VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

VEGIM Tregim nga Eglantina Mandia

By | January 14, 2020

Komentet

KULLOTA – Poezi nga ROBERT FROST – Përktheu KUJTIM MORINA

Po dal të pastroj burimin e kullotës.
Do ndalem sa të mbledh pak gjethet
(dhe pres sa të shoh ujin të kthjellet)
Nuk do të rri gjatë, -hajde edhe ti.

Po dal t’i jap ujë viçit të vogël
që po qëndron me nënën e vet, sa i ri!
Ai dridhet kur ajo me gjuhë e lëpin.
Nuk do të rri gjatë, -hajde edhe ti.

O MIKU IM, ATË NATË ÇDO FJALË RRIDHTE LOT…! – Nga Sejdi BERISHA

(Në vend përkujtimi për gazetarin, publicistin dhe atdhetarin, Nazmi LUKAJN)

Gjithçka ishte akt i kryer dhe jeta e tij i ngjante shkrimit të papërfunduar, sepse rrugëtimi ishte në të sosur apo edhe kishte mbaruar. Andaj, kur diçka gjithnjë më shtynte dhe më detyronte të shkruaj këtë shkrim, përherë në mendje më sillej një si mallkim apo edhe gjykim: lindja është fajtore për vdekjen! Dhe, tash pas tre muajsh pa Nazmi Lukajn, kur dua të them diçka të madhe dhe të lumtur për te, secili mendim m’i këputë këmbët, sepse, takimet dhe bisedat me këtë njeri, përherë ishin me peshë por edhe me dhembje, sa që shpeshherë ato kalonin në fushën e mendimit të çuditshëm.
…Fati i kombit gjithnjë e mbërthente në atë fuqinë, por edhe në atë dhembjen e cila sikur për çdo sekondë e çdo minutë diçka i merrte nga trupi, nga zemra e shpirti. …Andaj, shëtitje e Nazmiut ma këpuste shpirtin, sepse ajo i ngjante shmalljes me vendlindjen dhe rrugëtimit në pakthim…!

1.
Kur bisedonim për jetën, fjalët e Nazmiut ishin më ndryshe se ato të rëndomtat, ishin plotë elan e dashuri për lumturinë, pa marrë parasysh sfidat dhe përplasjet. Kështu që, kjo forcë, Nazmiun e bënte të dashur por ndonjëherë edhe enigmatik. Enigmatik, sepse, dot nuk arrinte t’i mbërthente dhe t’i thoshte të gjitha përnjëherë, dhe kështu ngelej i etur për mendimin e drejtë dhe peshën e tij.
Thonë, se së pari njeriu gjithnjë mendon për fatin dhe për mirëqenien e familjes, të fëmijëve, bashkëshortes dhe të prindërve, por tek ai sikur ishte krejt ndryshe. Fati i kombit gjithnjë e mbërthente në atë fuqinë, por edhe në atë dhembjen e cila, sikur për çdo sekondë e çdo minutë diçka i merrte nga trupi, nga zemra e shpirti.
Pse ishte i tillë Nazmiu?! Këtë, pakkush mund ta ketë ditur, apo nuk e kanë ditur fare!. Ishte një shpirt i parehatshëm, i cili çdo gjë ia bënte “haram” duke menduar për njeriun, për historinë dhe fatin e tij. Andaj, ky shndërrohej në atë ëndrrën që ndrydh, që të përkëdhelë, të tmerron por edhe të lë në dritaren e pritjes. I tillë ishte Nazmiu kur bisedonim për atdheun dhe për rrugëtimin e kombit, të cilat gjëra, në shenjë revolte, shpesh i truanim dhe i mallkonim. Pra, kështu tani më duket se po e shoh profesorin, gazetarin dhe publicistin, duke udhëtuar në trenin e madhështisë dhe të shpresës, por me kokë në dritare dhe me shikimin e derdhur në fatin e tokës dhe të njeriut që gjithnjë i konsideronte si gjëra të shenjta. Nazmiun, që ne nuk e dinim se ishte në ikje,… në ikjen tinëzare dhe plotë padrejtësi, sepse, ai kishte synim dhe ëndërr për të bërë edhe shumëçka, për të lënë vepra shumë më me peshë e më me vlerë…!
Njeriu, qysh në vegjëli sikur e ndanë fatin dhe përcaktohet për diçka. Profesori Nazmi, edhe pse me moshë i ri, ia arriti të merr ditarin dhe gjeneratat e reja t’i sjellë në rrethin e diturisë, t’u ofrojë vlera diturie duke e begatuar çdo gjë me atdhedashuri. Ishte tejet e madhe kjo punë e profesorit të gjuhës dhe letërsisë shqipe, për mësimdhënësin e lëndës së themeleve të të arriturave madhore në të gjitha fushat. Duke pasur parasysh këtë rëndësi me vlerë, atë e shohim duke nxituar si njeriun e uritur për të siguruar sa më shumë kafshatë buke. Me përkushtimin e tij për t’ia ngritur namin gjuhës së nënës, atë shpesh e kemi hasur ndoshta edhe të dalë nga vetvetja mbase edhe të ngujuar në peshën e fjalës dhe të mendimit. Aq shumë thellohej në brendinë e këtij tuneli të jetës, sa që nganjëherë ndoshta edhe i ngatërroheshin betimet: a për t’i sjellë sa më shumë dituri rinisë, apo për t’i sjellë krenari jetës dhe njeriut. Të themi se të gjitha i përziente Nazmiu, vetëm e vetëm që lumturia dhe dituria, por edhe drita e liria të bëheshin pjesë e njeriut, e shpirtit të tij. Dhe, unë jam i vetëdijshëm, dhe dua të them, se jetën e tij e kam përcjellë cep më cep, pikë për pikë. Andaj, kishte një rrugëtim interesant, të vështirë, të lumtur e të dhembshëm, por shumë njerëzor, të cilat virtyte, jo rrallë por shpesh, ia kanë nënçmuar dhe ndonjëherë edhe ka qenë i përbuzur. Gjërat e tilla, nganjëherë e demoralizonin gazetarin dhe publicistin e ardhshëm, por, aty për aty e kalitnin dhe e trimëronin edhe më shumë që të vazhdojë rrjedhën e lumit të jetës së tij.
I tillë ishte Nazmiu, i cili nuk druante as nga jeta as nga vdekja…!

