VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Tmerrohen ekspertët e OBSH, ja çfarë gjejnë në spitalet shqiptare

By | August 14, 2019

Komentet

Pas HIV, Ebola, Covid-19, mjekët përgatiten për ‘Sëmundjen X’

Duke shfaqur simptoma të hershme të etheve hemorragjike, pacientja ulet e qetë në shtratin e saj, në dhomën e spitalit në Ingende, një qytet i largët në Republikën Demokratike të Kongos (DRC).Ata janë duke pritur për rezultatet e një testi për Ebola.Pacientja mund të komunikojë me të afërmit e saj vetëm përmes një dritare plastike.

Identiteti i saj është sekret, për ta mbrojtur atë nga vendasit e frikësuar nga infeksioni me Ebola.Fëmijët e saj gjithashtu janë testuar, por, tani për tani, nuk tregojnë asnjë simptomë.Ekziston një vaksinë dhe një trajtim për Ebola, të cilat kanë ulur shkallën me të cilën ajo vret.

Por në fund, pyetja e të gjithëve është: Po sikur kjo grua të mos ketë Ebola?

Po nëse, në vend të kësaj, ajo është pacientja zero e “Sëmundjes X”, infeksioni i parë i njohur, i një patogjeni të ri, që mund të fshijë botën aq shpejt sa Covid-19, por me shkallën e fatalitetit nga 50% deri 90%?

“Sëmundja X” është hipotetike tani për tani, një shpërthim që shkencëtarët dhe ekspertët e shëndetit publik kanë frikë se mund të çojë në sëmundje serioze në të gjithë botën nëse ndodhë, sipas OBSH.

“X” qëndron për të papritur.

Kjo nuk është një trillim shkencor, por është një frikë shkencore, e bazuar në fakte shkencore.

Njerëzimi përballet me një numër të panjohur të viruseve të reja dhe potencialisht fatale që dalin nga pyjet tropikale të Afrikës, sipas profesorit Jean-Jacques Muyembe Tamfum, i cili ndihmoi në zbulimin e virusit Ebola në 1976 dhe që prej asaj kohe ka qenë në vijën e parë të kërkimit të patogjenëve të rinj.

“Tani jemi në një botë ku patogjenë të rinj do të dalin,” tha ai për CNN. “Dhe kjo është ajo që përbën një kërcënim për njerëzimin.”

Si një studiues i ri, Muyembe mori mostrat e para të gjakut nga viktimat e një sëmundjeje misterioze që shkaktoi hemorragji dhe vrau rreth 88% të pacientëve dhe 80% të stafit të cilët ishin duke punuar në Spitalin e Misionit Yambuku, kur sëmundja u zbulua për herë të parë.

Provëzat e gjakut u dërguan në Belgjikë dhe SHBA, ku shkencëtarët gjetën një virus në formë krimbi.

Ata e quajtën atë “Ebola”, si lumi i cili ndodhej afër vendit të shpërthimit, që atëherë njihej si Zaire.

Identifikimi i Ebola u mbështet në një zinxhir studimesh, që lidhte pjesët më të largëta të pyjeve të Afrikës me laboratorët e teknologjisë së lartë në Perëndim.

Në Ingende, frika nga takimi me një virus të ri, vdekjeprurës, mbetet shumë reale edhe pas rikuperimit të pacientit duke shfaqur simptoma që dukeshin si Ebola.

Mostrat e saj u testuan në vend dhe u dërguan në Institutin Kombëtar të Kongos për Kërkime Biomjekësore (INRB) në Kinshasa.

Të gjithë pacientët u kthyen negativ, ndërkohë sëmundja që i preku mbetet një mister.

Duke folur ekskluzivisht për CNN në kryeqytetin e DRC, Kinshasa, Muyembe paralajmëroi për shumë sëmundje zoonotike që do të vijnë, ato që kalojnë nga kafshët tek njerëzit.

Ethet e verdha, format e ndryshme të gripit, tërbimit, brucelozës, janë ndër ato sëmundje që kalojnë nga kafshët tek njerëzit, shpesh përmes një vektori siç është një brejtës ose një insekt.

Ata kanë shkaktuar epidemi dhe pandemi më parë.

HIV doli nga një lloj shimpanzeje dhe shndërrohej në një murtajë moderne në të gjithë botën.

SARS, MERS dhe virusi Covid-19 i njohur si SARS-CoV-2 janë të gjithë koronavirusë që iu hodhën njerëzve nga “rezervuarët” e panjohur në mbretërinë e kafshëve.

Covid-19 mendohet se ka origjinën në Kinë, ndoshta në lakuriqët e natës.

A mendon Muyembe se pandemitë e ardhshme mund të jenë më të këqija se Covid-19, më apokaliptike? “Po, po, kështu mendoj “, tha ai.

Që nga infeksioni i parë ‘ethet e verdha’, që kaloi nga kafsha te njeriu, i cili u identifikua në 1901, shkencëtarët kanë gjetur të paktën 200 viruse të tjera që dihet se shkaktojnë sëmundje tek njerëzit.

Sipas hulumtimit nga Mark Woolhouse, profesor i epidemiologjisë së sëmundjeve infektive në Universitetin e Edinburgut, specie të reja të viruseve po zbulohen me një shpejtësi prej tre deri në katër të tilla në vit.

Shumica e tyre e kanë origjinën nga kafshët.

Ekspertët thonë se rritja e numrit të viruseve është kryesisht rezultat i shkatërrimit ekologjik dhe tregtisë së kafshëve të egra.

Ndërsa habitatet e tyre natyrore zhduken, kafshët si minjtë, lakuriqët e natës dhe insektet mbijetojnë atje ku kafshët më të mëdha zhduken.

Ata janë në gjendje të jetojnë së bashku me qeniet njerëzore dhe shpesh dyshohet se janë vektorët që mund të sjellin sëmundje të reja tek njerëzit./ syri

A mund ta marrin gratë shtatzëna vaksinën kundër COVID-19?

Mimoza Sadiku

Përderisa shumë vende të botës po administrojnë vaksinat kundër koronavirusit të ri, jo të gjitha grupet shoqërore mund ta marrin atë.

Për gratë shtatzëna dhe ato gjidhënëse, marrja e vaksinës do të varet nëse shtetet ku ato jetojnë do ta lejojnë apo ndalojnë një gjë të tillë.

Në Mbretërinë e Bashkuar, rregullatorët shëndetësorë kanë vendosur, që për shkak të mungesës së të dhënave mbi efektet e vaksinës ndaj grave shtatzëna, ato nuk do ta marrin atë. Ndërkaq, në Shtetet e Bashkuara, Administrata për Ushqim dhe Barna, ka thënë se janë gratë shtatzëna dhe nënat gjidhënëse që do të vendosin nëse duan ta marrin apo jo vaksinën.

Në Shtetet e Bashkuara dhe Mbretëri të Bashkuar, shtetet e Bashkimit Evropian dhe në vende të tjera të botës, ka nisur administrimi i vaksinës kundër koronavirusit, të krijuar nga Pfizer dhe BioNTech, kompani të cilat, gjatë fazave testuese, nuk kanë përfshirë gratë shtatzëna dhe gjidhënëse në studimet e tyre.

Ndërkaq, Agjencia Evropiane e Barnave, tha se administrimi i vaksinës së Pfizer/BioNTech ndaj grave shtatzëna, duhet të shqyrtohet për secilin rast veç e veç. Megjithatë, kjo agjenci tha se mund ta ndryshojë rekomandimin për vaksinat ndaj grave shtatzëna, nëse ka të dhëna të reja.

Doktoresha Ruth Faden nga Universiteti Jons Hopkins thotë se “nuk ka të dhëna”, nëse vaksina është e rrezikshme për gratë shtatzëna, shkruan BBC.

Por, Qendrat për kontrollin dhe parandalimin e sëmundjeve (CDC) me bazë në SHBA, thonë se ka pak gjasa që vaksinat kundër koronavirusit të kenë ndikim negativ te gratë shtatzëna.

