VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

(Video) Saimir Pirgu me 9 Prill ne New York me Il Mio Canto

By | March 20, 2016

Komentet

Më 23 janar 1936 lindi Dhimitër Anagnosti, një nga regjisorët shqiptarë më të rëndësishëm të shekullit XX

Dhimitër Anagnosti (Vuno, 23 janar 1936) është një nga regjisorët shqiptarë më të rëndësishëm të shekullit XX.

Jetëshkrim

Shkollën fillore e kreu në fshatin e lindjes dhe shkollën unike dhe të mesme të përgjithshme i kreu në Vlorë. Më 1954 – 1960 ndoqi Institutin Kinematografik “VGIK” të Moskës, ku u diplomua për kinooperator. Së bashku me Viktor Gjikën xhiruan si punë diplome filmin “Njeriu kurrë nuk vdes”, një ekranizim i tregimit të Ernest Heminguejt, i cili u vlerësua me Çmimin e Parë në Festivalin Botëror të Shkollave Kinematografike, që u zhvillua në Holandë më 1961.

Filloi punë si operator në Kinostudion “Shqipëria e re” në 1961, me filmin “Debatik” (1961) e më pas me filmin “Toka jonë” (1964). Xhiroi edhe të parin film dokumentar me ngjyra “Gurët dekorativë”. Filmin e parë si regjisor e realizoi në vitin 1966, së bashku me Viktor Gjikën, “Komisari i dritës” dhe një vit më vonë i vetëm si regjisor filmin “Dueli i heshtur”. Në karrierën e tij 40-vjeçare ka realizuar 14 filma artistikë, 10 filma dokumentarë, ka fituar mjaft çmime në konkurse të ndryshme kombëtare e ndërkombëtare. Është autor i 15 skenarëve dhe pothuajse në të gjithë filmat e tij skenarin e ka shkruar vetë. Anagnosti është njeriu i mendimit të lirë, këmbëngulës në mbrojtjen e pikëpamjeve të tij, me një kurajë qytetare, e cila e ka vënë shpesh në shënjestër të mediokërve.

Për cilësitë e tij të rralla artistike, si dhe për veprat e tij dinjitoze është nderuar me titullin “Artist i Popullit”, 1987 dhe me kupën e karrierës në Festivalin e 10të Filmit Shqiptar. Viti 1991 e gjen të impenjuar në lëvizjen demokratike për pluralizmin në Shqipëri, motiv për të cilin zgjidhet edhe deputet i Partisë Demokratike në Kuvendin e Shqipërisë (1991-1996). Në 12 prill 1992 u emërua ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, post të cilin e mbajti deri në 4 dhjetor 1994, ku dha dorëheqjen. Anagnosti është ideator dhe kryetar i Fondacionit për Artin dhe Kulturën “Fan Noli”, duke mbështetur intelektualët më aktivë, duke u impenjuar në forcimin e kulturës shqiptare në vend e në botë. Në vitin 2001 shkroi, dhe vuri në skenë në Teatrin Kombëtar dramën e vetme “Nata e trokitjeve në xham”. Ndërsa në vitin 2005 korri sukses me filmin e tij më të fundit “Gjoleka, djali i Abazit”, film i nderuar me dy çmime ndërkombëtare në Itali.

Anagnosti është i martuar me aktoren e mirënjohur të skenës dhe ekranit shqiptar, “Artisten e Merituar” Roza Anagnosti.

Veprat artistike

Ai është autor i shumë filmave shqip:

Gjoleka, djali i Abazit (2006)
Kthimi i ushtrisë së vdekur (1989)
Përrallë nga e kaluara (1987)
Gurët e shtëpisë sime (1985)
Kujtime nga Gjirokastra (1983)
Vëllezër dhe shokë (1982)
Në shtëpinë tonë (1979)
Monumenti (1977)
Lulëkuqet mbi mure (1976)
Kur hiqen maskat (1975)
Cuca e maleve (1974)
Përjetësi (1974)
Motive nga dita e diel (1973)
Malet me blerim mbuluar (1971)
Parafabrikatet (1970)
Plagë të vjetra (1968)
Duel i heshtur (1967)
Komisari i dritës (1966)
Njeriu kurrë nuk vdes (1961)

Më 23 janar 1989 u nda nga jeta Salvador Dali, gjeniu i pikturës sureale

Koktej, pra përzierje, e sajuar bukur nga ndërthurja e gjenialitetit dhe delirit, piktorit të sureales dhe të botëve mitologjike, Salvador Daliu ka pasur një jetë të shënuar nga përçudnitë që nga fillimi i saj. Duke lindur në fakt tre ditë pas vdekjes së vëllait të madh, babai i tij mendoi se do të ishte mirë ta thërriste me të njëjtin emër, në mënyrë që ashtu të mos e harronte kurrë djalin e madh. Një rrethanë kjo pakëz „përkeqësuese“, e cila ka ndikuar gjithnjë në atë mungesë të barapeshës mendore që e ka karakterizuar gjithë jetën Salvador Dalinë.

Salvador Dali lindi në Figueras të Katalonjës, Spanjë, më 11 maj 1904. Kur ishte në moshë ende të njomë ai ekspozoi disa nga punimet e tij në pikturë në sallën e teatrit bashkiak të qytetit të tij të vogël. Ekspozita e parë u prit me një vlerësim të lartë nga kritika e asaj kohe.
Në vitin 1921 u regjistrua në Akademinë e Arteve të Bukura San Fernando në Madrid, ku ai do të lidhte miqësi me regjisorin Luis Bunjuel (Luis Buñuel ) dhe me poetin Federiko Garsia Lorka (Federico García Lorca ). Me Lorkën ai do ta kalonte verën në Kadakues (Cadaqués ) në vitin 1925. Vitin tjetër ai do të udhëtonte në Paris, ku do të takonte Pablo Pikasonë. Po atë vit Salvador Daliu përjashtohet nga Akademia ku studionte. Piktura e fazës së parë të krijimtarisë së tij është shënuar nga ndikime futuriste, kubiste, e mbi të gjitha nga ndikime prej veprës së Giorgio De Chirico. Në vitet e mëvonshme, miqësia e tij artistike dhe intelektuale me Lorkën e Bunjuelin do të çonte në prodhimin e disa vepra të skenografisë teatore e kinematografike, ndër të tjera në dy filmat e famshëm «Një qen andaluzian » (Un chien andalou)  dhe « Koha e artë » (L’âge d’or).
Në rrafshin e veprës piktorike, ndërkaq, shumë shpejt vemendja e tij do të tërhiqej drejt riprodhimit të pikturave të Max Ernst, Miró e Tanguy, mjeshtrave të cilët ai pëlqente t’i përkthente në pëlhurën e telajos. Në vitin 1929 Salvador Dali do të hynte përfundimisht në grupin e surealistëve e në vitin 1931, bashkë me Breton, elaboron teorinë artistike të « objekteve surealiste në funksion të simbolikës ». Por surealizmi i Dalísë mban gjithsesi vulën e fortë të personalitetit të Dalisë. Frymëzuar nga De Chirico e ushqyer me filozofinë e psikanalizës frojdiane, piktura e Salvador Dalisë në këtë periudhë është karakterizuar nga një teknikë tejet e përkryer, e ftohtë dhe e lëmuar.

Më 1930 ai publikon « Gruaja e dukëshme »(La femme visible), monografi kushtuar Galës, e cila që nga viti 1929 kishte qenë gruaja e tij , modelja e tij dhe muza e tij e gjithë jetës. Ky libër shënon orientimin e ri të piktorit Dalí, që fillon të shkojë drejt një realizmi pothuaj akademik me një ngjyresë të një deliri, pra të një dalldie pothuaj deformante, pra shpërfytyruese, nganjëherë deri edhe makabre. Pak vjet më vonë ai ndeshet ashpër me surealistët për shkak të pikturës “Enigma e Vilhelm Telit”. Kjo përplasje çon në vitin 1936 në shkëputjen e parë të tij nga grupi i Breton, shkëputje që do të bëhej përfundimtare tre vjet më vonë. Ndërkohë Dalí kishte marrë pjesë në Ekspozitën Ndërkombëtare të Surealistëve në Paris dhe në Amsterdam.
Midis viteve 1940 e 1948 jeton në Nju Jork, bashkë me të shoqen, Gala Eluar (Gala Éluard ),ish bashkëshortja e poetit Pol Eluar duke u marrë me modën dhe me stilizimin e modës. Gjatë këtyre viteve atij i jepet mundësia të ekspozojë në Muzeun e Arteve Moderne, pra Museum of Modern Art, bashkë me piktorin Miró e të kontribuojë me skenografinë filmin e Alfred Hiçkokut (Alfred Hitchcock ) « Unë do të të shpëtoj ». Në përfundim të kësaj periudhe njujorkeze ai largohet nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe rikthehet në Evropë bashkë me Galën.

Në vitin 1949 vazhdon veprimtarinë skenografike për kinematografinë, duke bashkëpunuar me Lukino Viskontin (Luchino Visconti ). Në vitet 1950 ekspozon në Itali, përkatësisht në Romë e Venecia, pastaj edhe në Uashington. Në vitin 1961 ai vë në skenë në Venecia Baletin e Galës (Ballet de Gala ), me koreografi të Maurice Béjart. Ekspozitat në vitet e mëvonshme janë të shumta në Nju Jork, Paris, Londër, deri në ekspozitën aq të rëndësishme antologjike në Madrid e Barcelonë në vitin 1983.
Shtatë vjet më vonë ekspozon veprat e tij stereoskopike, pra tërësore, në Guggenheim Museum e në maj 1978 emërohet anëtar i Akademisë së Arteve të Bukura (Accadémie des Beaux-Artes ) të Parisit. Vitin tjetër u ekspozua vepra retrospekitve e gjeniut Dalí në qendrën Georges Pompidou të Parisit, duke u transferuar më vonë në Tate Gallery të Londrës. Më 10 qershor 1982 vdes Gala e në korrikun e po atij viti i jepen tituj të lartë nderi nga bota politike. Në maj të vitit 1983 pikturon “Bishti i dallëndyshes”, e cila do të ishte piktura e fundit e jetës së Dalisë. Më 1984 ai pëson plagë të rënda për shkak të zjarrit që ra në dhomën e tij në kështjellën Pùbol, ku tashmë e kishte përqëndruar banimin e tij. Më 23 janar 1989 vdiq në mënyrë të menjëhershme në kullën Galatea nga një goditje e rëndë apoplektike, pra nga dambllaja.
Në zbatim të vullnetit të tij Salvador Daliu u varros në kriptën e Teatro-Museo Dalí në Figueras, pra në qytetin e tij të lindjes. Në testamentin e tij ai ia lë shtetit spanjoll gjithë pronën e tij. Një ekspozitë e madhe retrospektive postume, pra pas vdekjes, u organizua në Staatsgalerie të Shtutgardit, që pastaj u transferua në Kunsthaus Zurich. Në 100 vjetorin e lindjes së Salvador Dalisë, më 11 maj 2004, gjithë bota e përkujtoi.

