VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Thaçi – Kurier: Do të hapim ambasadë në Moskë pas marrëveshjes me Serbinë (Intervista e plotë)

By | January 21, 2019

Komentet

Intervista – Dr. Alpion mbi librin e ri, ‘Nënë Tereza: Shenjtorja dhe Kombi i Saj’ (video)

Ardita Dunellari

Sapo ka dalë në treg libri i ri i sociologut Gëzim Alpion me titull “Nënë Tereza: Shenjtorja dhe Kombi i Saj”. Në këtë libër Dr. Alpion, pedagog në Universitetin e Birmingamit, argumenton se vepra e humanistes së madhe u frymëzua nga virtyte shqiptare që ajo i mori në fëmijëri dhe rini të hershme nga familja. Në bisedë për Zërin e Amerikës, autori zbërthen të rejat që zbuloi mbi jetën dhe veprën e Nënë Terezës gjatë shkrimit të librit:

Dr. Gëzim Alpion: Në librin, “Mother Teresa: the Saint and her Nation” – “Nënë Tereza: Shenjtorja dhe Kombi i Saj,” unë ndalem në tre çështje kryesore: në aspektin personal, në aspektin shpirtëror dhe në aspektin e traditës që la pas. Në aspektin personal, edhe më parë, por tani e theksoj më tepër, është rëndësia e studimit të jetës private të Nënë Terezës, të familjes së saj dhe për herë të parë të rrënjëve të babait dhe nënës, pra Prizreni dhe Mirdita, në këtë libër kanë një rëndësi të veçantë si asnjëherë.

Në aspektin shpirtëror unë ndalem në disa momente kyçe në 18 vitet e para të Nënë Terezës në Shkup dhe veçanërisht në vdekjen e babait, por edhe në vdekjen e gjashtë personave të familjes gjatë pandemisë së gripit spanjoll. Unë argumentoj për herë të parë që vdekja ka qenë gjithmonë prezente në fëmijërinë e Nënë Terezës dhe pasi humbi njerëz kaq të afërt në këtë moshë Nënë Tereza pati atë që e quante thirrja e parë e Zotit. Në këtë vepër për herë të pare argumentoj që ky ishte edhe fillimi i natës së errët të shpirtit, një lidhje tepër e ngushtë me Krishtin, si një baba hyjnor, por edhe fillimi i dyshimeve të ekzistencës së Zotit. Gjithashtu, për herë të parë ajo shprehu dëshirën për t’u bërë murgeshë në Kalkuta.

Në kontekstin botëror Nënë Tereza i tregoi njerëzimit se ne, në atë ambicjen tonë për përfitime financiare, kemi harruar atë që është kryesore: gjithëpërfshirjen e njerëzimit dhe respektin dhe dinjitetin e njeriut. Në këtë drejtim Nënë Tereza i ka bërë një shërbim të jashtëzakonshëm njerëzimit.

Në aspketin shqiptar unë argumentoj se një personalitet si Nënë Tereza nuk lind rastësisht. Tradita nga e cila vinte Nënë Tereza, puna që bëri Nënë Tereza tregon që Nënë Tereza në vetvete është shembulli modern i atij përkushtimi, i traditës kristiane shqiptare me një gjenezë apostolike. Dihet që Shqipëria ishte ndër vendet e para, populli shqiptar, tradita iliro-shqiptare ishte ndër vendet e para që i ofroi kristianizmit shtëpi në Evropë dhe për mua kjo është e rëndësishme sepse mënyra se si Nënë Tereza ndërmori misionin e saj, si e kuptoi kristianizmin, si e kuptoi bamirësinë, shkojnë përtej perceptimeve filozofike që shqiptarët i kanë bërë kristianizmit.

Për mua Nënë Tereza është tregues tepër interesant i një tradite shpirtërore shqiptare, me kontekst pellazgo-iliro-shqiptar. Tradita ilire përpara kristianizmit është vërtetë mahnitëse në lidhje me atë tolerancën që është vetëm karakteristikë e vendeve të ndryshme të cilat mirëpresin tradita fetare, por asnjëherë nuk i bëjnë primare të karakterit të tyre kombëtar.

Zëri i Amerikës: Në librin e ri, ju ngrini argumentin se ka tipare të caktuara kombëtare shqiptare që kanë frymëzuar veprën e Nënë Terezës. Çfarë shembujsh konkretë sillni të këtyre tipareve kombëtare shqiptare në veprën e Nënë Terezës?

Dr. Gëzim Alpion: Nënë Tereza nuk bënte asnjëherë komente për Krishtin, por fliste për Zotin. Është kjo diplomacia e Nënë Terezës që arriti të bisedonte, të ulej, të mirëpritej nga myslimanët, nga hinduistët, nga të gjitha fetë e Indisë, por gjithashtu edhe në vende të ndryshme të botës, të bënte për vete edhe njerëz të cilët nuk kanë ndonjë afrimitet me fenë. Këtë tolerancë unë e kam parë në kishën dardane, në kishën ilire. Që në fillim, nëse kishte probleme me synodet, që në vitet para të kristianizmit kur njerëzit të cilët nuk binin dakord me dualitetin e Krishtit dhe njerëz të cilët dënoheshin nga kisha, kryepeshkopët e Dardanisë dhe Ilirisë thonin ‘le të vijnë këta njerëz ta bëjnë dënimin në Iliri’. Sepse tradita kristiane në Iliri dhe në Dardani, ka një tolerancë fetare, të cilën unë e gjej të bazuar në atë tolerancën fetare, shpirtërore që ishte karakteristike e rrënjëve pellazgo-ilire.

Zëri i Amerikës: Këto tipare të veprës së Nënë Terezës: humanizmi, zemërgjerësia, nuk janë unike për kombin shqiptar. Ka plot individë që kanë dedikuar jetën ndaj nevojtarëve; ka po ashtu shoqëri shumetnike e shumë-fetare që ekzistojnë në paqe. Çfarë provash keni zbuluar duke studiuar Nënë Terezën që në veprën e saj këto janë vërtetë tipare që ajo i mori nga kombi shqiptar dhe dallojnë nga shembuj të tjerë të humanizmit dhe bashkekzistencës shumetnike e shumë fetare?

Dr. Gëzim Alpion: Nënë Tereza pati aftësinë, që ndryshe nga fetarë qofshin kristianë, myslimanë, hinduistë e të tjerë ajo kuptoi rëndësinë e komunikimit masiv. Nënë Tereza ka pasur aftësi komunikuese, të cilat nuk mund të përfitohen nëpërmjet një diplome, ato përfitohen sepse janë aftësi të dhëna. Dhe këtë komunikim ajo e mori edhe nga babai i saj që ishte në të vërtetë kaq bamirës, poliglot, kaq i dhënë pas çështjes kombëtare, në të njëjtën kohë bënte gjëra bamirësie në Shkup. Nënë Tereza nuk mund dhe nuk është një rastësi, por duhet kohë, përkushtim dhe unë vetëm kam gërryer sipërfaqen që mund të bëjmë jo vetëm me Nënë Terezën, por edhe me personalitete të tjera, jo për t’u mburrur, por për të treguar se këto njerëz janë sinteza e vetive të një kombi të lashtë si kombi ynë.

Zëri i Amerikës: Nëse flasim për veti kombëtare që u reflektuan në punën e Nënë Terezës, si shpjegohet realiteti që vërehet në trojet shqiptare, ku eziston një polarizim ekonomik që po thellohet dita-ditës. Pas tërmetit në Shqipëri, ka njerëz që vazhdojnë të jetojnë në tenda, ka të tjerë që jetojnë në luks. Përse nuk shihen të reflektuara në shoqëri këto virtyte që mishëroi Nënë Tereza të ndihmës për nevojtarin, për humanizmin. Çfarë do të thoshte Nënë Tereza për këtë realitet?

Dr. Gëzim Alpion: Është gjë tjetër të flasim për tranzicionin e amullisë së 30 viteve të fundit, kur çdo shqiptar pati shpresë që ne do të ndahemi nga diktatura komuniste për të filluar me të vërtetë një proces demokratik. Duhet të ndajmë, si të thuash, kleptokracinë që ka 30 vjet që po zvetnon përkushtimin e shqiptarëve ndaj vendit të tyre, me njeriun e thjeshtë shqiptar, me shqiptarin e thjeshtë, i cili, pavarësisht gjithë këtyre peripecive është kaq atdhetar. Kur shikon ka varfëri dhe shteti në Shqipëri dhe Kosovë kanë lënë në baltë popullin shqiptar, por njeriu i thjeshtë, shqiptari, pavarësisht nga besimet fetare, ka ngelur në atë dinjitet njerëzor, i cili në këto 30 vitet e fundit, sidomos në Shqipëri, është sfiduar brenda çdo lloj norme humane. Këtij njeriu të thjeshtë, për të cilin Nënë Tereza gjithmonë pati shpresë, tek ky njeri unë shikoj vazhdimësinë e virtyteve të kombit shqiptar. Megjithëse kam qenë kritik për klasën politike, unë gjithmonë besoj tek dialogu dhe Nënë Tereza gjithmonë pati atë aftësinë për të argumentuar që gjithmonë njerëzit duhet të bisedojnë. Është për të ardhur keq që kemi një polarizim kaq të madh, por problemi është çfarë duhet të bëjmë dhe Nënë Tereza, për mendimin tim, do t’u thonte politikanëve në Shqipëri dhe Kosovë t’i thërrasin mendjes dhe të dialogojnë sepse ajo që nuk duam janë më shumë trazira dhe revolucione. Nënë Tereza ishte revolucionare, por asnjëherë nuk ishte revolucionare për shkatërrim dhe gjithë politikanët shqiptarë, të cilët e kanë kontaktuar Nënë Terezën, nuk kanë mësuar gjënë më esenciale nga kjo Nënë e Madhe, që ajo kurrë nuk u tundua nga pasuritë e kësaj bote, pasi e shikonte si gjënë më të shtrenjtë dinjitetin njerëzor dhe ne shqiptarët duhet të mësojmë të duam më shumë njëri-tjetrin dhe kjo duhet të fillojë nga istancat shtetërore sepse ka një hendek të madh ndërmjet shtetit, klasës politike dhe njeriut të thjeshtë tek i cili unë gjithmonë kam pasur dhe do të kem besim.

Si lindi miqësia Ullmar Qvick – Shqipëri – Kosovë? – Intervistë nga Sokol Demaku

U linda në Kristinehamn, në rrethin e Vermlandës, në vitin 1934. Gjimnazin e kreva në 1953 dhe shkollën pedagogjike në vitin 1957.Bëra 40 vite në profesionin e arsimtarit në shkolla të ndryshme këtu në Suedi. Që nga viti 1999 jam në pension por profesioni im i dytë si përkthyes vazhdon.

 

Pikënisja ishte dëgjimi i muzikës popullore shqiptare në rini. Që nga mosha 11-vjecare jam i pasionuar pas radios ndërkombëtare – dhe kështu e gjeta Shqipërinë. Miqësia me Kosovën u zhvillua shumë më vonë, me pjesëmarrjen time në seminarin e gjuhës dhe letërsisë shqipe në Universitetin e Prishtinës në vitin 1977.

Keni qene ne vizite në Shqipëri – Kosovë, cilat janë pershtypjet e juaja nga atje?

Shqipërinë e vizitova për herë të parë në vitin 1970, pastaj në 1978, 1979, 2004 dhe 2005. Në Kosovë përveç seminarit të vitit 1977 mora pjesë edhe në seminarin e vitit 2004. Më shumë po ”udhëtoj” me libra, me radio, me muzikë…. Vizitat fizike nuk janë aq të nevojshme se sa ato shpirtërore.Përshtypjet? Bukuria e natyrës, mikpritja e njerëzve, këto janë përshtypjet më të forta.

Përvecse nje shkrimtar me renome, jeni edhe poet dhe perkthyes i njohur nga gjuha suedeze ne shqipe ashtu edhe nga shqip ne suedisht. Do te ishte me interes te mesonim nga ju se si e perkufizoni rolin e shkrimtarit dhe perkthyesit ne jetën bashkëkohore?

Nuk jam i lirë të veproj siç më don zemra. Kam detyrime ekonomike të cilat drejtojnë veprimtarinë time. Para dy vitesh gruaja ime hapi një dyqan të vogël, dhe para se të japë leverdi veprimtaria e saj, do të jem i detyruar të zgjedh punë që jep pará, thjesht për ekzistencën tonë! Fatkeqsisht në këtë botë puna kulturore paguhet keq. Për hir të ekonomisë familjare, pra, duhet të merrem me përkthime me karakter praktik (dëftesa, vërtetime, ankesa, artikuj, dokumente të ndryshme). Dua të theksoj se kam disa dorëshkrime suedisht, pa lidhje me shqiptarët, të cilët nuk më ka lejuar koha të përfundoj… Edhe më keq: projekti i Fjalorit shqip-suedisht, me të cilin po punoj bashkë me mikun tim Lars-Erik Morin, mbeti i papërfunduar deri sot, sepse ne të dy jemi aq të zënë me përkthime praktike për hir të shqiptarëve në Suedi përmes firmave të përkthimit.

Krijimtaria juaj i perket nje periudhe të gjatë kohore. Cila eshte tema dhe motivi ne veprat e juaja?

Ullmari ,Imri Trena dhe Rexhep Shehu në bibliotekën e vet të pasur

Kam prodhuar disa vëllime me përkthime të poezisë shqipe, një dramë në përkthim, mjaft tregime, një libër dokumentar për shqiptarët, dhe si bashkëpunetor, një numër veprash gjuhësore (fjalorë) etj.

Ju keni botuar ne shqip por edhe ne suedisht, merreni me publicistikë, pune ne radio cfarë mund te na thoni per gjithë keto?

Sidomos në të kaluaren mora pjesë në polemika të ndryshme rreth problemeve shqiptare. Ballafaqime të rrepta u zhvilluan me disa serbë në Suedi në kohën e konfliktit të armatosur në Kosovë. Më përpara shkrova shumë artikuj për “Albanien och vi”, organ i Shoqatës Suedezo-Shqiptare. Në fund të viteve ’90 isha prodhues i një emisioni javor në gjuhën shqipe, Radio Arbëria, këtu në Norrköping. Nga 3 vitet kur punoi kjo radio kam kujtime të bukura, bashkëpunimi me një ekip rinor shqiptar ishte i shkëlqyeshëm!

Ullmari tek Presidenti Rugova 2004

Cka ka botuar deri me tani Ullmar Qvick dhe cka pret lexuesi nga ju tani?

Përgjithësisht kam treguar për botimet e mia në përgjigjet e mëparshme. Vepra ime kryesore është ”Mera hjältemod än vete”, dokumentar i përkthyer edhe shqip nga Hajdin Abazi. Në këtë dokumentar përshkruhet jeta e shqiptarëve në shekullin njëzet, me shumë heroizma por edhe barbarizmat dhe akte terroriste nga ana e komunistëve shqiptarë, një periudhë më e errët se sundimi 450-vjecar osman për arsye se shqiptari i mjerë u fut në shtratin e Prokustit nga Enver Hoxha me shokë. Armiku i cili mund të luftohet me armë në dorë mund të tolerohet më shumë se armiku i brendshëm që ju kapë për fyti dhe përpiqet të deformojë trurin tënd! Disa më kanë bërë sugjerime për vepra të reja letrare dhe sidomos autorët shqiptarë kërkojnë përkthime suedisht të librave të tyre. Momentalisht nuk jam në gjendje tu plotësoj dëshirat, kuptohet nga komentet e mia të mëparshme, as nuk dua të punoj me porosi, dua të jem i lirë të zgjedh çka më intereson më shumë. Projekti i vonuar të Fjalorit shqip-suedisht është nr 1 në listë!

Kur kemi te bejme me perkthimin e autoreve shqiptar ne suedisht, ideja e nje perkthimi vjen nga emri i autorit apo ajo qe le gjurme tek ju dhe qe ju shtynë te merreni me te?

Pikë së pari interesimi im është faktori vendimtar. Nuk kam dëshirë të punoj me tekste të dobëta të cilët janë me interes vetëm për autorin! Dhe lexuesit suedez duhet të marrin diçka me vlerë, tregu letrar është i mbushur me vepra të të gjitha anëve të botës, dhe pse të parapëlqejë lexuesi i rendomtë një libër shqiptar? Një shkrimtar i nivelit të Kadaresë apo një temë me interes të veçantë do të jetë faktor vendimtar për botimin.

Cilët janë poetet, shkrimtarët shqiptarë të perkthyer ne suedisht nga ju, mendimi i juaj per letrat shqip, poezinë shqip por edhe prozën në shqip?

Kam botuar mjaft poezi, shumica prej tyre të përfshira në antologji të ndryshme. Vëllime me poezi kam përkthyer pak, më kujtohen tani Shefki Oseku: Një lloj drite tjetër (Ett annat slags ljus), Ibrahim Abedini: Brenga e liqenit (Sjöns smärta). Më tej, dramën e Anton Pashkut Gof (Glöd). Nga poetët më pëlqen më shumë Fatos Arapi, për mua ai është më i madhi!Dua të përmend edhe një ditar me përmbajtje prekëse, realiste, Ditari i zemrës sime nga e reja kosovare Ardita Beqiri. Ky është vepër dokumentare në shqip dhe suedisht. Më mërzit shumë fakti se kjo vepër modeste nga lufta në Kosovë nuk krijoi kurrfarë reagimi pozitiv, as në anën suedeze, as në atë shqiptare. Ardita nuk ishte një Ana Franku, megjithëkëtë mosinteresimi më indinjon shumë!

Ullmari me Tergiten me 28 nentor 2009

Cka ju lidhe ju me shqipen dhe me shqipetaret?

Gjuha shqipe më intereson për shumë arsye, nuk mund të mohoj se ndiej krenari se e zotëroj – në disa aspekte – më mirë se shumë nga shqiptarët vetë. Nga ana tjetër kur shqiptarët flasin shpejt midis tyre – sidomos në dialektet e Kosovës – duhet të pranoj se shpeshherë ”mbetem me gisht në gojë”! Me shqiptarët, përveç simpatisë sime për këtë popull zemërgjerë, më lidh fakti se e kam gruan shqiptare dhe të afërmit shqiptarë të cilët kanë rëndësi të madhe dhe pozitive për mua.

Në vazhdim ju prezentojmë një material video që” kosovalbaner.com” ne bashkpunim me radio “zërin e arbërit” dhe radio “rilindja” nga Osllo kemi bërë kohë më parë me mikun tonë në ambientin familjar pjesë nga këto video janë emitue edhe në Rtv 21

Si e kalon Ullmar Qvick një ditë pune?

Jetoj një jetë përgjithësisht të qetë. Zgjohem rreth orës 6.30, bëj mëngjesin, rreth orës 8 filloj të lexoj e-mail të ardhur gjatë natës. Pastaj me disa ndërprerje punoj me përkthime deri në orën 13.00,

ose, kur koha është e përshtatshme, bëj shëtitje në pyll për një orë para dreke. Drekën e kam mjaft vonë rreth orës 13.30-14.30, sepse normalisht buka e mëngjesit është e bollshme dhe më lejon të pres! Pas dreke vazhdoj me pak punë, por me ndërprerje për të dëgjuar disa stacione të radios. Pas punës, edhe në mbramje kam disa mesazhe për të shkruar në lidhje me këtë hobi. Po mbaj kontakt me radioamatorët e botës dhe gati çdo ditë po vijnë letra dhe kartolina prej tyre. Argëtim i thjeshë por një ”kundërpeshë” e mirë, sepse kush merret vetëm me punët shqiptare do të ndiej monotoni dhe interesimi do të zhduket! Po merrem edhe me lexim të librave shqip, suedisht dhe anglisht (bile lexova vitin e kaluar një libër të trashë spanjollisht!). Më zë gjumi rreth orës 23 ose pak më vonë.

Një shkrimtrar, një publicist kërkon te jetë pothuajse për gjithçka i informuar. Kjo ka të bëjë kryesisht me natyrën e personit. Thjesht doja një përgjigje te shkurtër. Si është Ullmar nga natyra?