2.
Duke shkruar njëherë Tolstoji, kush e di se pse, me indinjatë kishte thënë: “vetëdija e lartë e rëndon njeriun”! Dhe, nëse i referohemi këtij mendimi, gazetarin dhe publicistin, Nazmi Lukajn, një gjë e tillë kishte kohë që e kishte rënduar dhe gllabëruar. Për këtë arsye, ai, me shkrimet e veta “zbrazej” një mjete të informimit. Në gazetën “Bota Sot”, përpëlitej me tema të nxehta, të cilat e lënin pa fije gjumi. Bile, mund të ketë ndodhur që shumë herë kotja e kishte tradhtuar, kurse cigarja ia kishte djegur gishtat e dorës, ndoshta për t’ia nxjerrë edhe mendimin e fundit për shkrimin e papërfunduar. Por, nuk mjaftonte vetëm kjo! Shkrimi dhe fryma e tij gjendet pothuaj tek shumica e gazetave që botohen në Prishtinë dhe në Tiranë. Dëshira e tij për informimin e njeriut dhe të kombit, ishte si dëshira e luftëtarit: me çdo çmim për ta sjellë e përjetuar dritën dhe lirinë.
Ai, ishte plotësisht i vetëdijshëm se për shumë gjëra haste edhe në kritika. Kjo, gjithnjë, ngase shpirti i tij ishte shumë përpara dhe guximshëm hapëronte, kurse lapsin e kishte “pa qime në gjuhë”. Për këtë, sa herë që e kam takuar mikun tim, Nazmiun, me kërshëri më fliste për jetën dhe trysnin e saj, për etjen që kishte për t’i parë njerëzit vetëm të lumtur. Këtë, shumë ma dëshironte edhe mua, gjithnjë dhe përherë, sepse, e pëlqente penën dhe mendimin tim. Andaj, ecjen ai e shihte dhe e konsideronte si diçka të domosdoshme dhe si detyrim njerëzor. Për këtë arsye, nuk shkoi gjatë dhe e organizoi botimin e gazetës “Pavarësia”, e cila për një kohë u botua në Prishtinë. Emri i kësaj gazete kishte kuptim shumëdimensional, dhe, atë e “grahi” mirë e me sukses. Aty, u dha mundësi shumë penave dhe gazetarëve që të dëshmohen, ta gjejnë veten dhe në këtë mënyrë edhe të afirmohen. Kështu ndodhi gjithnjë, të cilën gjë e forconte edhe me disa miq e kolegë të tjerë, disa prej të cilëve nuk iu ndanë as deri në frymën e fundit dhe përtej saj!
Nuk ndalej tani, ky krijues në shumë fusha. Të tillë, më vonë e hasim edhe te gazeta “Nacional”, e cila botohet në Tiranë. Edhe këtu, ai bëri çmos që ta afirmojë kauzën kombëtare, vlerat shpirtërore dhe kulturore, por edhe ta afirmojë krijimtarinë e shumë krijuesve nga Kosova, e veçmas nga Peja, prej nga vjen edhe ai vet.
Forca shpirtërore e Nazmiut ishte e madhe dhe e veçantë. Kurrë nuk me hiqen nga mendja momentet kur atë e shihja me gazetën “Nacional”, të cilën vetë e shpërndante në Pejë e kudo tjetër. Ishte kjo shprehje e një shpirti të madh i një njeriut të sinqertë dhe entuziast. Në Restorantin “Tiffany” në Pejë, përherë m’i lente ekzemplarët e “Nacional-it”, që më gëzonin dhe ndjehesha shumë i respektuar. Herën e fundit, këtë gazetë e kam marrë po në këtë restorant, të cilën ma kishte paluar në mënyrë pedante dhe me shkrimin: “Nazmiu, në shenjë respekti”! Besoni, atë ditë diçka më theri në zemër dhe tërë trupin ma përlau dhembja për këtë njeri, të cilin nuk do ta shihja më kurrë!
Edhe pse ishte i vetëdijshëm për sëmundjen, ai gjithmonë na nderonte me gazetën në fjalë. Edhe këtu qëndron madhështia e Nazmiut…!

3.
Edhe diçka. Më kujtohet edhe fjetja e tij në redaksinë e gazetës “Bota Sot”, vetëm e vetëm që t’i qëndronte besnik shkrimit dhe profesionit prej gazetarit. Kjo sakrificë, nuk mund të krahasohej dhe as të matej me asgjë, përveç se me virtytin e lartë prej njeriut të çiltër. Për këtë, shpesh e kam kritikuar, ashtu siç i kam drejtuar nganjëherë fjalë qortimi edhe për kujdesin më të madh ndaj familjes, ndaj fëmijëve që i kishte dhe i ka si lulet.
Kur bisedonim për familjen, ai ma rrëzonte mendimin tim, sepse, me përkushtim dhe me krenarinë më të madhe më fliste për fëmijët.
-I kam të shkëlqyeshëm edhe në jetë edhe në mësime…
Po. Ashtu ishte. Krenohesha edhe unë me ata fëmijë të cilët edhe unë i kurajoja duke i përqafuar dhe duke u folur fjalë miradije për mësimet që i merrnin në shkollë.
Po, pra. Vajza e madhe, Ariana, sot është studente e dhjetësheve në Fakultetin Filologjik, Dega e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe. Dhe shih, për madhështinë e saj, Nazmiu, prej atje, në spitalin e Tiranës, edhe pse luftonte me sëmundjen, me gëzim të madh më rrëfente:
-Sot, Ariana kishte marrë dhjetëshe…!
Tash, them, e si mos të mburren fëmijët Ariana, Arianiti, Arianita dhe Afërdita për babanë e tyre. Ata e ruajnë kujtimin dhe premtimin për te, se do të bëhen shembull i njeriut të kësaj toke, për çfarë, Nazmiu gjithnjë ishte i etur. Se çfarë përkushtimi kishte ai në jetë, është përrallë e gjatë, e cila lumturon, hidhëron dhe përmallon.
Nëse nuk gabohem, mu atë ditë kur Ariana do të ngelej pa babanë, ajo kishte marrë edhe një dhjetëshe në fakultet. Prej atëherë, gëzimi i përzier me hidhërimin ngelën shokë të dhunshëm, që dot nuk ndahen as nuk harrohen…!