Elida Buçpapaj

Më 11 janar 1946 lindi artistja e shquar e humorit Zyliha Miloti

Zyliha Miloti lindi më 11 janar 1946, në Shkodër. Mbaron shkollën e mesme “Jordan Misja” në vitin 1965 . Në vitin 1967 e në vijim paraqitet si një nga aktoret më të suksesshme të Estradës Profesioniste të qytetit të Shkodrës. Mban titullin “Mjeshtre e Madhe”.

Pa i mbushur 14 vjet, kur ishte në klasën e 7-të, ajo u paraqit për herë të parë para publikut si një këngëtare e vogël shumë e talentuar. Rolet e para kanë qenë dramatike dhe si aktore e humorit ajo i filloj në moshën 20 vjeçare në estradën profesioniste të qytetit të Shkodrës pranë teatrit “Migjeni”.
Galeria e personazheve që krijoi dhe eksperienca e saj, bënë që ajo të mbetet një nga aktoret e shquara në skenën e humorit shqiptar.
Rreth 60 vite karrierë artistike në Teatrin e Estradës dhe gjatë këtyre viteve ka realizuar më shumë se 260 premiera. Në çdo premierë rolet e saj kanë spikatur për interpretim të shkëlqyer dhe kanë qenë të arritura. Përveç këtyre ajo ka marrë pjesë në teatrin e dramës dhe në një numër të madh filmash të kinostudios “Shqipëria e re” dhe të atyre pas viteve ’90.

Gjithë jetën e saj pa u larguar asnjë ditë nga kjo estradë e që prej vitit 1967 ajo ka interpretuar plot gjallëri në shfaqet e planifikuara të asaj kohe në fshat, malësi si dhe në të gjithë Shqipërinë.

Zyliha Miloti ka pasur fatin e madh që ka punuar me një plejadë artistësh të mëdhenj, regjisor e shkrimtarë në estradën profesioniste të qytetit të Shkodrës pranë teatrit “Migjeni”. Ajo gjeti një grup aktorësh të paarritshëm.

Ka qenë regjisor i ndjeri Paulin Sekuj i cili ka punuar për një kohë të gjatë me Zylin, pastaj kanë vazhduar të tjerë regjisor të mëdhenj si: Serafin Fanko, Edmond Mhilli, Zehrudin Dokle,
Arjan Çuliq, Stefan Çapaliku, Gjergj Vlashi, Haxhi Rama, Fatbardh Smaja, Bruno Shllaku etj, si dhe shkrimtarët Fadil Kraja, Kolec Pepa, Paulin Selimi e të tjerë.

Nuk harrohet dyshja e humorit Tano Banushi – Zyliha Miloti, për 25 vite me radhë dhe më vonë me aktorin Paulin Preka që janë padyshim maja e estradës shqiptare.

Qindra role ka interpretuar Zyli edhe me aktorë të tjerë, duke pasur materiale letrare të jashtëzakonshëm, me të vërtetë secili më i mirë se tjetri.

Nuk harrohet kurrë autori i pashtershëm i burimit të këtij materiali letrar shkrimtari humorist, i ndjeri Paulin Selimi, cikli i parodive me Gjosho Vasinë, apo kupletet dhe paroditë e spikatura me aktorin, humoristin e shquar Zef Deda.

Në plejadën e mrekullueshme të aktorëve ka qenë edhe i paharrueshmi Hasan Smaja (Artist i merituar), Bik Pepa, si dhe aktorët e një brezi më të ri, Zef Deda( Mjeshter i Madh), Besnik Çinari( Mjeshter i Madh), Jolanda Shala, Katrina Biga, Drande Xhaj, Gëzim Kruja(Mjashter i Madh), Smajl Alia, Edmond Halili, Sandër Ruçi(Mjeshter i Madh), Anton Krosaj, Muhamet Çekini etj. Talenti dhe aftësia profesionale e Zylit, sigurisht që ka bërë të jetë e përshtatshme për këta aktor, duke punuar me një dëshirë e pasion të madh me të cilët sukseset kanë qenë gjithmonë të garantuar.

Zyliha Miloti ka qenë gjithmonë shumë energjike në rolet që ajo ka interpretuar me kaq siguri dhe madhështi, jo vetëm në estradë por edhe në dramë e komedi, pa harruar pjesëmarrjen e saj në filma, opereta etj. Ajo vazhdon të jetë aktive edhe sot në skenën e teatrit.

Zyliha Miloti ka luajtur në shumë shfaqje teatrale, por disa kanë mbetur si një identitet i saj, duke e thirrur me emrat e roleve siç janë: Hana, Rabija, Zade, Luli, dhe Lokes.

Zyli është vlerësuar me disa çmime, tituj dhe shpërblime. Artiste e Merituar, “Gruaja e vitit 2000-2001″ nga Instituti i Biografive në Kembrixh të Anglisë, duke u zgjedhur mes 2000 personaliteteve botërore.. Ka marrë çmime në “Ditët e humorit”, pastaj çmimin “Naim Frashëri i Artë” me motivacionin “Për kontribut të shquar në artin skenik dhe interpretim me nivel të lartë në gjininë e humorit”: “Mjeshtre e Madhe ”, dekoruar nga Presidenti i Republikës.

Më 11 janar 1999 u nda nga jeta kantautori i shquar italian Fabrizio De André

VOAL – Fabrizio De André lindi më 18 shkurt 1940 në Genova (Pegli) në Via De Nicolay 12 nga Luisa Amerio dhe Giuseppe De André, një profesor në disa institute private që ai drejton.

Në pranverën e vitit 1941, Profesor De André, një antifashist, duke parë përkeqësimin e situatës për shkak të luftës, shkoi në zonën e Astit në kërkim të një shtëpie në fermë ku familja e tij mund të strehohej dhe bleu pranë Revignano d’Asti, Calunga, Cascina dell’Orto ku Fabrizio kalon një pjesë të fëmijërisë së tij me nënën dhe vëllain e tij Mauro, i cili është katër vjet më i madh.

Këtu “Bicio” i vogël – siç e kishte nofkën – mëson për të gjitha aspektet e jetës fshatare, duke u integruar me vendasit dhe duke e bërë veten të pëlqyer prej tyre. Është pikërisht në këtë kontekst që fillojnë të shfaqen shenjat e para të interesit për muzikën: një ditë nëna e tij e gjen duke qëndruar në një karrige, me radion të vendosur, me synimin për të drejtuar një pjesë simfonike si dirigjent i orkestrës. Në fakt, legjenda thotë se ishte “Country Walsz” i dirigjentit dhe kompozitorit të famshëm Gino Marinuzzi, nga i cili, mbi njëzet e pesë vjet më vonë, Fabrizio do të frymëzohet për këngën “Vals për një dashuri”.

Më 1945 familja De André u kthye në Gjenovë, duke u vendosur në apartamentin e ri në Via Trieste 8. Në tetor 1946, Fabrizio i vogël u regjistrua në shkollën fillore në Institutin e murgeshave Marcelline (të cilat ai i riemërtoi “derra”) ku ai filloi të tregojnë temperamentin e tij rebel dhe jokonformist. Shenjat e qarta të intolerancës ndaj disiplinës nga ana e djalit më vonë bënë që bashkëshortët De André ta tërhiqnin atë nga struktura private për ta regjistruar në një shkollë shtetërore, Armando Diaz. Në vitin 1948, pasi kishin konstatuar predispozicionin e veçantë të djalit të tij, prindërit e Fabrizios, admiruesit e muzikës klasike, vendosën ta linin të studionte violinën duke ia besuar duarve të maestro Gattit, i cili menjëherë identifikoi talentin e nxënësit të ri.

Më 1951 De André filloi të ndiqte shkollën e mesme Giovanni Pascoli, por refuzimi i tij, në klasën e dytë, e tërboi babanë e tij në një mënyrë të tillë që ai e dërgoi atë, për arsim, te Jezuitët shumë të rreptë të Areccos. Ai më pas do të përfundojë shkollën e mesme në Palazzi. Në vitin 1954, në nivelin muzikor, ai gjithashtu trajtoi studimin e kitarës me maestron kolumbian Alex Giraldo.

Është viti vijues paraqitja e parë publike në një shfaqje bamirësie të organizuar në Teatro Carlo Felice nga Auxilium në Gjenovë. Grupi i tij i parë luan zhanre country dhe perëndimor, duke vizituar klube dhe ahengje private, por Fabrizio së shpejti i afrohet muzikës xhaz dhe, në ’56, zbulon këngën franceze si dhe atë të trubadurit mesjetar.

Kur u kthye nga Franca, babai i tij i solli dy dhurata nga 78-të nga Georges Brassens, nga të cilat muzikani që lindi fillon të përkthejë disa nga tekstet. Pasojnë gjimnazi, shkolla e mesme dhe më në fund studimet universitare (fakulteti juridik), të ndërprera me gjashtë provime për të mbaruar. Albumi i tij i parë doli më ’58 (single i harruar tashmë “Nuvole barocche”), pasuar nga episodet e tjera me 45 rpm, por pika e kthesës artistike u maturua disa vjet më vonë, kur Mina regjistroi “La Canzone di Marinella” për të. Kthehet në një sukses të madh.

Ndër miqtë e tij në atë kohë janë Gino Paoli, Luigi Tenco, Paolo Villaggio. Më 1962 ai u martua me Enrica Rignon dhe lindi djali i tyre Cristiano.

Janë modelet amerikane dhe franceze të kohës që magjepsën këngëtarin e ri, që shoqëron veten me kitarën akustike, i cili lufton kundër hipokrizisë fanatike dhe konventave mbizotëruese borgjeze, në këngë që më vonë u bënë historike si “La Guerra di Piero”, ” Bocca di Rosa “,” Via del Campo “. Albumet e tjerë ndoqën, të mirëpritur me entuziazëm nga një grusht të dashuruarish, por kaluan në heshtje nga kritikët. Ashtu siç fati vetë shënoi albume të mrekullueshëm si “Lajmi i Mirë” (nga 1970, një riinterpretim i Ungjijve apokrifë), dhe “Jo për para, as për dashuri as për parajsë”, përshtatja e Antologjisë së Lumit Lugë, e nënshkruar së bashku me Fernanda Pivano, pa harruar punën e thellë pacifiste të “Historisë së një punonjësi”.

Vetëm që nga viti 1975 De André, i ndrojtur dhe i heshtur, pranon të performojë në turne. Luvi lindi në vitin 1977, vajza e dytë e partneres së tij Dori Ghezzi. Këngëtarja bionde dhe De André rrëmbehen nga anaonimë sardë, në vilën e tyre në Tempio Pausania më 1979. Rrëmbimi zgjat katër muaj dhe çon në krijimin e “Indianit” më 1981 ku kultura sardeiane e barinjve është e kombinuar me atë të vendasve të Amerikës. Shenjtërimi ndërkombëtar vjen me “Creuza de ma”, më 1984 ku dialekti ligurian dhe atmosfera e tingullit mesdhetar tregojnë erëra, karaktere dhe histori të portit. Albumi shënon një moment historik për muzikën e atëhershme world music italiane të sapolindur dhe jepet nga kritikët si albumi më i mirë i vitit dhe i dekadës.