ULLMAR QVICK me përafqesuesin e KosovAlbaner.com për Skandinavi

Jam i interesuar për shumë gjëra, por jam më shumë me emocione se me sy realist dhe kritik. Në një aspekt jam i dishiplinuar, por përgjegjësia e madhe më frikëson. Dua të përballoj kërkesat, por në rast se nuk mund të kontrolloj rrethanat, kur kërkohet të bëj të pamunduren, po nervozohem shumë. Kam të bijen 13-vjeçare, shumë e ëmbël, por ajo si të rinjtë dhe të rejat në përgjithësi, shkakton shpesh kriza nervore te prindërit… Edukimi i rinisë sot është më shumë si të kalosh ujëvarën e Niagarës mbi konop! Shpeto kush mundet!(Nga përshkrimi i natyrës sime shpresoj se humori im është në dukje…)

Ju jeni një publicist, perkthyes shumë i talentuar, cfarë është aktiviteti juaj në media. Si e ndieni veten si shkrimtar, publicit, përkthyes dhe mik i shqiptareve?

Bëra 3 vite si prodhues i një programi të radios në gjuhën shqipe. Sot merrem shumë pak me mediat. Krijova një faqe web për Komitetin suedezo-shqiptar, pjesëmarrja është e dobët. Në të kaluaren kam shkruar më shumë, mora pjesë në programe të radios suedeze, edhe më kanë intervistuar në televizion dhe radio në Kosovë, Shqipëri, SHBA, Suedi, Norvegji, Zvicër dhe Australi. Më përpara më lejoi koha dhe më detyroi situata të merrem më shumë me mediat se sa sot.

Cili është medimi i juaj për shqiptaret ne Suedi?

Shqiptarët në Suedi, duke i krahasuar me ata të Anglisë, më shumë vijnë nga klasa punëtore, ka mjaft njerëz të pashkolluar. Numri i intelektualëve është më i vogël. Shumica e shqiptarëve po merren me punë të dobishme në shoqërinë suedeze, sidomos në komunikacionet publike, shumë prej grave punojnë në institucione të shëndetsisë dhe të pleqërisë dhe normalisht janë të njohura për punë shumë të rregullt. Pastaj grupi që merret me kriminalitet si duket janë prej një karakteri jashtzakonisht të vështirë, dhe ata fatkeqsisht janë në dukje shumë dhe krijojnë një përshtypje negative te suedezët. Nga ana tjetër suedezët që kanë vizituar botën shqiptare janë shumë të kënaqur me bujarinë dhe mikpritjen e treguar. Do të dëshiroja një bashkëpunim më të madh ndër shqiptarët në Suedi. Kjo punë nuk kryhet me lehtësi. Merrni me mend, ata që jetojnë në një qytet vijnë nga të gjitha anët e botës shqiptare. Normalisht kanë të afërmit e tyre, por çka i bashkon me shqiptarët e tjerë në atë vend? Shumë pak. Ka raste mosbesimi bile hasmerie. Të ndershmit nuk duan të merren me ata që shikojnë si të dyshimtë, aventuristë. Nga ana tjetër, interneti ju jep mundësi të veçanta të kontaktoheni me bashkëatdhetarë me interesa të njëjta!

Nëse do te kishe mundësinë te jepje ndihmësen tende në realitetin që jetojmë ne shqiptaret, ku mendon konkretisht që duhet ndryshuar diçka nem ketu dhe ne vendin tonë?

Kryesorja është ekonomia. Dhe përparime në lëminë e ekonomisë kërkojnë bashkim dhe një drejtim të mirë. Shqipëria si duket është përparuar mjaft në dekadën e fundit, ndërsa Kosova për shumë arsye nuk zhvillohet si duhet. Faktorët pengese janë traditat negative në jetën shoqërore, pengesat që krijojnë ndërkombëtarët dhe serbët, udhëheqja e dobët me korrupcion dhe paaftësi etj.Kush ka mundësi të bëjë investime nga jashtë në Kosovë sot?

Si e sheh Ullmar Qvick sot Kosovën dy vite pas pavarësisë?

ULLMARI BE BASHKËSHORTËN SAMKËN

Faktorët negativë janë në dukje. Dhe kjo rini e mrekullueshme meriton të ardhmen më të mirë, brenda Evropës. Ky është problem edhe i Evropës. Nëse investojnë arabët në Kosovë, nëse vijnë ”misionarët” fundamentalistë për të tërhequr rininë kosovare, ç’farë rezultat do të shohim? Tmerr, konflikte, bile luftë civile!! Bota demokratike duhet të kujdeset më shumë për Kosovën, kosovarët e bashkuar të kujdesen për të mirën e kombit!

Cili ka qene dhe eshte profesioni me i poreferuar i Ullmar Qvick?

Profesioni i përkthyesit, nga ana tjetër vitet në shkollë më kanë dhënë shumë kujtime të bukura – dhe disa të hidhura…

Përveç artit te të shkruarit dhe publicistikes, si e kalon kohen e lirë?

Me radio, me libra, me familjen, me shëtitje.

Cka ju benë të lumtur dhe cka ju mundon më së shumti në jetë?

Lumturia ime ka të bëjë më shumë me punën e kryer. Nuk më pëlqen të kaloj ditën kot. Natyrisht fjalë dhe vepra të mira nga ana e të dashurve të mi luajnë rol shumë të madh për shpirtin tim. Më mundon më shumë situata në botë, me problemet ndërkombëtare, edhe më mundon kur të afërmit e mi kanë probleme shëndetsore.

Dhe së fundi cila është porosia e juaj për Shqiptarët ?

Për Kosovën dhe Shqipërinë: Të punoni në bazë, në organizata jo-qeveritare, me edukimin e demokracisë, me projekte të dobishme, pastaj me njohuritë e fituara të ndërroni përbërjen e klasës në udhëheqje, përmes votimeve dhe me pjesëmarrjen tuaj në jetën politike për të drejtuar politikën shqiptare kah sistemi demokratik pa korrupcion, pa abuzime, me frymë të shëndoshe e humane. Vetëm kaq.

Sokol Demaku për/kosovalbaner.com/

 

Kujtim Spahivogli, jeta tragjike e gjigandit të madh të skenës shqiptare shembur nga diktatura – Bisedë me Luljeta Minarolli Hana Nga Elida Buçpapaj

Portret i gjigandit të skenës shqiptare dhe tek fotoja bashkëngjitur Luli, Ani dhe Timi tek obelisku i Muntaz Dhramit kushtuar Kujtim Spahivoglit

 

E dashur Luli, ti je mbesa e Kujtim Spahivoglit, vajza e motrës, pra je një njeri shumë i afērt.

Luljeta Minarolli: Po, është e vërtetë, kam qenë shumë e afërt dhe shumë e lidhur me dajën tim. Fillimisht ne jetonim në të njëjtën shtëpi, pasi prindërit e mi, kur u martuan, nuk ishin sistemuar ende me banesë dhe u strehuan tek gjyshja. Daja ishte me studime në Moskë, por natyrisht, kur vinte me pushime në shtëpi kimia me mbesën e vogël ishte shumë e madhe dhe e tillë mbeti deri kur ai u largua nga kjo jetë. Ka qenë shumë i pranishëm në jetën time, kurdoherë. Shumë koncepte për jetën, për mënyrën e sjelljes, për përballimin e vështirësive , madje edhe shumë vendime që kam marrë në jetë ia dedikoj këshillave të tij.

Pra ke pasur një lidhje shumë të veçantë me dajën, që në vetvete kishte një emër të madh, ishte Kujtim Spahivogli.

Luljeta Minarolli:  Unë kam qenë mbesa e parë, dhe thonë që i pari ka privilegjet e gjyshërve, dajave, xhajave, hallave e tezeve. Fatmirësisht i kam pasur këto privilegje sepse kam qenë e para edhe nga ana e mamit, edhe nga e babit. Por Tani ishte djali i parë dhe ai gjithashtu ishte i privilegjuari. Nga ana e mamit ai mbeti i vetmi nip, pra kishte dy herë privilegj. Për gjyshen ishte i veçanti.

Tek familja e mamit ishin gjyshja dhe tre fëmijët e saj. Daja i madh, u martua shpejt, u bë me familjen e tij dhe me fëmije, por edhe jetoi edhe shumë kohë në Sazan. Ishte inxhinier nëndetëseje. Natyrisht dashuria ishte e madhe, por lidhja shpirtërore ishte jo si me Kujtimin edhe për faktin se e zgjati shumë beqarinë. Unë kam qenë 19 vjeç kur daja u bë me vajzë, me Anin.

Për rrethanat e jetës, ai e vazhdoi lidhjen e ngushtë me familjen tonë deri në fund.. Si i thonë: “Në të mirë dhe në të keq, dera e motrës është e hapur” dhe Kujtimi gjente gjithmonë dashuri, jo vetëm tek mami unë edhe Tani, që kishim lidhje gjaku, por edhe tek babi dhe farefisi i tij.

Në shtëpinë tonë kishte gjithmonë njerëz, shoqëri, farefis dhe Kujtimi e ndjente veten të rrethuar me dashuri, Atij i pëlqente zhurma njerëzore, e përfshinte brenda dhe e vinte në qendër të saj për aftësitë komunikuese që kishte.

Le ta fillojme këtë nga fëmijëria e Kujtimit, familja ku lindi dhe u rrit Kujtimi si dhe diçka edhe për rrethin familjar.

Luljeta Minarolli: Prindërit e mamasë sime, pra edhe të Kujtimit e Skënderit vinin nga një familje qytetare prej Elbasani. Gjyshi u rrit jetim, kurse gjyshja ishte një bijë nga familja Narazani, shumë e njohur në Elbasan.. Gjyshi ka punuar në administratën financiare dhe megjithëse shumë ri, ngjiti shkallët e hierarkisë financiare me shpejtësi. Në qershor 1934, transferohet me punë në ministrinë e financave dhe vendoset përfundimisht me familjen në Tiranë ku ble një shtëpi në rrugën Hoxha Tasin.

Kujtimi e ka vendlindjen në Lushnjë pasi ishin i transferuar familjarisht atje ku i ati punonte si n/drejtor i financave të qarkut.

Gjyshi vdiq në moshë te re, 40 vjeç dhe gjyshes iu desh të përballonte e vetme rritjen dhe edukimin e tre fëmijëve që mbetën jetimë të mitur. Ajo ishte një grua e fortë, autoritare, shumë e zgjuar dhe arriti t’i shkollojë të tre fëmijët e saj. Edhe kur ishin të rritur fjala e “momës” ishte ligj për ta.

Një herë e pyeta dajë Kujtimin që kishte natyrë rebele: “Si ka mundësi, që fjala e nanës ( kështu e quaja unë) është ligj për ju? Mirë mami dhe dajë Skënderi që janë të butë, po ti që je zjarr?” “Na ka mbetur që në vogëli- u përgjigj ai- që të na mbante lidhur me njeri-tjetrin , të kujdesshëm, sepse i duhej të punonte. Nga një herë dilte nga shtëpia dhe na thoshte se do të kthehej kur të bëheshim të mirë dhe të mos grindeshim me njeri tjetrin. Ne – tregonte daja- e mendonim se e ajo e kishte me tërë mend dhe betoheshim të tre se do ta dëgjonim momën, do të bëheshim të mirë dhe nuk do grindemi me njeri-tjetrin. Kjo na edukoi dhe na shoqëroi gjithë jetën”.

Familja e Kujtim Spahivoglit, Nëna, Babai, dhe tre fëmijët, Dhurata, Kujtimi dhe Skënderi

Kam lexuar se shtëpia e familjes të Kujtimit ishte bazë e luftës ?

Luljeta Minarolli: Që kur filluan të depërtonin idetë komuniste, gjyshja i pëlqente ato. Si një grua e ve, me tre fëmijë të vegjël dhe me shumë vështirësi për rritjen e tyre, i dukej se do të vinte një epokë e re që do të zgjidhte dhe hallet e saj. Propaganda dehu edhe njerëz që jetonin më mirë se gjyshja ime me tre jetimë.

Me fillimin e luftës, në shtëpinë e gjyshes mblidheshin të rinj dhe ilegalë dhe zhvillonin mbledhje. Idealizmi i saj, pa qenë kurrë anëtare partie, ndikoi erdhe tek Skënderi dhe Kujtimi. Ata filluan që në moshën 10-12 vjeçare të merreshin me pune të vogla të lëvizjes. Në 1944 dolën partizanë dhe mbanin armë, daja i madh 14 vjeç, Kujtimi, i vogli 12.

Pas çlirimit në shtëpinë gjyshes u vendos një pllakë ku shkruhej se kjo shtëpi kishte qenë bazë e Luftës.

Çlirimi e gjen Kujtimin 12 vjeçar. Fillon faza e shkollimit të tij. Vokacionin për teatrin kur kishte filluar ta shfaqte. A mund të na e tregosh me hollësi?

Luljeta Minarolli:  Pas Çlirimit, Kujtimi ndoqi shkollën fillore Hasan Prishtina, sot Kongresi i Lushnjës.  Në 1945, ai u regjistrua në shkollën teknike, por mendjen e kishte tek teatri. Fshehurazi bënte plastikë përpara pasqyrës në dhomën e tij dhe mbyllej me çelës. Gjyshja e tij nga nena, që shpesh vinte të banonte tek e bija, u bë kurioze, vë syrin në vrimën e çelësit dhe sheh se ç’bënte. Vrapon duke bërtitur nëpër shtëpi: “Qyqja m’u çmend çuni, flet me vete dhe shtrembëron fytyrën!!!  Por nuk e pranuan në Teatër, sepse nuk kishte përvojën e duhur. Ai e la shkollën teknike në vitin e dytë dhe u regjistrua ne Liceun Artistik “Jordan Misja”, që çel për herë të parë në 1946. Atje jepnin mësim profesionistë të atëhershëm të artit skenik. Si i pasionuar pas teatrit dhe regjisë që në rininë e hershme, ai filloi të bëjë shfaqje në oborrin e shtëpisë, nëpër fshatra, së bashku me djemtë e lagjes. Në 1951 niset për studime në Moskë.

Kujtimi adoleshent

Më 1958 Kujtim Spahivogli diplomohet ne Institutin e Lartë të Artit ne Moskë, cili është angazhimi i tij kur kthehet ne atdhe?

Luljeta Minarolli:  Në 1956, punoi për Diplomën në Institutin Teatror të Moskës “GITIS”  me temë vënien në skenë të pjesës “I çuditshmi”, të dramaturgut turk Nazim Hikmet, të cilën e realizoi në Teatrin e Tiranës, me aktorët Sandër Prosi, Ndrek Shkiezi, Drita Pelingu, etj. Kjo shfaqje, ku spikati regjia ndryshe, u cilësua si risi regjisoriale dhe bëri bujë në Tiranën e asaj kohe.  Këtë punë diplome, pedagogët e tij rusë e vlerësuan shkëlqyeshëm. Një vit më vonë luan rolin e Xherxhinskit tek ‘orët e Kremlinit”, edhe ky një sukses tjetër, për plastikën aktoriale.

Por ky sukses i tij nuk u prit mirë nga partia. Kur Kujtimi u paraqit tek Ministri i Arsimit dhe Kulturës së asaj kohe, Ramiz Alia, për të marrë emërimin e punës, ky i komunikoi se duhej të shkonte në Korçë sepse ishte caktuar atje. Kujtimi refuzoi, sepse vuante nga një azëm e vjetër kronike, kishte nënën vetëm, dhe të vëllanë që shërbente si inxhinier nëndetëseje në Sazan. Ramiz Alia nuk i përfilli arsyet. Kujtimi nuk shkoi në Korçë. Drejtori i Teatrit asaj kohe Xhemal Broja e përkrahu shumë, edhe aktorët e atëhershëm gjithashtu, i ndenjën afër dhe ai u aktivizua me role të ndryshme dhe regji të pjesëve, duke u paguar me honorarë, jashtë borderosë.

Kujtim Spahivogli pati një sukses të jashtëzakonshem si aktor, autor, regjisor dhe pedagog. Kush ka parë rolet e interpretuara prej tij ka mbetur i mahnitur, po ashtu edhe regjite, per te mos lene pa nēnvizuar rolin si pedagog, krijues i Teatrit të Rinisë. Ishte poet dhe deklamonte poezi mrekullisht. Ishte nje talent dhe potencial i madh. Perse partia e futi menjëherë ne rreth te zi. Ai nuk merrej me politike veç me art?

Luljeta Minarolli: E sigurt që armik nuk ishte, por duke iu kthyer së shkuarës mendoj se ishte një xhelozi profesionale, e mbështetur nga persona politikë me pushtet të fuqishëm, e përforcuar edhe nga qëndrimi krenar dhe i patjetërsueshëm i Kujtimit. E ç’ishte jeta e një njeriu në atë sistem, ta merrnin i dhe nuk i dridhej dora askujt! Sa raste njohim, sa shembuj boton edhe ti. Daja gjithmonë thoshte se në të gjithë këtë kishte dorë Ramiz Alia. Dikur kishin qenë fqinjë, në një rrugicë.

A i ke ndjekur shfaqet e dajës, që ishte nje aktor dhe regjisor aq i shquar por që ne moshën 40 vjeçare regjimi komunist ia shkaterroi jetën.

Luljeta Minarolli:  Nuk mund te pretendoj se kam ndjekur të gjitha shfaqjet.  Në 1958 u shfaq premiera e pjesës “Majlinda”. Si autor ishte Xhemal Broja dhe regjia nga Zina Andri. Kujtimi kishte rolin kryesor, Agronin,ishte një dramë familjare. Duke banuar në të njëjtën shtëpi, për herë të parë më mori tek kjo shfaqje. Isha rreth 5 vjeç, por më ka mbetur gdhendur rruga kur po shkonim në teatër, daja më shtrëngonte dorën fort dhe e bëmë në këmbë, ndaluam tek fillimi i rrugës dhe morëm edhe Ora Pelingun, vajzën e Drita Pelingut, që ishte një vit më e madhe se unë. Ajo luante rolin e fëmijës në dramë.

Edhe një rast tjetër. Isha gjashte vjeç e gjysmë, përgatitesha për t’u futur në klasën e parë. Përsëri më kishte marë me vete, por përpara se të shkonim në teatër ndaluam tek Dyqani i Pionierit dhe më bleu çantën e klasës së parë.

Në vogëli nuk me kujtohen shfaqjet e tjera, por daja me merrte me vete dhe më vinte në lozhën e projektorëve në katin e trete. Aty ishte edhe sufleri.

Nuk numërohen titujt. Në Teatrin Popullor ai vuri dhe luajti afërsisht 25 pjesë, pa përmendur shfaqjet me studentët. Asnjëra nuk ngjasonte me tjetrën, zgjidhja regjisoriale gjithmonë ishte e ndryshme. Vetëm në vitet ’60-‘70 ai vuri në skenë 19 shfaqje duke luajtur edhe role në to. Ai u lartësua shumë lart si personalitet në fushën e artit skenik

Veç kësaj, me hapjen kursit të parë të artit dramatik 1959 Kujtimit iu shtua ngarkesa, ishte ndër pedagogët kryesorë. Në 1960 arti dramatik kaloi në ndërtesën që është sot dhe krijohet Instituti i Lartë i Arteve Kujtimi u caktua dekan detyrë që e la pas 2 vitesh me pretekstin se kishte shumë burokraci. Ai ishte i lidhur vetëm me skenën. Vetëm në vitet ’60- ‘62 ai vuri në skenë 4 drama.

Luli në ditën e parë të klasës të parë me dajën e saj, të madhin Kujtim Spahivogli

 

 

Cili rol i tij të ka mbetur në mendje?

Nuk mund të veçoj ndonjë rol, pasi kur aktronte unë isha e vogël për të veçuar ndonjë rol, nuk kisha shije artistike, shikoja vetëm dajën. Kur fillova të kuptoj ai merrej kryesisht me regji dhe rrallë luante ndonjë rol episodik. Fillova t’i kuptoj më e rritur, 12- 13 vjeç e lart. Mbaj mend “Ngjarje në fabrikë”, “Drita” e Mimika Lucës e shume të tjera. Kishte përfunduar koha kur viheshin pjesë të huaja. Në mesin e viteve ’60 ishte ndikimi i revolucionit kinez.

Me ka pëlqyer shumë “Karnavalet e Korçës”, vënë me trupën teatrore të Shkupit, 1972. U shfaq edhe në Tiranë. Risi regjisoriale! “Një shok i klasës sonë”, shfaqur ne teatrin e Rinise, në Institutin e Arteve. Luante edhe e madhja Vaçe Zela. ( Shkruar nga vetë Kujtim Spahivogli). Dramën “Banja” e Majakovskit e kam parë në prova gjenerale në Institutin e Larte të Arteve. Kjo shfaqje u ndalua, nuk u shfaq për publik. Kam shijuar shumë rolin e Selimit tek filmi artistik “Familja e peshkatarit”. Edhe tashti kur e shoh me pëlqen loja e tij. Më kujtohet, premiera u shfaq tek kinema Republika. Unë isha me gjyshen, mamin, Tanin. Më kujtohet që gjyshja e përjetoi shumë keq fundin e filmit, kur personazhi i Selimit vritet..

