VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

‘The Telegraph’ rendit 13 fakte për Kosovën: Burim rinie, zemra e rajonit

By | February 18, 2018

Komentet

Dibër: Humbin jetën një inxhinier dhe dy minatorë

Dy minatorë dhe një inxhinier i minierave u gjetën pa jetë mëngjesin e të enjtes në një prej galerive të minierës “Balgjaj” të Selishtës, në bashkinë e Dibrës.

Trupat e tyre u gjetën në thellësinë 100 metër të galerisë së minierës pas rreth 48 orësh kërkimi nga forcat e policisë vendore dhe një ekip i specializuar i avari -shpëtimit të minierave.

Policia bëri të ditur se, nga hetimet e paraprake, dyshohet se minatorët kanë humbur jetën si pasojë e asfiksisë nga gazrat në brendësi të galerisë. Burimet vendore bënë të ditur emrat e viktimave.

Ato janë inxhinier Ismail Hoxha, 62 vjeç dhe minatorët Fatos Cesku, 55 vjeç dhe Rruzhdi Rushiti 29 vjeç.

Në zonën veriore të Shqipërisë gjenden një numër i madh minierash të periudhës së komunizmit, shumica jashtë funksionit.

Disa prej tyre vazhdojnë të shfrytëzohen në mënyrë të paligjshme nga biznese dhe banorë vendas.

Edhe minierat që janë në funksion, në më të shumtën e rasteve, kanë mangësi në kushtet e sigurisë teknike, gjë që ka sjellë ndër vite humbjen e jetëve të shumë minatorëve.

zëri i amerikës

Osmani: Bëhën përgatitje që Kosova të anëtarësohet në organizata të tjera ndërkombëtare

Kryetarja e Kuvendit të Kosovës, Vjosa Osmani, ka deklaruar se shtëpia ligjvënëse po bën përgatitje që vendi të anëtarësohet në organizata të tjera ndërkombëtare, pavarësisht se një gjë e tillë i ndalohet Kosovës me marrëveshjen e Washingtonit të arritur midis Kosovës dhe Serbisë më 4 shtator në SHBA, raporton Anadolu Agency (AA).

Pas mbledhjes së Kryesisë së Kuvendit, Osmani u pyet nga gazetarët se drejtë cilave organizata po punohet të anëtarësohet Kosova, por ajo nuk përmendi ndonjë organizatë, me arsyetimin se Serbia do të bënte përpjekje maksimale për pengesë në këtë aspekt.

“Nuk është as veprim i mençur dhe as i duhur nëse unë paraprakisht e bëj publike se për çfarë organizate ndërkombëtare po bëj përgatitje, sepse kjo vetëm do t’i mundësonte Serbisë angazhim maksimal që ta parandalonte një gjë të tillë. Por ajo që e kam thënë atë ditë në Kuvend është se Kuvendi i Kosovës do të vlerësojë se ku është momentumi më i mirë dhe ne tani jemi në proces të vlerësimit, sepse për organizata ndërkombëtare nuk mjafton vetëm të dërgohet një letër, por duhet të bëhen përgatitjet e nevojshme, të vlerësohet momentumi për organizata specifike dhe siç e dini Kuvendi tashmë është pjesë e një numri të organizatave ndërkombëtare parlamentare, por janë edhe disa të tjera tejet të rëndësishme në të cilat ne duhet të bëjmë hapa përpara”, deklaroi Osmani.

Javën e kaluar, në një interpelancë të kryeministrit të thirrur nga opozita në Kuvend, kryetarja Osmani doli kundër idesë së miratuar nga kryeministri Avdullah Hoti në SHBA që Kosova të pauzojë për 1 vit në anëtarësimin në organizata ndërkombëtare.

“Do të aplikojmë së shpejti, në njërën nga organizatat për të cilën shohim që ka momentum”, tha Osmani në seancën e 21 tetorit.

Për këtë çështje, ditë më parë Qeveria e Kosovës ka miratuar planin e zbatimit të marrëveshjes së Washingtonit, ku ndër të tjera, përmes një qarkoreje Ministria e Punëve të Jashtme dhe e Diasporës “obligon të gjitha institucionet që t’i tërheqin aplikimet për një afat 1 vjeçar”.

Kryeparlamentarja Osmani në konferencë për media foli edhe për Projektligjin për Rimëkëmbje Ekonomike, i cili është miratuar në lexim të parë, ndërsa tha se është në shqyrtim dhe brenda afatit ligjor.

Kryesia e Kuvendit të Kosovës ka vendosur që këtë të enjte, më 29 tetor, të mbahet vazhdimi i seancës së kaluar për të cilën nuk ka pasur kuorum, si dhe një tjetër seancë e re me të tjera pika të rendit të ditës.

Ndahet nga jeta në moshën 66-vjeçare ish-deputeti dhe gazetari i njohur Ramadan Musliu

Ndahet nga jeta ish-deputeti dhe gazetari i njohur kosovar. Në moshën 66-vjeçare është shuar gazetari dhe ish-deputeti Ramadan Musliu. Musliu studioi Letërsi dhe gjuhën shqipe në Fakultetin Filologjik të Universitetit të Prishtinës ku mbaroi edhe studimet pasuniveristare.

Krijimtarinë letrare dhe publicitike (gazetareske) e filloi herët. Ai gjatë viteve 1977-1980 ka punuar arsimtar i lëndës gjuhë dhe letërsi shqipe në Qendrën Shkollore “Kuvendi i Lezhës”.

Po ashtu ai ka punuar edhe si gazetar i kulturës në gazetën e përditshme Rilindja dhe ishte anëtar i redaksisë së Revistës së përdyjavshme për kulturë “Fjala” të Prishtinës, nga viti 1981-1993.

Ramadan Musliu, ishte deputet i Kuvendit të Kosovës nga viti 2004 deri në vitin 2007.

Krijimtaria e plotë e Ramadan Musliut:
1993 – 2004 Punoi si redaktor kulture e pastaj edhe si drejtues i të përditshmes “Rilindja”, botimi i Tiranës. Gjatë kësaj periudhe drejtoi Shtepinë botuese “Eurorilindja”.

2003 – 2004 Drejtoi revistën letrare “Kalendari letrar”.
2004 – 2007 ishte deputet i Kuvendit të Kosovës.
2008 – 2010 Punoi si këshilltar politik i ministrit të kulturës në Qeverinë e Kosovës.

Botoi pesë libra me studime dhe kritikë letrare:

1990 – “Mbindërtimi poetik”, Prishtinë;
1998 – “Konfiguracione narrative”, Tiranë;
2005 – “Estetikja e dallueshme”, Prishtinë;
2010 – “Ekskurs në letërsinë për fëmijë”, Shkup;
2012 – “Tangjenta letrare”, Prishtinë;

1997 – “Vetëripërtëritja e totalitarizmit”, Tiranë, libër publicistik
Autor i pesë librave me poezi:
1981 “Parodia e trupiut”, Prishtinë;
1985 “Shqisa e gjashtë”, Prishtinë;
1987 “Pasqyra e të rrëfyerit”, Prishtinë,
1996 “Kënga e sibilave”, Tiranë,
2004 “Në zemrën e gjërave”, Prishtinë

Poezitë e tij janë përkthyer në anglisht, rumanisht, frëngjisht, serbisht, maqedonisht slllovenisht dhe është prezantuar në antologjinë e poezive ndërkombtare për vitin 2010 dhe është fitues i disa çmimeve letrare.