“Përderisa studimet ende nuk janë bërë, bazuar se si funksionojnë vaksinat (me teknologjinë) mRNA, ekspertët besojnë se ka pak gjasa që ajo të ketë rrezik ndaj grave shtatzëna”, thotë CDC.

Teknologjia mRA është përdorur në prodhimin e vaksinës së Pfizer/BioNTech dhe asaj të kompanisë Moderna. Kjo teknologji përpunon kodit gjenetik të virusi.

“Vaksinat mRNA nuk përmbajnë virusin që e shkakton sëmundjen COVID-19, prandaj nga marrja e vaksinës askush nuk do të infektohet me koronavirus. Megjithatë, rreziqet potenciale ndaj grave shtatzëna dhe fetusit të tyre janë të panjohura sepse këto vaksina nuk janë studiuar në gratë shtatzëna”, thotë CDC.

CDC po ashtu thotë se nuk ka të dhëna lidhur me ndikimin që mund të kenë vaksinat ndaj COVID-19, për nënat që ushqejnë fëmijët e tyre me gji.

Efektet anësore të vaksinës

Vaksinat kundër koronavirusit, që tashmë janë aprovuar për përdorim, siç është vaksina e Pfizerit dhe kompanisë Moderna, kanë efekte anësore.

Po ashtu, në Britani dhe Indi është miratuar vaksina e krijuar nga Astrazeneca dhe Universiteti i Oxfordit.

Shembull, disa persona, në Britani dhe SHBA, kanë pasur reaksione alergjike, pasi kanë marrë dozën e parë të vaksinës së Pfizer dhe BioNTech. Përderisa, Britania ka rekomanduar që personat që kanë histori të alergjive ndaj barnave dhe ushqimeve të mos e marrin vaksinën, Administrata për Ushqim dhe Barna (FDA) në SHBA ka rekomanduar se shumica e amerikanëve që vuajnë nga alergjitë janë të sigurt që ta marrin vaksinën.

Por, FDA – që tashmë ka nisur të hetojë rastet e raportuara të alergjive – ka rekomanduar se vetëm personat që në të kaluarën kanë pasur reaksione të rënda alergjike ndaj vaksinave apo përbërësve që janë përdorur në vaksinën e Pfizerit, duhet të mos e marrin atë.

FDA ka thënë se beson që kimikati i quajtur polietilen glikon (PEG) – që është përdorur nga Pfizeri, por edhe nga kompania Moderna – mund të jetë “fajtori” për reaksionet alergjike.

Përveç reaksioneve alergjike që janë raportuar, nga vaksina e Pfizerit njerëzit kanë pasur edhe efekte të tjera anësore, të cilat zakonisht kanë zgjatur për disa ditë, të tilla si dhimbje në vendin e marrjes së vaksinës, lodhje, kokëdhimbje, dhimbje muskujsh, ethe, dhimbje të kyçeve dhe temperaturë.

Vaksina e Pfizerit administrohet përmes dy dozave, në një diferencë kohore prej 21 dhe 28 ditësh, nga doza e parë në të dytë. FDA thotë se nga studimet e kryera, njerëzit kanë më shumë të ngjarë të përjetojnë efekte anësore pas marrjes së dozës së dytë.

Shtatzënia dhe gjidhënia për gratë e prekura me COVID-19
Fotogaleri

Shtatzënia dhe gjidhënia për gratë e prekura me COVID-19

Organizata Botërore e Shëndetësisë ka dhënë disa këshilla për gratë që janë shtatzëna në kohën e pandemisë së koronavirusit. Kjo organizatë po ashtu tregon se si duhet të veprojnë gratë e prekura nga sëmundja COVID-19, të cilat ushqejnë me gji fëmijët e tyre.

Pavarësisht se zbulimi i vaksinave kundër koronavirusit të ri ka rritur shpresat që mund të përshpejtojë dhënien fund të pandemisë, Organizata Botërore e Shëndetësisë ka paralajmëruar se vetëm vaksina nuk do të ndihmojë në mposhtjen e pandemisë.

“Vaksina do të plotësojë mjetet e tjera që kemi dhe nuk do t’i zëvendësojë ato”, ka thënë drejtori i OBSH-së, Tedros Adhanom Ghebreyesus më herët, duke porositur njerëzit që të vazhdojnë të mbajnë maska, të ruajnë distancën dhe higjienën personale.

Kronologjia e COVID-19, nga “sëmundje misterioze” në pandemi globale

Bota për herë të parë për pandeminë e koronavirusit të ri (COVID-19) u informua kur, Kina më 31 dhjetor 2019 njoftoi Organizatën Botërore të Shëndetësisë (OBSH) për një “sëmundje misterioze respiratore me orgjinë të panjohur” në qytetin Wuhan të provincës Hubei, shkruan Anadolu Agency (AA).

“Epidemia” (shpërthim lokal ose rajonal” që fillimisht ndikoi Kinën dhe përreth, në ditët në vijim duke kaluar kufinjë u shndërrua në një “pandemi” (shpërthim global) që kërcënon shëndetin publik në nivel botëror.

Bota gjatë gjithë vitit u përqendrua në zhvillimet rreth virusit, ndërsa masat për të marrë nën kontroll pandeminë u bënë axhenda kryesore e vendeve.

Sëmundja për herë të parë u vërejt tek personat që vizituan tregun e ushqimeve të detit në qytetin Wuhan të provincës kineze Hubei.

Pacienti i parë u pranua në spital në 17 nëntor me ankesën “sëmundja e frymëmarrjes” shkaku i së cilës ishte i panjohur. Do të kuptohej më vonë se sëmundja që shkaktoi inflamacion të mushkërive u shkaktua nga një virus i ri i panjohur.

Virusi në muajt në vijim u përhap në qytetet tjera të Kinës nga Wuhan, ndërsa bota nuk u informua një kohë të gjatë nga këto zhvillime.

Pretendimi se “Zyrtarët në Wuhan kanë fshehur praninë e virusit”

Gazeta “New York Times”, më 20 gusht sipas lajmit të bazuar në raportin e përgatitur nga Departamenti Amerikan i Sigurisë Publike, pretendoi se “udhëheqësit e Partisë Komuniste të Kinës (PK) në provincën Hubei dhe qytetin ku doli virusi, Wuhan, kanë fshehur shenjat e hershme të përhapjes së virusit nga qeveria qendrore”.

Në raport, u pohua se autoritetet në Wuhan shmangën dhënien e informacionit në qendër në lidhje me epideminë, duke menduar se mund të prishte programin e Takimit Lokal të PK-së të mbajtur në qytet në fillim të Janarit, kështu që autoritetet në Pekin kanë kuptuar urgjencën e situatës në mes të Janarit.

Qeverisja qendrore më 23 janar ndaloi hyrjet dhe daljet në qytetin Wuhan me 11 milionë banorë, por nuk u arrit parandalimi i miliona kinezëve të udhëtojnë në mbarë vendin me rastin e festës të Vitit të Ri që filloi më 24 janar.

Gjurma e virusit në SHBA është gjetur që në muajin dhjetor

Në hulumtimet e bëra në muajt në vijim, treguan se virusi mund të ketë filluar të përhapet nëpër botë gjatë kësaj faze të errët.

Studiuesit nga Qendra Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) gjetën antitrupa të prodhuar kundër COVID-19 në dhurimet e gjakut të mbledhura nga Kryqi i Kuq Amerikan midis 13 Dhjetor-17 Janar në 9 shtete.

Gjithashtu edhe gjetje të tjera shpalosën se sëmundja në Francë dhe Itali ka filluar të përhapet në muajin dhjetor.

“Koronavirusi i ri”

OBSH, më 7 janar njoftoi se sëmundja misterioze shkaktohet nga “koronavirusi i ri”.

Ky koronavirus, i cili mendohet të jetë versioni i mutacionuar i betakoronavirusit në lakuriqtë të natës, u emërua “2019-nCov”.

Rasti i parë jashtë Kinës u has më 13 janar. Tek një grua në Tajlandë u identifikua ky virus. Më 16 janar në Japoni një person i ardhur nga Wuhan u diagnostikua me COVID-19. Ndërsa më 21 janar rasti i parë u raportua edhe në SHBA.