Në vitin 1988 ai u martua me partneren e tij Dori Ghezzi dhe në 1989 ai filloi një bashkëpunim me Ivano Fossati (nga i cili lindën këngë si “Këto vende para detit”). Në vitin 1990 ai lëshoi ​​”Retë”, një sukses i madh për sa i përket shitjeve dhe kritikëve, i cili u shoqërua me një turne triumfal. Ndjek albumin live të ’91 dhe turneun teatral të vitit 1992, pastaj një heshtje prej katër vjetësh, i ndërprerë vetëm në vitin 1996, kur kthehet në tregun e rekordeve me “Anime Salve”, një album tjetër shumë i dashur nga kritika dhe publiku. Më 11 Janar 1999 Fabrizio De André vdiq në Milano, i goditur nga një sëmundje e pashërueshme. Varrimi i tij bëhet më 13 janar në Genova në prani të mbi dhjetë mijë njerëzve./Elida Buçpapaj

Më 4 janar 1928 lindi Avni Mula, kompozitor dhe këngëtar i shquar, Artist i Popullit dhe Nderi i Kombit

Artisti i Popullit Avni Mula, këngëtar dhe kompozitor i suksesshëm, autor i mjaft këngëve fituese në aktivitete muzikore kombëtare.

Ai ka lindur  në Gjakovë në 4 janar të 1928, në një familje ku ishte i shtati fëmijë, më i vogli mes tre djemve dhe vajzave në atë familje.

Familja Mula është një nga Familjet e Mëdha të Artistëve shqiptarë, ku të gjithë anëtarët e familjes janë artistë: Avni Mula, Nina Mula dhe dy vajzat, Adelina Mula, pianiste dhe Inva Mula, me famë botërore.

Studimet e larta muzikore i kreu në Konservatorin “Çajkovski” të Moskës (1952-1957), ku u diplomua si këngëtar lirik, bariton.

Gjatë studimeve ai u njoh dhe u martua me sopranon ruse Nina Mula me të cilën kaloi një jetë të mrekullueshme.

Familja Mula është një nga Familjet e Mëdha të Artistëve shqiptarë, ku të gjithë anëtarët e familjes janë artistë: Avni Mula, Nina Mula dhe dy vajzat, Adelina Mula, pianiste dhe Inva Mula, me famë botërore.

Karrierën artistike Avni Mula e nisi menjëherë pas kthimit nga Moska si solist në Teatrin e Operës dhe Baletit, duke realizuar role kryesore të repertorit operistik të kohës, përmes së cilave u dallua për nivelin e lartë të zgjidhjeve muzikore-skenike. Veçohen realizimet e figurës së Figaros te “Berberi i Seviljes” të Rosinit, Gjetës tek “Mrika” e Prenk Jakovës, etj.

Avni Mula zhvilloi një aktivitet të pasur koncertal brenda dhe jashtë Shqipërisë. Veprimtarinë krijuese e nisi në gjysmën e dytë të viteve ’60, fillimisht në fushën e këngës e të romancës dhe më pas si autor i veprave të mëdha vokale-koncertale, kantata, poema vokale dhe skenike, ku veçohen opereta “Karnavalet e Korçës” dhe opera “Borana”.

Studimet e larta muzikore i kreu në Konservatorin “Çajkovski” të Moskës (1952-1957), ku u diplomua si këngëtar lirik. Karrierën artistike e nisi menjëherë mbas kthimit nga Moska si solist në Teatrin e Operës dhe Baletit, duke realizuar role kryesore të repertorit operistik të kohës, përmes së cilave u dallua për nivelin e lartë të zgjidhjeve muzikore-skenike. Veçohen realizimet e figurës së Figaros te “Berberi i Seviljes” të Rosinit, Onjeginit tek “Eugjen Onjegin” të Çajkovskit dhe Gjetës tek “Mrika” e Prenk Jakovës. Zhvilloi një aktivitet të pasur koncertal brenda dhe jashtë vendit. Veprimtarinë krijuese e nisi në gjysmën e dytë të viteve ’60, fillimisht në fushën e këngës e të romancës dhe më pas si autor i veprave të mëdha vokale-koncertale, kantata, poema vokale dhe skenike, ku veçohen opereta “Karnavalet e Korçës” dhe opera “Borana”. Firmën e tij mbajnë edhe shumë këngë të muzikës së lehtë, mes të cilave “Valsi i lumturisë”.

Në Dhjetor 1962, Avni Mula merr pjesë në Festivali i 1-ë në RTSH me këngën “Kendoj”.

Në Dhjetor 1962, Ibrahim Tukiçi & Avni Mula marrin pjesë në Festivali I Në Rtsh me këngën “Jeta E Re Ne Na Pret”.

Në Dhjetor 1962, Gjoni Athanas & Avni Mula marrin pjesë në Festivali I Në Rtsh me këngën “Shprese”.

Në Dhjetor 1962, Avni Mula merr pjesë në Festivali I Në Rtsh me këngën “Ne Stadium”.

Në Dhjetor 1963, Avni Mula merr pjesë në Festivali i 2-të në RTSH me këngën “Degjo O Hane”.

Në Dhjetor 1965, Avni Mula merr pjesë në Festivali i 4-të në RTSH me këngën “Valsi I Lumturise”.

Në Dhjetor 1974, Avni Mula merr pjesë në Festivali i 13-të në RTSH me këngën “Kënga Zjarr”.

Në Dhjetor 1976, Avni Mula merr pjesë në Festivali i 15-të në RTSH me këngën “Nene Moj Do Pres Gershetin”.

Në Dhjetor 1977, Avni Mula merr pjesë në Festivali i 16-të në RTSH me këngën “Kasollja E Galigatit”.

Në Dhjetor 1978, Avni Mula merr pjesë në Festivali i 17-të në RTSH me këngën “Shqipëri O Vendi Im”.

Në Dhjetor 1980, Avni Mula merr pjesë në Festivali i 19-të në RTSH me këngën “Për Ty çelin Mijëra Mëngjese”.

Në Dhjetor 1981, Avni Mula merr pjesë në Festivali i 20-të në RTSH me këngën “Me Kujton Ti Ato Vite”.

Më datë 9 Shtator 2008, Liliana Kondakçi & Avni Mula publikojnë videoklipin “Udhetim Ne Pranvere”.

Më datë 2 Shkurt 2009, Avni Mula publikon videoklipin “Vajza Me Kaçurrela”.

Nga këngët më të fashme janë: “Nënë Moj Do Pres Gërshetin”, e cila fitoi çmimin e parë në Festivalin e 1976 dhe u interpretua nga Vaçe Zela. “Këngët e vendit tim”, “Valsi i Lumturisë”. “Një Djep Në Barrikadë”, kënduar nga Marina Grabovari: Kënga fitoi çmimin e parë në Festivalin e vitit 1982. Mula gjithashtu ka kompozuar një opera, Nëna Shqipëri) dhe dy kompozime për filmat Lumi i Dritës dhe Karnavalet.

Për kontributin e tij, ai ka marrë disa nga medaljet më të larta të vlerësimit nga qeveria shqiptare, dekoratën e Artistit të Popullit të Shqipërisë dhe dekoratën Nderi i Kombit.

Avni Mula ka ndërruar jetë më 29 tetor 2020, në moshën 92-vjeçare. Lajmin e ka dhënë vet e bija, tenorja e famshme Inva Mula. Përmes një postimi në ‘Facebook’, Inva Mula shkruan fjalë prekëse dedikuar gjigandit të këngës shqiptare, ku spikat ‘Valsi i Lumturisë’.

Më 21 dhjetor 1937 lindi aktorja e shquar hollivudiane Jane Fonda

VOAL – Jane Fonda lindi më 21 dhjetor 1937 në New York nga aktori legjendar Henry Fonda dhe e famshmja Frances Seymour Brokaw, e cila bëri vetëvrasje më 1950.

Një legjendë e Hollivudit tregon se Bette Davis, në setin e “Daughter of the Wind”, iu desh të xhirojë disa skena duke folur me një mur të zbrazët, sepse partneri i saj, Henry Fonda, duhej të largohej me nxitim për në New York për të marrë pjesë në lindjen e vajzës së tij të madhe Jane.

Jane e re nuk duket e interesuar të ndjekë hapat e prindit të saj të famshëm. Jane studion në Vassar dhe më pas në Evropë, më në fund kthehet në SHBA me synimin për të punuar si modele. Sidoqoftë, takimi me Lee Strasberg e bind atë të marrë pjesë në mësimet e tij në “Studio e Aktorëve”; debutimi i filmit arrin në 1960 me “Në majë të gishtave”.

Nga 1962 e tutje karriera e Jane Fonda është pasuruar me filma të shumtë, ndër të cilët ia vlen të kujtohet të paktën “Ecni në anën e egër”.

Më 1964 ajo u takua me regjisorin Roger Vadim, i cili e përfshiu atë në kastin e “Rrethi i Dashurisë”; çifti do të martohet vitin e ardhshëm. Jane më pas merr pjesë në komedinë perëndimore “Cat Ballou” përkrah Lee Marvin.

Vadim e drejton atë në disa filma që arrijnë ta bëjnë atë një simbol seksi, më i rëndësishmi prej të cilëve, të paktën nga pikëpamja e fillimit të popullaritetit, është padyshim “Barbarella”, një karikaturë përcëlluese që u shfaq në agimin e protestës studentore të 1968, dhe e cila shfrytëzoi mënyrën e re dhe çliruese të të kuptuarit të seksit.

Sidoqoftë, një precedent i vogël tashmë kishte nxjerrë në pah karakterin e lumtur të aktores kur, për habinë e shumë vetave (dhe mbi të gjitha të babait të saj), Jane Fonda shfaqet e zhveshur në “Kënaqësia dhe dashuria” e drejtuar gjithashtu nga Vadim. Historianët e filmit argumentojnë se, në thelb, ajo ishte aktorja e parë amerikane me ndonjë rëndësi që interpretoi e zhveshur në ekran.

Sidoqoftë, aktorja inteligjente së shpejti kupton se imazhi i seks simbolit i bie ngusht, se ai rol e kufizon; ajo fillon të rebelohet kundër klisheve që mbart me vete, për të shpëtuar nga etiketat që i kanë qëndruar asaj, gjithashtu në funksion të aktivizmit në rritje politik që e sheh atë gjithnjë e më të përfshirë.