Sipas një shkrimi të botuar me të dhëna nga Dosja e tij del se zanafilla e kalvarit mban datën e gushtit 1972, pra përpara Festivalit të 11-të, me një karakteristikë të nxirë që gjendej në degën e kuadrit të Komitetit të Partise të Tiranës firmosur nga sekretari i partise i organizatës bazë me inicialet S.B. A e keni parasysh se kush e drejtonte atë kohë Komitetin e Partisë të Tiranës, kush eshte S.B., a kujtoni diçka nga viti 1972 që ka lidhje me dajën tuaj, aktorin dhe regjisorin e shquar Kujtim Spahivogli?

Luljeta Minarolli: Ndoshta këto të dhëna kanë dalë tashti, pasi janë hapur dosjet.. Kujtimin mund ta kenë survejuar, por ai në asnjë rast nuk ishe armik. Çdo gjë mund të jetë e vërtetë, por ishte nën rrogoz sepse deri në 1972 nuk ishte ndjerë asgjë. Në prill të 1972 lindi Ani, familja ishte shume e lumtur. Unë shkoja shpesh sepse kishte ardhur një vajzë e vogël ne shtepi. Çdo gjë ecte normalisht.  Në vjeshtën e vonë të 1973 filloi lufta kundër liberalizmit. Që aty nisin edhe mbledhjet në Institutin e Arteve kundër Kujtimit dhe përfundojnë në Plenumin e 4, kur Enver Hoxha e quan mbartës të liberalizmit. Datat nuk i di me saktësi.

Pas Festivalit të 11-të nisi kalvari per Kujtim Spahivoglin, pasi e shohin si bashkëunetor me Todi Lubonjën dhe Fadil Paçramin. Në nje mbledhje te organizatës bazë te partisë të Institutit të Lartë të Arteve të firmosur nga sekretari me inicialet Xh.S., propozohet që Kujtim Spahivogli të shkarkohet nga detyra e shefit të katedrës dhe propozohet t’i jepet vërejtje me shënim në kartën e regjistrimit e të dergohet dy vjet për riedukim në një teatër në rrethe, por Komiteti i Partisë i Tiranës vendosi që ai të shkonte për riedukim si punëtor bonifikimi në Fier. A e kujton atë periudhë, pasi që keni qenë tepër e re. Kush ishte në krye të Komitetit të Partisë asaj kohe?  Kujtim Spahivoglit i ishte përgatitur largimi prej një viti më parë.

Luljeta Minarolli: Të gjitha këto dihen janë të shkruara dhe të rishkruara, në një intervistë një ish-student, thotë se Kujtimi ishte naiv. Jo, kjo nuk është fare e vërtetë. Kujtimi ishte i drejtë, i ndershëm, i njihte të poshtrit, i përbuzte hapur, madje edhe me fjalë, por nuk mendonte se do bëhej pre e tyre. E konsideronte veten te paprekshëm, shumë i talentuar, shumë i përkushtuar profesionalisht, kishte vetëm suksese, ishte anëtar partie, politikisht i përfocuar, pra nuk mund ta ngiste asnjeri.

Gjithmonë besonte se do vinte dita që ai do rikthehej. Besonte në madhështinë e vet. Një herë më tha: “Të gjithë këta, një ditë do të krenohen që më kanë pasur “të njohur”.
Dhe u vërtetua profecia e tij..

Nga një intervistë e bashkëshortes Vllosava Musta mësohet se ajo shkoi nē KQPPSH të kērkonte ndihmë për Kujtimin, por Sevo Tarifa, sekretari i Enver Hoxhes e priti me këmbët e para dhe i tha se Kujtimin e priste arrestimi. Gjyshja juaj që kishte dhënë aq shumë për lëvizjen antifashiste a trokiti në ndonjë derë?

Luljeta Minarolli: Po është e vërtetë. Ky ishte opinion i përgjithshëm se ”Kujtimin do ta burgosin!”. Edhe ndodhte atëherë! Sevo Tarifa e njihte mirë familjen e Kujtimit. Kishte punuar me gjyshen gjatë luftës.
Gjyshja, grua e zgjuar, aktiviste, e fortë, sikur u shastis nga e gjithë kjo, rrinte me një stol ulur tek dera e shtëpisë në rrugën Hoxha Tasin dhe ndoshta me heshtjen e saj bluante atë që kishte ndodhur. Kurrë nuk e kisha dëgjuar të fliste për atë që ndodhi, veç për ankesa ekonomike.

Sa zgjati periudha e riedukimit e Kujtimit, vetëm si punëtor bonifikimi në Fier punoi apo punoi edhe tjetër kund. Gjatë kohës të dënimit a vinte në Tirane të takohej me vajzën, nënën dhe ju?

Luljeta Minarolli:  Kur e dënuan për “liberalizëm”, “faji” i Kujtimit ishte se nuk kishte plotësuar regjistrat. Dënimi ishte të vihej në dispozicion të Teatrit Popullor. Kur vajti të marrë në Komitet fletën e punës, i thanë se nuk ka vend ne Teatrin Popullor, por do të shkosh në dispozicion të Teatrit te Fierit. As atje nuk e pranuan dhe i thanë do shkosh për riedukim, në shkresë shkruhej për pesë vjet

Zakonisht vinte në Tiranë çdo dy javë, por ndonjëherë edhe çdo javë. Vinte tek ne, sillte rrobat që ia lante mami. Mami shkonte merrte edhe Anin e ia çonte në shtëpi. Kur Ani u u bë 7-8 vjeç, daja e merrte vetë.
Pasi kreu “riedukimin” për 5 vjet dhe nuk kishte ndonjë shenjë që do ta rehabilitonin, Kujtimi e kuptoi se do ta linin përgjithmonëë atje, braktisi punën dhe u kthye në Tiranë.. Gjithmonë besonte se do ta rikthenin ne Teatër.

Kam lexuar shumë për Kujtimin, kudo kam vënë re se atë e deshi i madh dhe i vogël. Kolegët, artdashësit, punetoret kur ishte i denuar – si e shpjegon gjithe kete simpati e respekt për të si një “mit”.

Luljeta Minarolli: Kujtimi ishte kolos si artist dhe shumë njerëzor në jetën e përditshme. Atë e gjeje me mekanikë, punëtorë, njerëz të thjeshtë dhe po ta shihje nuk e mendoje që ky është ai njeriu i madh. Kur punonte për “t’u riedukuar”, njerëzit e thjeshtë me të cilët rrinte e pyesnin:”Pse të kane dënuar ty Kujtimo, ti je rob zoti”. Dhe daja merrte shume gëzim nga dashuria e këtyre njerëzve që kanë qenë miqtë e vërtetë të tij.

Në vitin 2014 u përurua një relief me fytyrën e Kujtimit, punuar nga Mumtaz Dhrami, vendosur në afërsi të urës së Mbrostarit, buzë rrugës për Fier. Me këtë rast, një banor i zonës, dikur punëtor me të si hekurkthyes, që kishte hapur një lokal, shtroi një drekë të madhe për të gjithë të pranishmit, duke quajtur Kujtimin mikun e tij të madh.

Prej 1978 deri 1983, Kujtimi u kthye në Tiranë por ishte pa punë. Ku rrinte? Gjyshja jetonte? E kujton atë kohë? Si mund të lihej pa punë një artist sikur ai?
Luljeta Minarolli:  Ajo ishte koha kur ai ishte pranë nesh më shumë se kurrë. Jetonte me gjyshen në shtepinë në rrugën Hoxha Tasin. Kujtimi pati shumë miq e shokë që nuk iu ndanë për asnjë çast. Më i rëndësishmi prej tyre ishte Ferdinand Radi. Aq e madhe ishte dashuria sa edhe vajzës të parë Ferdinandi ia vuri emrin Andeta, sikur e ka emrin edhe vajza e Kujtimit dhe Vllasovës, që unë e kam si motrën time.

Kujtimi gjente qetësi në familjen e tij. Vinte tek ne me dy pasta në dorë, aq kishte mundësi, dhe kur ngrihej për të ikur thoshte se po i çonte tek Nandi. Një gjest mirënjohjeje e një njeriu që jetonte vetëm me pensionin e së ëmës. Sado përpiqej familja ime t’i jepte diçka, por nuk mund të mbahej gjatë. Ai kishte dhe shumë miq që përpiqeshin ta ndihmonin, por ishte shumë krenar, nuk pranonte. Një herë ishim tek një pastiçeri tek Pazari i Ri. Kujtimi kishte marrë diçka për të pirë. Një dashamirës, i thotë banakieres: “Mos i merr lekë Kujtimit, e ka nga unë”, daja u kthye dhe i tha se “Kujtim Spahivogli, nuk i shtrin dorën askuj”. Edhe kur vinte tek ne në kohën e drekës, mami shtonte edhe një pjatë, kurrë nuk pranonte që mund të mos kishte ngrënë: ”Kam ngrënë, por po e marr që mos ta prish qejfin”.

Dy vitet e fundit i kaloi i metodist ne shtëpinë e kulturës në fshatin e Bërzhitës në rrethin e Tiranës. 15 vjet tortura, largimi nga teatri dhe instituti i arteve, denimi si punetor ne fshatrat e Fierit, shkaterrimi i familjes deri sa dha frymën e fundit në moshën 55 vjeçare duke mos pasur asnjë faj. E kujton atë ditë korriku te vitit 1987?

Luljeta Minarolli: Mami im në tetor të vitit 1985 u operua dhe e diagnostikua me kancer. Atë ditë, ndërkohe që prisnim të dilte mami nga salla e operacionit, Kujtimi nuk po dukej. U shqetësuam. Pas operacionit unë vajta në shtëpi, duhej të përgatitesha të rrija natën me mamin. Ndërkohë bije zilja e telefonit dhe një zë më thotë: “Familje e Kujtim Spahivoglit? Flasim nga spitali, Kujtimit i ka renë infarkt.” U nis në spital dhe daja tjetër.

Ditën që ndërroi jetë Kujtimi, unë isha me nxënësit tek liqeni në kamp veror, organizoheshin në atë kohë. Atje vijnë një grup aktorësh dhe më thonë se duhet të vish, Kujtimi eshtë shumë keq. Nuk di si më kishin gjetur, por mbaj mend vetëm Xhemil Taganin. Kur erdhëm tek ish- kinema Partizani, ata më thane se duhej të shkoja të vishesha në shtëpi. E kuptova që nuk jetonte më. Një vit e gjysmë më parë kisha humbur mamin, në moshën 52 vjeçare.

Kur shkuam tek shtëpia e dajës, në fund të Tiranës së Re, sapo ishte larguar mjeku që kishte konstatuar vdekjen. Kujtimi dergjej në toke dhe në dorë mbante ilaçet e zemrës.

E kishte gjetur ashtu Ani, vajza 15- vjeçare. Ai nuk iku, e vrau regjimi. Ishte shumë krenar për të shprehur dhimbjen, por zemra nuk ia duroi. Dhe ishte vetem 55 vjeç.

 

Çfarë u bë me shtëpine e gjyshes, ku lindën dhe u rriten tre fëmijet, Kujtimi me vellain dhe motrën, zysh Dhuratën, mamanë tuaj, që ishte baze e levizjes antifashiste në rrugën Hoxha Tahsin. Kush jeton aty tani?

Luljeta Minarolli:  Në 1982, kur Kujtimi ishte ende i papunë, pa ndonjë vendim Komiteti, pa asnjë copë letër, vjen njëë person që merrej me lagjen dhe lajmëron se shtëpia do të prishej. Ishte një tragjedi e vërtetë. Erdhi kamioni mori gjyshen time dhe e çuan në një apartament të vogël, atje ku u gjet pa jete Kujtimi. Aq i madh ishte hidhërimi i gjyshes sa humbi mendjen dhe ndërroi jetë pak muaj me vonë, në mars 1983.

Kujtimi që nuk e pranonte dot prishjen e shtëpisë, për ditë me rradhë flinte në renojat e saj, tragjedi. Në 1988, në atë truall filloi ndërtimi i një pallati nga punonjës të Uzinës së autotraktorëve. Tre vjet më parë ne morëm një kompensim për truallin,

Kam dëgjuar se aq respekt dhe simpati gëzonte Kujtim Spahivogli sa ditën e varrimit, Teatri anulloi shfaqjen, po keshtu edhe estrada dhe cirku, a mori shumë pengje me vete Artisti i madh?
Luljeta Minarolli:  Ajo ishte një ditë shumë e trishtuar, mbushur me emocion dhe dhimbje dhe une nuk i mbaj mend keto hollësi. Di vetëm qe ishte një varrim madhështor, nuk kisha pare ndonjëherë aq shume njerëz. Gjatë 7 ditve, siç ishte zakoni, aty pashe te vinin njerëz tufa tufa, SI DUKET VDEKJA E KUJTIMIT UA KISHTE VRARË FRIKËN

Kujtimit ia shembën të gjitha karierën, ëndërrrat, familjen dhe në fund jetën. A mund të jenë indiferent shqiptarët me mijëra e mijëra jetë të shkatërruara nga regjimi mizor?

Luljeta Minarolli: Daja u bë tjetër njëri kur u martua. Nga një beqar moskokëçarës, që gjente çdo gje gati, filloi të merrej me probleme që ka njeriu në familje. Një herë gatoi Sova (Vllasova)  byrek dhe ky, që nuk dinte ku ishte furra, e mori tepsinë dhe me shaka bërtiste nëpër lagje se sa e veshtirë ishte të ishe burrë i martuar se duhej të çoje edhe byrekun në furrë.  Kishte shume humor dhe nuk e kuptoje nëse mërzitej ndonjëherë apo jo. Jeta e një artisti të madh, e një fenomeni, e një njeriu të gjitha shkuar dëm, vrarë nga regjimi. Kush i harron bëmat e atij regjimi është njeri pa gjak. Kam përshtypjen se ne shqiptarët kemi memorie të shkurtër.

Sa zgjati periudha e suksesit dhe e lumturisë e Kujtimit, periudhë gjatë së cilës ai krijoi edhe familjen, u martua me Vllosavën dhe lindën vajzën?

Luljeta Minarolli:  Kujtimi ishte një talent i lindur , një punëtor i jashtëzakonshëm për profesionin e tij dhe nga 1956, kur mbrojti diplomën deri kur vuri në skenë dramën e Majakovskit “Banja”, që godiste burokracinë në pushtet që ishte edhe shfaqja e fundit e tij, karriera profesionale pati vetëm ngritje. Një parantezë. “Banja” është vënë në skenë në sallen e Akademise se Arteve  në korrik të vitit 2000 me regji të Altin Bashës në  nder të Kujtim Spahivoglit. – (13 Korrik 2000). Për “Banjën” Kujtimin e akuzuan edhe mbledhjet e Institutit të Lartë të Arteve.

Nga bisedat me aktorë, atë e cilësojnë si fenomen në artin skenik shqiptar.

Megjithëse beqaria i zgjati, daja mbeti deri në fund një djalosh me shpirt rinor. Më kujtohet që erdhi dhe më tha se ishte njohur me një vajzë të talentuar, poeteshë nga Gjirokastra, që studionte në vitin e fundit për gjuhë-letërsi. Unë isha gjimnaziste. E solli per vizitë në shtëpinë tonë dhe ne u miqësuam shumë. Dilnim të dyja, shkonim në kinema, estradë. Daja bëri dasmë të madhe, unë isha krushkë në Gjirokastër, me dajën e madh dhe të shoqen. Pastaj erdhi Andeta, emrin ia vuri Kujtimi, në kujtim të muajit të mjaltit kaluar anes detit, Kujtimi ishte dashnor i detit. Po ta kërkoje në verë e gjeje vetëm buzë detit. Ishe nje çift i sapomartuar, sapo ishin bërë prindër, lundronin në qiellin e shtatë, por tak lumturia e tyre, këputet në mes!  Sova 24 vjeç, me një fëmijë të vogel, me një presion psikologjik të jashtëzakonshëm kudo, shoqet e punës, njerez të afërt…

Kam lexuar se djali i Anit, vajza e Kujtimit, e ka amrin Tim, pra mban emrin dhe i ka sytë e kaltër si të gjyshit, po talentin e tij e ka?

Sytë e kaltër, Kujtimi dhe mamaja ime, i kishin trashëguar nga gjyshja e tyre. Ajo ishte turke nga Stambolli dhe kishte fytyrën ngjyre gruri, me sy te kaltër, si xixa. As fëmijët e saj, nuk i trashëguan ata sy si xixa, por asnjë e nga ne të brezit të tretë. Vetëm daja, mami im dhe Timi i ka bojë qielli, si xixa.

 

Timi, kur ishte i vogël me syçkat si të Gjyshit të tij Kujtim Spahivogli

Qeverisja antikombëtare e Edi Ramës shembi Teatrin Kombëtar dhe Teatrin Eksperimental që mbante emrin e Kujtim Spahivoglit. Të dy monumente të kulturës shqiptare qe i kishin rezistuar tërmeteve që u shembën me aq barbari sikur jeta e pafajeshme e artistit te madh e shume e shume kolegëve të tij. Apo jo?

Luljeta Minarolli:  Shembja e teatrit ishte jo vetëm një krim kombëtar kundër kulturës, trashëgimisë, por edhe goditje për nostalgjinë e brezave e gjithë brezave. Për mua, ishte një dhimbje tmerrësisht e madhe tek shikoja makinën shkatërruese që tërhiqte zvarrë suvanë e teatrit Eksperimental që mbante emrin Kujtim Spahivogli.

Por edhe diçka tjetër. Në hapësirën midis dy ndërtesave, në korrik 1992, me rastin e 60-vjetorit te lindjes së Kujtimit dhe 5-vjetorit të vdekjes, me kujdesin e Ferdinand Radit, u mboll një pemë me emrin e Kujtim Spahivoglit dhe nga një pemë për të gjithë aktorët e Teatrit që nuk jetonin më. Me duket se mbjellja e tyre vazhdoi sa herë qe largohej nga kjo jetë një aktor(e). U shkatërrua edhe ky oz përkujtimor i figurave të ndritura të artit skenik.( Por mos mërzitemi se kemi shtëpine me gjethe…).

Kujtim Spahivogli ishte daja e regjisorit aq të talentuar Artan Minarolli, vëllait tënd, i cili u nda papritmas nga jeta duke u gëdhirë 31 dhjetor i vitit 2015. Artani e trashëgonte talentin e Kujtimit, filmi me skenarin e tij “Delegacioni” fitoi Grand Prix ne Festivalin e 34-ert  Ndërkombëtar të Varshavës që u shfaq postum ne 2018. A kishte lidhje te madhe mes dajës artist të madh dhe nipit?

Tani kishte lidhje që i vogël me dajën. Kujtimi vinte enkas, me kujtohet, thërriste mamin nga poshtë (ne banonim në katin e pestë të një pallati tek rruga Durrësit , përballë Kafe Florës), dhe i thoshte ta bënte Tanin gati se do ta merrte në ndeshje futbolli, kur luante Tirona, skuadra e zemrës.

Kur Tani ishte në gjimnaz, tek Sami Frashëri, e aktivizuan në një pjesë teatrale. Si duket, dëshira e fshehur u zgjua dhe filloi të këmbëngulë për të ndjekur Akademinë e Arteve. Filloi të mësonte me Kujtimin. Mami ishte e shqetësuar dhe e pyeti dajën: ”Kujtim vlen për teatër ky djalë, apo jo? Ndërkohë Tani kishte mesatare 9.7 dhe mund të kërkonte degë tjetër, Daja, më kujtohet, iu përgjigj: Si mendon ti Dhurata, do ta linte Kujtim Spahivogli nipin e tij të studionte dramë, nese nuk ishte 100% i sigurt se ky vlen?

Dhe koha tregoi se ai ia vlente, u bë regjisor i suksesshëm, por edhe shkrimtar i talentuar. Tani i ngjante shumë dajës në entuziazmin kur tregonte për projektet e veta, entuziazmin kur shkruante diça, entuziazmin dhe këmbënguljen kur punonte. Të dy tregonin plot patos dhe duhej t’i dëgjoje me vëmendje, sepse mërziteshin, njëlloj fare!