Gazetaria Investigative, BE i akordon çmimin e parë gazetares së News24, Klodiana Lala

TIRANË

Bashkimi Europian i ka akorduar çmimin e parë për gazetarinë investigative për vitin 2019 gazetares së News24, Klodiana Lala për shkrimin ‘Roli i krimit të organizuar në blerjen e votave’. Vlerësimi i gazetares Lala, nga Bashkimi Europian  u bë nga një juri e pavarur që përbëhej nga Albana Kasapi, kryetarja e jurisë e cila punon për BBC, Enver Robelli dhe Elira Çanga.

“Cmimin e parë juria ja ka dhënë Klodiana Lalës për “Përgjimet zbulojnë rolin e krimit të organizuar në blerjen e votave”. Ky cmim i jepet gazetares për një investigim të kujdesshëm,verifikim të fakteve dhe vendosmëri për të hedhur dritë mbi një fenomen të pranishëm në shoqërinë shqiptare por që rrallë është verifikuar tërësisht. Puna e guximshme e Klodianës dhe verifikimi i burimeve e bëjnë këtë artikull të besueshëm dhe me ndikim në shoqërinë shqiptare.” -u shpreh Kasapi.

Gazetarja Klodiana Lala e cilëson një motovim marrjen e këtij çmimi për të cilin thotë se nuk do të ndalet së kryeri investigime të tjera.

“Besoj që ne si gazetarë kemi detyrën të jemi cdo ditë në kërkim të fakteve, provave dhe të ngjarjeve të cilat institucionet përpiqen t’i fshehin. Unë kam bërë minimumin e asaj që do duhet të bëja dhe ky çmim më motivon për të bërë edhe më shumë në të ardhmen.”- u shpreh Lala.

 

Duke u ndalur tek ligji antishpifje zv.shefi i seksionit politik, ekonomik dhe i informacionit në Bashkimin Europian tha se duhet të kishte konsultime më të gjera me grupet e interest për këtë ligj.

“Ne po ashtu jemi shprehur qartë përsa I përket ligjit të medias antishpifje kemi qënë shumë të qartë për faktin që duhet të kishte konsultime të gjëra me shoqata të ndryshme po ashtu ne kemi qënë shumë të qartë edhe për komisionin e venecias edhe për efektin. Përvec këtyre ne kemi parë edhe të gjithë zhvillimet në shqipëri përgjatë këtij vitit i kemi pasqyruar këto edhe në raportin tonë, pasqyrime këto që kanë të bëjnë me kërcenimet apo intimidimet që ju janë bërë gazetarëve kjo gjithmonë përsa i përket protestave të ndryshme që janë bërë në Shqipëri.”- tha Gamber

Bashkimi Europian i akordoi çmimin e dytë për gazetari investigative Merxhan Dacit nga ‘Faktoje.al’ dhe çmimin e tretë Andi Malasit nga Top Channel.

Kosova kushtëzon marrëveshjen finale me çështjen e të pagjeturve

Bekim Bislimi

Pa kapitullin për zbardhjen e fatit të personave të zhdukur gjatë luftës në Kosovë, nuk mundet dhe nuk do të ketë marrëveshje përfundimtare me Serbinë, kanë deklaruar zyrtarët e Komisionit Qeveritar për Personat e Pagjetur në Kosovë. Deklaratat e tilla janë bërë gjatë mbledhjes të së hënës të këtij Komisioni. Por, përfaqësues të Fondit për të Drejtën Humanitare si dhe të shoqatës “Zëri i prindërve”, qendër kjo e familjarëve të personave të pagjetur në Kosovë, kanë ngritur dyshimin se a do të zgjidhet fati i personave të pagjetur në rast se nuk do të arrihet marrëveshja përfundimtare ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Sipas deklaratave të palëve në dialogun në Bruksel, çështja e të pagjeturve është njëra prej pikave për të cilën është arritur harmonizimi i qëndrimeve.

Por, pa një marrëveshje përfundimtare nuk mund të zbatohet asnjë pikë, veç e veç, për të cilat pajtohen palët, ka deklaruar për Radion Evropa e Lirë, Kushtrim Gara, udhëheqës i njësisë në kuadër të Komisionit Qeveritar për Personat e Pagjetur.

“Përkundër pajtimeve, megjithatë është thënë që nuk do të ketë marrëveshje për tema specifike pa u arritur marrëveshja në tërësi”, ka thënë Gara.

Të njëjtën gjë e ka thënë më herët edhe kryeministri i Kosovës, Avdullah Hoti, më 12 tetor, në Kuvendin e Kosovës, në interpelancën lidhur me rrjedhën e deritashme të procesit të dialogut me Serbinë, të ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian. Hoti theksoi se “çdo dakordim, për cilado elemente të marrëveshjes, është dakordim vetëm parimor, sepse nuk ka pajtim për asgjë përderisa nuk ka pajtim për çdo gjë, përkatësisht përderisa nuk ka pajtim për njohje reciproke”.

Parimet për çështjen e të pagjeturve

Deri më tash, para se çështja e të pagjeturve të bëhej temë në dialogun e Brukselit, për zbardhjen e fatit të personave të pagjetur ka punuar Grupi punues, i cili përbëhet nga dy delegacionet, të Kosovës dhe Serbisë.

Në mbledhjen e Komisionit Qeveritar për Personat e Pagjetur në Kosovë, më 19 nëntor, Ibrahim Makolli, kryesues i delegacionit të Kosovës për bisedime për çështjen e të pagjeturve në grupin punues, ka theksuar se në dialogun e Brukselit është aritur pajtimi për shtyllat, që janë parime, për çështjen e të pagjeturve.

“Është krijimi i një komisionit të përbashkët, i udhëhequr nga një i emëruar special i Bashkimit Evropian, mekanizëm ky i cili do të jetë përgjegjës për mbikëqyrjen dhe mbështetjen e procesit të zbardhjes së fatit të personave të zhdukur. Ndërkaq që mekanizmat e tjerë në terren, do të jenë po të njëjtit, të cilët kanë vepruar deri më tash. E dyta, është qasja e pakufizuar në të gjitha arkivat vendore dhe ndërkombëtare, duke përfshirë edhe ato të ushtrisë, policisë dhe të forcave të tjera të Serbisë, të cilat kanë marrë pjesë në kryerjen e krimeve në Kosovë dhe fshehjen e trupave të të vrarëve dhe të masakruarve”, ka thënë Makolli.

Ai gjithashtu ka shtuar se realizimi i gjithë këtij procesi parashihet të kryhet brenda afatit kohor prej 18 muajve, që nga hyrja në fuqi e marrëveshjes përfundimtare evetuale. Por, pajtimi për këto parime, siç ka thënë ai, do të hyjë në fuqi vetëm nëse arrihet marrëveshja përfundimtare ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Kushtëzimet dhe dilemat

Bekim Blakaj nga Fondi për të Drejtën Humanitare thotë për Radion Evropa e Lirë se për procesin e dialogut në Bruksel, përfshirë këtu edhe çështjen e pesonave të pagjetur brenda këtij procesi, nuk ka pasur transparencë. Megjithatë, sipas tij, kushtëzimi i realizimit të qëndrimeve të harmonizuara të dy palëve për çështjen e të pagjeturve me marrëveshjen përfundimtare, ngrit dilema.