Virusi me pasagjerët që udhëtonin u përhap në shumë vende. Në ditët në vijim filluan trajtimet e personave të konraktuar me virusin në Hong Kong, Tajvan, Singapor, Kore e Jugut, Australi, Malajzi, Vietnam dhe Nepal.

Në Evropë u raportuan rastet e para. Franca më 24 janar njoftoi se 2 persona që kanë ardhur nga Kina dhe familjari i tyre është sëmurë nga COVID-19.

OBSH më 30 janar shpalli “emergjencë globale” për shkak të COVID-19, ndërsa më 11 shkurt njoftoi se koronavirusi është emëruar COVID-19.

Pandemia në Korenë e Jugut, Iran dhe Itali

COVID-19 fillimisht u shpërnda në Kinë dhe vendet përreth. Në Korenë e Jugut më 22 shkurt brenda një dite u raportuan 229 raste, e cila e alarmoi vendin.

Irani në Lindjen e Mesme dhe Italia në Evropë u bënë “vende të përhapjes së virusit jashtë Azisë”. Më 19 shkurt rastet dhe vdekjet e para u raportuan në Iran.

Në rajonin e Lombardisë në Itali transmetim lokal u vërejt për herë të parë më 21 shkurt. Qyteti Milano që është shtëpi e një industrie të madhe të tekstilit, e kishte bërë vendin “zonë e përhapjes” për arsye se punojnë shumë punonjës kinezë sezonalisht.

Masat e karantinës

Pasi shpërthimi mori një shkallë globale, shumë vende për të ndaluar përhapjen e virusit morën masa për të zvogëluar lëvizjen masive.

Shkollat dhe universitetet shkuan në pushim, kafenetë, baret, restorantet, qendra e argëtimit dhe tregtare, libraritë dhe faltoret u mbyllën përkohësisht, anulimi i ngjarjeve publike ishin masat kryesore të marra për të parandaluar përhapjen e virusit.

Qytetarëve iu bë thirrje “Qëndro në shtëpi”, gjithashtu u rekomandua t’i ikin kontaktit social, në vend të shkojnë në zyre iu kërkua të punojnë brenda mundësive nga shtëpia.

Shumë vende zbatuan “orë policore” dhe karantina, gjithashtu u kufizuan edhe transportet mes qyteteve dhe shteteve.

Turbullirë ekonomike

Shumë vende zbatuan masa të përqendruara në “orë policore” nga mesi i marsit deri në fillim të qershorit. Por, mbyllja, e cila u zbatua si një masë kundër virusit, shkaktoi ndërprerjen e prodhimit, tregtisë dhe shërbimeve, duke rezultuar në tkurrje ekonomike dhe humbje të punësimit.

Sipas të dhënave të Organizatës për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD), në tremujorin e dytë të vitit që përfshin muajt mars, prill dhe maj, 20 ekonomitë më të mëdha të botës janë tkurrur mesatarisht për 9,1 për qind në krahasim me periudhë ne njëjtë të vitit të kaluar.

Kina, e cila i mbijetoi këtë periudhe me dëmin më të vogël, u rrit me 3,2 për qind në prodhimin e brendshëm bruto (PBB), ndërsa India, e cila ndjeu barrën e masave të karantinës, u tkurr me 23,5 për qind.

Pranvera dhe vera

Statistikat në fillim të majit, treguan se qendra e pandemisë në botë janë SHBA-të dhe vendet evropiane.

Sipas uebfaqes “Worldometer” që përpilon të dhënat mbi pandeminë, Evropa dhe Amerika e Veriut ishin rajonet “më të prekura nga pandemia” në shpërndarjen e numrit të vdekjeve dhe pacientëve që marrin trajtim midis kontinenteve.

Deri në fillim të muajit maj në mbarë botën 76 për qind e rasteve dhe 86 për qind e vdekjeve nga virusi ishin shënuar në Evropë dhe Amerikën e Veriut. Gjithashtu edhe 81 për qind e të sëmurëve që trajtohen nga ky virus gjendeshin në këto dy kontinente.

Ndërkaq, në muajt e verës, vendet e Amerikës së Jugut në krye me Brazilin, vendet e nënkontinentit indian dhe Rusi filluan të rriten rastet.

SHBA, Brazili, India dhe Meksika ishin vendet me më shumë raste.

Vjeshta dhe fillimi i dimrit

Bota në vjeshtë hyri me ndikimin në rritje të pandemisë.

Në Hemisferën Veriore, kur koha filloi të ftohet dhe sëmundjet sezonale filluan të rriteshin, pandemia fitoi një përshpejtim të ri, veçanërisht në vendet ku kishte më shumë raste.

Shtatori ishte muaji më i keq i pandemisë COVID-19 për Indinë. Në vend më 4 shtator brenda një dite u raportuan 87.115 raste të reja. Kjo shifër e tejkaloi numrin total të të infektuarve me COVID-19 në Kinë që nga dhjetori i vitit 2019, që ishte 85.146 raste.

Rastet në vend më 5 shtator tejkaluan shifrën 90.000. Më pas më 9 shtator 95.529, më 10 shtator 96.760, më 11 shtator 97.654 dhe më 16 shtator me 97.859 raste arriti “kulmin”.

Në SHBA dhe Brazil, vendet më të ndikuar nga pandemia, rastet dhe vdekjet përsëri shënuar rritje në vjeshtë.

Në muajt e dimrit, veçanërisht me zbulimin e variantit të ri të COVID-19 që përhapet më shpejt, u shënua një rritje të re në numrin e rasteve. Rastet ditore në botë më 2 dhjetor tejkaluan mbi 600.000, ndërsa 11 dhjetor mbi 700.000.

Në fund të vitit 2020 në mbarë botën janë raportuar 83,5 milionë raste, ndërsa kanë humbur jetën mbi 1,8 milion njerëz.

COVID-19 shkakton çrregullime në shëndetin mendor, shtohen tentimet për vetëvrasje

Ndryshimet drastike në jetë si pasojë e COVID-19, tek shumë njerëz po mabifestohen me çrregullime të shëndetit mendor. Dy specialiste në këtë fushë të mjekësisë që jetojnë dhe punojnë në qytetin e Nju Jorkut thonë se fëmijët dhe adoleshentët janë kategoritë që paguajnë çmimin më të shtrenjtë emocional në këtë pandemi. Me psikiatren e fëmijëve dhe adoleshentëve, Dr. Zana Dobroshi dhe Këshilltaren e shëndetit mendor për fëmijë Ariana Brunçaj-Metalia bisedoi gazetari Burim Goxhuli.

Krahas rritjes së numrit të personave të infektuar dhe atyre që vdesin nga COVID-19, është shtuar edhe numri i njerëzve që po vuajnë çrregullime të shëndetit mendor.

Rreziku i vazhdueshëm nga sëmundja që shkaktoi vdekjen e të paktën 1.6 milionë njerëzve dhe mënyra e re e të jetuarit nën masa kufizuese po ndikon sidomos tek fëmijët dhe adoleshentët, thotë Ariana Brunçaj-Metalia, këshilltare e shëndetit mendor në qendrën mjekësore për fëmijë “Cohen” dhe qendrën e kujdesit urgjent “Behavioral” në Nju Jork.

“Po shohim më shumë fëmijë që po lëndojnë veten. Është shtuar numri i fëmijëve që shprehin mendime për vetëvrasje, fëmijë që kanë humbur interesimin në gjërat që më parë i gëzonin, mendime këto që është e vështirë të menaxhohen. Thjesht nuk kanë interesim të përfshihen në asgjë dhe që izolohen duke shmangur çdo mundësi për shoqërim. Po shohim njerëz që nga mendimet e këqija po u rritet ankthi dhe që kanë vështirësi për të fjetur që nga pranvera”, tha zonja Brunçaj-Metalia, e cila është e angazhuar në departamentin e ndihmës urgjente të psikiatrisë në një spital të Nju Jorkut.

“Ankthi, depresioni dhe veprimet vetëvrasëse janë trefishuar tek fëmijët. Çdo ditë kemi të paktën dy fëmijë që tentojnë të vetëvriten”.