Në fakt, duke filluar nga vitet 1970, Jane Fonda i dha jetë angazhimit të saj politik intensiv që synonte kryesisht protestën ndaj Luftës së Vietnamit. Vizita e saj në Hanoi dhe propaganda e saj pro Vietnamit Verior i dhanë asaj pseudonimin “Hanoi Jane”, por gjithashtu e bëri atë të mos pëlqehej nga shumë. Vetëm më vonë, shumë vite më vonë, ajo do të rishikojë pozicionet politike me një sens të ri kritik.

Ndërkohë, karriera e saj si aktore arrin qëllime të jashtëzakonshme: pas “Zbathur në park” (1967), më 1969 ajo fitoi të parën nga shtatë nominimet e saj për Oskar për “A nuk vriten kuajt kështu?”, nga Sidney Pollack; më 1971 fitoi Oskarin me “Një thirrje për Inspektorin Klute”, për rolin e prostitutës Bree Daniel. Statuja e dytë erdhi më 1978 për “Kthimi në shtëpi” i Hal Ashby. Pas martesës me Vadim, më 1973 Jane Fonda u martua me Tom Hayden, një politikan në karrierë me një të kaluar si pacifist. Gjatë të njëjtës dekadë, mori pjesë në Godard “Crack master, gjithçka është në rregull”, George Cukor “Kopshti i lumturisë”, Fred Zinneman “Jiulia” (për të cilin ai fitoi Globin e Artë 1977 si aktorja më e mirë dhe merr një nominim për Oskar), në “California Suite” me regji të Herbert Ross dhe në “Sindroma Kineze”.

Gjatë viteve 1980 Jane Fonda filloi të pakësonte paraqitjet e saj në ekranin e madh, deri në anulimin e plotë të tyre, ndërsa iu përkushtua gjithnjë e më shpesh bërjes së videove të gjimnastikës aerobike, duke shpikur një karrierë të dytë dhe shumë të suksesshme në këtë sektor. . Sa i përket kinemasë, dekada hapet me “Në liqenin e artë”, 1981 – hera e parë dhe e vetmja në të cilën Jane aktron në një film së bashku me babanë e saj – dhe përfundon me “Letra dashurie” (1990, drejtuar nga Martin Ritt).

Më 1991 Jane Fonda u martua me manjatin Ted Turner në një martesë të tretë, një martesë fundi i së cilës u bë zyrtare në fillim të vitit 2000. Në Mars 2001 vendosi të dhurojë shumën prej 12.5 milion dollarë Shkollës së Edukimit të Universitetit Harward në mënyrë që të krijojë një “Qendër për Studime Edukative”: motivimi është që kultura aktuale u tregon djemeve dhe vajzave një pamje të shtrembëruar të asaj që është e nevojshme të mësojnë të bëhen burra dhe gra.

Jane Fonda më pas u kthye në ekranin e madh me filmin komik “Ajo vjehërr përbindëshe” (2005) në të cilin ajo luan së bashku me bukuroshen Jennifer Lopez. Në të njëjtin vit, u botua autobiografia e saj, me titull Jeta ime deri tani. Ajo vazhdoi të punonte në prodhime të ndryshme të SHBA, duke i lejuar vetes një parantezë më 2011 me Dhe nëse do të jetonim të gjithë së bashku? në të cilën, dyzet vjet pas mjeshtrit të Crack, gjithçka është në rregull nga Jean-Luc Godard (1972), ajo luajti përsëri në frëngjisht. Ajo u shfaq si një personazh i përsëritur në serinë televizive të prodhuar nga HBO The Newsroom. Në vitin 2015 fitoi çmimet OFTA për komedinë më të mirë për seritë televizive Grace dhe Frankie. Në të njëjtin vit mori pjesë në filmin Rinia nga Paolo Sorrentino. Në vitin 2017 prezantoi filmin Shpirtrat tanë natën nga Ritesh Batra, i shfaqur jashtë konkurrencës në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Venecia, për të cilin ajo është edhe një herë protagonist së bashku me Robert Redford. Filmi tregon historinë e dashurisë së dy vejushave tetëdhjetë vjeçare. Me atë rast të dy aktorët morën Luanin e Artë për Arritjet e Jetës. Në vitin 2018 ajou kthye në komedi me Klubin e Librit të Bill Holderman – Gjithçka mund të ndodhë, përballë Diane Keaton, Candice Bergen dhe Mary Steenburgen./Elida Buçpapaj

Më 17 dhjetor 1770 lindi Ludwig van Beethoven, kompozitori më i madh i të gjitha kohërave

 

Ludwig van Beethoven (sqt. Ludvig van Bethovën) u pagëzua më 17 dhjetor 1770 në Bon, Gjermani dhe vdiq më 26 mars 1827 në Vjenë, Austri. Ishte kompozitor i Epokës Klasike Gjermane.

Prejardhja e emrit

Nuk ka datë të saktë të ditëlindjes së tij por dihet se është pagëzuar me 17 Dhjetor. Emri Beethoven rrjedh nga shekulli XVII në Holandë. Fjala holandeze “beet” do të thotë bahçe. Fjala tjetër “hoven” do të thotë kopsht, jo vetëm toka, por edhe ndërtesa në të. Disa nga kërkuesit për prejardhjen e tij, e cekin “Betuwe”-n si një vend ku kohë më parë një familje Gjermane kishte gjetur “një livadh të mirë”, ku fjala “bet” që do të thotë “më mirë” në holandisht është përdorur për ta përshkruar atë vend. Sidoqoftë, përdorimi i fjalës “van” që do të thotë “nga”, tregon se ky emër i referohet atij “livadhit të mirë” dhe që më vonë është shndërruar në “beetgarden”. Në shekullin XVI dhe XVII, ky vend është quajtur gjithashtu edhe si Piethoff, Betthoff dhe Biethof.

Fëmijëria

Beethoven-i filloi hapat e parë të muzikës nën përkujdesjen edukative të babait të tij i cili ishte i varur nga alkooli dhe që besohet se e ka rrahur gjatë mësimeve. Talenti i tij ishte shfaqur mjaft herët dhe ai kishte mësuar aq sa për të interpretuar në moshën 7 vjeçare. Babai i tij, i cili gjithashtu ishte një muzikant, mundohej që Beethoven-in ta bënte një gjeni si Mozartin në moshën e tij fëmijërore.

1779 – 1799

Në vitin 1779 Beethoven-i u bë nxënës i Christian Gottlob Neefe, i cili i mësoi atij kompozimin. Beethoven-i shpejt mësoi të punojë me Neefe-në si asistent organist, së pari pa pagesë e pastaj edhe si i punësuar.

Më 1787, Beethoven-i udhëtoi në Vienë duke shpresuar se mund të studiojë me Mozart-in. Disa thonë se ai interpretoi para Mozart-it dhe i ka lënë përshtypje, por mësuesit e asaj kohe thonë se nuk është e vërtetë. Por pas 2 javësh në Vienë, ai merr vesh se e ëma është e sëmurë, kështu që detyrohet të kthehet në Bonn. Pas një kohe, nëna e tij vdes dhe babai i tij thellohet edhe më tepër në alkoolizëm. Si rezultat, ai detyrohet të përkujdeset për dy vëllezërit e tij më të vegjël dhe i kalon 5 vjetët e ardhshme në Bonn. Më vonë, më 1792 ai u kthye përsëri në Vienë. Ai nuk ju përkushtua menjëherë kompozimit. Vendosi të studionte dhe të ushtronte në piano. Duke punuar nën drejtimin e Jozef Hajdn-it ai arriti aq shumë sa që vendosi të ndjekë edhe orë mësimi për violinë. Paraqitja e tij e parë publike në Vienë ndodhi në vitin 1795, me koncertin e tij të parë në piano. Gjatë karrierës së tij, Beethoven-i më shumë i kushtoi rëndësi pianos solo, simfonive e më vonë edhe zhanreve të tjera.

1800 – 1827

Rreth vitit 1801 Beethoven-i filloi te humbasë dëgjimin. Ai vuajti nga dëmtime të brendshme që ia vështirësuan atij dëgjimin e muzikës. Mendohet se njëri nga shkaktarët ishte uji i ftohtë në të cilin ai e vendoste kokën për të mos e zënë gjumi gjatë punës. Ai vdiq i varfër nga një sëmundje në veshka në vitin 1827.

Beethoven mbi pullë postale e postës gjermane në vitin 1970 për 200-vjetorin e tij

Vepra

‘Ylli’ i Bethoven në trotuar në qendër të qytetit të Vienës

Me ndihmën e elektorit, që ishte Princi në pushtet në atë kohë, Beethoveni shkoi përsëri në Vienë në 1792. Beethoveni nuk e paraqiti veten si kompozitor menjëherë, por iu përkushtua studimit dhe pianos. Ai po ashtu mori leksione në violinë nën mbikqyrjen e Joseph Haydn. Beethoveni mori një reputacion si një profesionist duke luajtur në sallat e fisnikërisë ku shpesh luante veprat e Bach-ut.

Me shkuarjen e Joseph Haydn në Angli në vitin 1794, Beethoveni pritej që të shkonte në shtëpi, por ai qëndroi në Vienë që t’i vazhdonte mësimet e tij. Edhe pse bursës së tij i kishte kaluar afati, shumë fisnikë e dalluan talentin e tij dhe i dhanë ndihma financiare.

Beethoveni e kishte paraqitjen e tij të parë para publikut të Vienës në vitin 1795 me koncertin e tij të dytë për piano. Gjatë fillimit të karrieres së tij ai më së shumti merrej me piano solo. Seria e tij e famshme e 32 soneteve për piano daton para vitit 1802 ku më e njohura është “Pathétique”. Të gjithë muzikantët pajtohen se veprat e hershme të Beethoven-it ishin shumë te ngjashme me ato të Hayden dhe Mozartit. Rreth vitit 1801 Beethoven filloi ta humbiste dëgjimin. Ka histori që gjatë premierës se Simfonisë së Nëntë i është dashur që të kthehej nga publiku që të shikonte apllauzin e tyre. Duke mos dëgjuar asgjë nga fund i vitit 1802 ai ra në depresion dhe tentoi të bënte vetvrasje. Ai la Vienen për nje qytet të vogël Austriak, Hailkengstand, ku vazhdoi të jetojë përmes artit të tij. Ai vazhdoi të kompozonte edhe pse gati nuk dëgjonte asgjë. Pas një tentimi të dështuar që të luante vetë vepren e tij Piano Concerto Nr.5 ‘Emperor’ ai nuk luajti më asnjëherë para publikut

Rreth vitit 1803 Beethoveni deklaroi “Nuk jam i kënaqur me punën time deri tani, duhet të ndjek një rrugë të re”. Hapin i tij të parë të madh e bëri me simfoninë “Eroica” në E flat e cila ishte shumë më e madhe se çdo vepër e asaj kohe. Edhe pse nuk u prit mirë nga kritika, vepra prapseprapë ishte e suksesshme. Në atë kohë Beethoveni shkroi Simfonitë nga 3 deri ne 8 gjithashtu sonatat Waldstein dhe Appassionata si dhe operen Fidelio dhe shume kompozime te tjera. Në vitin 1810 Beethoveni u nderua nga E.T.A. Hoffman si nje ndër tre kompozitorët e mëdhenj dhe e quajti Simfoninë e Pestë si veprën më të rëndësishme të kohës. Ne vitet e fundit te jetes se tij ai filloi te studionte veprat e Bachut dhe Hendelit se dhe shkroi Simfonin e tij te Nëntë, ndoshta vepren më të mirë të tij.