“Po besoj që opinioni duhet me qenë koshient dhe nuk e di se a do të realizohen pritjet, në rend të parë të familjarëve të zhdukur. Do të ishte dëm i madh në rast se nuk arrihet marrëveshja përfundimtare. Kjo do të thotë që edhe pikat në atë marrëveshjen e vogël (për të pagjeturit) nuk do të zbatohen. Është paksa një situatë e çuditshme, sepse kjo lë për të kuptuar që palët mund të kontribuojnë më shumë për zbardhjen e fatit (të pagjeturve), mirëpo nëse nuk arrihet marrëveshja përfundimtare, nuk do t’i kryejnë ato zotime”, theksoi Blakaj.

Bajram Qerkini, drejtuesi i shoqatës “Zëri i prindërve”, qendër kjo e familjarëve të personave të pagjetur në Kosovë, thotë për Radion Evropa e Lirë që informacionet se për çfarë janë pajtuar palët në Bruksel lidhur me çështjen e të pagjeturve, kanë munguar. Megjthatë, ai nuk beson se çështja e të pagjeturve do të zgjidhet në rast se ajo mbetet peng i një marrëveshjeje përfundimtare gjithpërfshirëse ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

“As nuk besoj që kanë për të nënshkruar një marrëveshje apo kanë për ta realizuar atë. Sikurse deri më tash, e gjejnë një tjetër problem, i cili e stagnon edhe për një vjet, pastaj prapë edhe një vjet dhe kështu me radhë. E kemi një optimizëm dhe një besim që Amerika ka ndërhyrë me qëllim, më duket, jashtëzakonisht të mirë.”, tha Qerkini.

Blakaj: Dini diçka dhe nuk doni të kryeni punë?

Çështja e të pagjeturve gjithashtu është pjesë e dokumenteve të nënshkruara, më 4 shtator, nga kryeministri i Kosovës, Avdullah Hoti dhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq në Uashington, në prani të presidentit amerikan, Donald Trump. Të dyja palët janë zotuar se do të përshpejtojnë përpjekjet që të lokalizojnë dhe identifikojnë mbetjet e personave të zhdukur.

Por, pse duhet pritur një marrëveshje përfundimtare dhe gjithpërfshirëse në Bruksel, në mënyrë që të shkohet drejt zbardhjes së fatit të personave ende të pagjetur, në rast se palët kanë informacione ?

Këtë pyetje e bën edhe Blakaj nga Fondi për të Drejtën Humanitare.

“Do të thotë, po dini diçka dhe nuk doni të kryeni punë përderisa nuk arrihet marrëveshja. Kjo është pyetje e thjeshtë. Po të ishte kjo çështje humanitare, absolutisht ishte dashur që moti të jepen këto informacione”, tha Blakaj.

Ai shtoi se deri më tash nuk ka pasur vullnet politik nga pala serbe për zbardhjen e fatit të personave të pagjetur. Sipas tij, Serbia ka dhënë informacione për varreza masive dhe i ka gjetur ato vetëm ku i janë dashur kreditë politike. Siç thotë ai, institucionet serbe e kanë ditur për ekzistencën e varrezës masive në Rudnicë dhe u janë dashur të paktën 13 vjet që të japin informacione për lokacionin e saj. Blakaj ka shprehur mendimin që ky është një lloj indikatori që mund të ketë informacione edhe për varreza tjera të mundshme në Serbi, por edhe informacione nga pala kosovare për varreza të tilla eventuale në Kosovë. Ato informacione, sipas tij, nuk jepen dhe janë të mbyllura në arkiva të ndryshme.

Por, Kushtrim Gara vlerëson që rastet e pazbardhura të personave të pagjetur, janë më të vëshirat të mundshme për t’u trajtuar dhe kërkohet më shumë informacion nga pala serbe.

“Në këtë rast, po aludoj në arkivat e ish-ushtrisë jugosllave dhe arkivat e ish-Ministrisë së Punëve të Brendshme. Kjo është mundësia që tani, por edhe më parë kur janë trajtuar këto raste, na duhet një përkrahje më e madhe nga bashkësia ndërkombëtare, sepse përvoja ka treguar se vetëm me një përkrahje të bashkësisë ndërkombëtare, sigurisht që mund të kemi më shumë rezultate në këtë proces”, theksoi Gara.

Më 14 tetor, kryetari i Komisionit për të Pagjeturit në Qeverinë e Serbisë, Velko Odalloviq, e ka vlerësuar si shumë të rëndësishme faktin që çështja e të zhdukurve është përfshirë në marrëveshjen e nënshkruar në Uashington. Ai ka theksuar që pala serbe do të vazhdojë të bëjë kërkime në arkivat e veta, por që i është kërkuar edhe Prishtinës të ofrojë përgjigje për arkivat e ish-Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, që sipas tij, tash mund të jenë në pronësi të ndonjë institucioni në Kosovë.

Nga Fondi për të Drejtën Humanitare dhe nga shoqatat e familjarëve të personave të pagjetur në Kosovë, vlerësojnë se marrëveshja e arritur në Uashington, por edhe pajtimi i palëve në Bruksel për trajtimin e çështjes së të pagjeturve, nuk ka ndikuar akualisht në rezultatin e punës në terren. Por, nga Komisioni Qeveritar për Personat e Pagjetur, thonë se muajve të fundit është shtuar dinamika e punëve në terren, si dhe për adresimin e informacioneve të mundshme për vendndodhjen e personave të pagjetur. Gjatë muajve të fundit, sipas tyre, janë trajtuar pesë lokacione, të cilat kanë rezultuar me gjetje të mbetjeve mortore të të paktën katër personave. Në territorin e Serbisë, siç kanë theksuar ata, janë trajtuar dy lokacione të dyshuara për varreza masive, në Kozarevë dhe në Sjenicë, për të cilat janë paraparë mundësitë e rikthimit për të vazhduar gërmimet.

Gjatë luftës në Kosovë humbën jetën rreth 13,500 persona, ndërsa rreth 1,600 ende konsiderohen të pagjetur.

Kosovë: Qëllohet me armë zjarri makina e gazetarit Shkumbin Kajtazi

Në Kosovë shoqata e gazetarëve, misioni i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë dhe udhëheqës institucionesh e partish politike, bënë thirrje për hetimin e shpejtë dhe vënien para drejtësisë të atyre që qëlluan më armë zjarri mbi makinën e gazetarit Shkumbin Kajtazi.

Zoti Kajtazi nga gazeta në internet Reporteri.net, tha se të shtunën mbrëma makina e tij është qëlluar me armë zjarri në qendër të Mitrovicës.

Policia tha se po e heton rastin si “shkaktim i rrezikut të përgjithshëm”, por ende nuk ka njohuri për autorët apo motivet e mundshme të kësaj ngjarjeje.

Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës e dënoi ashpër sulmin, duke e cilësuar atë “tejet shqetësues dhe rëndon jo vetëm klimën e të bërit gazetari, por rrezikon edhe jetën e kolegëve tanë. AGK fton organet kompetente që ta hetojnë sa më shpejtë këtë rast, në mënyrë që personat që kanë kryer këtë akt të dalin para drejtësisë”.

Në reagimin e kësaj shoqate thuhet se “është shqetësues fakti se si brenda një periudhe prej katër muajsh kanë ndodhur dy sulme në drejtim të gazetarit Shkumbin Kajtazi. Secili sulm në drejtim të gazetarëve është sulm ndaj interesit publik dhe demokracisë në vend”, thuhet në reagimin e Asociacionit të Gazetarëve të Kosovës.

Duke i bërë jehonë këtij reagimi, misioni i Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë e dënoi “këtë akt të frikësimit” dhe iu bashkua thirrjeve për hetimin e sulmit dhe ndjekjen e atyre që janë përgjegjës.

Kryeministri i Kosovës, Avdullah Hoti u shpreh i shqetësuar me lajmin për sulmin.

“Liria e medias dhe liria e shprehjes janë të garantuara me ligj dhe do të mbrohen në secilën rrethanë. Prandaj, kërkoj nga organet e rendit që ta trajtojnë rastin e Shkumbinit me prioritet të lartë dhe t’i zbardhin rrethanat e sulmit. Sulmet ndaj gazetarëve dhe mediave janë sulme direkte ndaj vlerave demokratike, prandaj edhe do të trajtohen me prioritet nga organet e rendit në Republikën e Kosovës”, shkroi ai në llogarinë e tij në facebook.

Ndërsa kryetari i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj shkroi se “liria nuk është e plotë pa të drejtën e fjalës”, duke e cilësuar lajm të keq për vendin sulmin ndaj gazetarit Kajtazi.

“Organet e sigurisë duhet të merren më seriozisht me mbrojtjen e gazetarëve, veçanërisht atyre hulumtues. Ata që po tentojnë që Kosovën ta paraqesin si një vend të pasigurt, ku cenohet fjala e lirë, përmes sulmeve qyqare, duhet të zbulohen dhe të ndërpritet veprimtaria e tyre shumë e dëmshme për vendin”, shkroi ai.

zëri i amerikës

Lufta për minierat e Trepçës dhe roli i Presidenti Rugova – Nga XHAFER LECI

                            Rugova dhe Blair

Në Säntis-die Eiswelt të Zvicrës, shqip ( Santis-Bota e akullit), Zvicra në trezorët e arkivave të veta, ruan llojet e gurëve të Trepçës.
Lufta e diplomacisë polike serbe, në tavolinat ndërkombëtare për bisedime nuk ka të ndalur, për ricoptimin e Kosovës!

Kur Presidenti Dr. I. Rugova u ndante-dhuronte burrështetasëve të Botës gurë te minierave të Trepçes, për tu treguar atyre, në heshtje, se Kosova është pushtuar nga Serbia, me ndihmën e Rusisë, në Kongresin e Berlinit me 1878. Dhe kjo është bërë, pikërisht, për pasuritë e Trepçes dhe shumë minierave tjera, në territorin e Kosovës.

Edhe tani, më 1998-1999 po luftohet, për të njëjtat pasuri dhe jo pse Kosovën serbët, rrejshëm, e quajnë “djep i Serbisë “!

Shikoni në fotografi, Predidentin Rugova, duke ia dhuruar një gur të Minierës së Trepçës ish Premierit anglez, Toni Bler. Qëllimi ishte për t`ia bërë me dije, se kjo është pasuria jonë, përmes së cilës, mund t`ua shlyejmë, sadopak, borxhin, për të mirat që keni bërë ju për neve.

Por, jo t`ia falim Serbisë pasuritë tona nëntokësore të Trepçës, të cilat mund t`i kalojnë edhe kufijtë e Kosovës, si dhe Liqeni artificial Ujmani, ose i Gazivodës, siç e quajnë serbët.

Pasuritë e minierave të Trepçës së Mitrovicës, sipas ekspertëve të huaj dhe vendorë,si bie fjala Akademiku Apollon Baçe:  Llogariten mbi 500 miliardë dollarëshe.

Disa politikanë e ushtarakë të vetëshpallur dhe fare të papjekur, në fushën e dipomacisë, para, gjatë, dhe pas luftës 1998-1999, talleshin se si Presidenti Rugova po shpërndante guraleca diplomatëve të huaj!

Këtu mund të shihni disa lloje të gurëve të Trepçes, të cilët ruhen në trezorët, thesarët e arkivave Zvicërane.

Ky vend është vizituar nga vëllai im Shukri Leci dhe, kushëriri Bajram I. Leci. Fotografitë mi dërgoj vëllai im Shukriu.

Në Säntis-die Eiswelt të Zvicrës, (shqip: Santis-Bota e Akullit)

RRUGA

Lartësia e stacionit të luginës (platformës) 1350.50 m

Lartësia e stacionit malor (platformës) 2472.98 m

Lartësia e majës së malit 2502 m

Diferenca në lartësinë 1122.48 m

Pjerrësia mesatare 55.87%

Pjerrësia më e madhe 90.44%.