Dr. Zana Dobroshi punon në klinikën e psikiatrisë për fëmijë në spitalin Harlem të Nju Jorkut dhe është profesore e asociuar në Universitetin e Kolumbias. Mjekja Dobroshi, thotë se shëndeti mendor i fëmijëve varet nga ai i prindërve.

“Unë do t’i propozoja çdo prindi që të shkojë sipas rregullave të aeroplanit. Nëse fluturon dhe nëse nuk ka mjaftueshëm oksigjen, së pari vëre maskën për vete. Kjo do të thotë së pari kujdesu për veten. Nuk është vetjake nëse prindi kudjeset për veten. Ndonëse prindërit tanë, sidomos ata shqiptarë na kanë mësuar se sakrifica është virtyt, tani duhet kujdes”, thotë Dr. Dobroshi.

Specialistet e shëndetit mendor këshillojnë që prindërit të bisedojnë hapur me fëmijët, por gjithmonë duke u dhënë shpresë se pandemia po shkon drejt fundit.

“Ju mund të flisni hapur me ta për vështirësitë tuaja. Për shembull si e menaxhoni stresin dhe nervozizmin që ndjeni? Fëmijët tanë mësojnë shumë duke na parë ne. Duhet të jemi shembull për ta, duke u treguar se edhe ne ndihemi të zemëruar dhe se përballojmë këtë ndjenjë duke marrë pushim nga puna, përmes një shëtitjeje, duke bërë ushtrime ose duke biseduar me një mik. Hapini këto biseda sepse fëmijët ndihen më të sigurtë të përdorin metodat që u shfaqim”, thotë zonja Brunçaj-Metalia.

“Në qoftëse nuk ka diçka qesharake, bëni diçka qesharake, bëni humor dhe qeshni sa të mundeni. Qeshni me zor. Ne kemi grupe të qeshjes në spital. Njëri fillon qesh dhe gjithë grupi qeshin pastaj. Kështu qeshja fillon pa lidhje dhe bëhet me lidhje. Është veprim stimulues dhe krijon një atmosferë pozitive. Duhet të mbajmë në mend se gjithmonë duhet të jemi pozitivë, jo negativë. E nëse ka diçka negative duhet të marrim fëmijën dhe si një partner ta pyesim si ta rregullojmë këtë dhe çfarë duhet të bëjmë”, thotë Dr. Zana Dobroshi.

Zonja Brunçaj-Metalia shpreh shqetësimin se ndrotja që njerëzit ndjejnë për të kërkuar ndihmë kur bëhet fjalë për shëndertin mendor mund t’i dëmtojë ata më shumë.

“E shoh se shqiptarët kanë shumë vështirësi me stigmën që lidhet me shëndetin mendor, por shëndeti mendor është po aq i rëndësishëm sa edhe shëndeti fizik. Madje ka një lidhje të fortë mes tyre. Gjumi dhe të ushqyerit janë të lidhura me shëndetin mendor. Shpresoj që shqiptarët të kenë më shumë biseda të tilla sepse nuk ka arsye për të qenë i turpëruar”, thotë ajo.

Specialistet e shëndetit mendor këshillojnë marrjen me aktivitete që përmirësojnë gjendjen emocionale, si duke dëgjuar muzikë, vizatuar, ose duke shikuar ndonjë film, por edhe duke krijuar një rutinë dhe disa rregulla.

SHBA miraton përdorimin e vaksinës së kompanisë Moderna

Miliona doza të vaksinës së kompanisë Moderna pritet të nisin të administrohen në SHBA, ku gjatë kësaj jave pritet që atë ta marrin punëtorët shëndetësorë. Po ashtu, personat e moshuar në shtëpitë e kujdesit do të jenë po ashtu ndër të parët që do ta marrin vaksinën.

Vendimi i FDA-së për miratimin e vaksinës së Modernas, vjen pasi një javë më parë u miratua për përdorim edhe vaksina e kompanive Pfizer dhe BioNTech.

Vaksina e Pfizer dhe BioNTech është prodhuar me teknologji të ngjashme sikurse ajo e Modernas. Vaksinimi me vaksinën e Moderas pritet të nisë ditët e ardhshme dhe atë do ta marrin personat mbi 18 vjeç.

“Me dy vaksina kundër COVID-19, FDA ka ndërmarrë një hap tjetër të rëndësishëm në luftën kundër kësaj pandemie, që po shkakton numër të madh të viktimave në SHBA çdo ditë”, tha komisioneri i FDA-së, Stephen M.Hahn.

Vaksina e Modernas pritet të dërgohet edhe nëpër spitale rurale. Ajo ka nevojë që të transportohet dhe të ruhet në temperatura të ulëta, por nuk kërkon temperatura shumë të ulëta, sikurse vaksina e Pfizerit.

“Është shpresa ime se të gjithë amerikanët do ta mbrojnë veten duke u vaksinuar. Kështu, shteti ynë do të nisë procesin e shërimit dhe të lëvizjes përpara”, deklaroi zyrtari kryesor i SHBA-së për sëmundje ngjitëse, Anthony Fauci.

Moderna tha se do të aplikojë për licencë të plotë në SHBA më 2021.

Vaksina e kompanisë Moderna, sipas studimeve të bëra nga kompania, ka treguar 95 për qind efektivitet ndaj sëmundjes COVID-19, që e shkakton koronavirusi. Po ashtu, është thënë se kjo vaksinë nuk ka paraqitur shqetësime serioze të sigurisë. rel

Financial Times: Themeluesit e BioNTech shpallen persona të vitit

Londër

Financial Times (FT) i ka shpallur “Persona të Vitit” themeluesit e kompanisë farmaceutike BioNTech, dr. Uğur Şahin dhe bashkëshorten e tij dr. Özlem Türeci, transmeton Anadolu Agency (AA).

“Çifti ka arritur një sukses të jashtëzakonshëm shkencor dhe komercial duke zhvilluar vaksinën kundër COVID-19 në më pak se një vit”, raportoi Financial Times.

Me zhvillimin e kandidatit të parë për vaksinën efektive kundër koronavirusit, dy shkencëtarë turko-gjermanë që arritën këtë sukses të madh tërhoqën vëmendjen e të gjithë botës.

Fakti që ata ishin në gjendje të krijonin një vaksinë të sigurt dhe efektive në më pak se një vit tregoi suksesin e çiftit.

“Si krijues të vaksinës së parë të miratuar nga dy organet rregullatore më të besuara në botë, çmimi i FT-së iu dha dr. Şahin dhe dr. Türeci. Ata janë simbol i historisë së suksesit shkencor dhe komercial”, raportoi Financial Times.

Şahin dhe Türeci janë fëmijë emigrantë nga Turqia që migruan në Gjermani në vitin 1960.

Şahin, i cili lindi në Iskenderun, Turqi në 1965, mbërriti në Gjermani si 4-vjeçar, ku babai i tij punonte në një fabrikë makinash. Ai studioi mjekësinë në Universitetin e Këllnit dhe punoi në Qendrën Mjekësore të Universitetit Saarland për disa vjet.

Türeci është vajza e një mjeku turk i cili emigroi në Gjermani nga Stambolli. Ajo studioi mjekësi në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit Saarland dhe bëri hapat pionierë në fushën e imunoterapisë së kancerit në Gjermani.

Çifti themeloi BioNTech për të zhvilluar teknologji për imunoterapitë e individualizuara të kancerit.

Menjëherë pas shfaqjes së koronavirusit në Wuhan, Kinë, Şahin dhe Türeci vendosën të përdorin njohuritë e tyre të teknologjisë “messenger RNA” (mRNA) për të rritur imunitetin dhe për të parandaluar infeksionet e COVID-19 si pjesë e një projekti që ata e quajtën “Project Lightspeed”.

Nga mesi i muajit janar, kompania arriti partneritet me gjigantin farmaceutik Pfizer për të zhvilluar një vaksinë të mundshme kundër COVID-19.

Danimarkë, ferma më e madhe evropiane e kopshteve vertikale pret frutet e para

Kopshti më i madh vertikal i perimeve në Evropë u hap këtë javë në periferi të kryeqytetit danez, Kopenhagë, raporton Anadolu Agency (AA).