Artistja Meri File portretizon piktoren e mirënjohur Lumturi Blloshmi të sapo ndarë nga jeta

 

voal.ch – Voal.ch po i sjell lexuesit portretin e piktores të njohur Lumturi Blloshmi e sapo ndarë nga jeta pasi infektimit me Covid 19.

Portreti është punuar nga artistja e talentuar Meri File.

 

 

 

 

Tablotë e artistëve të huaj, një akt dashurie ndaj shqiptarëve… – Nga ISMAIL KADARE

Parathënie për Enciklopedinë “Shqiptarët në Artin Botëror”të Prof. Ferid Hudhri

(Botim i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë)

 Në sallonin e pritjes të njërës prej kështjellave mesjetare të Luarës në Francë, të Borgarit në Blezua, midis portreteve të njerëzve e të kapedanëve të shquar të kohës, është edhe një portret i Skënderbeut. Merret me mend se një portret i vendosur në një dhomë pritjeje, në një mënyrë ose një tjetër, tërheq vëmendjen e mysafirëve dhe zgjon bisedën për të.

Portreti dhe biseda për Gjergj Kastriotin në një dhomë kështjelle mesjetare europiane nuk ishte as gjë e rrallë, e as rastësi në shekullin e pesëmbëdhjetë e në shekujt e tjerë më pas. Shqiptarët po derdhnin gjak pikërisht në portat e Europës. Lajmet për të dhe për dyndjet osmane, që ata kishin frenuar bashkë me popujt e tjerë të Ballkanit, vinin të turbullta e plot ankth nga kryeqyteti në kryeqytet, nga kështjella në kështjellë. Flitej me pasion për ndihmën që duhej të jepej, për rrezikun që kërcënonte Europën, për nevojën e organizimit të një kryqëzate të re paneuropiane, në krye të së cilës mund të vihej Gjergj Kastrioti.

Kaluan kështu mjaft vjet. Bashkë me kalimin e rrezikut, kancelaritë e Europës e harruan shumë shpejt popullin e vogël, që u gjet në qendër të ciklonit. Interesi u zbeh nga shekulli në shekull, pasionin e zëvendësoi indiferenca dhe kjo vazhdoi gjer në formulën cinike të kryeministrit anglez Chamberlen, në mëngjesin e 7 prillit 1939, në çastet kur Shqipëria u pushtua prej fashizmit: “Anglia s’ka ndonjë interes të veçantë në Shqipëri.”

Por ndërsa u harrua prej shteteve e kancelarive, Shqipëria nuk u harrua prej letërsisë dhe artit evropian. Bajroni, Vivaldi, Delakrua dhe dhjetëra e dhjetëra shkrimtarë, kompozitorë e piktorë të njohur, vazhduan të kërkojnë e të gjejnë motive të papërsëritshme në dramën, tingujt dhe ngjyrat e këtij vendi.

Anglia e Chamberlen-it mund të mos kishte interes për Shqipërinë, por Anglia e Bajronit kishte tjetër mendim. Dhe për cilindo ishte fare e qartë se ky i dyti ishte mendimi i vërtetë i një vendi dhe i një populli.

Vice-versa, populli shqiptar në këngë e në balada prekëse ka folur shpesh për popujt e tjerë të kontinentit. Në këngët e tij nuk mungojnë gëzimet e hidhërimet e tyre, nuk mungojnë as Parisi, as Vjena, as Londra, Athina e Venediku.

Me librin “Shqiptarët në vepra të piktorëve të huaj” (1989), Ferid Hudhri na dëshmoi, për herë të parë në mënyrë bindëse, atë komunikim fisnik midis popujve të realizuar nëpërmjet pikturës. Pas një pune të gjatë hulumtuese ai na dëshmoi se me dhjetëra kanë qenë piktorët, që duke udhëtuar nëpër Shqipëri, kanë marrë me vete, për t’i ringjallur më pas në pëlhurë, ngjyrat dhe fytyrën komplekse të saj e të shqiptarëve. Të tjerë që, për arsye të ndryshme, nuk erdhën dot fizikisht, erdhën me mendjen dhe përfytyrimin e tyre, huajtën kostume shqiptare nga kolegët, shpejtuan në studiot e tyre dhe atje, me ndihmën e atyre ngjyrave të paharrueshme, të asaj çka kishin dëgjuar dhe të intuitës që kanë artistët e vërtetë, krijuan tablo të një vlere të pakontestueshme.

Pas shumë kërkimeve e hulumtimeve të tjera, gjatë 30 vjetëve të fundit, studiuesi Hudhri me enciklopedinë “Shqiptarët në Artin Botëror”, po na e sjell më të plotë krijimtarinë me temë shqiptare të autorëve të huaj; nga 118 artistë që u bënë të njohur në librin e parë me këtë temë, në botimin e ri paraqiten 1450 piktorë, skulptorë, grafistë, koleksionistë dhe autorë të tjerë, bashkë me veprat e tyre si dhe historikun e lidhjeve me Shqipërinë.

Enciklopedia është një provë më shumë për kontaktet e pandërprera të shqiptarëve me Perëndimin, për interesimin e artistëve, studiuesve, udhëtarëve dhe hulumtuesve të ndryshëm perëndimorë. Nëse dikush nuk do të kishte parë larminë e pafundme të imazheve që ofron kjo enciklopedi, do ta kishte të vështirë të besonte se të huajt kanë pikturuar apo vizatuar kaq shumë imazhe të Shqipërisë dhe shqiptarëve.

Kjo enciklopedi është një pasqyrë e mbajtur nga të huajt ku ne shohim imazhin tonë; mbase nganjëherë na duken tepër të largët ata shqiptarë e ato shqiptarka që na shohin nga veprat e artit, nganjëherë çuditemi sa pak na ngjajnë dhe sa të largëta na duken qëndrimet dhe sjelljet e tyre, na habit galeria e pafundme e tipave shoqërorë nga të gjitha shtresat e popullsisë, tipa dhe karaktere të veçantë, herë romantikë dhe herë prozaikë, me një larmi të pafundme materiali etnografik kostumesh, orendish dhe mjedisesh. Pra, gjerësia e hapësirës kohore dhe larmia topografike që përmban kjo hartë imazhesh është njëra nga vlerat e padiskutueshme të kësaj enciklopedie, e paarritur nga studimet e mëparshme në fushën e arteve pamore.

Figurat e arbëreshëve ishin ndër të parat imazhe që u krijuan nga autorët europianë. Ndryshe nga bashkatdhetarët e tjerë që mbetën nën okupimin osman, shqiptarë që emigruan në Itali u afruan më pranë botës së artit perëndimor. Kështu, krahas piktorëve vendas, si B. Pinelli, Mulinaretto, E. Maria Bergler, A. Cefaly, imazhet e arbëreshëve u përjetësuan edhe nga francezët F. Magaut, C. Corot, G. Vuillier, belgu J. F. Voet, danezi A. Kushler, maltezi V. Fenech dhe autorë të vendeve të tjera. Ndërsa veshjet shqiptare, të pranishme edhe në studio të artistëve të huaj, gjatë shekullit XIX u bënë motivi kryesor për shumë vepra arti. Krahas albumeve më të hershme me kostume të zgjedhura nga Shqipëria të autorëve J. Cartëright, O. Stackelberg, L. Dupre, P. Beresford (të botuara midis viteve 1822-1855), të veshur me kostum shqiptar u pikturuan disa personazhe të njohur të kohës. Pas poetit Byron, Phillips ka përjetësuar në telajo edhe Sir Austen Henry Layard-in, shkrimtarin Edëard John Trelaëny dhe kolonelin George Vivian me rroba shqiptare. Me kostumin shqiptar janë pikturuar apo fotografuar edhe shkrimtarët Alexandre Duma, Pier Loti, aktorja amerikane Mary Anderson si dhe personazhe të tjerë të njohur.

Krahas artistëve, në vendet perëndimore u bënë të njohur edhe disa koleksionistë me origjinë shqiptare. Vila Albani, e themeluar nga Aleksander Albani në Romën e vitit 1760, vlerësohet si një nga vilat e para Muze në Europë. Duke bashkëpunuar me Johann Ëinckelmann-in dhe piktorin Rafael Mengs, ai grumbulloi një koleksion të pasur nga antikiteti dhe arti bashkëkohor, duke e shndërruar Vilën në qendër diskutimesh midis artistëve italianë dhe nga vende të tjera. Familja Durazzo në Genova, me financimin e artistëve krijoi një nga koleksionet më të çmuara në Itali, me 400 piktura, skulptura e krijime të tjera nga artistët më të njohur të kohës. Në ekspozitën që u hap në vitin 2004 në Gjenovë, të titulluar “Da Tintoretto a Rubens”, nga ai koleksion u ekspozuan edhe veprat e piktorëve të shquar Rembrandt, Veronese, Dürer, Mantegna, Fragonard, Rigaud etj.

Pas paraqitjes së veprave të veçanta nëpër sallonet e kryeqyteteve europiane, me tablotë kushtuar shqiptarëve u organizuan disa ekspozita të posaçme. Midis 90 ekspozimeve më të rëndësishme, që fillojnë me peizazhet e piktorit Hermann Urban në Mynihun e vitit 1900, mund të veçojmë: grupin prej 23 artistësh italianë, që pasi pikturuan disa javë nëpër Shqipëri, paraqitën 94 vepra në ekspozitën e Barit të vitin 1939; 18 artistët polakë (midis tyre 7 gra e vajza) që zbritën me anije në Durrësin e vitit 1955, realizuan 100 peizazhe, tablo e vizatime, për t’i ekspozuar po atë vit në Varshavë; ekspozitën “Nëpër Shqipëri” të vitit 1959 në Moskë me 215 punime artistike (numri më i madh i tablove me temë shqiptare që është ekspozuar deri tani nëpër botë); apo “Përshtypjet nga Shqipëria” të dy piktorëve të njohur japonezë Inosuke Hazama dhe Kimiko Amabe, të cilët i paraqitën në Tokion e vitit 1965, kur shqiptarët sapo ishin shkëputur nga blloku i shteteve komuniste.