Në përfundim dua të shtoj, unë e falënderoj dajën tim për shumë mësime që më ka dhënë, për praninë e tij në jëtën time, por më e rëndësishmja është se më ka falur një motër të pakrahasueshme. Daja e kishte shume merak që unë ta mbaja afër Anin që ishte dashuria e madhe e jetës së tij. Çdo njeri do të ishte e lumtur te kishte një motër si kjo imja. Por këtë dashuri që na lidh të dyja ia dedikoj edhe Sovesqë  ia ka ushqyer që në fëmijëri për mua dhe për Tanin.

Kujtimi dhe Ani disa muajshe

E dashur Luli, të flam shumë për këtë intervistë me kaq emocione. Unë e kam peng që nuk kam mund ta kem parë në skenë Kujtim Spahivoglin, se padyshim që do të isha edhe unë krenare, por kam patur fat të kem njohur Zysh Dhuratën, motrën e Kujtimit mësuesen time të fiskulturës në Gjimnazin Sami Frashëri, një grua e jashtëzakonshme me zemër të madhe, Artan Minarollin, nipin e tij, talenti i të cilit i mungon sot skenës shqiptare dhe ty, mbesën e Kujtim Spahivoglit, që e mban gjithmonë në zemër dajën tënd dhe nuk i harron kurrë vuajtjet e tij!

Uroj që një ditë të jemi bashkë kur të inagurohet Teatri Eksperimental me emrin e Kujtim Spahivoglit, krahas Teatrit Kombëtar, që duhet të jenë identikë me ata që shembi fatkeqësia e shqiptarëve Edi Rama!

“Ndryshimet e njëanshme, gabim fatal”, Biberaj: Opozita në këmbë, në mbrojtje të demokracisë

Valentina Madani – Aleksandër Biberaj, anëtar i Këshillit Kombëtar të PD-së, ka bindjen e plotë se fillimi i ri për shqiptarët do të vijë përmes zgjedhjeve të ardhshme parlamentare. Biberaj thotë për “Gazeta Shqiptare” se me çfarëdo lloj algoritmi, “ne do t’i fitojmë zgjedhjet me një rezultat spektakolar, fitore kjo që do të jetë në interesin e Shqipërisë dhe shqiptarëve pas 30 vitesh tranzicion”. Ish-deputeti i PD-së flet për situatën e fundit politike, teksa akuzon mazhorancën socialiste se po tenton të vjedhë zgjedhjet qendrore të 2021-shit. Sipas Aleksandër Biberajt, “nuk mund të miratohen ndryshime kushtetuese nga një pseudomazhorancë, e cila qëndron në pushtet që nga viti 2017 me vota të manipuluara, të vjedhura dhe kjo është e certifikuar edhe ndërkombëtarisht”.

Z.Biberaj, politika nuk po gjen qetësi as në këto ditë vere për shkak të reformës së re elektorale. Mazhoranca dhe opozita parlamentare duken të vendosura për të çuar deri në fund marrëveshjen e firmosur ndërmjet tyre për ndryshimet e njëanshme kushtetuese, përfshirë edhe ndalimin e koalicioneve parazgjedhore. Si e gjykoni Ju këtë situatë?
Rilindja nuk duhet dhe nuk mund të miratojë ndalimin e koalicioneve parazgjedhore nëpërmjet ndryshimeve kushtetuese, në mënyre të njëanshme. Nuk mund të miratohen ndryshime kushtetuese nga një pseudomazhorancë, e cila qëndron në pushtet që nga viti 2017 me vota të manipuluara, të vjedhura dhe kjo është e certifikuar edhe ndërkombëtarisht. Po ashtu, kjo pseudomazhorancë në vetë-votimet moniste të 30 qershorit nuk kishte më shume se 10% të elektoratit, kështu që rilindja realisht nuk është mazhorancë që nga viti 2017. Ndërkohë që deputetët e pseudo-opozitës në parlament nuk përfaqësojnë asgjë me shume sesa interesat dhe pazaret e tyre. Ata nuk janë të votuar nga populli, nuk përfaqësojnë as popullin opozitar dhe as opozitën. Aq më keq që ata e kanë votuar rregullisht qeverinë, duke u shndërruar në fakt në shtojcë, në patericë të qeverisë së rrënuar të rilindjes. Ky është parlament ilegjitim, të cilin presidenti mund ta kishte shpërndarë disa herë, pasi mandatet e rilindjes janë të vjedhura me paratë e pista, me paratë e drogës, me bandat dhe me krimin, ndërsa mandatet e të ashtuquajturës “opozitë parlamentare” janë të vjedhura, të grabitura në mënyrë të kundraligjshme nga votat e opozitës dhe popullit opozitar. Po të kishte pasur Gjykatë Kushtetuese, këta deputetë nuk do të mund të merrnin mandatet dhe ky parlament do të ishte shkrirë, shpërndarë që kur ne si opozitë dogjëm mandatet, pasi ky parlament nuk plotëson kushtet juridiko-kushtetuese të ekzistencës së tij.

Koalicioni opozitar kërkon që listat të hapen 100 për qind, ndërkohë që mbetet i pazgjidhur problemi i koalicioneve parazgjedhore…
Ne si opozite që në fillim kemi qenë për sistem të pastër maxhoritar, ose për maxhoritar të kombinuar proporcional, ose për sistem proporcional me listat e hapura, por ishte kryeministri dhe rilindja që kundërshtonin deri javën e fundit. Pranimi nga ana e tyre e idesë së hapjes së listave na dha neve mundësinë që të shpalosim alternativën tonë, gatishmërinë dhe vullnetin tonë që listat të hapen 100%, duke respektuar demokracinë direkte dhe duke e çuar atë tek ushtruesi i saj legjitim, te sovrani, i cili tani ka të drejtën që t’i zgjedhë vetë kandidatët 100 për qind dhe jo siç propozonte Edi Rama dhe rilinjda që populli të zgjidhte vetëm 1/3 e deputetëve. Edhe ky propozim i rilindjes për lista gjysmë të hapura ishte me hile dhe mashtrim, pasi nëpërmjet kësaj synonte dhe synon të ndalojë koalicionet parazgjedhore, ndërkohë që listat e hapura nuk kanë fare lidhje me koalicionet parazgjedhore. Tani pseudomazhoranca nuk ka më asnjë argument dhe as mashtrim dhe duket e zënë si “miu në çark”, gjithsesi ne po presim qëndrimin e tyre.
Përfaqësuesi juaj politik në Këshillin Politik, z.Oerd Bylykbashi, publikoi këtë fundjavë një fletë votimi për listat e hapura me koalicione parazgjedhore, e cila dukej shumë e thjeshtë, ndërkohë që kryeministri kishte thënë se për listat e hapura dhe koalicionet parazgjedhore duhet jo një fletë, por një libër votimi, si qëndron e vërteta?
Në radhë të parë, dëshiroj të falënderoj kolegun e nderuar, ekspertin e Partisë Demokratike, Oerd Bylykbashi, për punën e shkëlqyer që ka bërë për reformën zgjedhore, natyrisht bashkë me kolegët e tjerë të PD-së dhe opozitës. Z. Bylykbashi është profesionist shumë i mirë për çështjet zgjedhore, me një eksperience mbi 20-vjeçare jo vetëm në politikë, por edhe si ekspert i OSBE-së, i cili këtë fundjavë, në mënyrë shumë të thjeshtë, por profesionale dhe me një model tepër të thjeshtë të fletës së votimit rrezoi të gjithë propagandën false, boshe dhe mashtrimet e Edi Ramës dhe rilindjes, “se votimi me lista të hapura dhe koalicione kërkon një libër votimi”.

Cili do jetë reagimi i opozitës së bashkuar, nëse në 30 korrik rilindja dhe opozita parlamentare do të votojnë për ndalimin e koalicioneve parazgjedhore, duke ndryshuar Kushtetutën, në mënyrë të njëanshme?
Tani gjithçka është bërë e qartë si për shqiptarët, ashtu edhe të huajt. Kryemashtruesi dhe kryehileqari, i trembur në palcë nga humbja e sigurt e zgjedhjeve dhe nga ndëshkimi popullor, por jo vetëm, nëpërmjet listave të hapura synonte të bllokonte koalicionet parazgjedhore, me qëllimin që të marrë mandate deputetësh në tavolinë. Pa koalicione, mbetjet e qarqeve (votat) i shkojnë partisë së parë në qark dhe rilindja synon që të marrë disa mandate deputetësh me votat e partive të tjera, në ato qarqe ku rilindja mund të dalë parti e parë. Nëse do të përpiqen që ta bëjnë këtë ata do të bëjë një gabim fatal me pasoja të paimagjinueshme për stabilitetin dhe demokracinë në Shqipëri, gjithsesi unë jam i bindur se kjo s’ka për të ndodhur, pasi opozita dhe populli opozitar është në këmbë për të mbrojtur demokracinë, me çdo kusht, mjet dhe çmim. Nëse ata ndërmarrin hapa aventurske, ne do t’i përgjigjemi me reagim mbarëpopullor. Pakënaqësia dhe urrejtja popullore ndaj kësaj bande hajdutësh ka prekur fundin, uroj që kryeministri, banda dhe patericat e tij të mos e provojnë, pasi do të humbasin gjithçka. Opozita dhe populli opozitar do të jetë i gatshëm për protesta dhe manifestime mbarëpopullore në çdo qytet dhe shesh të Shqipërisë, ne nuk do të mund të ndalojmë dot uraganin dhe zemërimin mbarëpopullor, që do të marrë përpara bandën në pushtet. Do të rrëzohet qeveria aktuale ilegjitime dhe do krijohet qeveri tranzitore për mbarëvajtjen dhe menaxhimin e zgjedhjeve politike dhe vendore. Demokracia do të fitojë, pasi ajo nuk dhurohet, por fitohet.
Po nga faktori ndërkombëtar, a ka pritshmëri opozita e Bashkuar që mund të ndalojë apo ndërmjetësojë një zgjidhje mes palëve që të shmangë ndalimin e koalicioneve?
SHBA-të, Sekretari amerikan i Shtetit Mike Pompeo, BE-ja, Parlamenti Europian, Komisioneri për Zgjerim, Bundestagu gjerman, OSBE, Mbretëria e Bashkuar etj., pra i gjithë faktori ndërkombëtar është shprehur shumë qartë se marrëveshja e 5 qershorit duhet respektuar dhe gjithçka tjetër duhet të kalojë nga Këshilli Politik dhe konsensusi ndërmjet palëve, kështu që qëndrimi ndërkombëtar ka qenë dhe mbetet shumë i qartë, korrekt, realist, i balancuar dhe ekuilibruar. Kryefolkloristi në qeveri vazhdon dhe bëjë folklor; le të vazhdojë, por të gjithë bashkë do të mbrojmë stabilitetin dhe demokracinë në Shqipëri nga ky aventurier dhe mashtrues ordiner, që është në grahmat e tij të fundit politike dhe ka frikë për të ardhmen e tij nga ato që ka bërë gjatë këtyre 7 viteve në qeverisje. Por, të jetë i sigurt se nuk do ketë amnisti për të dhe për bandën e tij të lidhur me krimin dhe korrupsionin, që ka 7 vjet që shkatërron Shqipërinë në mënyrë sistematike, pasi ora e së vërtetës dhe e përballjes po vjen.

Ndërkohë që PD-ja po përfundon procesin e përzgjedhjes së kandidatëve të filluar më 25 qershor, si duket se po funksionon demokracia e brendshme dhe si është cilësia e të propozuarve?
Siç e thatë, ne kemi filluar fushatën brenda PD-së që në datën 25 qershor me mbledhjen e propozimeve të kandidaturave, ku spikasin propozime shumë dinjitoze dhe përfaqësues për deputetë, kryetarë bashkish, anëtarë të këshillave bashkiake dhe përfaqësues të tjerë politikë të PD-së. Gjithçka po zhvillohet në mënyrë të hapur dhe shumë demokratike, pasi anëtarësia në nivel kombëtar po bën propozimet e veta. Ka intelektualë me shumë reputacion dhe përfaqësues të të gjitha shtresave, grupeve dhe moshave të shoqërisë.

Partia Demokratike po përmbyll fazën e parë të propozimeve nga anëtarësia për kandidatët për deputetë. Në cilin qark jeni propozuar ju?
Natyrisht që në këtë fazë informacionet janë konfidenciale, megjithatë me sa duket sot është e vështirë t’i shpëtosh “syrit” të medias. Do të falënderoja të gjithë ata demokratë që më kanë propozuar duke shprehur respektin, mirënjohjen, vlerësimin dhe besimin tim pa fund për ta. Sfida dhe beteja më e rëndësishme është bërja e ndryshimit të madh, që do ta shpëtonte Shqipërinë dhe shqiptarët nga “virusi shkatërrimtar i quajtur rilindje”, që për ne rezultoi shumë më i rrezikshëm se kolera, gripi spanjoll, SIDA, ebola, sarsi, COVID-19, etj.. Shyqyr që po vjen koha që ta kujtojmë me neveri kohën kur u përhap virusi “rilindje”, pasi do ta mundim dhe mposhtim shumë shpejt atë.
Mazhoranca dhe opozita tashmë kanë zbritur në bazë për fushatën e re elektorale. Cilat janë pritshmëritë e PD-së për zgjedhjet e ardhshme?
Situata duket shumë e mirë, pasi ka frymë, shpresë, besim si dhe padurim për të shkuar në zgjedhje dhe për t’i fituar ato. Me çfarëdolloj algoritmi ne do t’i fitojmë zgjedhjet me një rezultat spektakolar. Fitore kjo, që do të jetë në interesin e Shqipërisë dhe shqiptarëve. Do të kemi një fillim të ri, pas 30 vitesh tranzicioni të tejzgjatur, të lodhshëm, të dështuar dhe të tmerrshëm.

Si e konsideroni menaxhimin e qeverisë, reagimin e strukturave përkatëse për situatën e pandemisë?
S’ka asnjë lloj menaxhimi, situata është në rënie të lirë, Zoti na ruajt dhe ndërgjegjja e qytetarëve për të respektuar masat mjekësore dhe të distancimit social të propozuara nga ekspertët e fushës! Përsa i përket personelit mjekësor, ata kanë bërë dhe vazhdojnë të bëjnë punë të shkëlqyer, por tani sikur kanë filluar të lodhen, pasi virusi ka shpërthyer edhe në ambientet spitalore dhe kjo është e patolerueshme, pasi është neglizhencë dhe papërgjegjshmëri e qeverisë.

MARK VUJI ISHTE THESAR I DIJES NË ARSIM – Nga FRAN GJOKA

 

=Me Prof. Dr. Akad. Mark Tirta=

 

(Me rastin e 5-vjetorit të ndarjes nga jeta)

    

– Profesor, kaluan 5 vjet që që “Mësuesi i popullit” Mark Vuji u nda nga jeta, një nga figurat emblematike në fushen e padagogjise dhe psikologjise . A mund të na thoni si e keni njohur profesorin?

– Ishte një ngjarje tepër e dhimbëshme: ndarja nga kjo jetë në mënyrë krejt të papritshme të studiuesit, kërkimtarit të shquar në fushë të arsimit, të shkencës, Prof. As. Dr. Mark Vujit. Kjo na bëri të përjetojmë me mallëngjim, me shpirt e me zemër të kaluarën e largët e të afërme, prej nga erdhi e si shkëlqeu ky njeri dritëdhënës.

Me Mark Vujin jam njohur më 1957, kur isha student në Institutin Pedagogjik të Shkodrës, isha Kryetar i Këshillit Kulturor të konviktit e kisha një zyrë të vogël ngjitur me zyrën e drejtorit të konviktit, Hysni Ymeri. Mark Vuji vinte herë mbas here aty te drejtori e kuvendonin bashkë. Kishin qenë shokë të ngushtë prej kohësh si arsimtarë, si drejtorë shkollash. Drejtori në fjalë më ka folur për Mark Vujin, duke e vlerësuar si i përkushtuar në veprimtarinë arsimore, si kërkimtar shkencor në dukuri pedagogjike, si njeri punëtor i pakrahasueshëm, i drejtë e i matur e dashamirës me njerëzit.

Shkolla e mesme e Lezhës, ku ishte drejtor Mark Vuji, ishte një model i veçantë në cilësi mësimi, në metoda të edukimit, në formimin kulturor të nxënësve, të njerëzve të ardhshëm që do të drejtonin dijen e kulturën. Nga këto vlera si sipër, Ministria e Arsimit me ministër Thoma Deljanën e Bedri Deden, specialistin shumë të njohur në pedagogji e psikologji, janë bërë disa herë seminare kombëtare në Lezhë… për metodat e mësimdhënies, për cilësinë në formimin e nxënësve në dituri. Veprimtaria bëhej te shkolla e mesme e Mark Vujit ishte ndër referuesit kryesorë. Janë bërë dhe diskutime ku një rol të rëndësishëm e kishte ky drejtor në trajtimin e problemeve të mësimit në shkollë, ku në qendër ishin përgatitja e puna me përkushtim e mësuesve.

Jam njohur më së afërmi me Mark Vujin e kemi shkëmbyer mendime që kur isha mësues, drejtor shkolle, inspektor i arsimit në Mirditë. Jemi takuar shumë herë në seminare, në konferenca në Lezhë, në Shkodër, në Tiranë, në Vlorë e me radhë. Ishte një njeri shumë i ditur, i dhënë mbas librave, mbas shkrimeve pedagogjike. Dukej një thesar i dijes në arsim, në studimet pedagogjike. Ishte eksplorues, vëzhgues i thellë në proçesin mësimor e në bazë të këtyre, bënte përgjithësime, zbërthime, trajtime shkencore.

Ishte model i veçantë, i përkushtuar i punës në arsim si drejtor shkolle, si njeri i lidhur me librat shkencorë, si shkrues me peshë në fushë të pedagogjisë, të të nxënit, në fushë të edukimit të nxënësve, të rinisë.

– Keni qenë dy persona publikë, njerëz të shkencës, shokë dhe miq të mirë. Ç’marrëdhënie e veçantë u krijua gjatë kohëve mes jush, kur dihet se bashkëshortja Juaj, Maria, ishte motra e prof. Mark Vujit?

– Që kur jemi fejuar e më vonë martuar me motrën e tij, Marien, kemi pasur marrëdhënie shumë të mira me Markun e bashkëshorten e tij, Bukurien, që ishte një zonjë e përkryer, qoftë si arsimtare shumë e ditur në matematikë e fizikë, qoftë në jetën familjare, qoftë me ne si të afërm të tyre. Ne shkonim e vinim te njëri-tjetri si njerëz të afërm e dashamirës.

Pasi ndërroi jetë bashkëshortja e tij, Bukuria, Marku mbeti si i vetmuar në shtëpi. Unë e Maria e kemi ftuar që të vijë e të rrijë, të punojë me shkrimet e tij në shtëpinë tonë. Po ai ka ardhë e qëndruar një ditë, dy a tre ditë, tepër rrallë ka qëndruar në shtëpinë tonë për 7, 8, 10 a 12 ditë. E lutnim të rrinte te ne për shumë ditë, po ai largohej për në Lezhë me arsyen se ka në bërje në kompjuter libër a studime, se duhet që sa më shpejt t’i korrigjonte e t’i çonte për botim. Ne gjithnjë e kërkonim në telefon që të vinte e të rrinte te ne, ku bënim dhe kuvendime të këndshme. Ai na arsyetonte dhe se donte të konsultonte librat që kishte në bibliotekën e tij, po dhe shënime e skeda që i kish bërë shumë kohë më parë. Arkivin e tij të punës shkencore nuk mund ta merrte me vete kur vinte te ne. Do të konsultonte atje materiale, dëshmi, shënime e skedime nga më të ndryshmet, po dhe shënime të tij në vëzhgime në shkolla, në mësimdhënie.

Si arsimtar, si drejtor, ka qenë shumë i përkushtuar në punë. Nga puna e tij e madhe dhe përgatitja profesionale, me dije të gjera në metoda të veprimtarisë, natyrisht dhe me arsimtarë të tjerë të ditur, kanë dalë nga ajo shkollë njerëz të shquar, kuadro që i kanë dhënë e i japin shumë kombit. Këta i ka formuar me një punë të mundimshme, të bërë me shumë përkushtim.

