.

Mungesë interesi për mediat
“Mengele” – thotë një grua në anën tjetër të telefonit, kur i bie numrit të telefonit të “Fondacionit Social të familjes së Dieter Mengeles”. Kur i kërkon një takim ajo i jep fund bisedës menjëherë duke thënë: “Ne nuk jemi të interesuar për konktakte me median,” dhe e mbyll telefonin.

Fondacioni që është krijuar në vitin 2009 nga Dieter Mengele, i biri i Alois Mengeles, ka harxhuar deri tani një çerek milioni euro për qëllime bamirësie. Por familja nuk do të ketë të bëjë me të kaluarën. Ata nuk marrin pjesë as në Fondacionin që merret me ish-të burgosurit me punë të detyruar, as me projekte civile që kujtojnë viktimat e Josef Mengeles.

Historia E Lidias Në Mediat Ruse

Kështjellë e nazistëve apo vendlindje e rastësishme?
Mbi emrin e këtij qyteti ekziston një “njollë monstruoze” thotë Rudolf Köppler, ish-kryetar bashkie në Gynzburg. Prej dekadash ky qytet i vogël në qendër të rajonit Schwaben është vendosur nën hijen e “Engjëllit të vdekjes”, që ka lindur më 1911 në Gynzburg dhe ka jetuar atje deri në maturë.

34 vjet më parë Gynzburg shfaqet në titujt e gazetave. Në shkurt 1985, në Përkujtimoren e Holokaustit në Yad Vashem zhvillohet një “gjyq” simbolik kundër Mengeles. Para kamerave të mbijetuarit tregojnë për mizoritë e mjekut të kampit të përqëndrimit.

Jehona është gjigande. Uashingtoni kërkon sërish të rishikohet rasti Mengele. Paratë që jepen për ta kapur arrijnë në 5 milionë dollarë. Reporterë nga e gjithë bota pushtojnë Gynzburgun, “Mengele-Town”. “The town where Dr. Death still casts his evil shadow” (Qyteti, në të cilin Doktor Vdekja hedh ende hijen e tij), shkruan “Daily Express” nga Britania e Madhe.

“Gynzburg nuk ka qenë kështjellë e nazizmit. Qyteti nuk është as më i keq as më i mirë se sa çdo qytet tjetër gjerman”, shpjegon Köppler. Mengele “mund të kishte lindur kudo”, thotë socialdemokrati 83-vjeçar. Ai nuk do që emri i rrugës Karl-Mengele-Straße të ndryshojë. “Kjo do të ishte të merrje hak tek familjarët, si në kohën e nazizmit”, argumenton ai.

Qytetarët kujtojnë viktimat e Mengeles
Jo të gjithë qytetarët janë të kënaqur me mënyrën se si qyteti është ballafaquar me historinë. Një prej tyre është mësuesi i gjimnazit, Siegfried Steiger. Angazhimi i tij ka bërë që të ngrihet një përmendore përkujtimore për Janusz Korczak, një pedagog polako- hebre, që është vrarë në vitin 1942 në kampin e zhdukjes në Treblinka.

Në mënyrë që krimet e Mengeles të mos bien në harresë, Steigers luan që në vitin 2005 në një teatër eksperimental pjesën “Loja me zjarrin – ose Josef M. dhe ata që janë si ai”. “Ne vemë me krah pas murit të gjithë mjekët që bëjnë eksperimente kriminele me njerëzit,” shpjegon ai.

Nga shoqëria civile është hedhur po ashtu ideja e ngritjes së një përmendoreje për viktimat e mjekut nazist. Në oborrin e Dossenbergerhauses është varur një pllakë përkujtimore me një citat nga Jean Améry: “Asnjë nuk i shpëton dot historisë së popullit të tij”, është shkruar në të.

Lidia i mbijeton Aushvicit
Lidia përjeton futjen e trupave të Ushtrisë së Kuqe në 27 janar 1945. “Në ditën e çlirimit në barakë jetonin 160 fëmijë në moshën 2 deri 16 vjeç. Unë kam jetuar më shumë se gjithë të tjerët në Aushvic”, thotë ajo. Vetëm në Aushvic Birkenau kanë vdekur 200 mijë fëmijë.

Mbas luftës Lidia u adoptua nga një familje polake. E ëma mendohej se kishte vdekur. Pesë vjet më vonë nënë e bijë bëhen bashkë sërish. Por frika nga Doktor Mengele mbetet. Kur fëmijët luajnë dhe bëjnë zhurmë, Lidia u thotë: “Mos bërtisni kaq shumë, se përndryshe do vijnë gjermanët”.