Kështu, me motive nga më të ndryshmet të botës shqiptare u realizuan shumë e shumë vepra arti. Nga pallati i Dozhëve në Venedik dhe katedralja Duomo e Milanos te muzetë e Londrës, Parisit, Vjenës, Moskës, Budapestit, Hamburgut e gjer në Bruklin të Nju-Jorkut, në dhjetëra muze të tjerë, në kështjella, galeri e koleksione private gjenden vepra e kryevepra piktorësh të vendeve nga më të ndryshmet me temë shqiptare. Paolo Veronese ka lënë në afresk kështjellarët e së fundmes fortesë shqiptare që ra në sulmin osman, asaj të Shkodrës. Po nga ajo periudhë Dürer, Rembrandt, Tiziano, Giorgione, Mestrović dhe autorë të tjerë të njohur të artit botëror kanë bërë vizatime, gravura, tablo e statuja për Skënderbeun; “Shqiptarja” dhe “Haideja” të Camille Corot-së botohen në albumet që përmbledhin kryeveprat e pikturës botërore. “Valltarët shqiptarë” e Alexandre Decamps konsiderohet si tabloja më e bukur e muzeut të Brestit. Orientalistët e njohur Léon Gérôme, Charles Bargue, Charles Gleyre, Paja Jovanović krijuan korpusin më piktoresk të shqiptarëve me veshje tradicionale. Midis shumë tablove me temë shqiptare të Eduard Lirit, “Mali i Tomorit” është quajtur ndër dhjetë më të bukurat e të gjithë krijimtarisë së tij, e kështu me radhë, tablotë e artistëve më të njohur Anton van Dyck, Nicolas Poussin, Jean Vanmur, Ary Scheffer, Carlo Crivelli, Van Gogh e të tjerë, janë dëshmi artistike komplekse e plot vlerë, një akt dashurie ndaj shqiptarëve e Shqipërisë.

Kultura shqiptare ka qenë përherë mirënjohëse ndaj çdo mesazhi miqësor që vinte nga popujt e tjerë. Mirëkuptimit ajo i është përgjigjur me mirëkuptim, miqësisë me miqësi dhe kjo është në traditën më të mirë të mendësisë kombëtare shqiptare. Kultura e Shqipërisë së sotme ka të njëjtin qëndrim, të njëjtën ndjeshmëri ndaj çdo akti miqësor të artit e të kulturës botërore, i shprehur ky në letra, muzikë apo pikturë.

Ribotimi në gjuhë të huaja i librit të parë dhe hartimi i kësaj enciklopedie që lexuesi ynë po merr në duar, e ridëshmon më qartë këtë.

Më 5 dhjetor 1791 u nda nga jeta kompozitori gjenial Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart (Shqiptimi: Volfgang Amadeus Moxart, Janar 27, 1756 – 5 dhjetor 1791), pagëzuar si Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart, ishte një kompozitor i shquar dhe me ndikim gjatë epokës moderne.

Moxart tregoi aftësi të jashtezakonshme nga fëmijëria e tij e hershme. Ai kompozoi nga mosha pesë vjeçare dhe performoi para familjes mbretërore Evropiane. Në moshën 17 vjeçare, ai ishte angazhuar si një muzikant i gjykatës në Salzburg, por u rrit i shqetësuar dhe udhëtoi në kërkim të një pozitë më të mirë, gjithmonë kompozonte me bollëk. Ndërsa duke vizituar Vjenën në 1781, ai u shkarkua nga posti i tij Salzburgut. Ai zgjodhi për të qëndruar në kryeqytet, ku ka arritur famë, por pak siguri financiare. Gjatë viteve të tij të fundit në Vjenë, ai i kompozoi shumë nga simfonitë e tij më të njohura, koncerte dhe opera, dhe pjesë të Requiem, e cila ishte në masë të madhe e papërfunduar në kohën e vdekjes së tij. Rrethanat e vdekjes së tij të hershme kanë qenë shumë më të mitologjizuara. Ai e la pas gruan dhe dy bijtë e Constanze.

Ai kompozoi mbi 600 vepra , shumica pranuan si kulme simfonike , koncertante , operës dhe muzikës korale . Ai është ndër më të popullarizuarit të kompozitorëve klasikë, dhe ndikimi i tij mbi të mëvonshëm muzikë artit perëndimor është i thellë ; Beethoven i kompozoi veprat e tij të hershme në hijen e Mozart , dhe Joseph Haydn shkroi se ” Pasardhësit nuk do të shihnin një talent të tillë përsëri në 100 vjet ”

Nder 19 operat me te njohura i dallojmi:”Rrembimi nga Saraji”,”Dasma e Figaros”,”Don Zhuani”,”Keshtu bëjnë të gjitha”.

Jeta e hershme

Wolfgang Amadeus Mozart u lind më 27 janar 1756 nga Leopold Mozart ( 1719-1787 ) dhe Anna Maria , nee Pertl ( 1720-1778 ) , në 9 Getreidegasse në Salzburg . Kjo ishte kryeqyteti i Kryepeshkopatës së Salzburg , një principatë kishtare në atë që është tani Austria , atëherë pjesë e Perandorisë së Shenjtë Romake . Ai ishte më i ri i shtatë fëmijëve, pesë prej të cilëve vdiqën në foshnjëri.Motra e tij e madhe ishte Maria Anna (1751-1829) , me nofkën ” Nannerl ” . Mozart u pagëzuar pas lindjes së tij , në Katedralen St Rupert’s . Të dhënat e pagëzimit jep emrin e tij si “Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart” . Ai në përgjithësi e quajti veten ” Wolfgang Amadè Mozart ” si një i rritur , por emri i tij nuk kishte shumë variante .

Leopold Mozart , i lindur ne Augsburg , ishte një kompozitor i mitur dhe një mësues me përvojë . Në vitin 1743 , ai u emërua si violinisti i katërt në krijimin muzikor të Count Leopold Anton von Firmian , në pushtet Princi – Kryepeshkop i Salzburgut .Katër vjet më vonë , ai u martua me Anna Maria në Salzburg . Leopold u bë zëvendës dirigjent i orkestrës së Kapellmeisterit në 1763 . Gjatë vitit të lindjes së djalit të tij , Leopold botoi një tekst violinë, Versuch Einer gründlichen Violinschule , e cila kishte arritur sukses .

Kur Nannerl ishte shtatë , ajo filloi mësimet e tastierës me babain e saj , ndërsa vëllai i saj tre -vjeçar i shikonte . Vite më vonë , pas vdekjes së vëllait të saj , ajo tha :

Ai shpesh kaloi shumë kohë në tastjerë , mbledhje nga të tretat , të cilat ai ishte gjithnjë grevistë , dhe kënaqësinë e tij tregoi se ajo dukej e mirë …. Në vitin e katërt të moshës së tij babai i tij , për një lojë si ajo ishin , filluan për ti mësuar atij një minuet dhe pak pjesë në të tastjerë …. ai mundte ta luajë atë të përkryer dhe me delikatesë më të madhe , dhe duke e mbajtur pikërisht në kohë …. në moshën pesë vjeçare , ai ishte tashmë kishte kompozuar copa të vogla , të cilat ai luajti atit të tij i cili ka shkruar ato .

Biografi i Maynard Solomon vë në dukje se , ndërsa Leopold ishte një mësues i përkushtuar për fëmijët të tij , ka të dhëna se Mozart ishte i etur për të përparuar përtej asaj që ai u mësoi .Kompozita e tij e parë spërkati dhe përpjekjet e tij me zhvillim të parakohshëm me violinë ishin të iniciativës së tij dhe erdhi si një e papritur për babain e tij . Leopold përfundimisht hoqi dorë kompozimin kur talentet muzikore e djalit të tij u bë e qartë . Në vitet e tij të hershme , babai i Mozartit ishte mësuesi i tij vetëm . Së bashku me muzikë , i mësonte fëmijët e tij gjuhë dhe lëndët akademike .

1762-1773 : Udhëtimi

Gjatë rinisë së Mozartit , familja e tij bëri disa udhëtime evropiane në të cilën ai dhe Nannerl performuan si fëmijë të përkëdhelur . Këto filluan me një ekspozitë , në 1762 , në oborrin e Prince – zgjedhës Maximilian III të Bavarisë në Mynih , dhe në Gjykatën Perandorake në Vjenë dhe Pragë . Një turne i gjatë koncerti që përfshin tre vjet e gjysmë , duke marrë familjen në gjykatat e Mynihut , Mannheim , Paris , Londër, Hagë , sërish në Paris , dhe të kthehet në shtëpi me anë të Zyrihut , Donaueschingen , dhe Mynih .

Gjatë këtij udhëtimi , Mozart u takua me një numër të muzikantëve dhe e njohu veten me veprat e kompozitorëve të tjerë . Një ndikim veçanërisht i rëndësishëm ishte Johann Christian Bach , të cilin Mozart vizitoi në Londër në 1764 dhe 1765 . Familja përsëri shkoi në Vjenë në fund të vitit 1767 dhe mbeti aty deri në dhjetor 1768 .

Këto udhëtime ishin shpesh të vështira dhe kushtet e udhëtimit ishin primitive .Familja duhej të priste për ftesat dhe rimbursimin nga fisnikëria dhe ata priten gjatë, afër – fatales se sëmundjeve larg nga shtëpia : . Së pari Leopold( London , verë 1764) pastaj të dy fëmijët (Hagë , vjeshtë 1765) .

Pas një viti në Salzburg , Leopold dhe Mozart u nisën për në Itali , duke lënë nënën e Mozartit dhe motrën në shtëpi . Ky udhëtim zgjati nga dhjetori i 1769 deri në mars 1771. Si në udhëtimet e mëparshme , Leopold donte për të shfaqur aftësitë e djalit të tij si një interpretues dhe një kompozitor të pjekur me shpejtësi . Mozart u takua Josef Mysliveček dhe Giovanni Battista Martini në Bolonjë dhe u pranua si anëtarë i të famshmes Accademia Filarmonica . Në Romë , ai dëgjoi Miserere Gregorio Allegri dy herë në performancën në Kapelën Sistine dhe shkroi atë nga kujtesa , duke prodhuar kopjen e parë e paautorizuar të kësaj prone ruajtur nga afër të Vatikanit .

Në Milano , Mozart shkroi Mitridate opera, re di Ponto (1770 ), i cili është kryer me sukses . Kjo çoi në komisionet mëtejshme opera . Ai u kthye me babain e tij më vonë dy herë në Milano ( Gusht- dhjetor 1771 ; tetor 1772 – mars 1773 ) për kompozitat dhe premiera e Ascanio në Alba ( 1771 ) dhe Lucio Silla ( 1772 ) . Leopold shpresonte se këto vizita do të rezultojë në një takim profesional për djalin e tij në Itali , por këto shpresa nuk u realizuan .

Nga fundi i udhëtimit të fundit italian , Mozart shkroi veprat e tij të para që luhet ende të kryhet gjerësisht sot .