Kopshti më i madh vertikal i perimeve në Evropë u hap këtë javë në periferi të kryeqytetit danez, Kopenhagë. Ky është një kopsht që Nordic Harvest hapi në një sallë industriale në Taastrup, e që është përpjekja më e madhe e kompanisë kur bëhet fjalë për prodhimin e frutave dhe perimeve pa përdorimin e dheut dhe rrezeve të diellit. ( Nordic Harvest – Anadolu Agency )

Ky është një kopsht që Nordic Harvest hapi në një sallë industriale në Taastrup, e që është përpjekja më e madhe e kompanisë kur bëhet fjalë për prodhimin e frutave dhe perimeve pa përdorimin e dheut dhe rrezeve të diellit.

Themeluesi i kompanisë, Anders Riemann vuri në dukje se Nordic Harvest po punon në projekte që ofrojnë një mënyrë më të qëndrueshme të prodhimit të ushqimit gjatë gjithë vitit, pa dëmtuar natyrën.

Ai tha se perimet do të rriten në 14 kate që shtrihen nga dyshemeja në çati ndërsa planifikojnë që frutet t’i mbledhin 15 herë në vit. Sipas tij, një sistem i tillë zë më pak hapësirë ​​në krahasim me kultivimin tradicional, kurse bimët, me ndihmën e dritës LED do të rriten në një sipërfaqe prej 7.000 metrash katrorë.

Ferma do të përdorë energjinë e marrë nga burime të rinovueshme dhe do të arrijë kursime prej 95 për qind në konsumin e ujit në krahasim me rritjen tradicionale të perimeve.

Fillimisht ishte planifikuar të rriteshin marule, lakër jeshile dhe barishte pa përdorimin e pesticideve. Priten gati 1.000 ton ton rendimente vjetore dhe produktet e para në treg duhet të dalin në fillim të vitit të ardhshëm.

Sondazhet e zhvilluara në Danimarkë kanë treguar se më pak se një e katërta e të anketuarve janë të gatshëm të konsumojnë produkte nga kopshtet vertikale ndërsa 14 të anketuar i konsiderojnë produktet e tilla si të rrezikshme.

Riedmann për AA tha se ai shtatë vite më parë e la punën si analist në institucionet financiare dhe themeloi Nordic Harvest, i cili kryen kërkime pioniere dhe projekte bujqësore pa dhé me ndihmën e dritës artificiale.

“Ekspertët nga SHBA-të më ndihmuan të plotësoja planin tim të biznesit, por për katër vjet kam punuar pa pagë dhe më është dashur të marr një hipotekë mbi shtëpinë dhe të marr para hua nga miqtë dhe të afërmit për të jetuar me familjen”, tha Riedmann.

Përkundër sfidave me të cilat u përball, Riedmann vazhdoi në planin e tij dhe refuzoi disa investitorë të mëdhenj të cilëve u pëlqente ideja e tij, por atij nuk i pëlqente fakti se ata donin të hynin në biznes vetëm për hir të përfitimeve materiale.

“Diskutimet dhe paralajmërimet në lidhje me pasojat e mundshme të ndryshimit të klimës kanë qenë një shtytëse e idesë së kultivimit bujqësor në kushte klimatike të kontrolluara në të cilat ne mund të arrijmë deri në 15 korrje në vit, në vend të dy korrjeve në bujqësinë tradicionale. Në këtë mënyrë, ne mund të arrijmë rendimente 250 herë më të larta se fermerët që e bëjnë atë në të njëjtën zonë me kultivimin tradicional”, tha Riedmann.

Aktualisht, kompania e Riedmann prodhon gjashtë varietete bujqësore në mënyrë moderne të kopshtarisë vertikale, kurse qëllimi i tyre është të shtojnë kultivimin e 14 llojeve të tjera, përfshirë luleshtrydhet dhe boronicat.

Riedman tha se një pjesë e ëndrrës së tij është realizuar, por se ai dëshiron ta ngrejë atë lloj bujqësie në nivelin që është aktualisht në SHBA, Singapor ose Japoni, të gjitha në mënyrë që të lëvizin bujqësinë në qytete dhe t’i kthejnë fushat ekzistuese bujqësore në pyje.

Trëndafili i Krishtlindjeve – Si ta mbillni në shtëpitë tuaja

Mund të mos e keni dëgjuar më parë, por trëndafili i Krishtlindjeve është shumë i njohur në të gjithë botën.

Me emrin botanik “Helleborus niger”, kjo lule ka disa karakteristika të veçanta që e bëjnë një domosdoshmëri për kopshtin apo shtëpinë tuaj.

Është ndër të paktat lule që çelin në muajt më të ftohtë e të errët të dimrit siç është Nëntori apo Dhjetori.

Trëndafili i Krishtlindjeve do të prodhojë lule të mëdha me ngjyrë të bardhë ose rozë që nga fundi i vjeshtës dhe për gjatë gjithë dimrit pavarsisht temperaturave të ftohta.

Mund të rritet deri në 30-40 cm dhe ka gjethe të mëdha jeshile dhe kurora e çdo lule mund të variojë nga 5 deri në 10 cm.

Megjithëse janë shumë të thkjeshta për t’u mbjellë dhe për t’u kujdesur në mënyrë që të lulëzojnë sa më gjatë ndiqni disa këshilla nga AgroWeb.org.

Kujdesi dhe mbjellja

Trëndafilin e Krishtlindjeve është mrië që ta mbillni në një zonë ku ka pjesërisht hije dhe diell.

Pra idealja do të ishtë poshtë ose afër ndonjë peme jo shumë të dendur.

Kështu do të mund të marrin diell gjatë dimrit, por dhe të ruajnë lagështinë e dheut të cilin e kanë shumë të nevojshëm.

Dheu duhet të jetë i fertilizuar dhe i pasur me pleh kafshësh apo gjethesh të tjera në mënyrë që bima të marrë ushqyersit e duhur.

Nëse i mbillni në kopësht vendosini të paktën 30 cm larg njëra tjetrës në mënyrë që të kenë mundësi të rriten.

Ndërsa nëse i mbillni ne vazo, ndërrojini ato sipas rritjes së bimës siç bëni zakonisht me zëvëndësimin e luleve nga vazot e vjetra.

Me mbjelljen e tyre filloni në pranverë dhe gjatë dimrit do të shikoni lulëzimet e para të kësaj lule shumë të veçantë.

Mbjellja nga fara

Nëse zgjidhni t’i mbillni këto lule nga rrënja, atëherë do ju duhen 3-4 vite që të mund të shikoni frytet e para të saj.

Kjo për shkak se që lulja të çelë duhet të arrijë një lartësi dhe rritje të caktuar.

Farat mbillini fillimisht në një vazo në stinën e vjeshtës dhe lërini në një ambient të hapur deri në Krishtlindjen e parë, pra deri në mës të Dhjetorit.

Në këtë mënyrë fara do fillojë të mësohet me të ftohtin.

Më pas vazot lërini në një ambient të mbyllur në mënyrë që ato të mbijnë menjëherë, por nëse vazhdoni t’i lini jashtë ato do të mbijnë në fund të dimrit.

Mbillini më pas direkt në dhe duke i mbuluar farat me pleh siç shpejguam më sipër në mënyrë që të mos preken nga ngricat.

Kur të jenë rritur deri në 5 cm mund t’i zhvendosni përsëri nëse dëshironi dhe të kujdeseni për to pa i lëvizur më pasi kësaj lule i duhet pak kohë për tu rritur dhe për të forcuar rrënjët.

Mbjellja nga rrënja

Mënyra më e thjeshtë dhe e shpejtë për t’i mbjellur këto lule është t;i mbillni direkt nga rrënja ose nga lulja.

Veproni njësoj me dheun duke e pasuruar atë me pleh, alkalinë dhe minerale të tjera dhe rrënjët e bimës mbillini thellë në tokë.

Pjesa ku fillon kërcelli i kësaj lule duhet të jetë 2 cm nën tokë dhe sipër mbulojeni me një pirg dheu të ngritur.