4.
Kur më kujtohet biseda me Nazmiun për sëmundjen e tij, për të cilën nuk kisha ditur ndonjëherë se ai luftonte dhe kacafytej me te, në ndërdije gjithmonë me flenë ajo pesha e dhembjes së tij, e cila, po të matej me ndonjë masë, do të peshonte shumë dhe do të depërtonte në thellësitë e pamatura të tokës memece. Ishim ulur në restorantin të cilin ai më shumë e preferonte, në “Tiffany”. Pasi e pyeta për familjen dhe për shkrimet për gazetën “Nacional”, ai u ndal si i stepur. Heshti duke shikuar përreth, pastaj me zë të ulët m’u drejtua:
-Sejdo,…ti je i pari që po të tregoj…
-Çfarë, ashtu?!
-Jam i sëmur,…
-Si?! Çfarë të mirën ke…
Kur më tregoi për sëmundjen, nuk doja t’u besoja veshëve të mi.
-Po, po. Ndoshta nuk do të shkojë gjatë…!
Ia ndërpreva fjalët dhe tërë kohën e vërshova me bisedën e shpresës dhe të besimit. Mirëpo, tash fytyra e tij m’u shndërrua si në një hartë të tronditjes, që shpreh relieve të çrregulluara. Nuk dëshiroja në atë moment të besoj asgjë.
Tani e tutje e njihja një Nazmi tjetër, i cili qëndronte stoik, por më shumë e dëshironte vetminë dhe shëtitjen në natyrë. U dashurua edhe më shumë me bukuritë e natyrës, me bukuritë e tokës! U dashurua me bukuritë përrallore të Pejës, me madhështinë e Grykës Piktoreske të Rugovës, të cilën e donte në mënyrën e vet, dhe sikur gjithmonë e kishte ëndërr që këtë pjesë të Kosovës ta përjetojë si qendër turistike kombëtare.
Mirëpo, kjo shëtitje e Nazmiut ma këpuste shpirtin, sepse, ajo i ngjante shmalljes me vendlindjen dhe rrugëtimit në të sosur…!

5.
Takimi i fundit me Ty Nazmi, ishte i pabesueshëm se prej atij momenti nuk u pamë më. Atë mbrëmje, në shtëpinë tënde çdo gjë më dukej e rëndë. Çatitë peshonin ndryshe. Tjetër barrë bartnin mbi vete. Edhe shikimin që ta drejtoja më dukej ndryshe. Biseduam gjatë, por më dukej se çdo fjalë rridhte lot…!
-Ke për ta fituar edhe këtë betejë,… Njerëzit me këtë sëmundje jetojnë njëqind vjet! –i thash vetëm sa për ta bërë fjalë. Por, ai me gjithë ngarkesën shpirtërore, buzëqeshi siç e kishte zakon dhe ma ktheu:
-M’i lejo vetëm dhjetë vjet,… të tjerat po t’i fali. –mu duk se kjo fjali çdo pjesë të trupit ma lëndoi dhe ma pengoi ecjen e gjakut nëpër damarë. Ishte mbrëmje dhe nuk ndeja shumë. Në të dalë, duke u përshëndetur, ma dhuroi librin e Gjekë Marinajt “Protonizmi: Nga teoria në praktikë (Vizione letrare)”, kurse në brendinë e librit kishte shkruar: “Shkrimtarit të mirënjohur, z. Sejdi Berishës, në shenjë kujtimi e respekti. Nazmi Lukaj”! E, bashkë me libër ma dhuroi edhe një stilolaps me ngjyrë të zezë. Sepse, e dinte ai që i kam në qejf stilolapsat që shkruajnë zi. Dhe, çfarë të them. Libri dhe lapsi me peshuan hiq më pak se dhjetëra tonelata. Ishin zjarr që më përcëllonte. U përshëndetem,… e, kjo përshëndetje mbeti përshëndetja e përgjithmonshme me mikun tim, Nazmi Lukajn!
Kjo ndarje ishte me plot padrejtësi. Tradhtare, ishte kjo ndarje…! Nazmi, tani të takoj vetëm në kujtime, të cilat më lënë pagjumë,… të cilat më trishtojnë.
Nazmi, për fund dua të të them edhe diçka. Pusho i qetë, sepse askush nuk ka besuar se aq shumë të paskan dashtë njerëzit, numri i të cilëve, atë ditë kur të përcollëm për në shtëpinë e fundit, por edhe tri ditë radhazi gjatë ngushëllimeve, i kalonte shifrat e mijëra e mijëra njerëzish të të gjitha moshave. Ato momente dhe ato ditë, emri yt i ngjante gjerdanit të pakëputur duke u shqiptuar me peshën e respektit, të dhembjes dhe krenarisë. Sa i madh ishe dhe mbete, Nazmi. Tani, qëndron si figurë e pavdekësisë dhe e krenarisë në historinë e njeriut dhe të atdheut tënd. Krenari është kjo,… s’është vdekje.
Nazmi, të gjithë njerëzit e përkushtuar janë melankolikë, të dhembshëm dhe si të tillë shpejtë dhe befasisht ikin, mu si zogjtë e trembur, që pas lënë madhështinë si amanet. Kurse, kjo që shkrova për ty është shumë pak,… krejt pak, sepse, je duke shëtitur nëpër damarët e gjakut tim. Andaj, sa ka vlerë shkrimi kur ti s’je më…!