1773-1777 : Punësimi i në gjykatën e Salzburgut

Pasi më në fund kthehet me babain e tij nga Italia më 13 mars 1773, Mozart ishte punësuar si një muzikant të gjykatës nga sundimtari e Salzburgut , Princi – Kryepeshkop Hieronymus Colloredo . Kompozitori kishte një numër të madh të miqve dhe admiruesve në Salzburg dhe të kishte pasur mundësinë për të punuar në shumë zhanre , duke përfshirë simfonitë , sonatat , kuartetet varg, masat , serenatave , dhe disa opera të vogla . Në mes të prillit dhe dhjetorit të 1775, Mozart kishte zhvilluar një entuziazëm për koncerte me violinë , prodhimin e një seri prej pesë ( vetëm ato që ai kishte shkruar ndonjëherë ), i cili në mënyrë të qëndrueshme në rritje në sofistikimit të tyre muzikore . E fundit tre- K . 216 , K. 218 , K. tani 219 – janë prodhime të repertorit . Në vitin 1776 ai iu kthye përpjekjeve e tij për koncerte piano , duke kulminuar në Concerto K. 271 të hershme 1777 , konsiderohet nga kritikët si një zbulim i madh .

Përkundër këtyre sukseseve artistike , Mozart u rrit gjithnjë e më i pakënaqur me Salzburg dhe ritheksoi përpjekjet e tij për të gjetur një pozicion diku tjetër . Një arsye ishte rroga e tij të ulët , 150 florins në vit ; Mozart dëshironte të kompozoj opera , dhe Salzburg me kusht vetëm raste të rralla për këto. Situata është përkeqësuar në 1775 , kur gjykata teater u mbyll , veçanërisht që nga teatri tjetër në Salzburg ishte kryesisht e rezervuar për të vizituar trupat .

Dy ekspedita të gjata në kërkim të punës ndërprenë këtë qëndrim të gjatë Salzburg : Mozart dhe babai i tij vizitoi Vjenën nga 14 korrik-26 shtator 1773, dhe Mynih nga 6 dhjetor 1774 në mars 1775 . Asnje Vizite s’ishte e suksesshme , edhe pse udhëtimi Mynih rezultoi në një sukses popullor me premierën e opera e Mozartit La finta giardinera.

1777-1778 : Udhëtimi në Paris

Në gusht 1777, Mozart dha dorëheqjen nga funksioni i tij Salzburg dhe , më 23 shtator ,shikoi edhe një herë më shumë në kërkim të punësimit , me vizitat në Augsburg , Mannheim , Paris, dhe Mynih .

Mozart u bë i njohur me anëtarët e orkestrës famshëm në Mannheim me të mirët në Evropë në atë kohë . Ai ra gjithashtu në dashuri me Aloysia Weber , një nga katër vajza në një familje muzikore . Ka pasur perspektivat e punësimit në Mannheim , por ato deshtuan , dhe Mozart u nis për në Paris më 14 mars 1778 për të vazhduar kërkimin e tij . Një nga letrat e tij nga Parisi lë të kuptohet se në një post të mundshem si një organist në Versajë , por Mozart nuk ishte i interesuar për një takim të tillë . Ai ra në borxh dhe mori për gjërat e vlefshme .Fundi e vizitës ndodhi kur nëna e Mozartit u sëmurë dhe vdiq më 3 korrik 1778 . Ka pasur vonesa në thirrjen e mjekut , sipas Halliwell , për shkak të mungesës së fondeve .

Ndërsa Mozart ishte në Paris , babai i tij ishte duke ndjekur mundësitë për djalin e tij përsëri në Salzburg . Me mbështetjen e fisnikërisë lokale , Mozartit i ishte ofruar një post si organist gjykatës dhe mjeshter koncertesh . Paga vjetore ishte 450 florins , por ai ishte i gatshëm për të pranuar . Pas largimit nga Parisi në shtator 1778 ai kaloi në Mannheim dhe Mynih , ende duke shpresuar për të marrë një takim jashtë Salzburg . Në Mynih , ai ka hasur përsëri Aloysia , tani një këngëtare shumë e suksesshme , por ajo nuk ishte më i interesuar në të. Mozart më në fund arriti në shtëpi më 15 janar 1779 dhe mori pozicion të ri , por pakënaqësia e tij me Salzburg ishte perfundimtare .

Në mesin e veprave të njohur më mirë se Mozart shkroi në udhëtimin e Parisit janënjë sonata mituri piano , K. 310/300d dhe” Paris ” Symphony ( nr 31 ) ; . Këto janë kryer në Paris më 12 dhe 18 qershor 1778.

1781 : Largimi

Në janar 1781, opera Idomeneo e Moxartit ishte premierë me ” sukses të konsiderueshëm ” në Mynih .Mars vijim , Mozart u thirr në Vjenë , ku punëdhënësi i tij , Kryepeshkopi Colloredo , ishte duke marrë pjesë në festimet për anëtarësimin e Jozef II ne fronin austriak . Fresh nga miklim që kishte fituar në Mynih , Mozart u ofenduar kur Colloredo e kishte trajtuar atë si një shërbëtor i thjeshtë dhe veçanërisht kur kryepeshkopi kishte ndaluar atë për të kryer para perandorit në konteshë Thun -së për një tarifë të barabartë me gjysmën e pagës së tij vjetore të Salzburgut .Grindja arriti kulmin në maj : Mozart u përpoq të japë dorëheqjen dhe duke refuzuar . Muajin tjetër , leja është dhënë , por në një mënyrë tejet ofenduese :kompozitori u shkarkua fjalë për fjalë ” me shqelma jashte ” , e administruar nga kryeshërbëtorit të shtëpisë së kryepeshkopit -së , Konti Arco . Mozart kisht vendosur për tu vendosur në Vjenë si një interpretues i pavarur dhe kompozitor .

Grindja me kryepeshkopin shkoi vështirë për Mozart sepse i ati i njëanshëm kundër tij . Duke shpresuar të zjarrtë se ai me bindje do të ndjekë Colloredo përsëri në Salzburg , babai Mozartit shkëmbyen letra intensive me djalin e tij , duke i kërkuar atij që të pajtohet me punëdhënësin e tyre . Mozart me pasion mbrojti qëllimin e tij për të ndjekur një karrierë të pavarur në Vjenë . Debati përfundoi kur Mozart u shkarkua nga kryepeshkopi , duke çliruar veten të dy punëdhënësit të tij dhe kërkesat e babait të tij për t’u kthyer . Salomoni karakterizon dorëheqjen e Moaartit si një “hap revolucionar ” , dhe kjo në masë të madhe ndryshuar rrjedhën e jetës së tij .

Karriera e re e Mozartit në Vjenë filloi mirë . Ai preformoi shpesh si një pianist , sidomos në një garë para perandorit me Muzio Clementi më 24 dhjetor 1781 , dhe ai së shpejti ” kishte vendosur veten si lojtar mirën tastierës në Vjenë ” . Ai gjithashtu shkoi mbarë si një kompozitor , dhe në vitin 1782 përfundoi opera Die Entführung aus dem Serail ( “rrëmbimi nga pallati ” ) , e cila u shfaq më 16 korrik 1782 dhe ka arritur një sukses të madh . Puna është shpejt duke u kryer ” në të gjithë Evropën gjermanisht – folëse ” , dhe të vendosur plotësisht reputacionin e Mozartit si një kompozitor .

Pranë kulmin e grindjeve të tij me Colloredo , Mozart u zhvendos në Veber me familjen, i cili kishte lëvizur në Vjenë nga Mannheim . Babai , Fridolin , kishte vdekur , dhe Webers tani janë duke marrë në qirragjive për të bërë aq sa kam . Aloysia , i cili kishte refuzuar më parë shembullin e Mozartit , tani ishte i martuar me aktorin dhe artistit Joseph Lange . Interesi Mozartit zhvendosur në vajzën e tretë Weber , Constanze . Rrotull nuk ka shkuar plotësisht pa probleme Korrespodenca mbijetuar tregon se Mozart dhe Constanze ndarë shkurtimisht në prill 1782 .Mozart u përball me një detyrë shumë e vështirë në marrjen e lejes e babait të tij për martesë çifti më në fund u martuan më 4 gusht 1782 në katedralen e Shën Stefanit , një ditë më parë pëlqimin e babait të tij arriti në postë .

Çifti kishte gjashtë fëmijë, nga të cilët vetëm dy mbijetuan fillimet :

Raimund Leopold ( 17 qershor – 19 gusht 1783)
Karl Thomas Mozart ( 21 shtator 1784 – 31 tetor 1858 )
Johann Thomas Leopold (18 tetor – 15 nëntor 1786 )
Theresia Constanzia Adelheid Friedericke Maria Anna ( 27 dhjetor 1787 – 29 qershor 1788 )
Anna Maria ( vdiq shpejt pas lindjes , 25 dhjetor 1789 )
Franz Xaver Wolfgang Mozart ( 26 korrik 1791 – 29 korrik 1844 )

Në rrjedhën e 1782 dhe 1783, Mozart u bë e ngushtë njohur me punën e Johann Sebastian Bach dhe Handel George Frideric si rezultat i ndikimit të Gottfried van Swieten , i cili kishte në pronësi shumë dorëshkrime të mjeshtrit barok . Studimi Mozartit nga këto rezultate kompozime të frymëzuar në stilin barok , dhe më pas kishin ndikuar gjuhën e tij personale muzikore , për shembull në pasazhet fugal në Die Zauberflöte ( “Magic Flute ” ) dhe finalen e Simfonike nr 41 .

Në 1783, Mozart dhe gruaja e tij kanë vizituar familjen e tij në Salzburg . Babai dhe motra e tij ishin përzemërsisht të sjellshëm të Constanze , por vizita e bëri përbërjen e një prej pjesëve të mëdha liturgjike Mozartit , Meshës në C minor . Edhe pse nuk kanë përfunduar , ajo u shfaq në Salzburg , me Constanze kënduar një pjesë solo .

Mozart u takua Joseph Haydn në Vjenë rreth 1784 dhe të dy kompozitorë u bënë miq. Kur Haydn vizitoi Vjenën , ata nganjëherë luajtur së bashku në një kuartet string aty për aty . Gjashtë kuartete Mozartit dedikuar për Haydn ( K. 387 , K. 421 , K. 428 , K. 458 , K. 464 , dhe K. 465 ) data nga periudha 1782-1785 , dhe janë të gjykuar të jetë një përgjigje për të Opus Haydn -së . 33 vendosur nga 1781 Haydn në 1785 tha babait Moxartit : ” unë ju them përpara Perëndisë , dhe si një njeri i ndershëm , djali juaj ështëkompozitori më i madh të njoh nga personi dhe reputacion , ai ka shije dhe çfarë është më e aftësi më të madhe në përbërje “.