Hiqini gjethet e vjetra çdo pranverë dhe udhqejeni me pleh të tretshëm në ujë.

SHBA: Vaksina e Modernas është e sigurt dhe efektive

Vaksina kundër koronavirusit e kompanisë Moderna është e sigurt dhe 95% efektive, thonë rregullatorët, duke hapur kështu rrugën për autorizimin emergjent në Shtetet e Bashkuara.

Nëse miratohet nga paneli i vaksinave të Administratës së Ushqimit dhe Barnave (FDA), kjo mund të bëhet vaksina e dytë kundër koronavirusit që lejohet për përdorim në Shtetet e Bashkuara.

Vlerësimi vjen një ditë pasi SHBA-ja filloi procesin e vaksinimit të popullatës me vaksinën e kompanisë Pfizer-BioNTech.

Ndryshe nga vaksina Pfizer, modeli i vaksinës Moderna nuk kërkon që ajo të transportohet në temperatura shumë të ulta. Vaksina Moderna kërkon temperatura rreth -20 gradë Celsius për transport – të ngjashme me një frigorifer të rregullt.

Ajo e Pfizer kërkon temperatura afër -70 gradë Celsius.

Të dhënat për vaksinën e Moderna-s u bën publike nga Administrata e Ushqimit dhe Barnave të martën, përpara takimit të panelit të vaksinave ku pritet të vendoset për përdorimin e saj. Takimi pritet të mbahet të premten. Dokumenti me 54 faqe tha se nuk kishte “asnjë shqetësim specifik për sigurinë” dhe se reagimet serioze anësore ishin të rralla.

Nëse miratohet për përdorim këtë javë, dërgesat mund të fillojnë brenda 24 orësh. rel

Mungesa e gjumit e dobëson trupin përballë infeksioneve

Gjumi, ushtrimet dhe kontrolli i stresit janë faktorë të rëndësishëm për një sistem të fortë imunitar, thanë sot shkencëtarët turq, duke paralajmëruar se mungesa e gjumit ju bën më të dobët ndaj sëmundjeve infektive, raporton Anadolu Agency (AA).

“Flini mjaftueshëm në mënyrë që të sekretohet mjaft melatonia, mos pini duhan, mos përdorni produkte duhani, hani një ushqim të pasur me perime dhe fruta, ushtroni rregullisht”, thonë nga Fondacioni Turk i Veshkave në një deklaratë rreth mënyrave për të forcuar sistemin imunitar.

Fondacioni rekomandoi gjithashtu larjen e duarve rregullisht dhe në mënyrë të duhur si dhe uljen e nivelit të stresit.

“Është dëshmuar se sistemi imunitar është i dëmtuar dhe i dobët ndaj infeksioneve në shumë sëmundje të lidhura me gjumin”, tha Derya Karadeniz, ekspertja mbi çrregullimet e gjumit, duke theksuar rolin e gjumit në riparimin e trupit.

Studimet eksperimentale dëshmojnë një lidhje të fuqishme midis sistemit imunitar dhe gjumit, theksoi ajo, duke shtuar se në një studim në të cilin njerëzit të cilëve u lejohej vetëm katër orë gjumë për katër natë, kishin reagime shumë më të dobëta imune kur iu dha vaksina e gripit në ditën e pestë krahasuar me ata që bënin orë të rregullta të gjumit.

Timur Erk, kreu i fondacionit, paralajmëroi se duhet të merren vitaminat dhe mineralet thelbësore duke përmbushur nevojat e njerëzve në kohën e pandemisë së COVID-19.

“Dietë e shëndetshme, stërvitje, kontroll i stresit dhe gjumë. Thënia e gjysheve tona, ‘fëmijët rriten në gjumë’, tani vlen për të gjithë individët dhe është dëshmuar nga hulumtimet shkencore”, shtoi ai.

Ndotja e ajrit shkakton vdekjen e hershme të 7 milionë njerëzve çdo vit

Ndotja e ajrit shkakton vdekjen e hershme të afërsisht 7 milion njerëzve çdo vit në gjithë botën, tha një ekspert turk i fushës së inxhinierisë meteorologjike.

Prof. Dr. Hüseyin Toros, ligjërues në drejtimin e Inxhinierisë Meteorologjike pranë Fakultetit të Aeronautikës dhe Astronautikës në Universitetin Teknik të Stambollit (ITU), tha për Anadolu Agency (AA) se përdorimi joadekuat i burimeve në botë dhe konsumet e panevojshme shkaktojnë probleme të mëdha në shkallë globale, siç janë ngrohja globale dhe ndryshimi i klimës.

Ai shprehet se ndotja e ajrit është një problem i rëndësishëm mjedisor që ka efekte serioze negative në shëndet, ekonomi dhe ekosisteme.

“Me ftohjen e motit, rritja e përdorimit të lëndëve djegëse të ndryshme fosile për ngrohje dhe kushtet meteorologjike mund të ulin cilësinë e ajrit, veçanërisht në qytete”, tha ai.

Sipas tij, madje edhe foshnjat kur janë akoma në barkun e nënës preken negativisht nga ndotja e ajrit.

“Ndotësit e lëshuar në ajër si rezultat i industrisë, trafikut dhe ngrohjes rrisin sëmundjet e mushkërive të tilla si astma, COPD dhe sëmundjet kardiovaskulare. Studimet shkencore tregojnë se ndotja shkakton vdekjen duke shkaktuar sëmundje në traktin respirator, kancerin e mushkërive dhe sëmundjet kardiovaskulare. Ndotja e ajrit është vrasës i padukshëm i fshehtë që vret ngadalë. Ndotja e ajrit shkakton vdekjen e hershme të 7 milionë njerëzve çdo vit në botë”, thotë Toros.

“Të gjitha llojet e konsumeve të panevojshme duhet të përfundojnë dhe burimet duhet të përdoren në mënyrë efikase për cilësinë e ajrit”

Toros shpjegoi se nëse njerëzit kujdesen, ndotja e ajrit do të ulet, dhe kjo është përgjegjësi e të gjithëve.

Duke deklaruar se burimet duhet të përdoren në mënyrë efikase dhe mënyra e konsumit duhet të rishikohet, Toros tha:

“Së pari, ne duhet t’i japim fund të gjitha llojeve të konsumeve të panevojshme dhe të përdorim burimet në mënyrë efikase për cilësinë e ajrit. Duhet të preferojmë energji të pastra për ajrin. Duhet të përdorim teknologji të pastra në industri. Duhet të jepen trajnime për djegie efikase”.

“Për të zvogëluar ndotjen e ajrit, ne duhet të krijojmë zona për ecje dhe çiklizëm të sigurt, të rrisim zonat e gjelbërta, të përdorim burime energjetike të rinovueshme, të tilla si hidroelektriciteti, energjia e erës, diellore dhe gjeotermale. Ne duhet të inkurajojmë vendbanime të reja duke marrë parasysh kushtet meteorologjike në ristrukturimin e qyteteve”, përfundon Toros.

Kura natyrore e Covid-19: Boronica dhe sherebela shqiptare po kërkohen nga Europa dhe SHBA. Sa u rrit eksporti i tyre

Shtimi i kërkesës në pandemi, për bimët e çajit, boronicës dhe sherebelës nga Europa dhe SHBA, nuk arriti të shfrytëzohet plotësisht nga kompanitë, si mundësi “e artë” për fitime. Shoqata e Bimëve Mjekësore dhe eksportuesit më të mëdhenj të Shqipërisë kërkojnë ndihmën e shtetit, pasi industria vuan mungesën e investimeve në përpunim. Me investimet e tyre prej gati 30 vjetësh, operatorët arrijë të përpunojnë vetëm 20% të bimëve të grumbulluara.

Pandemia nuk e ndali eksportin e bimëve mjekësore. Pavarësisht krizës nga COVID-19, eksportet e sektorit shënuan rritje. Sipas të dhënave të INSTAT, eksportet e grupit farat vajore, bimët industriale apo mjekësore, u rritën 14,8% me bazë vjetore për 9-mujorin 2020.