Lidia Maksymowicz mëson pas luftës të bëhet kimiste, martohet dhe ka një firmë të vetën. Jeta familjare e saj vuan nga pasojat e qëndrimit në kamp. “Unë nuk kam qenë në gjendje të dua vërtet dhe me sinqeritet. Nuk kam qenë në gjendje të dua fëmijët e mi, siç i do një nënë fëmijët,” thotë 75-vjeçarja.

Nga seria me reportazhe “Faj pa shpagim”, një projekt i redaksisë polake të DW me Interia dhe Wirtualna Polska. /zbrodniabezkary

Flet babai i Meghan Markle: Harry dhe Meghan po shkatërrojnë Mbretërinë

Babai i Meghan Markle ka folur për herë të parë në lidhje me krizën e Megxit – dhe akuzoi vajzën e tij per sjelljen në Familjen Mbretërore dhe ka theksuar ëndrrën e çdo vajze për para. Në një dokumentar televiziv, Thomas Markle e përshkruan sjelljen e Meghan dhe Harry si të sikletshme, thotë se ato po shndërrohen në shpirtrat e humbur ‘Ata po e kthejnë atë (Familjen Mbretërore) në një Walmart me një kurorë’. Ai shtoi: ‘Kjo nuk është vajza që kam rritur’. Ndërhyrja e Z. Markle në krizën më të rëndë të monarkisë për një gjeneratë erdhi ndërsa ndihmësit më të mirë të Mbretëreshës përfunduan një marrëveshje për çiftin, të cilët po braktisin si kurorat dhe po largohen nga Britania për të kërkuar pavarësi financiare. Ai rrëfeu se ‘Kur u martuan ata morën një detyrim, dhe detyrimi është që të jenë pjesë e Familjes Mbretërore dhe të përfaqësojnë si të tillë. Dhe do të ishte marrëzi për ata të mos e bëjnë. Ky është një nga institucionet më të mëdha në mbarë botën. Ata po e shkatërrojnë, po e zbehin atë, nuk duhet ta bëjnë këtë”.



Dokumentari 90-minutësh, Thomas Markle: My Story, eksploron prapavijën në atë që e quan marrëdhënia e tij ‘e komplikuar’ me vajzën e tij dhe pasojat e tyre dramatike në pragun e dasmës së saj me Princin Harry në maj 2018. Më tej ai ka përshkruar edhe vitet ku Meghan ka jetuar me të, midis moshave 11 dhe 18 vjeç. Ulur në një karrige në shtëpinë e tij në Meksikë, Z. Markle, 75 vjeç, një drejtor në pension i ndriçimit në Hollyëood, është filmuar duke folur me mendime rreth vendimit të Sussexes për të hequr dorë nga kurora. Markle u shpreh se e gjitha kjo është zhgënjyese sepse ajo në të vërtetë mori ëndrrën e çdo vajze. “Çdo vajzë e re dëshiron të bëhet një princeshë dhe ajo e mori atë dhe tani ajo po e heq”. Duke iu referuar shtëpisë së tyre të rinovuar në Frogmore Cottage afër Kalasë Windsor, ai thotë: “Me sa duket 3 milion dollarë dhe një shtëpi me 26 dhoma nuk është e mjaftueshme për ta … është e turpshëm për mua”. Markle, i cili nuk ka folur me Dukeshën që nga dasma, të cilën e humbi për shkak të operacionit në zemër, thotë se beson se marrëdhënia e tyre tani është shkatërruar përfundimisht.

Ai i tha programit: Unë nuk do ta afroj më, veçanërisht tani. Por unë mendoj se të dy po kthehen në shpirtra të humbur në këtë pikë. Unë nuk e di se çfarë ata po kërkojnë”. Dje, Meghan ishte në ishullin Vancouver në rezidencën e huazuar në një gadishull të izoluar, ku çifti i kaloi Krishtlindjet e para me djalin e tyre Archie. Ajo u bashkua të enjten nga një mik i ngushtë, instruktori i Pilates Heather Dorak. Pas largimit nga Pallati Mbretëror, Meghan ka bërë dy dalje publike. Duke vizituar fondacionin Drejtësia për Vajzat, e cila lufton për t’i dhënë fund dhunës, varfërisë dhe racizmit në jetën e të rinjve, Meghan u ul në një tryezë të thellë në bisedë dhe pozoi me grupin.