Duhet ta theksojmë se ka sakrifikuar shumë për arsimin, po dhe në studime e kërkime shkencore në fushën e pedagogjisë, të mësimdhënies, për edukimin e brezit të ri, për pajisjen e tij me dije të thella. Marku gjithnjë mbi studime: nuk e ka ditur as se ç’është e diela, ose pushime në fund të semestrit a në pushime verore, as ditët e festave. Ai gjendej gjithnjë në studime, në kërkime shkencore, në tavolinë, në terren, në punë të ndryshme të profesionit të tij, si mësimdhënës, si drejtues, si pedagog universiteti, në pedagogji, në metoda të mësimdhënies.

– Mes dy kolosëve të shkencës, doemos ka edhe bashkëpunime të ndërsjellta. Cila ka qenë strategjia e ndihmës dhe bashkëpunimit me Prof. As. Dr. Mark Vujin?

– Mes ne të dyve ka pasë gjithnjë diskutime për dukuri të ndryshme shkencore. Këtë e kemi bërë me shumë dashamirësi e mirëkuptim, edhe pse mund të kishim mendime disi të ndryshme për probleme me rrënjë tepër të errta. Duhet vënë në dukje se fusha ku bënte kërkime Mark Vuji e etnologjia, me të cilën merresha unë, ishin disi larg nga njëra-tjetra. Pra, dhe programime shkencore të përbashkëta nuk mund të bënim. Gjithsesi ne kemi diskutuar bashkë për orë të tëra dhe për tema të pedagogjisë, ashtu si dhe për ato të etnologjisë. Këtu, në mendime, kemi plotësuar njëri-tjetrin.

 

Në foto Bukurie Kovaçi (Vuji), Mark Vuji

 

– Profesor Marku ka botuar shumë vepra, kryesisht në fushën e pedagogjisë dhe të mësimdhënies. Cila nga veprat e tij të ka lënë mbresa më të shumta dhe për ç’arsye?

– Mark Vuji ka botuar mjaft studime e vepra të veçanta, kryesisht në fushën e pedagogjisë, po dhe për edukimin e vetëdukimin e fëmijëve, gjëra që nuk bëhen vetëm në shkollë, po dhe në familje, në shoqëri. Urtësia popullore thekson: “Më thuaj me kë rri e të të them se kush je!”.

Librat e këtij studiuesi, për mua, janë shumë të mirë e nuk di të ndaj njërin nga tjetri, në dhënien e dijes. Libri “Filozofia arsimore e akademikut Gjergj Fishta” (2007) më ka tërhequr vëmendjen, në mënyrë të veçantë, në problematika e në stilin e të shkruarit. Në mënyrë të gjithanshme ka hyrë deri në thellësi të gjërave e ato i ka ndriçuar në gjithanshmëri. Me këto i ka dhënë lexuesit shumë dije të panjohura më parë, është libër që lexohet këndshëm nga çdo njeri, nga ata që i njohin dhe i vlerësojnë si duhet veprat e Fishtës.

At Gjergj Fishta, përmes veprimtarisë arsimore si mësimdhënës, si edukues i të rinjve, si mendimtar në zhvillimin e dijes në shkollë, në shoqëri, na paraqitet në këtë vepër si një profet në zhvillimin e dijes në shkollë, si mbështetje në qytetërim të shqiptarëve.

Edhe pse nuk jam specialist i veçantë i pedagogjisë e i mësimdhënies, dy veprat e fundit shkencore e mjaft voluminoze “Vetëvlerësimi mësimor” (Tiranë, 2012) dhe “Vizioni mësimor” (Tiranë, 2015) më duken botime me shumë vlerë, që çdo njeri me kulturë duhet t’i lexojë e të mësojë shumë gjëra për t’u orientuar si duhet në jetën e tij, për të edukuar fëmijtë, për komunikim e sjellje në shoqëri, aq më tepër këto janë me shumë vlerë për punën e arsimtarit, të pedagogut. Personalisht gjykoj se ai i ka dhënë shumë shoqërisë në tërësi dhe edukimit në vecanti, tek sa për vete mori pak, në kuptimin e interesimit dhe të vlerësimit të përhershëm të kësaj ikone të arsimit në shkallë kombëtare. Vetëm ata që e kanë studiuar me kujdes veprimtarinë studimore dhe shkencore e kuptojnë se sa i thellë ishte në mendime, sa i plotë ishte në konkluzione.

– Profesori ka disponuar një bibliotekë mjaft të pasur, ndër më të pasurat ndoshta edhe në Shqipëri. Cili do të jetë fati i kësaj pasurie letrare edhe pse kanë kaluar 5 vjet nga ndarja e tij nga jeta, nuk po dimë se ç’po behet në biblioteken e tij?

– Mark Vuji, me të vërtetë ka pasë të tijën një bibliotekë shtëpiake shumë të madhe, me libra shkencorë e kulturorë me shumë vlerë. Pasardhës nuk ka lënë që ta trashëgojnë e ta përdorin si kabinet të punës shkencore. Ajo ndodhet e mbyllur me dry në shtëpinë e tij. Tash për tash nuk e dimë se çdo të bëhet me këtë bibliotekë.

– Motra e profesor Markut, Maria, njëherit edhe bashkëshortjaj Juaj, e ka përjetuar mjaft dhimbshëm humbjen e vëllait.

– Maria, motra e tij e bashkëshortja ime, vdekjen e papritur me një atak në zemër, e ka përjetuar me një dhimbje, me një dëshpërim marramendës. Nuk kishte si të mos tronditej kur Marku e ka drejtuar në jetën e saj, në arsimin në 7-vjeçare, në të mesme, në të lartën (universitet), në formimin e saj me dije të gjera, në aftësimin e saj të përkryer si arsimtare. Kjo tragjedi e papritshme as që shkohej nëpër mend më parë. Kjo shkaktoi tronditje rrënqethëse te motra e tij, po dhe te tërë të afërmit, miqtë e dashamirësit e tij. Të tërë e përjetuam këtë me shumë dhëmbje. Ky nuk ishte një njeri sidokudo, po ishte një mendje e ndritur në arsim, në kulturën shqiptare, në kërkimet shkencore. Deri në ditën kur u nda nga jeta, punonte në studion e tij, në projekte të tij në studime e libra shkencorë. Me vdekjen e tij nuk humbën vetëm të afërmit e dashamirët e tij, po humbi mbarë shoqëria shqiptare. Ka dhënë e do të jepte me shkrimet e tij e me leksionet në universitet një ndihmesë të madhe.

– Profesori u nda nga jeta 5 vjet më parë, një natë të nxehtë korriku, pa njeri afër dhe pa patur kujdesin pothuajse të askujt. Si e vlerësoni humbjen e një njeriu me aq vlera edhe pse kanë kaluar disa vite, në kushte të tilla?

– Është e vërtetë: jo pak figura të shquara, që i kanë dhënë shumë shoqërisë, me veprat, me bëmat e tyre të mëdha, kanë shkuar në atë jetë në gjendje tronditëse. Kjo është një tërmet i madh drithërues. Në jo pak raste, njerëzit e mëdhenj, që i kanë dhënë shumë shoqërisë, kanë vdekur shpejt e papritur. Kuptohet, këta konsumohen shumë me punë të përkushtuar. Njerëzit e këqij, që nuk lodhen fare, hanë në kurrizin e të tjerëve, bëjnë korrupsion, na kapërdisen me fjalë sikur ata e kanë krijuar botën, jetojnë shumë. Këta njerëz plangprishës i bëjnë keq shoqërisë. Këtu Perëndia nuk i ka bërë vlerësimet mirë. Ajo duhet të ruajë njerëzit e mirë e të çojë në ferr sa më shpejt njerëzit keqbërës, të pa vlerë.

– Në kushte të tilla kanë ikur mjaft figura të shquara botërore dhe kombëtare.  Përmendim këtu Tolstoin e madh, që vdiq një natë të ftohtë dhjetori të vitit 1910 në një stacion treni afër Moskës, ose Kolë Jakova, që u nda nga jeta në një azil pleqsh në Tiranë etj. A duhet t’i lerë shoqëria dhe shteti figura të tilla të ikin kështu dhimbshëm dhe në mungesë totale vlerësimi dhe përkujdesjeje?

– Mark Vuji, sipas mendimit tim, nuk është vlerësuar si duhet nga shteti. Me të vërtetë i janë dhënë disa dekorata; ka titullin “Mësues i Popullit”, po disa tituj të lartë as që është interesuar kush t’ia japë. Një jetë të tërë mbeti me gradën shkencore Prof. Asoc. Dr., kur të tjerë kanë marrë tituj e grada shkencore pa i merituar. Kanë marrë vlerësime “Mjeshtër i Madh” ose dhe “Nderi i Kombit” pa i merituar ato aspak. Këto gjëra bëhen me nepotizëm, me interesa vetiake, me vlerësime sipas krahinës së të mëdhenjve. Këto qëndrime nuk i bëjnë mirë kombit.

Intervista – Bolton: Edhe evropianët ishin duke e shqyrtuar idenë e korrigjimit të kufijve

Ish-Këshilltari për Siguri Kombëtare i Donald Trump, John Bolton, tha për BIRN se Serbia dhe Kosova mund të jenë tërhequr nga një pikë ku një marrëveshje për t’i rregulluar marrëdhëniet mes tyre ishte afër për t’u arritur.Frika e shoqëruar nga një shkëmbim i mundshëm i territoreve është “e ekzagjeruar”, tha ai, dhe zbuloi se zyrtarë “seriozë” evropianë ishin duke shikuar në këtë ide.

Këto deklarata Bolton i ka dhënë në një intervistë për BIRN.

BIRN: Dialogu Kosovë- Serbi pritej të rifillonte të shtunën (më 27 qershor) por kjo u shty për shkak të Samitit të 10 korrikut në Paris. A mendoni se dialogu do të sjellë ndonjë rezultat?

Bolton: Sigurisht duket se palët janë tërhequr nga qëndrimet në të cilat ka pasur një pritje më të madhe se ato do të mund t’i afrojnë dallimet dhe mund të ndodhte që të kishim një mundësi t’i shohim çështjet të adresuara por tani është e mundur që ta kemi humbur këtë mundësi.

Por unë mendoj se koha e ka bërë të qartë për të dyja palët se nuk do të mund të arrijnë përparim në sferat e tyre respektive derisa problemet të zgjidhen në mënyrë të kënaqshme.

BIRN: Ju keni thënë se ideja për shkëmbim territoresh (mes Kosovës dhe Serbisë) ishte e pranueshme për administratën e SHBA-ve…

Unë u pyeta për këtë dhe përgjigja që dhashë ishte politika e administratës (së Trump)- se nëse vet palët ndjejnë se si pjesë e një zgjidhjeje të përgjithshme do të kishte kuptim përshtatja e territoreve, Shtetet e Bashkuara do ta mbështesnin atë. Dhe unë mendoj se kjo politikë është një qasje e shëndoshë.

(Ish Sekretari Amerikan i Shtetit) James Baker dikur ka thënë rreth kontestit Izraelito- Arab: nuk mund ta duam paqen më shumë se vet palët. Nëse Kosova e Serbia do të pajtoheshin për shkëmbim territoresh si pjesë e një zgjidhjeje të përgjithshme, a munden që dikush nga jashtë qoftë nga Shtetet e Bashkuara apo diku në Evropë, t’u thotë atyre që kjo zgjidhje nuk është e kënaqshme? Unë nuk mendoj kështu.

BIRN: (Emisari i Trump për dialogun Kosovë – Serbi) Richard Grenell ka thënë se kjo në fakt ishte ideja juaj…

Bolton: Ai në të vërtetë nuk e di se për çka po flet. Në kohën për të cilën po bëhet fjalë edhe evropianët ishin duke shikuar në këtë opsion, dhe disa nga ta patën saktësisht të njëjtën pikëpamje. Unë e kuptoj brengën e të tjerëve në Ballkan se nëse ndryshohen disa kufij të gjithë kufijtë tjerë janë në rrezik. E kuptoj çka po thonë ata por mendoj se kjo frikë është e ekzagjeruar.

Dhe sërish, unë parashtrova pyetjen: cila është alternativa? Nëse palët arrijnë vet një marrëveshje, a do të ndërhyjë Evropa e t’u thotë “Jo jo, kjo zgjidhje nuk është e mirë për ne”? Nuk mendoj kështu. T’u thuash palëve se nuk mund të shikoni në rrugë të ndryshme në përpjekje për të arritur marrëveshje paqësore.

Brenda Kosovës, brenda Serbisë një shkëmbim territoresh do të ishte kundërthënës te të dyja palët, por qartësisht për arsye të ndryshme. Por nëse liderët menduan se kjo ishte mënyra për të arritur marrëveshje dhe mund t’i bindin parlamentet respektive, unë nuk mund ta kuptoj se të tjerët nga jashtë thonë se nuk do t’ju lejojmë ta bëni këtë.

BIRN: Thatë se keni folur me “evropianë seriozë, sikur Tony Blair, që ishin përfshirë në këtë përpjekje”. Në çfarë cilësie po fliste Tony Blair me ju?

Bolton: Paj, ai e ka një institut që merret me zgjidhjen e kontesteve ndërkombëtare, por ne gjithashtu kemi folur me përfaqësues të qeverive evropiane. Bashkimi Evropian, siç ndodh shpesh, nuk ishte unanim në këtë pikëpamje, por kishte evropianë mjaft seriozë që i bindën ekspertët e Departamentit të Shtetit dhe Këshillit të Sigurisë Kombëtare të SHBA-ve, se ia vlente që ta lejonim që procesi të ecte.

Ne ishim larg të qenit të sigurt se, me të gjitha pengesat tjera, do të mund të arrihej një marrëveshje totale, dhe siç mund ta shohim sot kjo nuk ndodhi, por përparimi i negociatave nuk u prek negativisht nga ideja e shkëmbimit të territoreve. Kjo krijoi hapësirë për Serbinë dhe Kosovën që të eksplorojnë më tutje. Dhe, e dini, dështimi është gjithmonë një mundësi dhe dështimi është ajo çka kemi këtu. Dështim i vazhdueshëm.

BIRN: Por pse Tony Blair do të ishte i interesuar në këtë? A e pagoi dikush për të lobuar për njërën ose palën tjetër?

Bolton: Jo, nuk mendoj se ai po përfaqësonte dikë përveç institutit, ai ka qenë i përfshirë në procesin paqësor në Lindjen e Mesme, ka qenë i përfshirë në negociata tjera ndërkombëtare, qartësisht diçka për të cilën ai ka përvojë gjatë kohës sa i ishte kryeministër (i Mbretërisë së Bashkuar), dhe ishte menduar, mendoj si nga Serbia ashtu edhe nga Kosova se do të ndihmonte në disa kanale joformale që diskutimet të vazhdonin.

BIRN: Arsyeja pse po ju pyes është sepse ai ishte këshilltar i Aleksandar Vuçiqit, dhe nuk e dimë se si ishte paguar. Pra është logjike të mendosh se Tony Blair nuk do të bënte diçka gratis.

Bolton: Nuk e di, mendoj se instituti i tij bën punë gratis por nuk e kam pyetur për faturën financiare kur kemi biseduar. Kurrë nuk e kam pyetur.

BIRN: A është Ballkani i parëndësishëm për Administratën Trump?

Bolton: Jo, mendoj përkundrazi. Mendoj se jemi fokusuar në përpjekjet e bëra nga Rusia për të shkaktuar probleme në Ballkan. Jo domosdoshmërisht për t’u kthyer në ditët e Luftës së Ftohtë por qartësisht për ta shtrirë dhe forcuar ndikimin rus në rajon i cili mendoj se do t’i dëmtonte interesat amerikane, por edhe interesat e vet shteteve të Ballkanit.

BIRN: Ju asnjëherë nuk e vizituar rajonin.

Bolton: Shpresoja shumë ta bëja këtë sepse mendoja se kishte mundësi për një marrëveshje ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, por ka shumë vende ku nuk kam shkuar. Dhe shumicën e kritikave që i kam marrë si Këshilltar i Sigurisë Kombëtare ishte se po udhëtoja në shumë vende. Kjo ishte një zonë e cila konsideroja se nuk po merrte vëmendje adekuate amerikane në administratën Trump dhe në administratën Obama më parë.

Pra, nëse do të kisha qëndruar më gjatë, mendoj se mund t’ju garantoj që do të merrte më shumë vëmendje.

BIRN: Një gjë që nuk e përmendni në librin tuaj është grusht-shteti i dyshuar në Mal të Zi (në vitin 2016). Nëse Rusia tentoi ta rrëzojë një qeveri evropiane, mund ta imagjinoj se kjo do të kishte qenë një pjesë e rëndësishme e një libri që merret me marrëdhënie ndërkombëtare. Mendoni se grushtshteti në fakt nuk ka ndodhur?

Bolton: Shikoni, mendoj se ekzistojnë gjithfarëlloj aktivitetesh të mundshme të rusëve në Ballkan që shkaktojnë shqetësime të mëdha. Ka rrëfime rreth pagesave të politikanëve evropianë nga ana e rusëve por edhe në shumë fusha tjera. E dimë që rusët kanë provuar të ndërhyjnë në zgjedhjet e Amerikës kështu që nuk kam ndonjë dyshim rreth përpjekjeve të rusëve për ta rishpërndarë ndikimin e tyre në vendet në të cilat gjatë ekzistencës së Bashkimit Sovjetik e kishin këtë ndikim.

Shikoni historinë dhe shikoni gjeografinë e Ballkanit, nuk ka dyshim se rajoni është një shënjestër dhe kjo është një shqetësim i madh për mua.

BIRN: Të shtunën u shënua përvjetori i 25-të i gjenocidit në Srebrenicë. Çka mendoni ju për këtë?

Bolton: Kjo ishte me gjasë tejkalimi më i keq në tërë procesin e dezintegrimit të Jugosllavisë. Mendoj se ajo e përmblodhi atë se sa keq komuniteti ndërkombëtar performoi përgjegjësitë e veta dhe sigurisht se është diçka që duhet të gravohet në kujtesën e njerëzve.

Shumë gjëra janë gravuar në kujtesën e njerëzve por kjo nuk do të thotë se ata nuk mund t’i zgjidhin grindjet me të cilat përballen sot. Nëse jetoni me të kaluarën, do ta përsërisni atë.

Në këtë mënyrë, me një të kuptuar të qartë se dështimi për të zgjidhur çështjet e mbetura gjithmonë ju lë në rrezik të degjenerimit të sërishëm në barbari, mendoj se kjo duhet të jetë një përkujtim dhe një nxitje për secilin për të parë nëse kontestet e pazgjidhura nuk adresohen dhe zgjidhen në mënyrë paqësore.

BIRN: Marrëveshja Greqi – Maqedoni e vitit 2018 ndodhi në kohën tuaj. Cili ka qenë roli juaj në këtë, nëse keni pasur ndonjë rol?

Bolton: Roli im personal ka qenë shumë i vogël, por kjo ishte një mundësi që të takohem me ministrin e jashtëm të Greqisë i cili mendoj se ka punuar fort nga pala e tij që kjo çështje të zgjidhet. Kjo u zgjidh dhe pastaj qeveritë ranë, ndoshta për shkak të kësaj çështjeje të emrit e cila ishte shumë e ndjeshme në të dyja vendet.

Por për mua kjo ishte një lloj shembulli: ky ishte një kontest që ekzistonte që nga shpërbërja e Jugosllavisë. Më kujtohen ditët kur erdhëm tek emri “Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë (FYROM) i cili ishte qesharak, thënë më së buti. Njerëzit duhej të ishin në gjendje ta bënin këtë.

Kjo mori shumë kohë. Kishte çështje të rëndësishme nga të dyja palët. por erdhi deri te një zgjidhje e suksesshme e cila më thotë se nuk ka arsye pse edhe problemi Serbi-Kosovë nuk mund të zgjidhet. Një nga arsyet kam menduar se ndoshta koha si tërësi po zhvendosej në Ballkan dhe duhet të jemi optimistë dhe të përpiqemi ta kapim mundësinë.

BIRN: Duket se Bashkimi Evropian e ka lënë anash SHBA-në pas asaj “mundësie fotografimi” të dështuar, siç e quani takimin që nuk u mbajt kurrë në Shtëpinë e Bardhë me Grenell. Çka mendoni, a është SHBA tani e lënë anash?