Nga 1782-1785 Mozart montuar koncerte me veten e tij si solist , duke paraqitur tre ose katër koncerte të reja piano në çdo sezon . Që hapësirë ​​në teatrot qenë të pakta , ai ndëshkoi vende të pazakonta : . Një dhomë të madhe në Trattnerhof ( një ndërtesë apartament ) , dhe ballroom të Mehlgrube ( një restorant ) Koncertet kanë qenë shumë të njohura , dhe ai koncerte premierë në to janë ende të ndeshjeve të fortë në repertorin . Salomoni shkruan se gjatë kësaj periudhe Mozart krijuar ” një lidhje harmonike midis një etur kompozitorit – interpretues dhe një audiencë të kënaqur, e cila u dhënë mundësinë e përjeton transformimin dhe përsosjen e një zhanër të madh muzikor ” .

Me kthimin e konsiderueshme nga koncertet e tij dhe gjetkë , Mozart dhe gruaja e tij ka miratuar një mënyrë jetese mjaft prej pelushi . Ata u zhvendos në një apartament të shtrenjtë , me një qira vjetore prej 460 florins . Mozart bleu një fortepiano gjobë nga Anton Walter për rreth 900 florins , dhe një tavolinë bilardos për rreth 300 .Të Mozarts dërguar djalin e tyre Karl Thomas për të një shkollë me konvikt të shtrenjtë , dhe shërbëtorët e mbajtur . Prandaj Ruajtja ishte e pamundur , dhe periudha e shkurtër e suksesit financiar nuk bëri asgjë për të zbutur vështirësitë e Mozarts ishin vonë për të përvojës .

Më 14 dhjetor 1784 , Mozart u bë një mason , pranua në shtëpizë Zur Wohltätigkeit ( ” bamirësisë ” ) Frankmasoneria ka luajtur një rol të rëndësishëm në pjesën e mbetur të jetës së Moxartit : . Ai mori pjesë në takime , disa nga shokët e tij ishin masonë , dhe në raste të ndryshme ai përbëhet muzikë masonike , e. g . Maurerische Trauermusik .

Vitet e vonshme dhe vdekja

1788-1790

Nga fundi i dekadës , rrethanat Mozartit ishin përkeqësuar . Rreth 1786 ai kishte pushuar për të dalë shpesh në koncerte publike , dhe të ardhurat e tij u tkurren . Kjo ishte një kohë e vështirë për muzikantët në Vjenë për shkak të Luftës Austro – turke , dhe si niveli i përgjithshëm i prosperitetit dhe aftësia e aristokracisë për të mbështetur muzikë kishte rënë .

Nga mesi i 1788, Mozart dhe familja e tij kishte lëvizur nga Vjena qendrore në periferi të Alsergrund . Edhe pse është menduar se Mozart kishte reduktuar shpenzimet e tij me qira , studimet tregojnë se duke lëvizur në periferi , Mozart nuk kishte reduktuar shpenzimet e tij . ( siç pretendohet në letrën e tij Puchberg ) , por thjesht kishte rritur hapësirën e strehimit në dispozicion të tij .Mozart filloi të marrë hua e para , më shpesh nga miku i tij dhe shokët e Mason Michael Puchberg ; ” një rend ardhur keq të letrave u lutur për kreditë ” mbijeton . Maynard Solomon dhe të tjerë kanë sugjeruar se Mozart vuante nga depresioni , dhe duket se prodhimi i tij u ngadalësua . Veprat kryesore të periudhës përfshijnë tre simfoni e fundit ( nr 39 , 40 , dhe 41 , të gjitha nga 1788 ) , dhe i fundit i tre opera Da Ponte , Così fan tutte , premierë në 1790 .

Rreth kësaj kohe , Mozart bëri udhëtime të gjata duke shpresuar për të përmirësuar fatin e tij : në Leipzig , Dresden dhe Berlin në pranverën e vitit 1789 dhe në Frankfurt, Mannheim , dhe qytete të tjera gjermane në 1790 . Udhëtime prodhuar vetëm sukses të izoluar dhe nuk lehtësimin e ankthit financiare e familjes

1791

Vitin e kaluar Mozartit , deri sa sëmundja e tij përfundimtar goditi , ishte një kohë e madhe e produktivitetit , dhe nga disa llogarive , një nga shërimet personale Ai kishte përbërë një pjesë të madhe , duke përfshirë disa nga veprat e tij më të admiruar : .Opera Magic Flute ;koncerti përfundimtar piano ( K. 595 në B – banesë ) ;Klarinetë Concerto K. 622 ,i fundit në serinë e tij të madh të quintets string ( K. 614 në e- banesë ); te kenduar kenget Ave verum corpus K. 618 , dhe papërfunduar Requiem K. 626 .

Gjendja financiare e Mozartit , një burim i ankthit ekstrem në 1790 , më në fund filloi të përmirësohej . Edhe pse prova është jobindëse , duket se klientët e pasur në Hungari dhe Amsterdam zotua anuiteteve për Mozart në këmbim për përbërjen rastit . Ai mendohet të ketë përfituar nga shitja e muzikës valle shkruar në rolin e tij si kompozitor Imperial dhomë . Mozart nuk kishte huazuar shuma të mëdha nga Puchberg , dhe e bëri një fillim më të paguar borxhet e tij .

Ai kishte përjetuar kënaqësi të madhe në suksesin publike të disa prej veprave të tij , sidomos Flauti magjik ( e cila ishte kryer disa herë në periudhën e shkurtër midis premierën e saj dhe vdekjen e Moxartit ) dhe pak masonike kantata K. 623 , premierë më 15 nëntor 1791 .

Sëmundja e fundit dhe vdekja

Mozart u sëmurë në Pragë ne 6 shtator 1791 premierën e operës së tij La clemenza di Tito , e shkruar në të njëjtin vit në komision për festimet kurorëzimin e perandorit . Ai vazhdoi funksionet e tij profesionale për disa kohë , dhe realizuar premierën e Magic Flute më 30 shtator . Shëndeti i tij u përkeqësua më 20 nëntor , në të cilën pikë ai qëndron në shtrat , duke vuajtur nga ënjtje , dhimbje, dhe të vjella .

Mozart u shtrua në sëmundjen e tij të fundit nga gruaja e tij dhe motra e saj më e re, dhe u ndoq nga mjeku i familjes , Thomas Franz Closset . Ai ishte i zënë mendërisht me detyrën për të përfunduar Requiem tij , por dëshmi thone se ai në fakt diktuar pasazhe të studentit të tij Franz Xaver Süssmayr ishte minimal .

Mozart vdiq në shtëpinë e tij më 5 dhjetor 1791 ( të moshës 35 ) at 1:00 am . Grove New përshkruan varrimin e tij :

Mozart u varros në një varr të përbashkët , në përputhje me porosi bashkëkohore vjene , në St. Marx Cemetery jashtë qytetit më 7 dhjetor . Në qoftë se , siç thonë raportet e mëvonshme , asnje vajtues nul mori pjesë , edhe kjo është në përputhje me zakonet e Vjenës të varrimit në atë kohë , më vonë Jahn ( 1856 ) shkroi se Salieri , Süssmayr , van Swieten dhe dy muzikantë të tjerëishin të pranishëm . Përralla e një stuhie dhe dëborë nuk është e vërtetë, . Dita ishte e qetë dhe të butë

Shprehja ” Varri i përbashkët ” i referohet as një varr komunale as varrim e një të varfëri , por në një varr individuale për një anëtar të popullit ( dmth , nuk eshte i aristokracisë ) . Varret e përbashkëta kanë qenë objekt i gërmimeve pas dhjetë vjetësh ; varret e aristokratike nuk ishin .

Shkaku i vdekjes së Moxartit nuk mund të dihet me siguri . Procesverbali e ka atë si ” hitziges Frieselfieber ” ( ” ethe të rënda ” , duke iu referuar një skuqje të lëkurës që duket si fara meli ) , një përshkrim që nuk mjaftojë për të identifikuar shkakun si ajo do të diagnostikuar në mjekësinë moderne . Hulumtuesit kanë thene të paktën 118 shkaqe te vdekjes , duke përfshirë trikinoz , gripin , helmim merkuri , dhe një sëmundje të rrallë të veshkave . Një nga më gjerësisht i pranuar hipoteza është se Mozart vdiq nga ethet reumatike akute .

Funerali modest Mozartit nuk e pasqyrojnë gjendjen e tij me publikun si një kompozitor : shërbimet përkujtimore dhe koncerte në Vjenë dhe Pragë ishin me pjesemarrjen . Në të vërtetë , në periudhën menjëherë pas vdekjes së tij , reputacioni i tij u rrit ndjeshëm : Salomoni përshkruan një ” valë të paparë të entuziazmit ” për punën e tij ; biografitë janë shkruar (për herë të parë nga Schlichtegroll, Niemetschek, dhe Nissen); dhe botuesit për të prodhuar edicionet e plotë të veprave të tij. (Wikipedia)

Maestro Zef Çoba prezanton korin nga Kalifornia që interpretoi këngën e tij të famshme”N’XHAMADANIN VIJA VIJA”

Në rrjetin social Maestro Zef Çoba prezanton si model të bukur bashkëpunimi korin nga Kalifornia që me këngën e famshme N’XHAMADANIN VIJA VIJA” bëri një tur nëpër Shqipëri.

Mos të harorjmë se kompozitori i kësaj kënge është vetë Maestro Zef Çoba, ndaj të cilit përulemi me nderim.

Ja si shkruan Maestro Zef Çoba në rrjetin social:

“Ky është kori nga Kalifornia që këngën “N’XHAMADANIN VIJA VIJA” e këndoi në disa qytete të Shqipërisë,

në sallen e Universitetit të Arteve në Tiranë, pranë Sallës së Parlamentit në Tiranë,

si dhe në qytetin e Shkodrës në Teatrin “MIGJENI”, në prani të autorëve.

Në përfundim të këngës dirigjenti i Korit në prani të publikut, bëri këtë fotografi me kompozitorin e saj.

Ky është një model bashkëpunimi, kur qellimet i bëjnë bashkë njerëzit vullnet mirë.”

 

Piktura e Klimtit, e zhdukur për dekada, i kthehet Italisë

Piktura “Portreti i një Gruaje”, duke u prezantuar për publik në qytetin italian, Piacenza.

Një galeri e arteve në Itali është duke shfaqur një pikturë të artistit austriak, Gustav Klimt, për herë të parë prej kur ajo është gjetur, pas zhdukjes për 23 vjet.

Galeria Ricci Oddi në Piacneza, ka publikuar “Portretin e një Gruaje”, duke thënë se “është dhuratë për qytetin Piacenza, i cili është testuar aq shumë nga pandemia, që ka goditur Italinë dhe gjithë botën”.

Piktura – që është një prej shumë portreteve që Klimt ka përfunduar gjatë jetës së tij – është vjedhur nga galeria në shkurt të vitit 1997.

Ajo është gjetur në oborrin e të njëjtës galeri në dhjetor të vitit 2019 nga kopshtarët.

Piktura ishte fshehur pas një dere të trashë metalike, e mbështjellur në plastikë.

Ende nuk është e qartë se çfarë ka ndodhur me pikturën sa ka qenë e zhdukur dhe nëse ndonjëherë është larguar nga ambientet e galerisë.


Send this to a friend