BETEJA E DYTË E KOSOVËS NUK ISHTE TJETËR POS NJË DISFATË E PRITUR E HUNIADIT… – Nga JUSUF BUXHOVI

Edhe pse beteja e Kosovës e vitit 1389 për shumëçka mbetet e pasqaruar dhe pjesë e një miti historik të shekullit XIX , që u riaktivizua për qëllime politik të hegjemonizmit serb për t’ia krijuar platformën e paqenë historike shtetit serb të pranuar në kongresin e Berlin, megjithatë, ajo e vitit 1448 që ngjau midis forcave katolike të drejtuar nga Hunijadi dhe atyre osmane nga Mehemti II, nuk mund të thuhet se ishte as historike e as vendimtare për fatin e Europës në luftë kundër Osmanëve. Përkundrazi, po qe se shikohen raportet e forcave që prodhoi fushata ushtarake e Mehmetit të II në planin ushtarak në pjesën evropiane kur pas betejesë së Varnës (1444), me përjashtim të rezistencës së Skënderbeut në Shqipëri, i ishin hapur dyert për depërtime të reja në gjithë Ilirikun për të shkuar tutje kah veriu, përpjekjet e Huniadit për të organizuar ndonjë kryqëzatë të re të krishterë mbeteshin vetëm një orvatje strategjike e vendeve katolike të Europës që me anën e “betejave” të shkëputura të fitonin paksa kohë drejt gjetjes së një kundërpërgjigje (diplomatike ose politike) që mund t’u jipej osmanëve pasi që të kenë marrë bastion e fundit të krishterimit, Konstandinopojën e rrethuar që pas pesë vitesh do të bjerë përfundimisht në duart e osmanëve. Në këtë prizëm duhet parë edhe luftën që bënte Skënderbeu në Shqipëri, pasçka se ajo, në planin ushtarak fitoi një dimension tejtër dhe, mbase do të mund të kthehej në një front të ri antiosman, po qe se për këtë do të ishin të interesuara vendet katolike të Europës, të cilat, siç do të shihet, në përputhje me interesat e tyre të ngushta (të Vendedikut në radhë të parë), në vend të luftës së përbashkët, duke shfrytëzuar kryengritjet e shkapërderdhura të feudalëve të Ilirkut, lidhnin aleanca të fshehura me osmanët. Kjo sjellje kishte të bënte me përcaktimin e njohur në njërën anë të vasaliteteve të feudalëve të krishterë me osmanët dhe interesat e tyre që t’i ruanin pronat e tyre ose edhe t’i shtonin dhe, në tjetrën anë, të kishës ortodokse që osmanët t’i shikonte si aleatë në luftë kundër katolicizmit, strategji kjo që do të dalë në pah pas rënies së Kostandinopojës kur Kisha Ortodokse do të lidhë utoqefalinë e saj me Perandorinë Osmane, ku jo vetëm ruajti pozicionet e saj, por, si dihet, fitoi edhe privilegje në qeverisjen vendore nga Porta e Lartë. Në këto rrethana, veprimet e Huniadit për një aleancë të re kudnër osmanëve, ishin të dështuara, edhe pse një kohë të gjatë do të kremtohen si ngjarje historike që po “të mos ishte tradhtia e Brankoviqëve” edhe do të mund të arrihej!
Natyrisht se këto kundrime janë më shumë pjesë e opinioneve politike se sa fakte shkencore, ngaqë osmanët tashmë ia kishin dalë që të krishterët ortodoks të Ilirikut t’i fusin në kuadër të sistemit të tyre perandorak, ndërsa me vendet e caktuara katolike (sidomos Venedikun) të lidhnin aleanca të caktuara, që kishin edhe bekimin e Papatit, nga fakti i vetëm se vendet katolike ushtarakisht asokohe nuk ishin në gjendje t’u bënin ballë osmanëve. Natyrisht, se historiografia shqitare, luftën e dytë të Kosovës duhet ta rivlerësojë në përputhje me rrethanat e kohës, pra si përpjekje dëshpruese të Huniadit dhe assesi prej saj të krijojë një mit të ri që do të rivalizonte me atë serb për betejën e vitit 1389.

Aksident në Gjermani – vdesin katër shqiptarë nga Ferizaj

Kryediplomatja e Kosovës, Meliza Haradinaj-Stublla, ka njoftuar para pak çastesh se ka vdekur edhe personi i katërt si pasojë e aksidentit në Gjermani nga i cili mbetën të vdekur 3 anëtarë të familjes Krasniqi nga Ferizaj. Personi i katërt gjithashtu ka shtetësi kosovare, megjithatë nuk dihet nëse është pjesë e familjes Krasniqi.

Të premten për Express, policia gjermane ka konfirmuar se në aksidentin e ndodhur dje kishin mbetur të vdekur tre persona, dy me shtetësi kosovare dhe një me zvicerane, por të tretë me mbiemër të njejtë.

Ambasada e Republikës së Kosovës në Gjermani kanë njoftuar që sot ka ndërruar jetë edhe shqiptari i katërt në aksidentin e rëndë në Landin e Baden Württemberg.

Në këto çaste të vështira për të gjithë ne ku për vetëm një javë u shuan tragjikisht 6 jetëra të bashkëatdhetarëve tanë, shprehim pikëllimin e thellë për të gjitha tragjeditë e tmerrshme që rënduan fatin e diasporës sonë sidomos javën e fundit, duke u shprehur ngushëllimet e sinqerta në emër të Ministrisë së Punëve të Jashtme dhe Diasporës të Republikës së Kosovës.

Duke qenë të vetëdijshëm që jeta në mërgim nuk është e lehtë, dua të shprehë mirënjohjen time të thellë për të gjithë bashkëkombësit tanë në diasporë që nuk e harruan asnjëherë gjakun, atdheun, dhe kombin, dhe kështu mbesin pjesë e pandashme e jona, pavarësisht se ku ndodhen fizikisht.

MPJD dhe misionet e saj diplomatike e konsullore janë në kontakt të vazhdueshëm me autoritetet e shteteve pritëse dhe në shërbim të qytetarëve tanë kudo.

I përndjekur nga regjimi, ish-deputet e ‘Nderi i qarkut’ Fier, shuhet në moshën 85-vjeçare shkrimtari Faslli Haliti

Fatmira Nikolli

Ndahet nga jeta në moshën 85-vjeçare shkrimtari i njohur nga Lushnja Faslli Haliti. I përndjekur nga regjimi komunist, ish-deputet dhe nderi i qarkut Fier dhe qytetar nderi i Lushnjës Faslli Haliti është autor i mbi 20 librave, kryesisht me poezi.

Ai lindi në Lushnjë, më 5 dhjetor 1935. Mbaroi Liceun Artistik për pikturë dhe u diplomua për gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Tiranës. Ka punuar mësues vizatimi dhe letërsie në Lushnjë 1961-1973. Nga viti 1973 – 1983, për gabime ideore në krijimtari dhe veçanërisht në poemën Dielli dhe rrëkerat, ka punuar si kooperativist i thjeshtë në një kooperativë bujqësore të rrethit Lushnjë e në Komunale.

Gjatë gjithë kësaj periudhe konvaleshence ideologjike iu hoq e drejta e botimit. Gjatë viteve 1998-2001 ka qenë deputet në Kuvendin e Shqipërisë. Që nga viti 1969 ishte anëtar i LSHASH. Është nderuar me çmime kombëtare e ndërkombëtare. Është përfshirë në disa antologji në gjuhë të huaja si italisht, anglisht, gjermanisht, greqisht. Është dekoruar me Urdhrin “Naim Frashëri” të klasit III, të klasit I si dhe me Urdhrin “Naim Frashëri” i Artë. Është Qytetar Nderi i qytetit të Lushnjës. Është Nderi i Qarkut Fier. Ka fituar çmimin e madh “Poeti më i mirë i vitit” – 2017, dhënë nga Fondacioni Kulturor “Harpa”.

Humb jetën nga Covid gazetari dhe historiani i njohur shqiptar Nuri Dragoi

Covid merr një tjetër jetë ditë e sotme. Bëhet me dije se ka ndërruar jetë gazetari dhe historiani i njohur shqiptar Nuri Dragoi.

Lajmin e hidhur e kanë bërë me dije familjarët dhe të afërmit e tij përmes postimeve të bëra në rrjete sociale.

Dragoi ishte i prekur me Covid-19 prej disa ditësh por fatkeqësisht gjendja e tij shëndetësore nuk është përmirësuar dhe e ka humbur këtë betejë.

Miku i tij Tomorr Laze në postimin e tij në rrjete sociale shkruan se Dragoi ka ndërruar jetë sot në orët e para të mëngjesit.

Sot në orët e para të mëngjesit, pushoi së rrahuri zëmra e mikut tim të mirë, shkrimtarit të njohur, Nuri Dragoi. Kur Nuriu merte pjesë në gëzime e dasma tek dajllarët e tij në fisin LAZE, në Buzuq të Skraparit, ato 2-3 orë gjumë pas dasme, do ti bënte i qetë në dhomën time…

U prehsh i qetë në gjumin e përjetshëm, i dashur Nuri ! I paharruar kujtimi yt, vëlla ! (Foto të 8 viteve më parë, në një nga aktivitetet në Shoqata Tomorri Durres , gjatë promovimit të librit ” Sfidat e Poetit” me autor Nuri Dragoi, kushtuar poetit të madh, presidentit të shoqatës Tomorri, të madhit Xhevahir Spahiu)”, shkruan në rrjete sociale miku i tij Tomorr Laze“, shkruan ai.