Bolton: Mendoj sinqerisht se jemi në periudhë të fushatës zgjedhore këtu për katër muajt e ardhshëm. Një pjesë e madhe e botës do të mbetet e anashkaluar në përpjekje për t’u fokusuar në atë se kush fiton në nëntor. Mundtë jetë edhe për shkak të telasheve të Hashim Thaçit me Tribunalin që duhet të zgjidhet më shumë diçka më përpara se diçka të bëhet e mundshme në të ardhmen.

BIRN: Si e shihni kohën e publikimit të kësaj aktakuze? Që kjo ndodhi pak përpara atij takimi në Shtëpinë e Bardhë? A ishte kjo pjesë e asaj që BE tentonte t’i lë anash Shtetet e Bashkuara?

Bolton: Nuk kam ndonjë dëshmi për këtë. Nëse do të kishte dëshmi, do të doja ta dija. Shikoni, ka të tillë në Bashkimin Evropian që nuk i duan Shtetet e Bashkuara të jenë të përfshira në asgjë në Ballkan dhe e gjitha që mund të them është se më vjen keq për këtë, ne kemi një interes atje, ne metë vërtetë kemi interes që të shohim stabilitet në Ballkan. Ne do të donim të punojmë me Bashkimin Evropian dhe ne nuk pajtohemi domosdoshmërisht vetëm BE e di cilat janë përgjigjet.

BIRN: A e ka humbur Vuçiq tani aleatin më të madh?

Bolton: Nuk mendoj se është humbur ndonjë gjë. Mendoj se jemi thjesht në një periudhë kur shumë përpjekje në botë do të mbesin anash.

BIRN: Duke lexuar librin tuaj, duket se gjithçka që Trump bën ndërkombëtarisht disi luhet në dorën e rusëve. A është e njëjta gjë edhe me Ballkanin?

Bolton: Mendoj se ai nuk i bën gjërat në mënyrë sistematike. Nuk mendoj se ai e kupton plotësisht cilat interesa amerikane janë në rrezik në shumë konflikte dhe mendoj se Ballkani është një zonë komplekse të cilën ai asnjëherë nuk e ka studiuar me shumë kujdes. Prandaj Ballkani nuk mori kurrë vëmendjen adekuate. Por ajo që iu tha këshilltarëve ishte se, për shkak se Amerika ka interesa të rëndësishme atje, ne duhet të përpiqeshim t’i plotësonim.

Intervista – Wolfgang Petritsch: Ndryshimi i kufijve nuk është më në tryezë

Wolfgang Petritsch, ish-përfaqësues i Bashkimit Evropian në bisedimet mes Kosovës dhe Serbisë gjatë vitit 1998-1999 thotë se ndryshimi i kufijve mes Kosovës dhe Serbisë që u mbështet nga ish-përfaqësuesja e lartë e Bashkimit Evropian, Frederica Mogerini dhe ekipi i saj negociues duket se nuk është më në tryezën e BE-së.

Petritsch kishte folur më parë për shkëmbim të kufijve në mes të Kosovës dhe Serbisë.

“Do të ketë korrigjime të vogla (“kozmetike”) që ndikojnë në një numër të vogël të fshatrave në rrethin e Bujanocit dhe Mitrovicës. Nuk do të ndryshojë përbërjen etnike të asnjërit shteti, dhe kështu nuk do të ketë efekte të tilla të mëdha siç janë të përshkruara në vlerësimin tuaj, i cili përndryshe është i shkëlqyer, “Është “realizmi i ri” në Ballkan”, kishte deklaruar ai.

Në një intervistë për KosovaPress ambasadori Petritsch vlerëson se deklarata e fundit e Grenell është e rëndësishme dhe ekziston një tregues i qartë se SHBA dëshiron një zgjidhje evropiane për Kosovën.

Ai kujton se sa e vështirë ishte të mbledhësh të gjitha grupet politike të Kosovës para Rambujesë. Dhe thotë se, por sapo u arrit kjo, negociatat patën përparim. Kjo duhet të shërbejë si një shembull për një qasje të bashkuar sot.

Intervista e plotë:

Z. Petritsch në të kaluarën ju keni qenë të përfshirë thellë në përpjekjet diplomatike perëndimore për të zgjidhur statusin e Kosovës. Unë e di që edhe tani ju jeni në rrjedhën e zhvillimeve. Siç mund ta shihni, Bashkimi Evropian ka intensifikuar përpjekjet për të rifilluar dialogun, dhe ju keni qenë një përkrahës i bisedimeve që do të ndërmjetësohen nga Brukseli. Nga këndvështrimi juaj, si i shihni zhvillimet rreth negociatave midis Kosovës dhe Serbisë?

PETRITSCH: Pas publikimit të parakohshëm të Gjykatës Speciale në Hagë, në lidhje me Presidentin Thaçi, gjërat në Kosovë, konkretisht e ardhmja e dialogut Beograd-Prishtinë, kanë ndryshuar. Samiti i Uashingtonit u shty dhe është në dyshim nëse ai do të zhvillohet ndonjëherë. Unë kam qenë gjithmonë një përkrahës i fortë i dialogut të ndërmjetësuar nga BE dhe jam akoma i bindur që vetëm një kompromis evropian do të jetë i suksesshëm, i mbështetur nga Beogradi dhe Prishtina do të sjellë normalizimin. Jam gjithashtu i bindur që SHBA-të kanë një rol shumë të rëndësishëm në këtë. Por meqenëse vendimi përfundimtar do të jetë në Këshillin e Sigurimit të KB, ku Rusia dhe Kina kanë veton, Moska dhe Pekini duhet të mbahen të informuara gjithashtu. Unë mbështes ndërmjetësimin e përtërirë të BE me z. Lajçak në krye dhe gjithashtu jam i lumtur për nismat franceze dhe gjermane. Një zgjidhje e qëndrueshme duhet të jetë gjithëpërfshirëse – politikisht, ekonomikisht dhe nëse një standard i lartë i të drejtave të njeriut dhe pakicave është i përfshirë në këtë kompromis midis Beogradit dhe Prishtinës – dhe i mbështetur nga BE dhe KB.

Aktivizimi i drejtpërdrejtë i liderëve të lartë evropianë si Presidenti Macron, Kancelarja Merkel dhe Shefi i BE-së për politikën e jashtme Z. Josep Borell në procesin e dialogut, padyshim që krijon një pritje shumë më serioze për rezultatet. Si diplomat, cilat janë përshtypjet tuaja për këtë dinamizëm, ju lutem më tregoni se çfarë prisni?

PETRITSCH: Unë jam shumë optimist tani që kur fuqitë e mëdha evropiane janë bërë aktive. Le të gjejnë terren të përbashkët Brukseli dhe Uashingtoni me ndihmën e Gjermanisë që mban Presidencën e BE-së. Gjashtë muajt e ardhshëm do të jenë vendimtarë për të gjetur një zgjidhje.

Tanni që takimi i 27 qershorit i caktuar të mbahet në Shtëpinë e Bardhë ka dështuar, por Ambasadori Grenell dje bëri një deklaratë në mbështetje të përpjekjeve evropiane, a do të thotë kjo që Brukseli përfundimisht do të jetë qendra e dialogut mes Kosovës dhe Serbisë?

PETRITSCH: Deklarata e fundit e z. Grenell është e rëndësishme dhe ekziston një tregues i qartë se SHBA dëshiron një zgjidhje evropiane. Le të përpiqemi ta sjellim Uashingtonin në një zgjidhje që sjell me të vërtetë paqen në rajon.

Marrëdhëniet midis SHBA-së dhe Evropës shënuan pikën më të ulët që nga Lufta e Dytë Botërore, për shkak të mosmarrëveshjeve se si të zhvillohet dialogu, duke pasur parasysh deklaratën e Ambasadorit Grenell a prisni që SHBA të mbështesin dialogun sipas modelit evropian?

PETRITSCH: Tani ka arsye për të besuar se SHBA dhe Evropa përsëri do të bashkojnë forcat. Ne kemi parë në të kaluarën se kur Evropa dhe SHBA ishin bashkë, ishin në gjendje të arrinin shumë. Kjo formulë duhet të ringrihet.

Bashkimi Evropian ka kundërshtuar fuqishëm idenë e shkëmbimit të territorit midis Kosovës dhe Serbisë si një “mundësi për të arritur një marrëveshje paqeje” ndërmjet tyre. Tani që bisedimet duket se kanë marrë një kthesë tjetër, mendoni se ajo ide tashmë është e vdekur?

PETRITSCH: Ju keni të drejtë, ideja e një demarkacioni të kufirit të pajtuar reciprokisht, që u mbështet nga zonja Mogherini dhe ekipi i saj negociues duket se nuk është më në tryezën e BE-së. Por më lejoni t’ju them një gjë: Vetëm nëse ekziston një marrëveshje e drejtë kompromisi midis Beogradit dhe Prishtinës, zgjidhja do të ketë një shans të ketë sukses në të ardhmen. Pra, lërini negociatorët të bëjnë punën e tyre. Në fakt, ata duhet të punojnë shumë sepse paqja do të varet nga angazhimi i tyre. Do të jetë e vështirë por është e arritshme. Thjesht mendoni për shumë marrëveshje që janë arritur gjatë viteve të kaluara. Dihet, shumë prej tyre ende duhet të zbatohen dhe Asociacioni i Komunave Serbe është ende në pritje. Le të përdorim tani kohën dhe të zbatojmë pjesët e dakorduara tashmë të dialogut. Kjo do të krijojë besim dhe do të ndihmojë të gjithë qytetarët të ndjehen më të sigurt në atdheun e tyre.

Z. Petritsch, para disa muajsh Z. Albin Kurti ishte Kryeministër dhe u krijua përshtypja se ai fitoi simpati të madhe, veçanërisht nga udhëheqja evropiane. Tani që duket se bisedimet do të ndërmjetësohen nga Bashkimi Evropian, mendoni se imazhi i Kurtit do të mungojë në këto negociata?

PETRITSCH: Për të qenë të fortë ju duhet një qëndrim i përbashkët në dialog. Aty z. Kurti është i rëndësishëm, por edhe ai duhet të gjejë terren të përbashkët me forcat e tjera politike në vend. Mbaj mend se sa e vështirë ishte të mbledhësh të gjitha grupet para Rambujesë. Por sapo u arrit kjo, negociatat patën përparim. Kjo duhet të shërbejë si një shembull për një qasje të bashkuar sot.

Delegacioni i Kosovës po udhëhiqet nga Kryeministri Hoti në bisedime. Një pjesë e opozitës në Kosovë nuk e konsideroi të ligjshme dhe të besueshme, pasi ai erdhi në këtë pozitë pas rrëzimit të Qeverisë Kurti në kulmin e pandemisë, ndërsa ata ishin në koalicion me z. Kurtin. Tani ajo që dua të ju pyes është, a besoni se lidershipi aktual është në gjendje të arrijë një marrëveshje me Serbinë, duke pasur parasysh që ato kanë një shumicë të thjeshtë parlamentare dhe është e vështirë të ratifikojë marrëveshjen në Kuvend në këtë përbërje forcash?

PETRITSCH: Trazirat e kaluara nuk ishin të dobishme për Kosovën dhe kanë demonstruar përçarjen e thellë brenda vendit. Sidoqoftë, evropianët e kanë njohur qeverinë e Hotit dhe e kanë njohur atë si përfaqësuesin e vendit të tij. Po, keni të drejtë, qeveria aktuale nuk duket të jetë shumë e fortë. Nuk e di nëse nuk do të ishte më mirë të bëheshin zgjedhje të reja së shpejti në mënyrë që të kemi një qeveri plotësisht legjitime dhe më të fortë. Kosovarët do të duhet të vendosin nëse dëshirojnë një qeveri të bashkuar politikisht, e cila përfaqëson të gjithë qytetarët e saj. Por për këtë politikanët kryesorë do të duhet të ulen së bashku dhe të marrin një vendim të tillë.

Që nga dita kur Gjermania mori përsipër presidencën e Bashkimit Evropian, në Kosovë është krijuar një perceptim, ose më saktë një shpresë për liberalizimin e vizave. A mund të ndodhë një gjë e tillë brenda kësaj periudhe gjashtëmujore?

PETRITSCH: Në Gjermani shumë e mbështesin liberalizimin e vizave, disa në BE janë akoma kundër tij, përkundër faktit se Kosova ka përmbushur kërkesat e BE-së tashmë disa kohë më parë. Është e qartë, se pandemia e corona e ka bërë një vendim të tillë akoma më të vështirë. Por le të shpresojmë se Presidenca gjermane e BE-së do të ndjekë në mënyrë aktive liberalizimin e vizave. Do të ishte një hap i parë i rëndësishëm drejt integrimit të kosovarëve në Evropën më të gjerë.

/Wofgang Petritsch është një diplomat karriere austriak. Në Ballkan ai është angazhuar në vitin 1997-1999 si ambasador i Austrisë në ish-Republikën Federale të Jugosllavisë. Gjatë së njëjtës periudhë, midis tetorit 1998 dhe korrikut 1999, ai gjithashtu shërbeu si Përfaqësues Special i Bashkimit Evropian për Kosovën. Nën këtë përgjegjësi ai kryesoi ekipet negociuese të BE në shkurt dhe mars 1999 në bisedimet për Kosovën në konferencën e Rambujesë dhe Parisit./

Intervista – Eurodeputetja gjermane: Kosova është shumë e interesuar për marrëveshje me Serbinë

Eurodeputetja gjermane, Viola von Cramon- Taubadel, e cila është edhe raportuesja e grupit parlamentar të Të gjelbërve/EFA për Kosovën, shpreson shumë tek dialogu Kosovë-Serbi.

Eurodeputetja gjermane, Viola von Cramon- Taubadel, e cila është edhe raportuesja e grupit parlamentar të Të gjelbërve/EFA për Kosovën, flet në një intervistë me Deutsche Welle për pakënaqësitë e mëdha të qytetarëve në Serbi ndaj qeverisë së Presidentit Vuçiç dhe për shpresat që ka lidhur me dialogun Kosovë- Serbi.

DW: Serbia ndodhet në një gjendje sipas të cilës kurrkush nuk mund ta imagjinojë një vend të tillë të jetë në BE. Kur kemi parasysh që ne kemi fqinjë Orbanin, i cili reagon në mënyrë të ngjashme me Vuçiqin…

Von Cramon- Taubadel: …gjë që është mjaft keq. Po shihet qartë. Hungaria është një shembull, të cilin ne nuk duam ta përsërisim. Nuk nuk duam një shembull tjetër të kësaj natyre, ku institucionet shpërbëhen, ku demokracia çfuqizohet, ose shteti zhvlerësohet, ku likuidohet liria e shkencës. Ajo është një shembull që nuk duhet përsëritur. Unë kërkoj më shumë që Këshilli i BE-së, pra zonja Merkel dhe zoti Vuçiq të bëhen më aktiv. Ne si parlament mund t’i shoqërojmë zhvillimet deri në një gradë të caktuar dhe të shtrojmë detyrat që duhen arritur, por ne duhet të punojmë krah për krah me Komisionin dhe me Këshillin e BE. Me thënë të drejtën, mua më mungon përkrahja e tyre. Në Serbi ka shumë njerëz që janë të pakënaqur. Një pjesë e mirë e shoqërisë serbe nuk do që të durojë më presionin që bën Vuçiqi, dhe natyrisht ka nevojë për përkrahje nga ana e BE-së për të pasur shtetin e së drejtës, për reformën në sistemin e drejtësisë, për të pasur një politikë tjetër shtetërore e kështu me radhë. Që do të thotë se ajo që kërkojmë ne duhet arritur duke e nxitur që të ndodhë atje në vend. Shumë vetë në Serbi e ndiejnë veten tani të lënë në baltë prej BE-së, prej nesh.

DW: Çfarë mendimi keni për „forcat që vijnë nga vendet fqinjë“, për të cilat foli dje Vuçiçi, pa përmendur konkretisht kërrkënd. A nuk është kjo një gjë shumë e rrezikshme?

Von Cramon-Taubadel: Të them të drejtën nuk e kam ndjekur me kaq hollësi. Ajo që di unë është se në Ballkan përdoren menjëherë teoritë e konspiracionit, por unë nuk do të doja të merresha me komente.

DW: Nesër dhe të dielën zhvillohen bisedimet. Ju jeni raportuesja për Kosovën. Prisni diçka prej këtyre përpjekjeve për të rifilluar dialogun?

Von Cramon- Taubadel: Patjetër. Për të dyja palët, si për Kosovën ashtu edhe për Serbinë, interesi duhet të jetë i madh për të arritur tek mirëkuptimi reciprok për të patur një marrëveshje, në mënyrë që të arrihet integrimi rajonal i të dy vendeve. Kjo ka të bëjë me ekonominë, energjinë, integrimin në tregun energjetik, pra na duhet një perspektivë për të dy vendet dhe për këtë duhet arritur një ditë një mirëkuptim. Ndërkohë janë bërë shumë hapa në drejtimin e duhur dhe unë shoh interes të madh nga të dy vendet që të afrohen. Unë e di se në Kosovë ka shumë lëvizje dhe shumë gatishmëri për të arritur tek marëveshja. Unë shpresoj dhe po drejtoj një apel që edhe në Serbi të ndodhë kështu. Vuçiq ka qenë në të kaluarën concelant, ka treguar gatishmëri që me dialog të arrihet në një bazë të përbashkët. Pra kjo gatishmëri ekziston./DW

Intervista – Williamson për aktakuzën ndaj Thaçit e Veselit: Besoj që tash ka dëshmitarë të rinj në proces

Ish-kryeprokurori i Task Forcës Hetimore Speciale Clint Williamson që kishte kryer hetimet për pretendimet e raportit e Dick Martyt për dyshimet e pretenduara për krime të kryera nga UÇK-ja ka folur për aktakuzën e ngritur nga Prokurori Special kundër Presidentit Hashim Thaçi dhe kryetarit të PDK’së Kadri Veseli.  Prokurori amerikan, ka thënë se beson që në aktakuzën e tanishme që është bërë publike nga Prokurori Special mund të ketë edhe dëshmitarë të rinj në proces për dallim nga dëshmitarët e vitit 2014, kur ai kishte dalur me të gjeturat nga hetimet e pretendimeve të raportit të Dick Martyt.

Williamson, ka thënë se aktakuzat ndaj Thaçit dhe Veselit janë akuza ndaj individëve dhe jo ndaj UÇK’së si organizatë. Ish-kryeprokurori Williamson ka thënë se i gjithë kuptimi i Gjykatës Ndërkombëtare është që të mos mbahen përgjegjës një grup i tërë njerëzish për krimet që kanë kryer individët e caktuar.

Ai në një intervistë për Syri TV ka folur edhe për pretendimet e senatorit Dick Marty për trafikun e organeve gjatë luftës në Kosovë. Williamson tha se në vitin 2014 kur ka publikuar gjetjet nuk ka besuar se ka pasur prova të mjaftueshme për të ndjekur penalisht pretendimet e raportit të Dick Martyt.

A janë ngritur këto aktakuza kundër Hashim Thaçit dhe Kadri Veselit apo kundër luftës së UÇK’së?

Clint Williamson: Nuk kam patur mundësinë të shoh aktakuzën, nuk mund të flas për specifikat e akuzave por çdo aktakuzë që do të vinte nga Gjykata Speciale e Kosovës, siç ka ndodhur në çdo tribunal tjetër do të ngriteshin kundër individit jo organziatës.

Thaçi dhe Veseli kanë qenë udhëheqësit kryesor të UÇK’së, a hedhin dritëhije këto akuza mbi luftën që zhvilloi UÇK’ja gjatë konfliktit?

Clint Williamson: Jo, ky është i gjithë kuptimi i Gjykatës Ndërkombëtare, si në rastin e Tribunalit të Jugosllavisë dhe Hagës, përpjekje që ndodhën në Gjykatën Shtetërore të Bosnjës, janë për të mbajtur përgjegjësi individët në mënyrë që ti të mos fajsosh një grup të tërë njerëzish për krimet që kanë kryer individët, pra nuk është një çështje ku të gjithë serbët mbahen përgjegjës, apo të gjithë shqiptarët janë përgjegjës, ose të gjithë kroatët apo boshnjakët. Është për individët që kanë luftuar në ushtri në grupe paramilitare, apo në polici apo në lidershipin politik të këtyre vendeve apo subjekteve të ndryshme të cilat janë përgjegjës të drejtpërdrejtë për krime të ndryshme, besoj që kjo është një veçantim i rëndësishmë që duhet bërë, ky është edhe kuptimi i këtij procesi.