Destinacioni kryesor i eksporteve është Gjermania, (më pas produktet përpunohen e shkojnë drejt SHBA-ve). Për 9-mujorin e 2020, rreth 32% e produkteve të këtij grupi u eksportuan në Gjermani dhe rreth 10% e tyre në Austri dhe Spanjë.

Eksportuesit më të mëdhenj të Shqipërisë pohojnë rritjen e shitjeve të bimëve mjekësore, veçanërisht sherebelës dhe boronicës në vendet e Europës dhe SHBA. Përdorimi më së shumti i çajeve me përmbajtje të vitaminës C në pandemi nxiti rritjen e kërkesës të tyre.

Për operatorët e tregut, mbyllja e kufijve dhe vendosja e kufizimeve të lëvizjeve me jashtë të fermerëve, rriti sasinë e bimëve të mbledhura krahasuar me vjet. Marrëdhëniet tregtare të acaruara mes Kinës dhe SHBA-së rritën kërkesën e kësaj të fundit për bimë mjekësore në tregjet e Europës dhe të Shqipërisë.

Për kryetarin e Shoqatës së Bimëve Mjekësore dhe Aromatike, Filip Gjoka, pandemia e gjeti të papërgatitur industrinë për t’u përballur me fluksin e lartë të kërkesës për eksporte. Aktualisht, kompanitë të cilat kanë potenciale grumbulluese, përpunuese dhe eksportuese arrijnë vetëm 20% e tyre të nxjerrin produkt final të përpunuar, kurse 80% e bimëve të grumbulluara nxirren bruto.

Kompanitë shqiptare e kanë të pamundur financiarisht të blejnë makineri përpunuese që kushtojnë deri në 1 milion euro, prandaj në këtë situatë kërkojnë të ndihmohen nga shteti. Në këtë periudhë, disa kompani që operojnë prej 27 vitesh, po vuajnë edhe vonesat e pagesave deri në 3 muaj, pasi bizneset partnere në SHBA dhe Europë po punojnë online. Më të dëmtuarit nga ky fenomen pritet të jenë eksportuesit e vegjël.

Rritja e eksporteve

Filip Gjoka, Kryetar i Shoqatës së Bimëve Mjekësore dhe Aromatike, deklaroi për “Monitor” se arsyet e rritjes së eksporteve të bimëve medicinale në pandemi janë: përdorimi i tyre nga kompani ndërkombëtare farmaceutike për ilaçe kundër COVID-19 dhe shtimi i kërkesës në tregjet europiane nga SHBA, për shkak të ndërprerjes së marrëdhënieve me Kinën. Sipas të dhënave të shoqatës, vetëm eksportet e bimëve mjekësore u rritën 7,5% në 9-mujorin e 2020 krahasuar me një vit më parë.

“Shumë kompani të mëdha farmaceutike në botë i kanë kthyer ambientet e tyre në laboratorë kërkimesh për gjetjen e medikamenteve për kurimin e COVID-19 dhe të vaksinës. Një pjesë e bimëve që ne eksportojmë, po përdoren për luftën kundër koronavirusit. Rritja e kërkesës është ndikuar edhe nga acarimi i marrëdhënieve të Kinës me SHBA, dhe një pjesë e mirë e tregjeve të këtij të fundit i janë drejtuar Europës dhe vendit tonë për bimë medicinale”, thotë Gjoka.

Edhe sasia e bimëve të mbledhura këtë vit ishte më e lartë se vjet, madje në pikat e grumbullimit u krijua stok. Gjergji Qose, administrator i kompanisë eksportuese “Gjedra”, shpjegoi se kjo ndodhi pasi shumë banorë të zonave rurale, në pamundësi për të siguruar të ardhurat me punë bujqësie jashtë vendit, u detyruan të punojnë në Shqipëri. Z. Qose pohon se kërkesa është e lartë nga shumë shtete, të cilat po i magazinojnë produktet medicinale edhe për 2021.

Kompania “Gjedra” eksporton 150 lloje artikujsh në Gjermani, Francë, Spanjë, SHBA, Koreja e Jugut, Itali etj. “Vetëm në Gjermani eksportuam 150 tonë murriz, e cila është lënda e parë në prodhimin e ilaçeve të zemrës. Kërkesa ka pasur edhe për boronicën që përmban vitaminën C dhe sherebelën që lufton 10 sëmundje dhe përdoret kundër virozave. Në total, në vitin 2019, eksportuam 2,500 tonë bimë mjekësore”.

Sipas administratorit të kompanisë “Albanian Herb”, Kujtim Zere, kërkesa më e lartë ishte për bimët e çajit. Edhe për të, sasia e bimëve të grumbulluara këtë vit ishte shumë më e lartë se në 2019. “Mbyllja e kufijve rriti volumin e grumbullimit të bimëve, pasi shumë individë që siguronin të ardhurat me punë bujqësi në shtetet fqinje, këtë vit punuan në Shqipëri. Avantazh për ta ishte se mbledhja e bimëve mjekësore mund të kryhet në çdo stinë dhe është burim i sigurt për të jetuar”.

Gjatë kësaj kohe, kërkesa më e lartë nga tregjet e huaja ishte për sherebelën. “Kjo është bima më e kërkuar, e cila vazhdon të ruajë trendin rritës në eksporte edhe në këtë periudhë pandemie, më pas është balsami, rrënja e zezë, shtogu, boronica, e cila po përdoret gjerë edhe nga konsumatori vendas. Vihet re rritje e konsumit të bimëve që përdoren për çaj për shkak të COVID-19. Në përgjithësi, trendi i eksporteve është pozitiv.

Parashikojmë që në total, për 2020, eksportet të arrijnë vlerën e 50 milionë dollarëve, apo 5 milionë dollarë më shumë sesa vjet. Për ne, ky nivel eksportesh konsiderohet sukses, duke marrë parasysh pengesën e hasur nga fermerët në tre muaj karantinë për mbledhjen e këtyre bimëve dhe mungesën e investimeve në përpunim”, nënvizoi Kryetari i Shoqatës.

Vonesat e pagesave

Pandemia nuk ndikoi as tek aktiviteti i kompanisë “Gjedra”. Të ardhurat në qershor të 2020 ishin në të njëjtat nivele si një vit më parë. Edhe për periudhën korrik-tetor, eksportet mbetën në të njëjtat vlera si në 2019. Të vetmen vështirësi që kompania hasi në këtë periudhë ishin vonesat deri në tre muaj të pagesave për produktet e eksportuara, veçanërisht nga partnerët amerikanë.

“Ne bashkëpunojmë me 10 kompani të SHBA-së, por nëse kontrollon online veprimtarinë e tyre, 7 prej tyre janë përkohësisht të mbyllura. Këto kompani janë duke punuar online. Puna në distancë u ka krijuar probleme te shitjet me klientët. Ky është më shumë një problem i kompanive jashtë sesa për ne. Te kompanitë e reja, vonesat e pagesave mund të çojnë drejt falimentimit, ndërsa për ne që jemi të konsoliduar dhe operojmë në treg prej 27 vjetësh, po arrijmë ta përballojmë këtë dukuri”.

Shansi i humbur

“Nëse do të kishim kapacitete përpunuese më të thella, eksportet do të shënonin rritje dyshifrore. Kina, me të vërtet ka cilësi të dobët të bimëve medicinale, por përpunimin e kryen më të thellë dhe shumë herë më të mirë se ne. Kompanitë në vendet e rajonit kanë kryer shumë investime për përpunimin e bimëve, por nuk gëzojnë avantazhet dhe mundësitë e Shqipërisë në grumbullimin e bimëve të çajit. Pavarësisht këtyre problemeve, ne po përpiqemi të mbulojmë hapësirën e krijuar në tregjet e huaja”.

Kërkesat e industrisë

Në tërësi, në këtë periudhë, industria shënoi rritje të eksporteve, por humbi mundësinë “e artë” për të shfrytëzuar hapësirat e krijuara në tregun europian dhe më gjerë të bimëve mjekësore. Kryetari i shoqatës, z. Filip Gjoka, thotë se nëse kompanitë do të ishin ndihmuar për të kryer investime më të mëdha, siç ka ndodhur me ato të rajonit, eksportet do të ishin edhe më të larta.