“O Zot i Madh ku kam ardh, nuk asht ashtu siç ma kan përshkru”, studiuesja flet me Artan Fugën për martesat shqiptaro-serbe

PROF. DR. AKADEMIK ARTAN FUGA 

KRUSHQIT E PANGRIRË: MBI MARTESAT MES VAJZAVE SHQIPTARE DHE BURRAVE SERBË

Kur ish-studentja ime në lëndën e Komunikimit Ndërkulturor, Olta Murataj, në studimet Master në Letërsi të Krahasuar të Universitetit të Tiranë, komunikoi në “Messenger” me mua, thashë “sa kohë kam pa dëgjuar të rejat e saj”. Më shpjegoi që kishte qenë për disa vjet dhe kishte bërë një doktoraturë në një universitet shumë të mirë në Turqi, në fushën e sociologjisë. U gëzova sepse ajo tanimë kishte një formim ndërdisiplinor aq i rrallë në Shqipëri. Pastaj, në bisedë e sipër, më shpjegoi për temën e saj studimore: “Martesat mes vajzave shqiptare dhe burrave serbë në Sanxhak të Serbisë”. U hodha përpjetë. “Do të të bëj një intervistë,-i thashë,- unë, ish-profesori yt, do të bëj gazetarin modest dhe ti doktoreshën në Sociologji”. Olta, vajzë e mençur, e sjellshme, sot është ende pa një vend pune universitar në Tiranë. Askush fatkeqësisht nuk i di gjetjet e rëndësishme të punimit të saj të rrallë në Sociologji, bazuar mbi bazën e intervistave të thelluara dhe të historive të jetës, aq të munguara në vendin tonë. Olta Murataj ndofta nuk e di se çfarë shërbimi të madh i ka bërë kërkimit shkencor në Shqipëri, që lëngon, por unë e di. Ajo, me modestinë e saj, me një punim prej 300 faqesh që çdo shtëpi botuese e huaj do ta kishte botuar menjëherë, nuk e di ndoshta se fjalamanët, tjerrin në doktoratura fjali pa lidhje dhe pa kuptim, kurse ajo trajton një problem sa sociologjik, aq edhe gjeostrategjik për vendin e vet.

Olta kërkon vend pune! Çfarë turpi për ne që e shohim prej një viti të endet derë më derë dhe derrat e kënaqur flenë mbi titujt e dalë nga faqet e mbushura me fjalë pa përmbajtje! Kurajo Olta Murataj!

Kurajo Olta Murataj! … Të nesërmen kur u çova ishte shumë ftoftë. Unë jam martu n’tetor, dhe ishte shum ftoftë. Kur e pashë në mëngjes vendin thashë, “O Zot i Madh ku kam ardh, nuk asht ashtu siç ma kan përshkru” (Grua shqiptare, e martuar në Serbi).

Prof. dr. Akademik Artan Fuga: A mendoni se martesat shqiptaro-serbe janë një fakt i izoluar i rastit apo kemi të bëjmë me një nevojë të brendshme të segmenteve sociale në të dyja shoqëritë respektive?

Dr. Olta Murataj: Nuk e shoh si një fakt të izoluar, por, mendoj se ka ardhur si nevojë e brendshme e aktorëve të të dy shoqërive respektive. Burrat serbë zgjedhin të qëndrojnë në fshat në tokat që zotëron familja e tyre, për t’u kujdesuar për tokën, bagëtinë dhe prindërit e moshuar. Gratë serbe kanë braktisur fshatrat për një jetë më të mirë drejt qyteteve, duke refuzuar martesën në zonat rurale. Me shumë pak gra të mbetura në fshatra duket tepër e vështirë që burrat të mund të gjejnë bashkëshorte për të formuar familje. Kërkesa e tyre për martesë ka çuar në krijimin e një “tregu martesor” midis këtyre dy vendeve. Po ashtu, edhe fshatrat në Shqipëri po shpopullohen me shpejtësi, por, janë kryesisht burrat që largohen jashtë vendit për të gjetur punë dhe gratë mbesin pas. Në këtë mënyrë bëhet e vështirë për gratë shqiptare, sidomos në zonat rurale, të gjejnë partner për martesë. Të dyja palët i gjenden njëri-tjetrit për të përmbushur mangësinë që përballen në shoqëritë e tyre.

Pse martohen vajzat shqiptare me burrat serbë dhe pse nuk ka një lëvizje drejt Maqedonisë, Kosovës apo Malit të Zi? Sa raste ke studiuar dhe pak a shumë ku janë të shpërndara gratë shqiptare në Sanxhak sipas komunave apo fshatrave?

Martesat mes kulturave të ndryshme kanë qenë shumë të rralla dhe shpesh të padëshiruara nga shoqëria, pasi vazhdimisht është preferuar martesa homogjene, martesa me “tjetrin”, që është i ngjashëm në kulturë, në nacionalitet, racë, besim apo në statusin socio-ekonomik. Në Shqipëri, martesat mes grave dhe burrave shqiptarë me partnerë jashtë Shqipërisë, i ka fillesat pas rënies së sistemit komunist. Fillimisht, martesat e grave shqiptare me burrat grekë, italian e më vonë me burra me kombësi të ndryshme filluan të kthehen në fenomen normal. Në më shumë se dhjetë vitet e fundit burra nga Maqedonia, Mali i Zi, ashtu si dhe Shqiptarë të Kosovës filluan të martohen me gra shqiptare nga qytete të ndryshe të Shqipërisë. Përkatësisht, martesat e grave shqiptare me burrat serbë, unë i cilësoj martesa të orientuara nga individë të caktuar që kanë marrë përsipër rolin e shkuesit (mblesit) tradicional dhe nga agjencitë martesore. Pra, nuk është një kërkesë personale e palëve, por është “treg martesor” i iniciuar nga aktorë të jashtëm.

Bazuar nga rrëfimet e pjesëmarrësve burra dhe gra, kam arritur të veçoj arsyet thelbësore që kanë shtyrë palët të kalojnë kufirin në kërkim të partnerit të jetës. Këto arsye janë të renditura sipas frekuencës së përsëritjes nga çdo pjesëmarrës. Sipas burrave serbë janë: (1) mungesa e vajzave në vendin ku jetojnë, (2) refuzimi i grave serbe të martohen dhe të jetojnë në fshat, (3) “e dëgjuar nga të tjerë” se gratë shqiptare janë gra të lidhura me shtëpinë, që krijojnë familje, bëjnë mbi dy fëmijë, kujdesen për bashkëshortin dhe familjen e tij, pranojnë të jetojnë në fshat, bëjnë punët brenda dhe jashtë shtëpisë, nuk kanë shumë pretendime dhe nuk shpenzojnë shumë para, (4) mosha e tyre për t’u martuar, (5) nevoja për të krijuar familje, (6) dëshira për të pasur fëmijë dhe, (7) frika e të plakurit vetëm. Brenda hapësirës që na lejohet, po shkëpus disa zëra nga pjesëmarrës burra dhe gra lidhur me motivet që i kanë shtyrë drejt kësaj martese:

Vëllai im u martua me një vajzë shqiptare. Më pëlqente se ishte shumë e lidhur me punët e shtëpisë dhe kujdesej për nënën tonë, ishte e respektueshme me vëllain tim dhe me ne të tjerët. Duke e parë atë, mendova të gjeja dhe unë një nuse në Shqipëri për veten time (Pjesëmarrës, burrë 5).