Ju keni qenë edhe drejtor i departamentit të drejtësisië në kosovën e pasluftës, çfarë njohurish keni ju për aktakuzat e ngritura ndaj Thaçit dhe Veselit, kohë më parë në Bruksel ju keni folur për natyrën e akuzave se cilat ishin ato, për cfarë e kishit fjalën?

Clint Williamson: Ka qenë në vitin 2014 kur unë publikova gjetjet tona paraprake të hetimit, realiteti është se kanë kaluar gjashtë vjet që nga ajo kohë dhe nuk kam njohuri se cila është aktakuza aktuale që është dorëzuar për konfirmim. Besoj që ajo që është e rëndësishme për të thënë është se këto aktakuza nuk janë konfirmuar ende, ndaj nuk është ende zyrtare derisa në momentin ky proces të ketë përfunduar në gjykatë. Ajo për cfarë unë fola në atë kohë ishte se cilat ishin provat që ne kishim në dispozicion në 2014. Unë kam qenë në kontakt me pasardhësit e mi gjatë këtyre viteve, por nuk kam folur për specifikat që ata kanë në dorë momentalisht, cilët janë dëshmitarët dhe cilat janë akuzat që ata po nxjerrin, ajo çka mund të them unë për provat e 2014 është se ato mund të kenë ndryshuar në mënyrë drastike këto gjashtë vjet.

A mund të jenë mbledhur më shumë akuza apo mund të jenë shkatërruar ato, pra cilat janë pritshmëritë tuaja?

Clint Williamson: Mbase të dyja bashkë, natyrisht që në periudhë gjashtë vjeçare mund të ketë dëshmitarë të cilët nuk gëzojnë më shëndet të mirë, mbase janë ndarë nga jeta, ke njerëz të cilët vendosin të mos jenë më pjesë e procesit. Jam i sigurt që disa dëshmitarë që ne kishim në 2014 nuk janë më pjesë e procesit në të njëjtën kohë besoj që kanë marrë dëshmitarë të rinjë të cilët kanë informacione shtesë që ne nuk i kishim në atë kohë. Kur ti heton kur ti flet me një dëshmitar ata mund të tregojnë historinë e tyre dhe shpeshherë ata mund të identifikojnë persona të tjerë të cilët mund të kenë informacione të ngjashme, më pas ti nis e flet me ata persona. Pra provat ndërtohen gjatë kohës, pra ashtu sic thashë shumë prova që ekzistojnë tani jam i sigurt që është ndryshe çfarë ka qenë në 2014.

Në njohuritë e tua si drejtori i drejtësisë pas luftës në Kosovë, aktakuzat kundër Thaçit dhe Veselit janë ngritur për veprimet e tyre gjatë apo pas luftës?

Clint Williamson: Sërish nuk mund të flas  për aktakuzën aktuale, prioriteti në hetimet tona ishin ato të kryera pas konfliktit, pra sërish bazuar në provat e 2014, shumica e tyre janë pas 12 qershorit 1999 dhe pse mendoj se ka pasur incidente edhe para kësaj periudhe, por nuk mund të them se çfarë ka në aktakuzën aktuale.

A mendoni se gjykata ndërkombëtare po e trajton Kosovën në të njëjtën mënyrë si Serbinë, kur kujtojmë se Kosova ishte viktima ndërsa Serbia ishte agresori?

Clint Williamson: Jam i vetdijshëm për këtë, e kam thënë edhe në deklaratën e gjetjeve, kam qenë në Kosovë në 1999 kam parë se çfarë ka ndodhur aty, kam udhëhequr hetimet e Gjykatës Ndërkombëtare të ish-Jugosllavisë për krimet e kryera kundër shqiptarëve të Kosovës. Kam qenduar në Tiranë gjatë shumicës së bombardimeve duke drejtuar zyrën e Gjykatës Ndërkombëtare t ëish-Jugosllavisë në Tiranë, duke folur me refugjatë nga Kosova duke marrë deklarata të dëshmitarëve, mbledhje provash. Kam qenë aty përgjatë gjithë asaj vere, duke marrë pjesë në ekzaminimin e varreve masive pra e di shumë mirë se cfarë ka ndodhur, nuk ka asnjë dyshim mbi faktet që kanë ndodhur gjatë asaj periudhe, edhe pse mund të themi që Kosova ka qenë viktimë e agresionit serb, kjo nuk i justifikon  krimet e kryera nga ata individë të cilët janë në shkelje të ligjit ndërkombëtar mbi luftën. Edhe nëse vendi yt sulmohet dhe je duke e mbrojtur vendin, kjo nuk të jep një licencë për të vrarë një civil apo të ekzekutosh të burgosur lufte, këto janë gjëra të ndaluara qoftë vendi yt agresori apo mbrojtësi i agresionit.

Cila është e vërteta mbi deklaratën e fundit të senatorit zviceran Dick Marty për trafikun e organeve njerëzore gjatë luftës në Kosovë, ju e keni përmendur një fakt të tillë edhe në konferencën tuaj në Bruksel

Clint Williamson: Po e kam thënë ato ishin gjetjet tona të 2014, gjetjet tona në 2014 përbeheshin gjerësisht me gjetjet e Dick Martyt gjatë pyetjeve të tij për Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Bashkimit Evropian. Por ashtu siç e thashë gjatë asaj kohe në 2014, nuk besoja se kisha prova të mjaftueshme për të ndjekur penalisht. Ka patur prova që ato gjëra kanë ndodhur, por niveli i provave ishte i pamjaftueshëm për t’i ndjekur penalisht, nuk mund të them se mbi cilat baza qëndrojnë provat aktuale sepse nuk e kam atë informacion, mirëpo pozicioni im është i njëjtë me deklaratën që kam bërë në atë kohë./GazetaExpress/

Bisedë me znj. Zelfina Sela kandidate për deputete në zonën 5, në Maqedoninë e Veriut – Nga Keze Kozeta Zylo

 

Zonja Sela ju po kandidoni për në Parlamentin e Maqedonisë së Veriut, cilat janë premtimet tuaja para votuesve dhe disa nga vështirësitë tuaja si kandidate?

 

Shqiptarët si popull autokton në Republikën e Maqedonisë së Veriut dhe të dytët në bazë të numrit të përgjithshëm të popullatës pas maqedonasve, duhet të luajnë një rol të rëndësishëm jo vetëm në Parlamentin e Maqedonisë së Veriut, por edhe në të gjitha proceset politike si popull shtetformues. Z.S.

 

Fillimisht ju falënderoj për punën e palodhshme që bëni, sidomos në këtë kohë fushate ku publikimet që potencohet opozita shihen me sy tendencioz nga pushteti që ka prioritet “kapjen” e mediave.

Po, unë jam e propozuar kandidate në njësinë zgjedhore numër 5 të Republikës së Maqedonisë së Veriut nga ana e koalicionit “Aleanca për Shqiptarët dhe Alternativa”, ku si dibrane do përpiqem të jem një zë i fuqishëm jo vetëm për Dibrën, por edhe për qytetin e Manastirin, pasi përpos që jam mbesë në Manastir, atje e kam përfunduar shkollimin universitar, por gjithashtu edhe të qyteteve dhe vendbanimeve tjera në këtë zonë si Struga, Ohri, Resnja etj, pasi hallet i kemi të ngjashme.

Premtimi im para votuesve është programi i hartuar në bazë të nevojave të popullit i cili në vete ngërthen këta pika: Shtet për të gjithë; Barazi të plotë për të gjithë qytetarët pavarsisht ngjyrave, etnikumeve dhe konfesioneve; Shtet i së drejtës; Shtet qe kultivon dhe ruan kapitalin njerzor; Zhvillim të barabartë ekonomik dhe teritorial; Shtet zhvillimor të gjelbërt dhe të digjitalizuar; Shtet të integruar në rajon, Evropë dhe botë por edhe shumë projekte të tjera kapitale infrastrukturore që janë nevojë e kohës.

Vështirësitë e zgjedhjeve elektorale janë të mëdhaja dhe në një farë mënyre edhe të çuditshme. Përgjithësisht dallojnë nga sfidat e tjera sepse është një gjendje ku përzihet emocioni, frika, shpresa, dëshira, dhe kur tja shtojmë kësaj se unë për herë të parë ballafaqohem me kësi sfide në politikë kjo e bën emocionin akoma më të fortë.

 

Shqiptarët kanë  një vend të  rëndësishëm në Parlamentin e Maqedonisë së Veriut dhe tani në fushatën e zgjedhjeve janë tre parti shqiptarësh, ju jeni nominuar nga Partia Aleanca për Shqiptarët, cili është ndryshimi në programin tuaj midis partisë suaj dhe dy partive të  tjera?

 

Shqiptarët si popull autokton në Republikën e Maqedonisë së Veriut dhe të dytët në bazë të numrit të përgjithshëm të popullatës pas maqedonasve, duhet të luajnë një rol të rëndësishëm jo vetëm në Parlamentin e Maqedonisë së Veriut, por edhe në të gjitha proceset politike si popull shtetformues. Them duhet sepse jo çdoherë ka qenë kështu, fatkeqësisht. Jo çdoherë numrat e determinojnë edhe rolin që ka një subjekt i caktuar. Ajo që ne pretendojmë dhe mendojmë se dallojmë prej të tjerëve është këndvështrimi ynë konceptual i shtetit, dhe që është njëkohësisht edhe shtylla kryesore e programit e titulluar “shtet për të gjithë”. Kujdes, nuk thash “shoqëri për të gjithë” sepse në botë ka shumë shtete që kanë shoqëri multietnike, por që s’janë aspak demokratike, por them “shtet për të gjithë”, që nënkupton një shtet që të gjithë etnikumet e ndjejnë atë si të vetën. Fatkeqësisht shqiptarët shumë pak e ndjejnë të vetin Maqedoninë e Veriut dhe kjo pastaj bazuar në kauzalitet ndërlidhet edhe me aspektin ekonomik ku një popull që nuk ka besim në shtetin e vet ai edhe mund t’ju ik taksave, nuk investon aty, e shumë pasoja tjera.

Me këtë që them nuk dua t’i akuzoj shqiptarët, por sistemi në të kaluarën ashtu ka funksionuar dhe në instanca të caktuara ka indikacione për të njëjtat veprime edhe sot , psh: Në Maqedoninë e Veriut ndarja buxhetore është diskriminuese dhe jo proporcionale kur vijnë në shprehje vendbanimet shqiptare dhe maqedone, pra sistemi është i tillë që për maqedonët vepron si nënë dhe për shqiptarët si njerkë. Pra, për të mos e zgjatur, ajo që ne si koalicion “Aleanca për shqiptarët dhe Alternativa” dallojmë nga të tjerët është se ne dëshirojmë ta ndryshojmë kulturën politike të vendit duke vetëdijesuar shqiptarët, por edhe të tjerët për shqiptarët, dhe pastaj duke qenë zëri i tyre në Parlament dhe qeveri ta kërkojmë hisen tonë si shqiptarë aq sa na takon dhe jo aq sa do na japin.

 

Gruaja shqiptare vazhdon të perballet me mentalitetin meskin të burrit me të fortë a e keni ndjerëju personalisht nëshpinë këtë përbuzje?  Ju jeni e besimit mysliman, veshja dhe mbulimi i kokës me shami ju ka bërë të bëheni pre e sulmeve nga njerëz të ndryshëm që paragjykojnënjerëzit nga veshja dhe jo nga veprat? 

 

Mund të them lirshëm se unë në rrugëtimin tim, mbështetjen kryesore e gjeta te bashkëshorti që pavarësisht punës së tij, ishte një ndihmesë e madhe për mua në rritjen dhe edukimin e fëmijëve. Prandaj personalisht nuk kam përjetuar stereotipe të tilla të dhunës ndaj femrës, përkundrazi ai ka qenë motivi im kryesor në çdo cep të jetës. Gjithësesi, sikur të kishte në familjen time diskriminime të tilla, unë sot s’do guxoja të dal edhe kandidate për deputete.

Sa i takon këtij fenomeni, është e vertetë se gruaja shqiptare akoma sot e kësaj dite, në disa vende përballet me mentalitet të tillë denigrues ndaj femrës, por pasi jetoj në Dibër, me krenari të madhe mund të them se populli dibran është popull i kulturuar dhe i arsimuar dhe e ka flakur moti një antivlerë të tillë kundrejt femrës. Në fakt, pjesa e dytë e kësaj pyetjeve, ndërlidhet pak edhe me shqetësimin që e theksova në fillim të intervistës. Duke qenë se jam praktikuese e besimit Islam, në një moment të caktuar të jetës, me dëshirë dhe pa imponim vendosa mbulesën islame ose siç njihet ndryshe – hixhab. Për mua hixhabi është vetëm mbulim i kokës, por jo edhe i trurit, por duke patur një pamje më ndryshe, gjegjësisht një shami mbi kokë, s’mund të them se nuk kam qenë e paragjykuar nga dikushi, megjithatë si karakter jam tolerante dhe falëse, prandaj gjithmonë mundohem t’i arsyetojë dhe gjithmonë e them se ndoshta e kanë nga mosdija.

Mendoj se për të paragjykuar tjetrin duhet ta njohësh mirë atë si person dhe bindjet e tij. Kurse në raport me kandidaturën time politike, ndoshta në instanca të caktuara edhe mund të më penalizojë pak nga ata që s’më njohin, por uroj që të kem rast dhe mundësi që të takojë sa më shumë njerëz, dhe duke më njohur mua dhe programin tim të përfitojë zemrat e tyre dhe votat e tyre.

 

Nëse ju do të zgjidheni në Parlamentin e Maqedonisë së Veriut cilat do të jenë prioritetet tuaja për të mbrojtur votën e shqiptarëve dhe si do të bashkëpunoni me deputetët maqedonas për qeverisjen e vendit?

 

Fillimisht shqiptarët do duhet të dijnë të bashkëpunojnë mes veti para se të bashkëpunojmë me partnerët maqedon. Nëse shihni bllokun maqedon, ato kanë dy parti të fuqishme, ideologjikisht të ndryshme dhe parti të vogla që u bashkangjiten dy të parave. Këto dy parti konkurrojnë me njëra tjetrën dhe pësojnë rotacione në qeveri dhe e gjitha kjo është në dobi të reformimit brenda partiak dhe në fund në dobi të elektoratit të vet. Mendoj se kjo do duheshte të ndodhën edhe me bllokun shqiptar. Në shumë raste kemi dëgjuar se krijimi apo përçarja e një subjekti të caktuar shqiptar është iniciuar nga eksponentë politik maqedon. Kjo nënkupton se politikanët maqedonas çdoherë janë një hap para nesh në strategjitë politike. Për t’u përgjigjur në mënyrë eksplicite, ne jemi për bashkëpunime konceptuale dhe ideologjike brenda bllokut shqiptar, por kur vjen çështja për koalicionime me bllokun maqedonas, të mos bëhet koalicion parazgjedhor, por vetëm pas zgjedhor, me atë parti që përmbush kriteret dhe programin tonë fitues në kampin shqiptar. Pasi për ne pushteti është mjet për realizmin e qëllimit tonë final – avancimin e shqiptarit në të gjitha sferat.

 

Jemi në Luftë boterore me një armik të padukshem, si po e përballon populli i Dibrës këtë luftë dhe a keni pasur raste vdekjeje ndër njerëz?

 

Dibra ishte ndër qytetet e para që u përball me armikun e pa dukshem COVID 19. Ishte mjaft stresuese situata. Qyteti ishte 5 javë në karantinë dhe njerëzit ishin të frikësuar. Gjithcka pushoi së funksionuari, në qytet hynin vetëm furnizuesit e ushqimeve dhe auto ambulancat, kishte edhe raste vdekjesh. Me e dhimbshme ishte se kufomat percilleshin pa ritualet mortore. Megjithatë popullata dibrane është per t’u mare shembull, ata respektuan te gjitha normat mbrojtese qe i ishin vënë. I lutem Zotit qe te na ndihmojë që sa më shpejtë dhe pa viktima te tjera ta kalojmë këtë kohë pandemie. Prandaj shfrytëzoj rastin t’i apelojë popullit tim që pavarësisht se jemi kohë fushate të kenë kujdes për shëndetin e tyre dhe të ruajnë masat në raport me këtë virus të rrezikshëm.

 

Cili ë shtë  shkollimi juaj dhe a keni pasur diskriminim në  ushtrimin e profesionit tuaj si shqiptare?

 

Siç theksova në fillim, unë kam mbaruar shkollimin në fakultetin Bioteknologjik në qytetin e Manastirit, ku dhe jam e emëruar si “Inxhiniere bioteknologe e ushqimit”. Nuk kam mundur ta ushtroj si profesion, jo se jam diskriminuar, sepse jam  shqiptare, por kam ngelur e papunë nga diskriminimi partiak.

Një diçka që më pengon jashtëzakonisht shumë dhe dua ta ndaj me ju është kritika e oponentëve politik se unë gjoja jam vetëm një amvise e papunë. E vërteta është se duke qenë një karakter që nuk dorëzohet asnjëherë, pamundësia ime për t’u punësuar në profesionin tim si inxhiniere e teknologjisë ushqimore për shkak të vetëm se familja ime çdoherë ka qenë me qëndrime kundër pushtetit të BDI-së, nuk më ka mposhtur asnjëherë, falë edhe ndihmës së bashkëshortit që ka bërë sakrifica të mëdha për kujdesin e fëmijëve tanë, unë arrita të hapi një rrobaqepësi dhe të trashëgojë zanatin e nënës sime dhe me ato fitime të shkolloj fëmijët. Pra ajo që konsiderohet si kritika më e fuqishme ndaj meje është në fakt edhe arma ime më e fortë, gjegjësisht nëse pushteti nuk më vlersoi asnjëherë dhe m’i mbylli të gjitha dyertë e avancimit profesional, kjo nuk më mposhti asnjëherë që të kem aspirata dhe dëshira për të mbijetuar vetë. Rasti im është si historia e shumë të rinjve dhe të rejave që arritën të mbijetojnë në forma të ndryshme, por fatkeqësisht jo të gjithë e kishin fatin që të mbijetojnë këtu prandaj u detyruan të migrojnë për një jetë më të mirë në vendet perëndimore.

 

Ju flisni një gjuhë të pastër shqipe si e keni ruajtur atë në familje dhe në fëmijët tuaj?

 

Dibra si qytet në Republikën e Maqedonisë së Veriut është e perbërë nga popullatë kryesisht shqiptare kështu që këtu gjuha shqipe është gjuhë primare.

Autorja e intervistës është drejtore e medias TV “Alba Life”, shkrimtare, mësuese dhe bashkëthemeluese e Shkollave Shqipe “Alba Life” në New York Ambasador i Kombit.

 

8 Korrik, 2020

Staten Island, New York

Intervista – Joseph: Nuk shoh shteg drejt marrëveshjes Kosovë-Serbi

Valona Tela

Edward Joseph, profesor në Universitetin Johns Hopkins në Uashington, thotë se në takimin e 12 korrikut midis Kosovës dhe Serbisë mund të priten hapa, të tillë si përmirësimi i tregtisë apo rritja e investimeve. Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, ai thotë se nuk sheh shteg drejt një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse dhe të detyrueshme. Joseph thotë se aktakuza e paraqitur kundër presidentit Hashim Thaçi është serioze dhe e ndërlikon tutje përfaqësimin e Kosovës në dialog. Sipas tij, arkitektura që ka ngritur Shtëpia e Bardhë rreth presidentit Thaçi është shembur.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Joseph, Kosova dhe Serbia duket se kanë një javë të ngarkuar përpara. Më 10 korrik, udhëheqësit e dy vendeve do të takohen virtualisht me ndërmjetësimin e presidentit të Francës, Emmanuel Macron, dhe të kancelares gjermane, Angela Merkel. Ndërkaq, dialogu i ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian do të rinisë më 12 korrik. A mund të presim hapa më të qartë drejt një zgjidhjeje në marrëdhëniet midis dy vendeve?

Edward Joseph: Është një pyetje e mirë. Por duhet të ndahet ajo që thoni. Ju thoni hapa dhe pastaj zgjidhje. Le t’i ndajmë. Hapa natyrisht se mund të presim. Mund të presim shumë të tillë, madje edhe pozitivë. Por, a mund të presim hapa që realisht do të çojnë në një zgjidhje, një zgjidhje të vërtetë? Mendoj se kjo është e pamundur. Tash për tash nuk shoh shteg për ndonjë zgjidhje përfundimtare.

