VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Simon Stefani – raport sekret më 1977: Të largoni nga Teatri, Robert Ndrenikën, Anagnostin dhe Shytin

By | July 17, 2017

Komentet

25 PRILL 1993 – 2018 PAPA GJON PALI II TEK GJERGJ KASTRIOTI – SKENDERBEU – Nga Fritz RADOVANI

 

“Historia endè nuk e ka njohtë até që ka ngja në Shqipni…”

25 Prill 1993, kur Papa Gjon Pali II, po hynte fitimtar në Katedralen e rindertueme të Shkodres, ditë në të cilen Ai puthi Token Shqiptare, Token e rijtun në shekuj me gjakun e Shenjtë të mija Martirëve Shqiptarë, e së fundit të ramë nën shpaten  komuniste e barbare. Na dukej e pabesueshme se jemi tue pa me sy Burrin ma të madh të Shekullit që me doren e Tij, po na bekonte e po na ringjallte Fenë në zemrat tona!

Ishte po, Ai Papë, që në qershorin e vitit 1991, Burrnisht kishte refuzue kerkesen e tradhëtarit dhe zbatuesit të “Revolucionit Kultural” Ramiz Alia, në vitin 1967 në Shkoder, per me vizitue Vatikanin, me shpresë mashtrimi per me ruejtë postin e presidentit.

Ishte Ai Papë që porsa mërrijti i dhuroi Qytetit të Shkodres Fuguren e Zojës së Këshillit të Mirë dhe e vendosi me doren e Tij, tue e bekue Gurin e rindertimit të Kishës së Zojës brijë Kalasë Rozafat, për të treten herë e shkatrrueme mbas 1967 nga anadollakët. Mesazhi i Tij ishte: “T’i kthehet vendit dhe Popullit Tuej paqa, një jetë ma e mirë dhe zhvillimi social simbas traditave njerzore e fetare të kësaj tokë” (26 Prill, Vatikan).

Ishte Polaku Vojtila, që kur Bashkimi Sovjetik kërcënoi Poloninë atje për lëvizjet demokratike deklaroi: “Nëse një ushtar sovjetik do të shkelin kufinin polak, unë do të çveshëm si Papë dhe do të shkoj me luftue atje për Lirinë e Atdheut tim!”

Papa Gjon Pali II asht njohësi ma i saktë i Shqipnisë robnueme komuniste dhe per këte t’i referohemi Atij: “Kam ardhë këtu për me ju shpreh nderimin tim Vllazënor edhe komunitetëve të ndryshme fetare që bashkjetojnë këtu prej shekujsh: Komunitetit Kristjan Ortodoks dhe Komunitetit Mysliman, të cilëve, u sjellë një përshëndetje të përzemërt…Kam ardhë për me i shfaqë çdo Shqiptari admirim dhe mbështetje në këte fazë delikate të kalimit historik dhe të të shumë së dishruemes ringjallje shoqnore e shpirtnore.

Të dashtun Vllazën e Motra! Sa herë në të kaluemen ju asht dashtë ta mbroni me forcë identitetin tuej. Me një angazhim të tillë sikur edhe vetë ky shesh na e kujton u shque Figura e naltë e të Krishtenit Gjergj Kastriotit – Skenderbeut, i respektuem nga Papët e Romës dhe përjetësisht i gjallë në kujtimin e Popullit Shqiptar…

Ju keni vuejtë për Kombin Tuej. Prandej dhe keni të drejtë ta doni kaq shumë. Populli i juej kaloi një tragjedi me të vërtetë tronditëse nën shtypjen komuniste.

Ishte vërtetë i tmershëm përftyrimi i jetës njerzore nën rregjimet totalitare si ai që ju keni njohtë, ku njeriut i mohohej një nga të drejtat ma thelbësore: Liria e shfaqjes së mendimit dhe e besimit të tij si dhe liria e ndërgjegjës. Mohim ky, që shpesh merrte formën e një shtypjeje të tmershme. A ka gja ma të randë sësa mbyllja e Tempujve të çdo besimi dhe, a nuk u dënuen me vdekje priftërijtë, vetëm pse guxuen të ushtronin rritët fetare? A nuk u përsekutuen besimtarët tue u burgosë ose tue u fye me të gjitha mënyrat?

Në vendin tuej të vishkulluem mashumëse asnjë vend tjetër nga përsekutimi asht e thjeshtë me gjetë gjurmët e katakombëve të lashta kristjane dhe t’arenave ku, dëshmitarët e Krishtit hidheshin me dhunë për me ushqye bishat.

Këtu kje një luftë e ashpër kundër Fesë, simbas një vije dogmatike të një programi shoqnor dhe politik, i mbështetun nga ideologjia komuniste…

Dukej sikur mjeti ma i domosdoshëm për me realizue e trumbetue “Parajsën në tokë” kje tue i mohue njeriut atë forcë që e lidhë me Krishtin, forcë kjo, rreptësisht e dënueme si një “dobësi e pandershme për njeriun”.