 

PROZË E DHEMBJES DHE E KRENARISË E SHKRUAR NDRYSHE – Nga Sejdi BERISHA

TIRANA, VLORA, SHKODRA, ELBASANI,… FJALË TË NGUJUARA NË ZEMËR

(Fragment nga libri “Konflikti me vetveten”)

 

Sa herë që kam dëshirë të shkruaj apo të them diçka në shkrimin tim, në të njëjtën kohë ndjej një dridhje por edhe kënaqësi, e kur të bashkohen këto, sikur më bëjnë më të lumtur për guximin që kanë njerëzit. Ndoshta, një gjë e tillë edhe të detyron të futesh në brendinë e njeriut dhe të nxjerrësh gjëra që i ngjajnë misterit, apo ta hasesh dritën, e cila rri në terr dhe ashtu me ngjyrë ndryshku dhe erë myku. Dhe, pikërisht për këtë arsye, më kujtohet Gabriel Garcia Marques, i cili thotë: “Çdo gjë që del nga goja ime, më shqetëson mua”! Po, natyrisht se ashtu është, kur ende ka shumë gjëra pa u thënë ashtu si duhet. Por, kjo (s)ka rëndësi…

“Dikur, kur babai im ma përmendte Tiranën, krahinën e Tropojës, kur më fliste për Shqipërinë, më dridhej trupi, shpirti s’më zinte vend

Tirana, Vlora, Shkodra, Elbasani,… m’u bën fjalë e ngujuar në zemër, edhe varg poetik që e ruaja në shtatë palë tokë, në shtatë palë qiell, atëherë kur babai nuk ishte më.

*    *    *

 

Posa dolëm nga restoranti, na afrohet një burrë në moshë të mirë që mbante syza dielli. Na u afrua, hoqi syzet dhe u përshëndet së pari më mua e pastaj edhe më dy miqtë e mi.

Me përzemërsi më pyeti se ku gjendem. Kur i thash se për çdo ditë jam në “vendin tim”, në restorantin “Nositi”, menjëherë më tha:

-Ka kohë që nuk të kam parë! – më flet me përzemërsi dhe m’i kishte ngulitur sytë thua se sikur donte për të më studiuar, apo kishte aq etje për t’u takuar me mua.

Ky njeri, i cili një kohë kishte qenë edhe kryetar gjykate, më pyeti edhe për krijimtarinë time dhe na luti të kthejmë sërish në restorant për nga një kafe. Por, ishte vonë dhe që të tretë iu falënderuam. Në shenjë përshëndetjeje, ma zgjati dorën:

-Sërish po të them, se ka kohë që nuk të kam parë, dhe, të ta them të vërtetën, kur të shoh dhe kur të takoj Ty, disi të identifikoj me Pejën…!

Ngela i nemitur, por vetëm arrita t’i them: Ju faleminderit! Ndërsa, në ndërkohë, njëri prej miqve të mi, posa u larguam pak nga ky njeri, me admirim shtoi:

-E sheh, çfarë do të thotë të bësh e të krijosh vepra… Të shkruash monografi si atë “Zejtarët e Pejës” dhe “Teatri i Pejës”?!

Pas kësaj, të tretë ngelëm pa thënë asnjë fjalë, pa dhënë koment për këtë, por unë vetëm ngrita supet, që ishte shenjë se megjithatë thoshte diçka… Kështu u ndamë me dëshirën për t’u takuar sërish nesër apo një ditë tjetër…

 

*    *    *

 

Një ditë, sërish duke kaluar atypari, por tani duke u kthyer në shtëpi, pranë asaj ordinance grumbuj njerëzish. Bënte vapë, kurse ata në pishë të diellit. Duke shikuar pa cak, dëgjoj një zë duke më thirr me emër. Kthehem dhe shikoj. Nga turma ndahet njëri i cili më përshëndeti me: mirëdita!

E shikova, por nuk e njihja dot. Ishte një plak thatak me një kasketë në kokë, që ma qonte mallin e atyre pleqve nga Kalabria. U ngrit në këmbë dhe duke kaluar këndej rruge ku isha unë, ma shtrëngoi  dorën duke më thënë:

-Ndoshta nuk më njeh, por jemi takuar para një viti e sa, në të pame me rastin e vdekjes së gazetarit N. L. Prej aty, kurrë nuk të harroj dhe shumë të respektoj,… Ishe njeri i madh! –pa përfunduar tërë atë që kishte pas ndërmend, lotët ia përlanë faqet thatake. Edhe njëherë ma shtrëngoi  dorën me të dy duart e veta, duke mos mundur të flas nga dridhja e buzëve. Iku atje ku kishte qenë duke pritur për ta “relaksuar” kurrizin e tij të shtrembëruar nga koha.

Ngela mu sikurse njeriu i varur në ndonjë gozhdë të madhe, që rri kacavjerrë, dhe duke u luhatur si lavjerrës pret se ç’po ndodhë me te. Ashtu, i shtangur vazhdova rrugën për në shtëpi. Vapa e kishte bërë të vetën. I tëri isha bërë qull nga djersët. Më digjnin sytë. Nuk e di, nga djersët apo nga kripa e lotëve të atij plakut që më kishte përshëndetur, dhe me fjalët e tij ma hapi edhe një plagë, dhe ec e gjëje ilaçin për ta shëruar atë! Nuk e di, por për ngushëllim vetvetes, thash: “po, sa njerëz e njerëzi, po sa butësi i nevojitet këtij populli, kësaj toke…!