Radio Evropa e Lirë: Cila pritet të jetë çështja më urgjente në tryezën e bisedimeve, marrë parasysh se palët nuk janë takuar qysh në fund të vitit 2018?

Edward Joseph: Mendoj se do të shohin mënyrat për rindërtimin e besimit dhe për disa përmirësime konkrete. Zëdhënësi [i Bashkimi Evropian] e tha që ‘ne duam që [dialogu] të çojë në një marrëveshje gjithëpërfshirëse detyruese’, që do të zgjidhë problemin rreth Kosovës. Ky është qëllimi, kjo është e nevojshme, por a ka shteg drejt kësaj? Nuk jam i sigurt. Shpresoj dhe pres të ketë disa hapa pozitivë, që janë të mirë, edhe nëse nuk i çojnë palët konkretisht në një zgjidhje.

Radio Evropa e Lirë: Cilët janë këta hapa, a mund t’i elaboroni më shumë?

Edward Joseph: Janë disa hapa. Mund të lëvizin në drejtim të rritjes së tregtisë. Kjo është sigurisht një mundësi. Ky është një vizion që ka pasur edhe [Richard] Grenell [i dërguari i Shtëpisë së Bardhë për dialogun Kosovë-Serbi]. Është mirë të përmirësohen tregtia dhe investimet. Pastaj, janë hapat që kanë ngecur në dialogun ekzistues. Le të kthehemi prapa këtu. Ky dialog nuk është i ri, ka nisur në vitin 2013 dhe ka dalë nga një bashkëpunim shumë i ngushtë diplomatik midis SHBA-së dhe BE-së. Kjo edhe ka çuar në Marrëveshjen e Brukselit më 2013. Por, problemi është se procesi, hap pas hapi, ka ngecur. Dhe, ka shumë hapa konkretë praktikë që mund të bëjnë ndryshime në jetën e njerëzve, që mund të adresohen, që do të ishin pozitivë dhe do të përmirësonin atmosferën dhe potencialisht marrëdhëniet. Por, a e arrijnë ata atë që BE-ja ka thënë se është qëllim: marrëveshjen gjithëpërfshirëse dhe detyruese? A arrihet kjo? Unë nuk e shoh shtegun drejt saj, ndoshta të tjerët po, por unë nuk shoh shteg.

Përse do të pranonte Vuçiq diçka më pak se territori?

Radio Evropa e Lirë: Kosova është e vendosur që të mos flasë për integritetin territorial dhe thotë se po hyn në këtë proces për njohje. Nga ana tjetër, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, thotë se Serbia nuk do ta njohë pavarësinë e Kosovës. Ku e shihni kompromisin midis dy palëve?

Edward Joseph: Nuk e shoh. Dhe ky është problemi. Nuk shoh kompromis. Duhet theksuar se nuk është vetëm pala e Kosovës që ka thënë se nuk ka kompromis për integritetin territorial. Edhe i dërguari i posaçëm i Bashkimit Evropian, Mirosllav Lajçak, e ka thënë këtë. Edhe shefi i politikës së jashtme të BE-së, Josep Borrell, i cili do të jetë nikoqir i takimit, e ka përsëritur këtë. Pra, jo vetëm pala kosovare thotë se nuk ka kompromis për integritetin territorial. Këtë e thonë edhe ndërmjetësuesit. Çështja tani është te Beogradi. Çfarë do të pranonte Vuçiq dhe përse do ta pranonte? Le të kujtojmë se atij i është ofruar territor nga udhëheqja e mëparshme e BE-së. Duhet të pyesni se përse do të pranonte diçka më pak tani.

Radio Evropa e Lirë: Përse?

Edward Joseph: Nuk kam përgjigje.

Radio Evropa e Lirë: Pra, ku është qëllimi i dialogut?

Edward Joseph: Qëllimi është ai që e kanë deklaruar. Qëllimi është shumë serioz dhe i duhur. Mendoj se është pozitive dhe inkurajuese që BE-ja i ka vendosur këto standarde dhe kritere shumë të larta për qëllimin, që është zgjidhja gjithëpërfshirëse dhe detyruese e kësaj mosmarrëveshjeje. Ata mund të kenë thënë se duam proces të diskutimeve, por nuk e kanë thënë; ata kanë bërë thirrjen e duhur për qëllimin. Pyetja është: cila është rruga? Si e arrini atë qëllim?

Radio Evropa e Lirë: Dhe, si e shihni ju zgjidhjen e këtij problemi?

Edward Joseph: Të gjitha kryeqytetet që janë vërtet të shqetësuara për këtë çështje, duhet t’ia bëjnë vetes këtë pyetje seriozisht. Rreziku i këtij dialogu është të keni iluzionin e një procesi dhe të keni iluzionin e përparimit. Në fakt, mund të ketë ca përparim në aspektin e përmirësimit të marrëdhënieve tregtare dhe kjo duhet inkurajuar. Çdo gjë që mund t’i përmirësojë marrëdhëniet, t’i zvogëlojë tensionet, të përmirësojë ekonominë, të përmirësojë tregtinë, të krijojë vende pune, është e mirë, është pozitive dhe duhet të inkurajohet nga të gjithë. Por a i përgjigjen këto pyetjes themelore që ju shtruat? Nuk jam i sigurt që po, nuk jam i sigurt që çojnë në arritjen e qëllimit përfundimtar.

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni përfaqësimin në dialog? Kryeministri i Kosovës, Avdullah Hoti, ka shumicën në kuvend me vetëm një ulëse më shumë, ndërsa Vuçiq ka festuar fitoren e bindshme në zgjedhje vetëm pak javë më parë. A luan kjo ndonjë rol?

Edward Joseph: Mendoj se është një faktor shtesë ndërlikues dhe është shumë serioz. Ju keni dy aspekte këtu. Nuk ka vetëm çekuilibër dhe mospërputhje në aftësitë e secilës palë për të negociuar. Nuk ka të bëjë vetëm me shumicën me një ulëse. Prishtina ka tani aktakuzën ndaj presidentit Hashim Thaçi [v.j. aktakuza për krime lufte është paraqitur nga Zyra e Prokurorit Special, por nuk është konfirmuar nga gjykatësi i procedurës paraprake]. Kjo situatë hedh hije mbi politikën e Kosovës. Kjo situatë e ndërlikon shumë aftësinë e kryeministrit Hoti për t’u angazhuar në dialog dhe negociata serioze. Pra, ekziston një klimë shumë e pasigurt politike në Prishtinë dhe kjo e bën edhe më të vështirë për kryeministrin Hoti. Nuk do të thotë se nuk do të diskutohet asgjë, nuk do të thotë se nuk do të arrihet pajtim për asgjë, por sigurisht që është një ndërlikim shtesë.

Radio Evropa e Lirë: Dhe, si e komentoni faktin që presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, nuk është i ftuar në Bruksel më 12 korrik?

Aktakuza është serioze

Edward Joseph: Kjo është normale. Kemi parë se për shkak të njoftimit për aktakuzën, ai nuk ka mundur të ndjekë takimin e planifikuar në Shtëpinë e Bardhë me Vuçiqin dhe ekipin e tij. Dhe, duke mos qenë në gjendje ta ndjekë atë takim, nuk ka arsye përse do ta ndiqte ngjarjen në Bruksel. Aktakuza, edhe pse nuk është konfirmuar, është serioze. Këto nuk janë çështje të vogla. Në një aspekt, ju mund të thoni se ai është i pafajshëm derisa nuk shpallet fajtor. Akuzat këtu janë aq serioze. Prokurori ka njoftuar se aktakuza përfshin akuza për mbi 100 vrasje. Edhe pse ajo nuk është konfirmuar, është e një natyre aq serioze saqë nuk është e mundur të kesh një lloj marrëdhënieje të drejtpërdrejtë me Thaçin.

Radio Evropa e Lirë: Disa kanë thënë se publikimi i aktakuzës ka qenë i motivuar politikisht. Pajtoheni?

Edward Joseph: Do të thosha se koha e aktakuzës është një mister, për të cilin nuk kemi përgjigje. Unë dhe shumë njerëz të tjerë kemi bërë këtë pyetje dhe jemi përpjekur të gjejmë arsyetimin për këtë. Ka një varg shpjegimesh, nga ato që nuk lidhen me takimin në Shtëpinë e Bardhë, deri te teoritë që thonë se lidhen drejtpërdrejt me të. Pra, keni një sërë teorish për këtë. Dhe për mua, në këtë pikë, kjo është gjithçka që janë. Janë teori. Duhet të presim dhe të shohim se çfarë informacioni del.

Radio Evropa e Lirë: Siç e thatë edhe ju më parë, aktakuza kundër Thaçit ka çuar në anulimin e takimit midis Kosovës dhe Serbisë në Shtëpinë e Bardhë. Disa e kanë përshkruar këtë si goditje mbi politikën e jashtme të presidentit amerikan, Donald Trump. Ju, si e shihni?

Edward Joseph: Mendoj se është e vërtetë. Është e rëndësishme të kuptohet përse është e vërtetë. Njoftimi për aktakuzën natyrisht se ka qenë një befasi për të gjithë, përfshirë edhe Shtëpinë e Bardhë. Por ajo që nuk ishte befasi, ishte arkitektura e ndërtuar nga Shtëpia e Bardhë përreth presidentit Thaçi, duke përfshirë ndihmën në krijimin e presionit që ka rrëzuar kryeministrin [Albin] Kurti, me të cilin Thaçi ka qenë në mosmarrëveshje. Ne mund ta shohim këtë si një njoftim që ka ardhur nga qielli dhe fatkeqësisht e anuloi këtë ngjarje. Duhet ta shohim këtë [edhe] në aspektin e arkitekturës që është aranzhuar dhe ndërtuar krejtësisht rreth presidentit Thaçi në anën e Kosovës dhe krejtësisht rreth Vuçiqit në anën e Serbisë. Kur ndërtoni një arkitekturë të tillë dhe keni një ngjarje të tillë të papritur, ku ka elemente që duken të errëta, dhe ajo arkitekturë shembet, mendoj se karakterizimi që ju bëtë është i duhur. Kjo është një pengesë për administratën Trump. Pjesa tjetër e kësaj është se administrata e ka promovuar këtë ngjarje, duke e quajtur historike – po e citoj ambasadorin Grenell.

Tani, çështja është se çfarë do të bëjnë? Në njërën anë, ka pasur sinjale se do të ketë disa lidhje ekonomike që do të avanconin lidhjet paraprake rrugore, hekurudhore dhe ajrore. Këto janë shumë pozitive dhe të mira. Por a është kjo historike? Kosova dhe Serbia tashmë tregtojnë. Nuk është se nuk ka tregti. Tarifat janë hequr dhe ka tregti midis vendeve. Andaj, nëse investoni në diçka dhe e quani historike dhe i përqendroni të gjitha përpjekjet rreth një personi, përfshirë ndihmën për të ndjekur kundërshtarin e tij politik, atëherë po, është një pengesë kur një aktakuzë vjen ashtu dhe ngjarja shembet.

Shtëpia e Bardhë ka dy zgjedhje

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se SHBA-ja do të këmbëngulë në një rol udhëheqës në dialog, sepse ambasadori Grenell ka paralajmëruar se do të ricaktojë një takim së shpejti…

Edward Joseph: Kjo varet nga Shtëpia e Bardhë. Ajo ka dy zgjedhje: të përpiqet ta ringjallë këtë aranzhim me kryeministrin Hoti, jo me presidentin Thaçi, dhe të përpiqet ta arrijë atë marrëveshje ekonomike, apo çfarëdo që të ketë qenë, ose të koordinohet nga afër me evropianët dhe të mbështesë përpjekjen e evropianëve për të udhëhequr. Të dyja janë të komplikuara për Shtëpinë e Bardhë, për faktin se është vështirë të grumbullohen të gjitha pjesët e kësaj ngjarjeje dhe për faktin se administrata dhe ambasadori Grenell në veçanti ka dalë nga rruga e tij, duke i përkeqësuar marrëdhëniet me Evropën në përgjithësi dhe me Gjermaninë në veçanti. Pra, Shtëpia e Bardhë nuk është tani në një pozitë të fuqishme për të lëvizur përpara në ndonjërën rrugë. Mund të shpresohet se ajo ka mësuar nga këto gabime dhe do të përpiqet të veprojë siç duhet, duke u koordinuar me aleatët tanë evropianë për të zgjidhur këtë mosmarrëveshje.

Dick Marty: Simpatia, vlerat, inteligjenca, mirësia e shqiptarëve nuk është prekur prej këtij raporti! – Intervistë me z.Marty menjëherë pas raportit nga Elida Buçpapaj

Kjo intervistë ekskluzive i është marrë zotit Dick Marty, anëtar i Asamblesë parlamentare në Këshillin e Europës në janarin e vitit 2011. Për interes të lexuesit po e risjellim.

Intervistoi: Elida BUÇPAPAJ

PYETJE:  Zoti Marti, ju ne konferencen per shtyp bëtë një krahasim te papershtatshem midis kryeministrit te Kosoves zotit Hashim Thaçi me diktatorin e rrezuar te Tunizise Ben Ali.
DICK MARTY
: Ishte nje konfrontim, ishte thjesht per te shpeguar sjelljen e politikes, të politikes që bën zgjedhje sipas oportunitetit, në vend që të bëjë zgjedhje të natyrës etike.

I njoh shumë mirë të dy rastet për të thënë se mund të konfrontohen. Nuk bëj konfrontim. Ajo që doja të thosha ështe se në të dyja rastet pranohet një situate për arsye oportuniteti, ne vend që të bëhet një zgjedhje  sipas natyrës së drejtësisë apo të etikës.

PYETJE:  Dje ne Keshillin e Europës u soll nje peticion me 250 mije firma, të firmosur nga shqiptarët e Shqipërisë, Kosovës dhe Maqedonisë, të cilat e konsiderojnë raportin tuaj të mbushur me shpifje, trillime dhe anti-shqiptar, çfarë mendoni për këto 250 mije firma zoti Marty ?
DICK MARTY:
Nëse të gjithë këta persona do ta kishin lexuar raportin, mendoj, se do t’i kisha pranuar këto firma. Por dihet shumë mirë se ata nuk e kanë lexuar raportin; dhe dihet shumë mirë se pjesa më e madhe e shtypit e ka instrumentalizuar këtë raport, duke evidentuar pjesë të tij dhe duke fshehur pjesë të tjera, e pra kësisoj është e thjeshtë të mobilizohen njerëzit kundër një armiku të jashtëm.

PYETJE:  Ju natyrisht që nuk jeni armik për shqiptarët, pasi në Zvicër jeton një komuniteti i madh shqiptarësh, prej 250 mijë vetësh, por ju për momentin nuk jeni në një pozicion interesant.
DICK MARTY:
Edhe në Itali televizioni i Berluskonit, jep informacione të pjesëshme, që janë të denoncuara nga shumë drejtime: Ajo që dua të them ështe se nëse njerëzit janë me të vërtetë të informuar, do të kenë ndofta një reagim tjetër.

Unë kam një eksperiencë me shumë shqiptarë, të cilët më kanë shkruar. Dhe ata që më kanë shkruar pa më fyer, unë i jam përgjigjur gjithmonë. Dhe reaksini interesant është, se te gjithë atyre që u kam kthyer përgjigje dhe u kam shpjeguar pozicionin tim, më kanë rishkruar përsëri dhe më kanë shpjeguar se nuk kishin ditur sa duhej, më kanë kërkuar ndjesë dhe më kanë shkruar, se tani ne prej teje kemi një ide ndryshe. Dhe kjo ka ndodhur veçanërisht  pas intervistës që unë kam dhënë tek albinfo në Zvicër.

PYETJE:  Pas konfliktit në Kosovë, menjëherë u deklaruan rreth 3600 shqiptarë të Kosovë të zhdukur, civilë, midis tyre gra dhe fëmijë. Gjatë këtyre 12 viteve pas konfliktit, janë zbuluar nëpër varrezat masive në Kosovë dhe Serbi, mbetjet e trupave të rreth 1800 viktimave, ndërsa vazhdojnë të mbeten të pazbuluara mbetjet e 1600 viktimave të tjera. Cili është opinioni juaj për këtë fakt tragjik dhe përse ju nuk e nisët raportin tuaj prej këtej zoti Marty, prej viktimave të Kosovës ?
DICK MARTY:
Zonjë e nderuar. Unë nuk jam ngarkuar që të bëj një raport për gjithë situatën në Kosovë. Detyra ime ishte e kufizuar në deklarimet e bëra në librin e zonjës Del Ponte. Dhe nëse ju shihni titullin, ishte ky misoni im. Dua t’ju njoftoj se për Kosovën janë bërë prej kolegëve të mij një sërë raportesh, por raporti im specifik merrej me këtë tip akuzash. Kështu pra, detyra ime ishte shumë, shumë e kufizuar.
Ju thashë, se nëse lexohet raporti, nuk mund të thuhet se është proserb, sepse në rekomandimet tona ju themi dhe serbëve që të përmbushin detyrimet e tyre.

PYETJE:  Po serbët nuk ua kanë dëgjuar rekomandimet tuaja aspak zoti Marty . Mlladiçi është i mbrojtur në Serbi.
DICK MARTY:
Nëse ju më jepni adresën do të jem i pari që do të shkoj për ta gjetur.

PYETJE:  Zonja Del Ponte e konsumoi madatin e saj si prokurore e përgjithëshme e Gjykatës Ndërkombëtare të Hagës pa zbuluar asnjë fakt që ka lidhje me pretendimet që ajo do t’i reflektonte më vonë në trillerin e saj titulluar “Gjuetia – Une dhe kriminelët e luftës”, pretendime që nuk kanë asnjë vlerë për drejtësinë. Shqiptarët kanë mendimin se raporti juaj, nuk është gjë tjetër veç pjesa e dytë e trillerit të Madam Del Pontes. Cili është opinioni juaj zoti Marty  ?
DICK MARTY:
Pyetja juaj është tendencioze, sepse ju në vend që të flisni për libër, flisni për “triller”. Pra, ju tashmë e keni një gjykimin tuaj në pyetjen që më drejtoni,  pra sipas meje, është një pyetje pak e pranueshme, sepse nuk është një pyetje objektive, pasi ju jepni gjykimin tuaj, të cilin unë nuk e ndaj.

Libri ështe shkruar nga një person që shkruan për eksperiencën e saj. Edhe unë jam habitur me faktin që zonja  Del Ponte i ka shkruar këto gjëra në libër dhe nuk i ka thënë më përpara, por nëse e egzaminon mirë problemin, zbulon se e ka një  shpjegim. Ishte ajo që i filloi hulumtimet. Ajo thotë se Shqipëria nuk ishte dakord për të vazhduar, sepse Gjykata Ndërkombëtare e Hagës nuk kishte kompetenca për territoret që nuk i përkisnin atyre të ish-Jugosllavisë, dhe se faktet lidheshin me periudhës pas konfliktit, kështu që nuk kishte kompetenca. Ajo ishte e shokuar për faktin se askush nuk ishte i interesuar rreth këtyre të dhënave, që kishin të bënin me trafikimin e organeve.

Unë jam shumë më tepër i saktë dhe e ridimensinoj akuzën. Unë flas për një numur të vogël rastesh, jo për qindra, por zonja Del Ponte është një profesioniste dhe të gjithë jetën e saj ka punuar si gjykatëse dhe nuk besoj se ka treguar simpatine minimale për serbët, apo të ketë demonstraur antipati për shqiptarët. Ajo është akuzuar gjithnjë si shumë antiserbe.

Dhe kjo është sipas meje situata. Unë besoj se Shqipëria, qeveria shqiptare, shoqëria shqiptare do të kishte interes që të bënte të pamundurën për të zbuluar të vërtetën, për faktin se nëse në territorin shqiptar kanë ndodhur krime, kjo nuk do të thotë se ky nuk është një krim i popullit shqiptar, nuk është një krim i shoqërisë shqiptare. Në Zvicër ndodhin çdo ditë krime, por nga kjo nuk do të thotë aspak që shoqëria zvicerane është kriminale. Besoj se duhet të dilet nga kjo gjendje mendore, sipas të cilës mendohet se kjo është një fyerje kundër vendit, kundër Shqipërisë.

Jo, simptia, vlerat, inteligjenca, mirësia e shqiptarëve nuk është prekur prej këtij raporti, në fakt kompromentohet nga këto qendrime për të mohuar gjithçka.

 

25 Janar 2011, Këshilli i Europës, Strasburg

Intervistoi: Elida BUÇPAPAJ