Ajo gjithashtu u thirr në Qendrën e Grave të Downtown Eastside, e cila mbështet gratë që ikin nga dhuna, që merren me pastërtinë ose jetojnë në varfëri. Meghan nuk e kishte njoftuar vizitat e saj, por u shfaq e lumtur me të dyja grupet. Të enjten Harry bëri atë që mund të jetë paraqitja e tij e fundit zyrtare kur ai priti shortin për Kupën Botërore të Rugby League 2021 në Pallatin Buckingham. Marrëveshja e arritur ngriti pyetje se si Harry dhe Meghan synojnë të respektojnë angazhime të tilla si mbrojtës të organizatave të tilla nëse do të kalojnë kohë të konsiderueshme në Kanada. Harry pritet të fluturojë për në Kanada për t’u ribashkuar me gruan dhe djalin e tij brenda disa ditësh.

20 vjet më parë u nda nga jeta Bettino Craxi, politikan i shquar italian

VOAL – Udhëheqësi historik socialist, Bettino Craxi (Betino Kraksi) mbajti fjalimin e tij të fundit në Parlament, si deputet i akuzuar, më 29 prill 1993. Pastaj do të vijë restoja, gjyqet, dënimet, mërgimi i trishtuar në Hammameth, sëmundja, vdekja. Një parabolë që në gjashtëmbëdhjetë vjet do ta kalojë atë nga altari në baltë.

Pas shumë vitesh nga revolucioni drejtësivënës i duarve të pastra, figura e Craxit fillon të vlerësohet nga shumë anë me qetësi më të madhe, në dritën e një gjykimi më të ftohtë historik.

Benedetto (Bettino) Craxi lindi në Milano në 24 shkurt 1934, në një periudhë në të cilën Fashizmi po vendoset me shpejtësi, duke tërhequr konsensus gjithnjë e më të qartë nga i gjithë populli italian. I pari i tre fëmijëve të Vittorio Craxit, një avokat nga Sikiliani që u transferua në Veri (për tu bërë prefekt i Milanos dhe më pas prefekt në Como), dhe Maria Ferrarit një shtëpiake me origjinë nga Sant’Angelo Lodigiano, Bettino përkundrazi edukohet në vlerat e antifashizmit dhe të socializmit liberal.

I regjistruar në Rininë Socialiste, ai hyn në Federatën Milaneze gjatë shkollës së mesme. Në vitet 1950 ai ishte zyrtar në Sesto S. Giovanni. Ai do të anëtarësohet në Komitetin Qendror të PSI në kongresin e Venecias të ’57. Në moshën njëzet e tre vjeçare fusha e tij e veprimit janë universitetet. Ai vetë rrëfeu se nuk i pëlqente të studionte kur ishte i ri. Në shkollën e mesme ai i mori promovimet me vështirësi. Ai mezi mori diplomën e shkollës së mesme klasike, por në Universitet ai nuk do të kishte fat të barabartë: ai ndoqi edhe Fakultetin e Drejtësisë në Milano dhe atë të Shkencave Politike në Perugia. Në moshën nëntëmbëdhjetë  vjeç ai njihet me Anna Maria Moncini, e cila do të bëhet gruaja e tij.

Nennian i hekurt dhe antikomunist i bindur, ai vazhdon si këshilltar i qytetit në Milano ku, në vitin 1965, ai hyn në udhëheqjen e partisë. Tre vjet më vonë, Craxi u zgjodh deputet dhe u transferua në Sekretariatin Kombëtar si Zëvendës Sekretar i Giacomo Mancini, pastaj i Francesco De Martino. Në ato vite, ai vendosi marrëdhënie me partitë evropiane motra, ndërsa më vonë, në fillim të viteve 1970, ai mbështeti dhe financoi të gjitha partitë socialiste që ndodheshin nën regjimet diktatoriale (Greqia, Spanja, Portugalia).

Më 1976 ai u zgjodh Sekretar i PSI në vend të De Martino, i shikuar si sekretar i tranzicionit. Përkundrazi, Craxi dëshmon jo vetëm që të ketë shumë aftësi, por edhe ide novatore dhe krejtësisht të qarta ndaj status-quosë politike italiane të kohës. Në Kongresin e Torinos të vitit 1978, për shembull, ai kundërshtoi “Strategjinë Alternative” ndaj “kompromisit historik” të shqiptuar nga kreu i PCI Enrico Berlinguer, parti me të cilën Craxi do të fillojë një polemikë të ashpër.