Të jeni të sigurt, edhe mua,… po sa shumë më shtrëngon kurrizi,… sa më dhembin eshtrat,… si të isha i rrahur, maltretuar dhe i vuajtur prej ditës kur më lindi nëna!

 

*    *    *

 

Nuk kishte shumë kohë që në Tiranë isha në një manifestim, në një dasmë, por kjo dasmë kulturore. Në ambientet e Muzeut Historik Kombëtar të Shqipërisë u promovuan disa vepra të krijuesve dhe krijueseve nga Shqipëria dhe nga Kosova. Ishte madhështi dhe kënaqësi, që frymonte me aromën e bashkimit krijues e shpirtëror. Për këtë, edhe unë fjalën time përkitazi me disa nga veprat që promovoheshin e fillova kështu: “Dikur, kur babai im ma përmendte Tiranën, krahinën e Tropojës, kur më fliste për Shqipërinë, më dridhej trupi, shpirti s’më zinte vend; athua çfarë ëndrre është kjo që ma tregon prindi im me plis të bardhë, kurse babait tim duke folur i përvidheshin lotët nëpër të qarat e faqeve.

Dikur, kur u rrita, fjala Tiranë, Shkodër, Tropojë, m’u bënë flakë shpirti, ëndërr e parealizuar, etje e pashuar. Edhe atëherë babait i përvidheshin lotët, por edhe lotët e mi ma përcëllonin rininë.

Dikur më vonë, kur u rrita pak më shumë, Tirana, Vlora, Shkodra, Elbasani,… m’u bën fjalë e ngujuar në zemër, edhe varg poetik që e ruaja në shtatë palë tokë, në shtatë palë qiell, atëherë kur babai nuk ishte më.

Kurse tash, po të ishte sot gjallë im at, do t’i thosha: Ja, o prindi im, rrëfimet tuaja, etja për atdheun, por edhe ëndrrat e mia u bën realitet. Tash, Tiranën dhe tërë Shqipërinë e përqafoj si dua vetë…”.

Gjatë fjalës sime, disa herë më ndërpriten me duartrokitje. Ndërsa, pasi mbarova fjalën, redaktorja e një shtëpie botuese në Tiranë, nuk ia mësova emrin, ma kërkoi fjalën time të shkruar:

-A ka mundësi të ma jepni shkrimin Tuaj, së paku atë pjesën e parë, që ishte e padëgjuar kështu ndonjëherë, aq me peshë e me domethënie…

Ia dhashë shkrimin, por ngela duke medituar, athua me të vërtetë kisha thënë diçka të mençur… Athua, sikur të ishte babai im gjallë, çfarë do të më thoshte sot, dhe, a do të më përqafonte për shuarjen e etjes sime, për shkrumbin e tij. Por, më së miri Ju jepni vlerësimin për këtë gjë, e cila edhe sot e kësaj dite ende nuk është puthitur në binarët e jetës. Fjalën e kam për unitetin e mendjes dhe të veprimit,… E dini ju fort mirë…!

FUSHËS ELB TË MBJELLË – Poezi nga ROBERT BURNS – Përktheu SERVET BYTYÇI

 

Oh vjen Xheni trupin lagur

S’thahet asnjehere

Zvarrë tërheq fustanin

Fushës elb të mbjellë.

 

Fushës elb të mbjellë e mjera

fushës elb të mbjellë

Zvarrë tërheq fustanin

fushës elb të mbjellë.

 

Ti do vesh me mua të piqesh

Fushës elb të mbjellë

Ti do vish me mua të puthesh

loti valë do rrjedhë.

 

Përroit përpjetë

Xheni do më vijë

Puthjen tone të fshehtë

Askush t’mos e dijë.

 

Oh vjen Xheni trupin lagur

S’thahet asnjehere

Zvarrë tërheq fustanin

Fushës elb të mbjellë.

BRIGJE TË DUNIT – Poezi nga ROBERT BURNS – Përktheu SERVET BYTYÇI

 

O  bregore të bukura të Dunit

Si paskeni bleruar kaq per bukuri

E ju zogj te vegjel vallë si këndoni?

Kur jam i vetmuar e mbuluar në zi.

 

 

Ma këput shpirtin sot kjo Laureshë

Aty prane lulëzuar ka kjo ferrë

Jo nuk ka ilaç as sot nuk mund te qeshë

Gëzimet fluturuan s’kthehen më asnjëherë.

 

 

Shëtita gjatë brigjeve te Dunit

Nje trëndafile të shoh e ndoshta vashën time

Dashurinë e tij zogu e këndon

E dashurine time e qaj me ligjërime.

 

 

E pranë tek nje therre e lashë prapë trëndafilin

E përkëdhela me dorë lehtas plot kujdes

Lulen time e mori mua më la therrēn

Dashuria ime pa shpirt e pa besë.

OH E DASHURA IME NGJYRË E TRËNDAFILIT – Poezi nga ROBERT BURNS – Përktheu SERVET BYTYÇI

Kjo poezi së bashku me poezine Daffodils te William Wordsworthit konsiderohen me te bukurat ne Anglisht te shkruara ndonjëhere…

 

Oh e dashura ime ngjyrë e trëndafilit

I kuq i kuq si gjaku

Që në lëndina, mes  tërfilit

Qershori e çel tek pragu.

 

 

Si kënga e zogut në Pranvere

Ndër gurra plot freski

E ndër livadhe ku fryn erë

Këndon sa këngë e melodi.