Në fshatin ku jetoj, unë isha i dyti që bëra këtë martesë, kështu që nuk kisha dëgjuar shumë, ishte një rastësi që doli mirë. Fakti që do të gjeja dikë që do jetonte me mua në fshat, më bëri të shkoj në Shqipëri. A do jetë zgjedhje e mirë ose e keqe, nuk mund ta dish pa e provuar. Sot jam i kënaqur që kam vepruar kështu (Pjesëmarrës, burrë 6).

Arsyja kryesore ka qenë që unë të bëj familje, mos të mbetem vetëm, se nanën e babën sot i ke e nesër nuk i ke. Unë kam dashur me pas gru e fmi (Pjesëmarrës, burrë 7).

Ndërsa arsyet që shtyjnë vajzat shqiptare të pranojnë kërkesën për martesë: (1) mosha e martesës (në vendet rurale mosha është një faktor i rëndësishëm në martesën e vajzave; pas moshës 25 vjeçe kërkesat për martesë ulen shumë), (2) frika se mos mbesin në shtëpi “vajzën që nuk e mori askush” ose “lënesha” (3) mungesa e djemve shqiptarë (boshatisja e zonave rurale nga të rinjtë, sidomos nga djemtë), (4) martesa si detyrim social sepse “vajza duhet me e gjet shtëpinë e saj”, (5) jetesa në fshat pa perspektivë (martesa vjen si një mënyrë për t’u arratisur) (6) duke menduar se do jetojnë jashtë Shqipërisë krijojnë mendimin e një jete më të mirë, me kushte ekonomike më të larta, (7) kurioziteti për të parë një kulturën të re (8) shtysa që vjen nga familjarët dhe rrethi shoqëror.

Isha njëzet e nëntë vjeçe dhe gjaja ma e tmerrshem kur m’thoshin “ke met te shpia”. Kjo për vajzën asht gjaja ma e tmerrshme. Kur të thonë, “me kan e mirë s’kishe met n’shpi”. Ma mirë me kan e dek, kur je shnosh si molla, e shkatht e me t’than ai tjetri ki met n’shpi (Pjesëmarrëse, grua 8).

Ça të bajshe te vllai? Ça me ba? Me nejt në shërbim të kunats dhe vllaut, e fmive t’kunats me t’than “t’ishe kan a mire kishe shku te burri jot” – ma mire shko te puna jote sido të jetë (Pjesëmarrëse, grua 9).

Meshkujt shqiptarë kan ik e krejt po martohen me gra t’huja. N’fshat ku ishim na nuk ka pas mbet asnjë djal i ri, krejt ikën. Se shqiptart [djemtë shqiptarë] shkojnë e marrin gjithçka jasht shtetit dhe i lan shqiptaret që janë ari [floriri] (Pjesëmarrëse, grua 10).

Për shkak të paragjykimeve në lidhje me martesën e tyre, që individët pjesëmarrës në këtë studim kanë jetuar, ndjeshmëria e tyre individuale për të rrëfyer jetën martesore ishte shumë e lartë, sidomos te pjesëmarrëset gra shihej më shumë. Si studiuese, pjesa më e vështirë, ka qenë të fitoj besimin e tyre, me qëllim që të realizohet një bisedë (intervistë) sa më miqësore dhe e sinqertë që të mund të arrijmë të kuptojmë arsyen e vërtetë që i ka shtyrë këta individë drejt këtyre martesave. Ashtu siç thekson Patton (2001: 340-341) “Ne intervistojmë njerëzit për të zbuluar prej tyre ato gjëra që nuk mund t’i vëzhgojmë drejtpërdrejt…”. Në këtë studim janë realizuar intervista të thelluara me 42 gra dhe 31 burra, në total 73 individë, ndër ta 30 janë çifte (për arsye të ndryshme, nuk ka qenë e mundur që për çdo të intervistuar grua të jetë pjesë e studimit edhe bashkëshorti).

Rastet studimore janë kryer në Jugperëndim të Serbisë, rajon ky që në periudha të ndryshme historike është njohur me dy emërtime, Rashka dhe Sanxhak (Raska dhe Sandzak) – në gjashtë komuna Novi Pazar, Sjenica, Tutin, Priboj, Prijepolje dhe Nova Varosh, qytetet e të cilave mbajnë të njëjtët emra. Intervistat janë kryer në komunat më përqendrim më të madh të këtyre martesave si, në Sjenicë (në nëntë fshatra të kësaj komune), në Novi Pazar (në një fshat) dhe në Tutin (në tre fshatra), përveç dy intervistave që janë realizuar në qytetin e Jagodin-ës dhe Kraljevo. Gratë shqiptare të martuara atje, kryesisht janë nga Veriu i Shqipërisë, me përjashtim të disa rasteve nga Shqipëria e Mesme.

Çfarë karakteristikash kanë familjet e formuara? Në çfarë ekonomie familjare punojnë ata? Cili është etniciteti i burrave, janë serbë apo turq? Cila është mosha e grave shqiptare dhe mosha e burrave serbë dhe sa është diferenca në moshë mes partnerëve? A kanë qenë më parë të martuara gratë shqiptare apo është martesa e tyre e parë?

Burrat pjesëmarrës në këtë studim kishin jetuar dhe vazhdonin të jetonin pranë familjes së tyre (me përjashtim të gjashtë rasteve që para se të martoheshin kishin jetuar disa vite larg shtëpisë, por në kohën e martesës kishin zgjedhur të kthehen në fshatrat e tyre). Jetesën e kishin të lidhur ngushtë me prodhimet bujqësore që merrnin nga toka, nga kafshët si dhe shitjen e tyre. Në ato zona rurale ku toka bujqësore ishte e paktë, banorët (si dhe pjesëmarrësit në këtë studim) sigurimin e jetesës nuk e kishin nga punimi i tokës dhe bagëtia, por nga puna e lëndëve drusore. Në disa familje, në këto zona, intervistat janë zhvilluar kryesisht vetëm me gratë, pasi burrat ishin në pyll dhe ktheheshin vonë në shtëpi. Në fshatrat afër komunës së Sjenicës ku kishte shumë fusha dhe livadhe, e po ashtu ndodhej dhe miniera e kromit, pjesëmarrësit në këtë studim mbanin shumë bagëti dhe krahas punës blegtorale punonin dhe në minierë. Pjesa më e madhe e burrave ishin të lidhur me tokën dhe bagëtinë, por në varësi të zonës ku jetonin, disa prej tyre, ishin të angazhuar dhe me punë të dyta si në minierë, komunë, polici, roje. Kurse gratë, përveç njërës, e cila punonte në fasoneri, të gjitha ishin të angazhuara me punët brenda shtëpisë dhe punët blegtorale jashtë shtëpisë (si mjelja e bagëtive, kujdesi për tokën).