Më 1978 vjen një tjetër ngjarje themelore për karrierën e politikanit më vendimmarrës italian të dekadave të fundit: është skandali i Lockheed, një skandal që detyroi Presidentin e atëhershëm të Republikës Giovanni Leone të jepte dorëheqjen dhe të sigurojë që PSI të arrin të imponojë, për herë të parë në historinë e saj, një socialist në Quirinale: Sandro Pertini. Përplasja me komunistët vazhdon. Ndërsa Berlinguer ndahet me Moskën, duke filluar “rrugën e tretë”, në të njëjtën periudhë Craxi braktis Lenin dhe Marksin për të forcuar mendimin e Proudhon dhe ndryshon simbolin e Partisë: nuk ka më drapër dhe çekiç në libër dhe diell në rritje, por një karafil të kuq.

Gjatë rrëmbimit të Moros, demokratët e krishterë dhe PCI nuk duan të dinë për hyrjen në negociata për lirimin e Aldo Moro. Linja e zgjedhur nga dy partitë kryesore për t’u përballur me 55 ditët dramatike të rrëmbimit të burrit të shtetit të DC është ajo e qëndrueshmërisë: asnjë lëshim për Brigadat e Kuqe. Në vend të kësaj Bettino Craxi do të zgjedhë linjën e negociatave, por pa asnjë dobi.

Më 4 gusht 1983 ai formoi qeverinë e tij të parë: i përbërë nga Dc Psi, Psdi, Pri dhe Pli. Ai do të qëndrojë në detyrë deri më 27 qershor 1986. Një periudhë që do të mbetet më e gjata e regjistruar ndonjëherë në historinë e Republikës. Përveç rekordit të tij të qëndrueshmërisë, Craxi ishte i pari socialist që u bë Kryeministër në Itali. Më 1984 (18 shkurt) u nënshkrua rishikimi i Concordat midis Italisë dhe Vatikanit. Me Kryeministrin nënshkruan marrëveshjen Sekretari Kardinal i Shtetit Agostino Casaroli.

Ndarja tjetër me PCI është nga viti 1984 kur, me propozimin e tij, dekreti i ligjit u miratua për prerjen e disa pikave të shkallës lëvizëse, pa pëlqimin e sindikatave.

Më 10 shtator 1985, një aeroplan egjiptian që transportonte Abu Abbas, një anëtar i PLO, një nga ndihmësit e tij dhe 4 rrëmbyesit e anijes lundruese italiane Achille Lauro, u kap nga aviacioni ushtarak amerikan i cili kërkon uljen e tij në Sigonella (Siçili). Craxi nuk pranon të dorëzojë në SHBA rrëmbyesit palestinezë të Achille Lauro duke deklaruar se krimet janë kryer në tokën italiane dhe, prandaj, i takon Italisë të ndjekë penalisht krimet. Ushtria italiane e Sigonellas kundërshton, me armë, trupat speciale amerikane.

Më 8 dhjetor 1989 Sekretari i Përgjithshëm i KB e emëroi atë si përfaqësuesin e tij personal për borxhin e vendeve në zhvillim. Në vitin 1990 ai paraqiti raportin e tij në Asamblé.

Sekretari i Përgjithshëm e emëron atë si Këshilltar Special për zhvillimin dhe konsolidimin për paqen dhe sigurinë. Për të nënshkruar fjalimet e tij në “Avanti!” Craxi fillon të përdorë pseudonimin affibbiatogli nga drejtori i Republikës Eugenio Scalfari, i frymëzuar nga “masnadiero di Radicofani”: Ghino di Tacco.

Në fakt nuk është një pseudonim lakmues, duke pasur parasysh që ai ishte një hajdut (edhe pse ka nga ata që pretendojnë se ai ishte një lloj Robin Hood), por Craxi me një sens të shkëlqyeshëm humori, e pranon talljen.

Sidoqoftë, Craxi vazhdon punën e tij për afrimin e Partisë Socialiste në qendër, me qëllimin për ta bërë atë gjilpërën e ekuilibrit të politikës italiane. Këto janë vitet e CAF-it të famshëm, boshti Craxi-Andreotti-Forlani, qeveria pesë-palëshe e fillimit të viteve ’90. Të tre rrëzuan liderin Irpian, Ciriaco De Mita duke hequr Sekretariatin e DC dhe qeverinë. Por Craxi nuk do të jetë më në gjendje të marrë qeverinë. Fillimi i krizës politike të Bettino Craxi daton më 1992.