 

 

Të dua shumë ty vajzë e bukur

o dashuria ime, lot e mall

E do te dua deri atëhere

Kur të thahet lumi të bëhet zall.

 

Gjersa deti do të thahet

E dielli shkëmbinjte ti thërrmojë

Dashuria jote ne zemër mbahet

gjersa pluhur i jetës të na mbulojë.

 

Lamtumire pra tani e dashur

O dashuria ime e vetmja

Se prapë nga larg  do vij patjer

dhe po te jene qindra mijë kilometra..

SHIKO E DASHUR, SA TË BLERTA PYJET – Poezi nga ROBERT BURNS – Përktheu SERVET BYTYÇI

Kjo poezi e bukur e Robert Burnsit eshte kompozuar nga Bethoven me  ndërmjetësimin e publicistit George Thompson i cili shpresonte te krijonte te ardhura nga ky bashkëpunim i bujkut me parmende gjeni i poezise skoceze. Rabi ( Rabbie ,Roby ) Burns ,por qe pati fatin e keq pasi Bethoveni kërkoi nje çmim te shtrenjte dhe nuk pranoi te leshonte pe fale talentit te tij .

Sidoqofte Robert Burns eshte poeti me i madh Skocez dhe numri i permendoreve te tij eshte i treti ne bote pas Mbretëreshës Victoria dhe Kristofor Kolombit.

 

Shiko e dashur, sa të blerta pyjet

E mbi bregore çelën borzilokët

Fryn erë e lehtë e flladit lulet

Ty ti  shpupuris e lehtas lëkund flokët.

 

E mbi shtëpi një laureshë

Hareshëm shkon mbi stanët

Natyrë e bukur buzëqeshe

E si mbreter duken sot çobanët.

 

Rapsod thuaja një balade

dridhja telat asaj çiftelie

Ja qobanët e ndaluan fyellin

E vashë e bukur rri dëgjon nën hije.

 

Këta pasanikë që na vështrojnë

Kur lirshem vallëzojme pa frike e ndroje

nuk kane zemra jo si tonat

Të bardha mal me borë.

 

Këto lule te freskëta plot nektar

Ky gjiri yt i freskët i mbushur krua

Nje pasanik ështe veç një dëshmitar

Por s’dashuron jo kurr si ti me mua.

përkujtimore malli për ibron! (ose për plakun e ri, të epokës së re!) – esé nga bajram sefaj

I çmuari dhe fort i dashuri, vëlla Ibro!

Unë nuk e zgjodha çastin për ta shkruar këtë letër mallëngjimi.

Çasti më zgjodhi mua!

Dhe, të them menjëherë, çast më i lig nuk mund të imagjinohej se që është ky!

Kam shumë vështirësi, të papërballueshme dhe të pakapërcyeshme fare, për ta shkruar këtë letër. Ashtu si prej kohësh, dëshiroja dhe ëndërroja të ta shkruaja. Nga ajo mori pengesash që më dalin përpara në këtë synim, e që bënë të hezitoj e të lejoj të parakalojnë një milion vjet pranë meje, si pranë një të vdekuri, pa ta shkruar këtë letër, me këtë rast, po i veçoj, vetëm dy, kur janë më të mëdhatë dhe më të papërballueshmet. E para, respekti i lartë, dashuria e madhe dhe pikëllimi i thellë, që ndiej për Ty, zoti President. Pengesa e dytë, sasi e madhe dhe kallaballëk mllefi, deri në shkatërrim, ndaj të gjithë atyre hasmëve dhe shpirtligjve, kur aq pamëshirshëm e në mënyrë trupërisht spektakolare e (krye)skandaloze iu gëzuan fatit tënd të lig! Gëzimit për fatkeqësinë e tjetrit dhe kënaqësinë për vuajtjet e tjetrit, ti e di mirë, Ibro, u thonë Sadizëm! Zoti të ruajttë prej të prekurve nga kjo dergjë e rëndë!

Fati, njëmend, ishte i tillë. Por, sa më i egër dhe tragjik që shfaqej, në destruktivitetin e tij makabër, ai fat e ai çast, në anën tjetër, nxori në pah fisnikërinë, burrërinë, besnikërinë dhe trimërinë tende të pashoqe!

Bravo!

Veprimi dhe qëndrimi yt burrëro, kur pa dy  mendje, pa dilema dhe pa më të voglin hezitim e luhatje, gjete shtëpinë tënde Kosovë! Shkove atje për të vdekur bashkë me anëtarin e fundit të familjes së madhe shqiptare të Kosovës (zot shtëpie i së cilës je tani e një mijë vjet!), kur automatikisht e përnjëherësh, hyre në odën e burrave të pavdekshëm shqiptarë. Iu bashkove, kështu, plejadës së trimave më të shtrenjtë të kombit tonë, për të cilët janë thurur dhe këndohen, legjenda.

U bëre plak i ri i epikës tonë të re!

Urime!

Po qe se them se ke pasur një milion mundësi të ngelësh jashtë Kosovës, në vend të sigurt, komod e me beneficione, kjo do të ishte vetëvrasja ime më banale. Shthurje e shkrirje e pamëshirshme e flakës së kësaj letre! Shumë herë, më mirë të menduar sesa të folur! Të realizuar.

Je shkrimtar e filozof, i çmuari im, e beson dhe e njeh (mirë) këtë dhimbje të thellë!

Et, je me demande?”.

E, bëj pyetje, me ç’rrobë të zezë e çoroditëse tradhtie do të vishej qenia jote fisnike, sikur, përnjëmend, të ngjante ajo që kurrsesi, nuk mund të ndodhte Ty, të ikje e të rrije larg popullit tënd!

Mbrojtës dhe baba i të cilit je!