Sa i përket etnicitetit, burrat pjesëmarrës kanë deklaruar se i përkisnin etnicitetit serb dhe se ishin të krishterë ortodoksë. Mosha mesatare e pjesëmarrësve në kohën kur kanë bërë martesën ishte për gratë 32 vjeçe, për burrat 47 vjeç. Diferenca në moshë mes këtyre çifteve është 15 vite, kurse mesatarja e jetës martesore nga koha e intervistave 8 vite. Nga të intervistuarit burra, asnjë prej tyre nuk ka qenë më parë i fejuar apo i martuar, ndërsa gratë njëra prej tyre më parë e fejuar dhe një tjetër e martuar, ndërsa të tjerat deklarojnë se nuk kanë pasur një fejesë apo martesë të mëparshme.

Këto çifte sa fëmijë kanë mesatarisht? Kanë formuar familje më vete apo jetojnë me familjet e burrit? A ka divorce dhe, nëse ti di, cilat janë arsyet e shprehura për divorc? Nëse ka, çfarë ka bërë gruaja shqiptare, është kthyer apo jo?

Nga 42 gratë e intervistuara, nga koha kur është bërë ky studim, 6 prej tyre nuk kishin fëmijë, ndërsa të tjerat kishin mesatarisht nga 3 fëmijë secila; gjithsej nga këto martesa kishin ardhur në jetë 92 fëmijë. Këto çifte nuk kanë krijuar familje më vete, por kanë nisur jetesën në familjet e bashkëshortëve serbë, kryesisht me prindërit e tyre e shpesh edhe me vëllezërit apo motrat e bashkëshortit. Nëse me familje bërthame do t’i referohemi burrit, gruas dhe (nëse kanë) fëmijëve, nga 42 gratë pjesëmarrëse, nga koha e këtij studimi, 17 prej tyre jetonin në familje bërthamë (një pjesë e tyre e ishin nisur jetën të paktën me njërin nga prindërit e bashkëshortit, por që ishte ndarë nga jeta); dhe 25 prej tyre jetonin me bashkëshortin, fëmijët, prindërit e bashkëshortit (të paktën me njërin nga prindërit) dhe disa raste me vëllain/motrën e bashkëshortit.

Gjatë kohës në terren kam dëgjuar për raste divorcesh mes martesave shqiptaro-serbe, dhe sipas atyre grave që kam hapur këtë bisedë, janë të ndryshme arsyet që çojnë në ndarje; mund të jenë mosmarrëveshjet mes bashkëshortëve për shkak të kulturave të ndryshme, ose pakënaqësitë që mund të kenë gratë shqiptare në lidhje me kushtet e jetesës. Në raste të divorceve, gratë shqiptare braktisin familjen e bashkëshortëve dhe janë kthyer në vendin e tyre.

Sjellja e përditshme në këto familje, qoftë mes bashkëshortëve apo familjarëve të tjerë? Gjuha që përdoret brenda në familje? Besimi fetar i grave shqiptare? Besimi fetar i fëmijëve? Gjuha që përdorin fëmijët? A dinë shqip fëmijët, dhe nëse i pyet çfarë jeni si përgjigjen ata? Marrëdhënia e këtyre familjeve me krushqinë shqiptare, si është?

Gjatë vitit të parë, këto gra, në çdo ditë të jetesës së tyre, janë në një proces të pandërprerë mësimi, përthithje dhe përvetësimi të çdo gjëje që shohin, që dëgjojnë dhe përjetojnë. Veçanërisht tre muajt e parë janë jashtëzakonisht të vështirë, pasi komunikimi me fjalë nuk ekziston, vetëm me shenja, me të prekur dhe me gjeste. Pas muajit të tretë, fillojnë të mësojnë fjalë të objekteve, të ushqimeve, fjalët përshëndetëse ose ndërtimin e fjalive të shkurtra. Sipas grave pjesëmarrëse, pas muajt të gjashtë ato fillojnë të kuptojnë, por duhet një vit (deri në një vit e gjysmë) që të fillojnë të flasin pa vështirësi. Sipas pjesëmarrësve, çdo gjë fillon me “tregoj” dhe “shkruaj”.

Burrat shprehen se fjalët e para që ua kanë mësuar bashkëshorteve kanë qenë objekte në shtëpi dhe më shumë fjalë që lidhen me kuzhinën. Sipas tyre çdo gjë fillon me “prek objektin” dhe “shkruaj”. Burrat shprehen se fjalët e para kanë qenë objektet rreth tyre (orenditë e shtëpisë, enët e kuzhinës, ushqimet, emrat e kafshëve). Ata tregojnë se kanë prekur objektin duke i thënë emërtimin në serbisht (disa herë) dhe gratë e tyre kanë shkruar fjalën që kanë dëgjuar në serbisht dhe kuptimin në shqip. Në disa raste, gratë shprehen se kanë përdorur fjalor serbisht-shqip, duke thënë se fjalori ka qenë një ndihmesë shumë e madhe. Me mësimin e gjuhës, gradualisht nis dhe procesi i adoptimit. Gratë fillojnë të kuptojnë dhe të njohin familjarët më të cilët jetojnë, fillojnë të njohin bashkëshortin, me të cilin ndajnë shtratin, fillojnë të kuptojnë bisedat familjare, të shkëmbejnë biseda me komshinjtë dhe të bëjnë pazarin e shtëpisë. Pra, është gjuha që i lidh me vendin, i bën të kuptojnë botën rreth tyre.

Gjuha e folur dhe e përdorur brenda në familje është vazhdimisht gjuha Serbe. Përveç tri grave që janë të besimit mysliman, tridhjetë e nëntë të tjera i përkisnin besimit katolik. Pas martese u është dashur të ndryshojnë besimin fetar, nga feja e krishterë/myslimane në fenë ortodokse. Rastet më të shumta shprehen se ky ndryshim nuk ka qenë i dëshiruar, por ka ardhur si kërkesë nga bashkëshorti dhe familjarët e tij. Kur flisnin për besimin fetar, këto gra i referohen vetes si dy persona: jam ortodokse në Serbi dhe katolike/myslimane në Shqipëri.

Dukej qartë se identiteti i tyre fetar ishte lëkundur, por nuk kishte humbur akoma. Ato shpreheshin se fëmijët e tyre kishin besim ortodoks dhe nuk kishin menduar asnjëherë që t’u përcillnin besimin e tyre. Gjuha që përdornin fëmijët ishte serbishtja, por edhe vetë ato tregonin përpjekje për t’u mësuar gjuhën shqipe. Kishte fëmijë që flisnin dhe kuptonin shumë mirë shqip apo fëmijë që më shumë kuptonin sesa flisnin, por dhe raste që arrinin të kuptonin dhe flisnin vetëm përshëndetjet bazë. Të dyja palët shpreheshin se marrëdhëniet me krushqinë shqiptare i kishin shumë të mira dhe se të dyja palët vizitonin njëra-tjetrën sa herë që krijoheshin mundësitë. bw


Send this to a friend