Orteku fillon me arrestimin e administratorit socialist të një shtëpie pleqsh për të moshuarit në Milano, Pio Albergo Trivulzio: Mario Chiesa, i cili është i bllokuar ndërsa mbledh një ryshfet nga një kompani pastrimi. Craxi e quan atë “një mariuolo”, një hajdut që nuk ka asnjë lidhje me PSI. Por nga ai episod fillon Mani Pulite, një hetim i kryer nga prokurori Antonio Di Pietro. Fillon Tangentopoli. Më 15 dhjetor 92 mbërriti njoftimi i parë për garanci për hetimin në Metro Milano. Pool, e udhëhequr nga Francesco Saverio Borrelli, i dërgon njoftimin e parë të marrjes nën hetime.

Në gusht 1993, përpara një Parlamenti të nemitur, ai bëri fjalimin historik që tingëllon si një sfidë për të gjithë klasën politike italiane: “Të ngrihen në këmbë ata prej jush që nuk kanë marrë fonde të paligjshme në këtë vend”. Pastaj ai kujton paratë e paguara nga Sovjetikët në PCI dhe aparatin paramilitar të KGB në Itali.

Sidoqoftë, i pushtuar nga skandalet gjyqësore dhe i ndjekur nga urdhrat e arrestimit të pishinës së Mani Pulite në Milano, Craxi vendos që të mos përballet me gjyqet dhe më 1994 arratiset në vilën e tij në Hammamet, Tunizi, ku dikur kishte pritur krerët e shteteve dhe politikanët nga e gjithë bota. Për gjashtë vjet Italia pretendon ta harrojë atë: pak politikanë që e vizitojnë, po aq pak janë miqtë që kanë mbetur në krah të tij.

Ai vdiq në Tunizi më 19 janar 2000.

Për miqtë dhe të afërmit ai ishte një mërgimtar.

Për drejtësinë italiane një i arratisur.

“Craxi ishte sigurisht një lider partiak shumë mendjemprehtë, ai ishte një njeri i vlefshëm i qeverisë sepse ai dinte të vendoste; se çfarë ishte shteti, si një socialist i mirë, ai nuk e dinte.” (Indro Montanelli në Craxi)/Elida Buçpapaj

Sot i mbush 100 vjet Javier Pérez de Cuéllar, ish Sekretar i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara

VOAL – Javier Pérez de Cuéllar Guerra lindi në Lima të Perusë më 19 janar 1920.

U diplomua në Drejtësi dhe u bë ambasador në vitin 1962.

Pérez de Cuéllar është një avokat i një politike të botës së tretë dhe punon për futjen e Perusë në grupin e vendeve të paangazhuara.

Në vitin 1969 ai ishte ambasadori i parë peruan që udhëtoi në Bashkimin Sovjetik.

Më 1973 ai u delegua në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara. Ai u emërua më pas Sekretar i Përgjithshëm i KB, një pozicion që Javier Pérez de Cuéllar mbajti nga 1 janari 1982 deri më 31 dhjetor 1991.

Politikani peruan vlerësohet për aftësitë e tij diplomatike, aq sa ai u rizgjodh më 1986, dhe më pas arriti sukses të madh në 1988 me aktivitetin e ndërmjetësimit për armëpushimin në konfliktin midis Iranit dhe Irakut.

Më 1995 ai vendosi të garojë kundër Alberto Fujimorit për postin e Presidentit të Perusë, por ky i fundit fitoi.

Në karrierën e tij politike brenda kufijve të vendit të tij, pas rënies së qeverisë Fujimori, Pérez de Cuéllar ishte President i Këshillit të Ministrave dhe në të njëjtën kohë Ministër i Punëve të Jashtme të Perusë nga 22 nëntori 2000 deri më 28 korrik 2001./Elida Buçpapaj

Më 18 janar 1995 u nda nga jeta Musa Morina, ish i burgosur politik nga diktatura komuniste

U lind më 26.02.1937 në fshatin Pus i Thatë, atëherë rrethi Kukës.

Me aspiratën e fortë të shkollimit në moshën 16-vjeçare, fillimisht kundër dëshirës së

Familjes, siguron një të drejtë studimi në Shkollën e Mesme Infermieri Shkodër.

Pasi mbaron shkollën e mesme në këtë qytet punon si infermier në Dragobi, Tropojë për

2 vjet derisa moblilizohet në shërbim ushatarak.

Pas një viti shërbimi në Korçë, arrestohet për tentativë arratisjeje dhe agjitacion e

propagandë dhe dënohet me 8 vjet burgim. Vuan 5 vjet burg në vitet 1956-1961 në burgje

të ndryshme të vendit. Në burg mëson anglisht nga eruditi dhe përkthyesi i mirënjohur

Jusuf Vrioni.