Lehtë e kanë të tjerët, kur ti, në anën tjetër, nga diktatura fashiste ke kllapa në duar (pas shpine). Ke gojë të kyçur. Sy të mbyllur. Ke pranga në këmbë. Ke helm në gjak e në zemër të lënduar… Ke fëmijë e familje të kërcënuar vdekjeje…

E, si të vritet vdekja!

Më jep përgjigje kush?

Tash, keq, dhimbshëm e dhunshëm përnjëherësh, po e përfundoj këtë letër, kur dora e dridhur trishtimi, nuk arrin dot, ta shkruajë ndryshe pos ashtu si dikton zemra (ime) e plasur!

Më dhemb, me djeg e më bluan fare, keqardhja për këtë vonesë të pafalshme mijëvjeçare! Kur, në anën tjetër, u kisha aq shumë zili, kolegëve të mi, odës së madhe të burrave të dheut, brenda dhe jashtë mëmëdheut tonë, kur shkruan e folën, kur ngritën zërin e indinjatës së thellë, ndaj tërë tragjedisë që ndodh rreth teje! Veçmas ndaj trillimeve e cilësimeve, pa fije hezitimi dhe tejet të pamatura, kur, në anën tjetër, dihet e njihet aq mirë, veprimi yt fisnik. Vepra jote madhore.

Ashtu sikurse jam i vonuar në çdo shteg të jetës, nga trungu i thatë i së cilës, kurrë nuk kam vjelë asnjë fryt të ëmbël, jam vonesëmadh edhe në shkrimin e kësaj letre. E shkruaj në çastin e lig e të dhimbshëm, kur fotografia me portretin tënd, mbi tryezën time të “punës”, dot nuk më gjegjet: je, apo nuk je më në jetë?

Nuk me ngel, prandaj, tjetër udhë, i dashuri vëlla, Ibro, pos të fshij lot pikëllimi e të qes (ngjis), një varg të ri, në poemën kushtuar Ty, që e kam nisur para shumë vjetësh, diku në mërgim. Diku në Parisin e rinisë sate. Kur ishe student (nxënës) i filozofit dhe mendimtarit francez të kohës, Roland Barthes, më të shquarit të epokës sonë. Autorit të veprës së madhe, mendore, filozofike, shkencore, nga universi planetar filozofik i tij, na e solle një mendim të tij të artë, monumental do të thosha, mendim që nuk e brejnë as nuk e ndryshkun as vrushkujt e shekujve në kalim, kur thoshte: frika mbetet një, (përjetë e pandryshuar), mbetet frikë, por. ndërrojnë vetëm burimet e saj! Të kujtohet kur çdo kush matej të zhytej në thellësinë e këtij medimi, kur është një e tjetër nuk ka!

Fort mirë po e shoh se poema ime nuk do të përfundojë kurrë. Vepra jote del e denjë për penda shumë herë më të mprehta e talente shumëfish më të mëdha se që është imtësia ime e imët!

Sa më ka zënë malli, Ibro, të pimë bashkë nga një filxhan kafe te “Qarri”, në Prishtinë. E pastaj të nisim e të llafosim e të rrahim tema të letërsisë dhe të rrjedhave kulture në botën shqiptare dhe përgjithësisht. Sikur bënim shpeshherë, dikur. Të kujtohet, sigurisht! Qoftë edhe atëherë kur ishin bashkë, në emisionet e kulturës në gjuhën (tonë) shqipe të Televizionit të Prishtinës.

Ibro, më prit se, ja, po “…lidh mbathcat…” sikur na porosit i pavdekshmi varg kushtrimi i poetit Azem (Shkreli), e po vij.

Erdha, ma ki besën!                                                                        (prill, 1998)

(Ribotohet me rastin e 14 vjetorit të vdekjes, së të pavdekshmit, president të Kosovës, z. Ibrahim Rugova).                    

PENGJET E PËRJETSHME – Poezi nga BETIM MUÇO


Për Robert Shvarc

Më mori malli
Miku im
Për qoshkun tënd në kafene,
Cigaren e varur në buzë
Dhe kapelen tënde
Alla Bogart .
Më mori malli
Për zemërimet e tua të befta
Si shirat e verës
Vështrimin e mençur
Dhe veset e tua prej njeriu.
Më mori malli për bisedat tona kapriçoze
Lodhur nga gjërat që s’ua thoshim dot emrin.
Konturi yt i vogël
Më fshihet pas morisë së librave
Si kaproll i hazdisur
Në pyllin e fjalëve të shqipes tënde.
Nganjëherë kur hyj në kafe
Më duket sikur do të shoh ty tek vendi i zakonshëm,
Por ti je larg tashmë
Në trafikun e madh të kozmosit
U tregon udhën kometave
Ashtu me pengjet e tua
Të përjetëshme.

NEWBORN – Poezi nga BETIM MUÇO

Erëra të reja fryjnë mbi Kosovë
Në Sharr
Një bari më dha adresën e e-mailit
Dhe një prift serb në Deçan
Ma rrëfeu shqip historinë e manastirit
Në Renesansë të Prishtinës
Kënduam “A kanë ujë ato burime”
Dhe një film nga Zelanda e Re
Fitoi Dokufestin e Prizrenit.

Erëra të reja fryjnë mbi Kosovë
Flamuri i lashtë i kuq
Mbetet në zemër
Flamuri i ri i kaltër
Hapet në qiell
Dielli bën rrugëtimin e zakonshëm
Lindje-perëndim
Pa u ndikuar nga lajmet e ditës
Dhe makinat e KFOR që venë e vijnë
Rrugëve
Tek ngrihet
Shtetit më të ri të botës
I merren këmbët
Por nuk ka vend që s’bëhet
Kur duan njerëzit ta bëjnë.

Erëra të reja fryjnë mbi Kosovë
Dhe u japin udhë ditëve të reja.