“Nëse do të kishim kapacitete përpunuese më të thella, eksportet do të shënonin rritje dyshifrore. Kina, me të vërtet ka cilësi të dobët të bimëve medicinale, por përpunimin e kryen më të thellë dhe shumë herë më të mirë se ne. Kompanitë në vendet e rajonit kanë kryer shumë investime për përpunimin e bimëve, por nuk gëzojnë avantazhet dhe mundësitë e Shqipërisë në grumbullimin e bimëve të çajit. Pavarësisht këtyre problemeve, ne po përpiqemi të mbulojmë hapësirën e krijuar në tregjet e huaja”.

Gjatë pandemisë, përfaqësuesit e industrisë kuptuan më së miri, se ky sektor ka nevojë të marrë një standard të ri zhvillimi, nëpërmjet kryerjes së investimeve për përpunimin e bimëve. “Këto investime nuk mund të realizohen nga operatorët, pasi janë të kushtueshme dhe për këtë kërkohet mbështetje nga qeveria apo nëpërmjet donacioneve të Bashkimit Europian. Për përfitimin e fondeve nga programet e BE-së, industria jonë është më e goditura për shkak të kufizimit të mbështetjes vetëm për kompanitë me qarkullim vjetor deri në 2,4 milionë euro në vit.

Kompanitë që kalojnë këtë prag të xhiros nuk përfitojnë grantet nga projektet e financimit nga IPARD të Bashkimit Europian. Masa është vendosur para 7 vitesh nga qeveria, pasi sipas një studimi të kryer prej tyre, bizneset me xhiro mbi 2,4 milionë euro konsiderohen të zhvilluara dhe nuk kanë nevojë për grante. Ndërkohë që industri, si përpunimi i qumështit, mishit dhe fruta-perimeve nuk kufizohen në përfitimin e ndihmës deri në qarkullimin vjetor prej 9 milionë eurosh”.

Duke qenë se skemat mbështetëse të qeverisë në vitet e fundit kanë qenë shumë të ulëta për këtë industri dhe për vitin 2021 nuk parashikohet asnjë ndihmë sipas kryetarit të Shoqatës të Bimëve Mjekësore dhe Aromatike, prej tyre kërkohet rritje e pragut të xhiros për të përfituar fondet e BE-së, të cilat do të ndihmonin financimin deri në 80% për blerjen e makinerive përpunuese.

“Ne kërkojmë rritjen e pragut të xhiros deri në 12 milionë euro për 7 vitet e ardhshme, për të përfituar nga këto grante, siç është në Maqedoni apo vendet e tjera të rajonit. Nëse pragu i lejuar i qarkullit për grante nga BE-ja do të rritet, industria mund të përfitojë nga hapja e thirrjes të programit IPARD III në 2022, pasi me hapjen e thirrjes të tretë të IPARD II, ne u penalizuam sërish.

Prandaj është e domosdoshme që qeveria të ulet në bisedime me kompanitë për këtë ndryshim, pasi kjo do t’i ndihmonte operatorët për të kryer investimet në blerjen e makinerive përpunuese me vlerë deri në 1 milion euro. Në këtë sektor janë të punësuar me mijëra njerëz në zonat rurale dhe investimet janë të domosdoshme, pasi nëse kultivimi i bimëve mjekësore nis në muajin tetor, grumbullimi i tyre, i cili bëhet në korrik, përkthehet në para.

Pikat e grumbullimit të kompanive aktualisht janë plot me bimë, por edhe në rast se operatorët shfaqin interes për rritje të eksportit, fermerët janë të gatshëm të vënë tokat e tyre në dispozicion për kultivim. Duhet theksuar se një pjesë e tyre nuk shiten dot, pasi janë me pesticide, të tjera janë të papërpunuara”.

Kryerja e investimeve në makineritë përpunuese konsiderohet e domosdoshme për këtë industri, edhe për eksportuesin e kompanisë “Gjedra”, i cili operon në Berat. Zoti Qose thotë se, ndër vite, ka investuar 1,5 milionë euro dhe nuk ka marrë asnjë ndihmë nga shteti, pasi sytë e qeverisë janë për oligarkët.

“Parashikojmë të kryejmë investime të tjera për nxjerrjen e produktit final të çajit në bustina, pasi gradualisht do të tentojmë të hyjmë në tregun europian me këtë produkt ‘Made in Albania’. Synojmë edhe eksportin në tregun amerikan, por sfidat janë të mëdha, pasi kompanitë partnere atje janë themeluar që në vitin 1851. Jemi shumë larg tyre dhe për ne është e nevojshme të investojmë për rritjen e standardeve të përpunimit.

Nga shteti nuk kemi pasur asnjë ndihmë dhe nuk kam ndër mend të kërkoj mbështetje, pasi shoh se nuk janë eksportuesit në vëmendje të qeverisë, por oligarkët. Nëse sot 20% e bimëve arrin të përpunohet dhe 80% e tyre del e papërpunuar duhet me patjetër ndihma e qeverisë që të paktën niveli i përpunimit të shkojë deri në 40%, në të kundërt sektori nuk do të ecë përpara”.

Efekti i rënies në 2021 te bimët aromatike

Kompania “Albanian Herb”, e cila ndodhet në Shkozet në Durrës, është e njohur për partneritetin e saj me një ndër kompanitë më të mëdha turke për eksportin e rigonit dhe të sherebelës. Kujtim Zere, përfaqësues i saj, thotë se për momentin, COVID-19 nuk dha efekt tek eksportet që vijojnë të jenë në nivelet e një viti më parë. Ai parashikon rënie të eksportit të bimëve aromatike në 2021.

“Efektet pritet të ndihen vitin tjetër, pasi është rreziku i rënies së shitjeve të bimës së sherebelës dhe rigonit në restorante, për shkak të uljes së frekuentimit nga koronavirusi. Mendoj se këto humbje do të kompensohen nga shitjet për konsumatorin familjar, të cilat pritet të rriten, për shkak të konsumit më të lartë të ushqimit në shtëpi. Për bimët mjekësore, kërkesa shfaqet e ndryshme në periudha të vitit”.

Puna për grumbullimin e bimëve, edhe për këtë kompani eksportuese është e organizuar me fermerët. Para se të blihen nga fermerët, produktet kontrollohen në pikat e grumbullimit, por edhe pasi vijnë në fabrikë për pesticide.

Të ardhurat e kompanive eksportuese

Eksportet e kompanisë “FilipCo”, sipas përfaqësuesit të saj Filip Gjoka, aktualisht janë 45% më shumë se vjet, për shkak të rritjes së kërkesës nga SHBA, Australi dhe Zelanda e Re, investimeve afatgjata ndër vite dhe besueshmërisë së krijuar në tregjet e huaja. Në vitin 2019, të ardhurat e kompanisë ranë 6,5% krahasuar me 2018, sipas të dhënave të Qendrës Kombëtare të Biznesit.

Në 2019, edhe të ardhurat e kompanisë “Gjedra” u tkurrën me 9% krahasuar me një vit më parë, ndërsa fitimi u rrit vetëm 1%. Përfaqësuesi i kompanisë Gjergji Qose parashikon që për këtë vit, të ardhurat të jenë sa një vit më parë, duke marrë parasysh vështirësitë gjatë karantinës me bllokimin e lëvizjeve me jashtë.

Kompania “Albanian Herb” për 2019 i rriti të ardhurat 28% dhe fitimin 22% më shumë se në vitin 2018. Përfaqësuesi i saj, Kujtim Zere, theksoi se deri tani janë ruajtur të njëjtat vlera eksportesh si një vit më parë. Rritje shënuan edhe të ardhurat e kompanisë “Agrogerbal” me rreth 22% dhe “Herba Fructus Natyror” në 35%. Sipas të dhënave të QKB-së, rritja më e madhe e të ardhurave u shënua për kompaninë “Ballenja” në Dibër me 96% krahasuar me 2018. Në vitin 2017, kompania nuk realizoi asnjë shitje./Monitor


Send this to a friend