Në vitin 1962 rimerret në punë si infermier për shkak edhe të zbutjes së luftës së klasave

në atë vit.

Për 30 vjet punon si ndihmësmjek në Spitalin e vjetër të Kukësit, fshatrat Brrut, Gjinaj,

Pus të Thatë deri në vitin 1992. Është i përkushtuar në punë, punon për ngritjen

profesionale, mban marrëdhënie shumë të mira me njerëzit dhe kjo ia zbut disi barrën e

rëndë të persekutimit megjithë letrat e shumta anonime që iu shkruan.

Për një vit, 1974-1975 punon si inspektor fitosanitar në qytetin e Kukësit, por e largojnë

për biografi jo të përshtatshme për atë vend pune.

Në vitin 1992-1995, emërohet Sekretar i Këshillit të Rrethit Has, detyrë të cilën e kryen

me përkushtim deri kur ndërron jetë më 18 janar 1995.

I dhënë shumë pas leximeve nga letërsia dhe fusha të tjera, ai të jepte menjëherë idenë e

një njeriu me kulturë dhe humanizëm në komunikim me të. Mbante ditare të rregullta

ditore për mbi 30 vjet. Qendra shëndetësore ose siç quhej “ambulanca” e tij në

fshatin e lindjes në Pus të Thatë ka qenë shembulli më i mirë në rrethin e Kukësit për

ilaçet që mbante dhe shërbimin mjekësor që ofrohej. Memorie.al

I paharruari Aktori i Merituar Roland Trebicka lindi më 18 Janar 1947

Sot është 73 vjetori i lindjes së aktorit të madh Roland Trebicka, Artist i Merituar.

Këtë datë të shënuar e ka kujtuar edhe Teatri Kombëtar përmes një postimi në rrjetet sociale.

Roland Trebicka lindi në Korçë më 18 Janar 1947. Karriera e tij si aktor fillon me rolin e Kostës, në filmin “Debatik”, më 1961. Ndoshta, që këtu e ardhmja e tij ishte vendosur. Humori spontan, i cili i buron dhe në momentet më të vështira u shqua që në kohën e shërbimit ushtarak, ku shërbeu si aktor në Estradën profesioniste të SHQUP (Shtëpia Qendrore e Ushtrisë Popullore), e njohur si “Estrada e Ushtarit”.

Vitet në këtë trupë profesioniste ishin për Trebickën stazhi i nevojshëm, që i hapi më pas rrugën drejt Teatrit Popullor, sot Teatri Kombëtar. U bë anëtar i trupës së Teatrit Kombëtar më 1971dhe punoi aty deri në vitin 1999. Pas një përvoje trevjeçare me kompaninë “Publimedia”, u kthye në Teatrin Kombëtar. Në jetën e tij artistike, kulmin e suksesit në publik e arriti me rolin e Jovan Bregut në komedinë “Pallati 176”. Por rolet e aktorit Roland Trebicka në teatër janë të shumtë. Shikuesit e kujtojnë me nostalgji në rolet e Xhenarinos tek “Magjia e madhe”, Zganarelit tek “Don Zhuani”, Hlestakovit tek “Inspektori” (“Revizori”), te “Një burrë me trandafil”, “Ne të gjithë këndonim Margaritën”, “Darka e të marrëve”, “Jashtë bie borë”, “Stjuardesat”, Kontin Almaviva “Berberi i Seviljes”, Vinsenti “Të gjithë me huqe”, “Një tablo absurde”, “Endrra e Ismail Qemalit” etj. Në vitin 2002, për rolin e Rojës te “Mbreti po vdes”, Trebicka ishte kandidat për Çmimin “Aktori më i Mirë Mbështetës” në Festivalin Ndërkombëtar të Teatrit Eksperimental, Kajro. Ka luajtur edhe në disa filma, ndër të cilët vlen të përmenden “Ëndërr për një karrige” (Vaska) dhe “Koncert në vitin 1936” (Nesti). Për kontributin e tij në skenë, ai është nderuar me titujt “Artist i merituar”, “Mjeshtër i Madh” dhe së fundmi, Bashkia Korçë i akordoi titullin “Nder i qytetit”.

82449994_10156565487417121_5767519755674058752_n.jpg

82347378_10156565487617121_6768924851416596480_n.jpg

82628124_10156565487497121_7031829476166074368_n.jpg