Më 21 janar 1947 lindi Betim Muço – shkrimtar, poet, përkthyes dhe sizmolog shqiptar

Betim Muço (21 janar 1947 – 15 janar 2015) ishte një shkrimtar, poet, përkthyes dhe sizmolog shqiptar.

Betim Muço lindi në Tiranë, kryeqytetin e Shqipërisë, më 21 janar 1947. Ai u diplomua në fizikë bërthamore nga Universiteti i Tiranës në vitin 1970, i specializuar në sizmologji. Ai mbajti një doktoraturë në Shkencat e Tokës. Karriera shkencore e Muços përfshin më shumë se katër dekada. Ai kontribuoi në praktikën dhe zhvillimin e sizmologjisë në Shqipëri dhe Ballkan përmes punës së tij në Institutin Sizmologjik Shqiptar (1974 – 2001). Ai ishte drejtues i institucionit nga 1993 deri në 1997. Si drejtor i Rrjetit Sizmologjik të Shqipërisë, ai drejtoi disa projekte ndërkombëtare dhe rajonale dhe botoi një gamë të gjerë artikujsh dhe librash shkencorë. Nga viti 1998 deri në 2005 Muço drejtoi dy projekte të Shkencës për Paqen të NATO-s mbi sizmologjinë. Në vitin 2001 ai u transferua në Shtetet e Bashkuara me familjen e tij, dhe mori nënshtetësinë e Sh.B.A-së si një “individ i aftësisë së jashtëzakonshme në shkencat dhe artet, prejt të cilit do të përfitonte në mënyrë të konsiderueshme në perspektivë ekonomia kombëtare, interesat kulturore ose arsimore, ose mirëqenia e Shteteve të Bashkuara.”

Nga viti 2001 Muço jetoi dhe punoi me familjen e tij në Rockville, Maryland, ku vazhdoi punën e tij shkencore. Ai ishte Redaktor i Shkencave dhe Përkthyes në General Dynamics Technology Technology dhe një konsulent për Institucionet e Kërkimit të Përfshira për Sizmologjinë (IRIS) në Washington DC. Ai prezantoi punime shkencore në shumë konferenca në Sh.B.A dhe Evropë. Ai shkroi një seri punimesh në lidhje me lidhjen midis shiut dhe tërmeteve në shtetin e Virxhinisë.

Muço ishte shkrimtar dhe poet; poezitë e tij të para u botuan kur ishte në shkollë të mesme në vitin 1967 në Shqipëri. Ai gjithashtu shkroi tekstet e shumë këngëve. Ai vazhdoi të shkruajë dhe botojë më shumë se 25 libra me poezi, tregime të shkurtra, romane dhe ese. Ai gjithashtu shkroi libra për fëmijë, duke përfshirë tri përmbledhje përrallash, kushtuar secilit prej tre fëmijëve të tij. Fitoi disa çmime letrare në Shqipëri dhe jashtë saj. Shumë nga poemat dhe tregimet e tij të shkurtra janë përkthyer dhe botuar në antologji letrare, revista dhe revista në anglisht, rusisht, frëngjisht, holandisht, rumanisht dhe turqisht.

Ai ishte gjithashtu një përkthyes në shqip i veprave të Graham Greene, Saul Bellow, Yukio Mishima, Reiner Maria Rilke, James Joyce, Vladimir Nabokov dhe Alice Munro. Në vitin 2008 ai përktheu në shqip një “Antologji të Poezisë Botërore të Shekullit 20”, një nga koleksionet më gjithëpërfshirëse të poezive të botuara në shqip, duke përfshirë përkthime të përfshira të veprave nga 135 poetë të botës. Në mbrëmjen para vdekjes së tij ai po vinte prekjet përfundimtare të romanit të tij të fundit, “Yjet janë mjaft afër”, i cili do të botohej pas vdekjes.

Muço ishte konsull nderi i Japonisë në Shqipëri në vitet 1990. Gjatë një programi pas doktoratës në Universitetin e Tokios (1990-1991), ai zhvilloi lidhje të ngushta me Japoninë, kulturën e saj dhe veçanërisht komunitetin e saj të sizmologëve. Pas kthimit të tij, ai botoi një libër të haiku (i pari në shqip) dhe një përmbledhje esesh mbi zakonet dhe kulturën japoneze.

Muço studioi fizikë në Fakultetin e Shkencave të Natyrës të Universitetit të Tiranës, nga i cili u diplomua në vitin 1970. Pas diplomimit ai punoi për katër vjet si mësues i matematikës dhe fizikës në rrethin e Krujës, në veri të Tiranës. Në 1974 u zhvendos përsëri në kryeqytet për të punuar si studiues në Institutin Sizmologjik të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Nga viti 1993 deri në 1997 ai ishte Drejtor i Institutit dhe, deri në vitin 2001, ishte drejtuesi i Rrjetit Sizmologjik të Shqipërisë. Në vitin 2001 ai emigroi në Shtetet e Bashkuara. Ai ishte një specialist në shkencat e tokës dhe bashkëpunoi ose drejtoi shumë projekte shkencore ndërkombëtare në këtë fushë.

Muço u nda nga jeta në Shtetet e Bashkuara më 15 janar 2015 në Rockville, MD.

Në atë kallnor – Poezi nga Neki Lulaj

(Kushtuar Presidentit historik)

Unë, cumraku i vogël

Cucërroj pas dere si culan

Shumë gajasa në atë Kallnor

E di

Loti im shkriu akullin në shpirtin e bardhë.

 

Ti emër i përveçëm çarës i robërisë

E Dardania e fitoi Shtetin

E trasove rrugën e drejtë

Arkitekt i Pavarësisë

 

At ditë kallnori

Ti urtaku i jonë

Rrije i qeshur në fotografi

Në krye të kolonës flamur

Ta kujtoj

Ditën e varrimit, o Pinjoll i Dardanisë