Në të vërtetë kjo forcë e pame jo me atë sy ishte ma shumë dishka shqetësuese për ata, ashtu si e treguen faktët. Përsoni njerëzor në të vërtetë me energjinë që vjen nga Feja, nuk lejon lehtësisht të hidhët në anonimatin kolektiv…

Ajo që ka ngja në Shqipni të dashtun Vllazën dhe Motra, nuk asht pa kurrë në historinë e njerëzimit. Asht e vërtetë se edhe në Përandorinë Romake janë ba përndjekje të ashpra ndaj të Krishtenëve, por atëherë ishte fjala për shtet i cili në emën të një feje, asaj pagane, luftonte ata që mbështetshin Ungjillin e Krishtit. Kurse këtu, shteti asht përpjekë me shue çdo shprehje fetare në emën të një ateizmi radikal, të mbështetun në një sistem universal dhe përgjithësues. E gjithë kjo ndodhte në një kohë kur askush nuk mund të ndërhynte për me mbrojtë dinjitetin e njerëzve që u ishte mohue gjithshka, tue i çveshë deri nga ma “njerzoria”, liria e tyne…

Drama e Juej Shqiptarë të dashtun, zgjon interesimin e gjithë Kontinentit Europian dhe asht e domosdoshme që Europa mos t’ Ju harrojë!

Dhe në fakt ky duhët të jetë pikësynimi sot, me këthye shpejt fletën tue mos harrue atë që ka ekzistue për me shikue përpara. Pikëpamje kjo, që në një prizem vështrimi asht e drejtë e, madje, e domosdoshme, por me një kusht, që me mbetë gjithmonë në kujtesën tonë ajo që ngjau në të kaluemen. Në të vërtetë ky asht kusht i domosdoshëm për mos me u rikëthye tek të njajtat gabime të përlotuna dhe, asht shtegu ma i mirë për një proçes pajtimi të vërtetë. Por, kjo liri besimi fetar të cilën Ju, ma në fund po e shijoni, nuk asht vetëm një dhuratë e çmueshme e Zotit për ata që kanë hirin e Fesë, por asht një dhuratë për të gjithë, sëpse ajo, asht thëmeli i garancisë për çdo shprehje tjetër të lirisë. Ajo prek njeriun në intimitetin e vet, në atë cep të Shenjtë dhe të padhunueshëm që asht ndërgjegja, ku, kenja njerëzore takohët me Krijuesin dhe fiton ndërgjegje të plotë të dinjitetit të vet.

Nga një liri e tillë, e trajtueme ashtu siç duhët, nuk ka përshka ti trembemi asnjë shrregullimi njerzor. Besimi i çiltër në Té nuk i përçanë njerëzit por përkundrazi, i bashkon me gjithë veçantitë e tyne. Si na e mëson edhe Feja, nëse kemi një Krijues të perbashkët që të gjithë jemi Vllazën. Kështu, që Feja, asht një kështjellë mbrojtëse kundër totalitarizmit dhe një kontribut vëndimtar për një vllaznim human.

Liria  e vërtetë fetare i shpëton ngacmimëve të intolerancës dhe të sektarizmit, dhe ofron mënyra dialogu të respektueshëm dhe konstruktiv…

Shqipni, qendro në naltësinë e kësaj beteje të madhe!

Rruga që do të bash nuk asht aq e lehtë. Endè ka plagë të pambylluna. E kaluemja lé të shërbejë si mësim por kurrë mos të të shtyjë në hakmarrje mëllefesh.

 

Tashti asht koha për me shkue me besim drejt së ardhmës.

E madhe asht detyra që të pret për të cilën tashma e ké fillue punën më një zell të lavdrueshëm. Në përpjekjen për rimëkamjen ekonomike asht e domosdoshme që të gjithëve t’ u garantohët puna e, ajo që asht ma esenciale për me jetue me dinjitet, lé ti bashkohët edhe vullneti për t’ a konsolidue demokracinë tuej të ré.

Kjo nuk arrihët pa çmue si duhët disa vlera thelbësore tue fillue sëpari nga dinjiteti i jetës njerëzore. “Një demokraci pa vlera, -kam shkrue n’ Encilklikën Centesimus Annus-mund të shndërrohet lehtësisht në një totalitarizëm të hapun ose të fshehtë, si po na e tregon edhe historia… ” (25 Prill 1993, Në sheshin Skenderbeu, Tiranë).

***

Dhe unë, po persëris: “Historia endè nuk e ka njohtë até që ka ngja në Shqipni…

Drama e Juej Shqiptarë të dashtun, zgjon interesin e mbarë Kontinentit Europjan dhe asht e domosdoshme që Europa mos t’ Ju harrojë!

Melbourne, 25 Prill 2018.

Torturat në burgun e Burrelit, zbulohet letra e Dom Simon Jubanit drejtuar KQ të PPSH

Zbulohet për herë të parë letra e klerikut Dom Simon Jubani në Burgun e Burrelit, e shkruar në vitin 1971 për Komitetin Qendror të Partisë së Punës. Letra është publikuar nga ish-drejtori i Arkivave në Ministrinë e Brendshme, Kastriot Dervishi. Në letrën dërguar Komitetit Qendror, Dom Simon Jubani përshkruante torturat që ju bëheshin të burgosurve në Burrel. Dom Simon Jubani, i cili rridhte nga një familje e devotshme katolike nga Shkodra, vuajti 21 vite burg në burgjet e diktaturës, ndërsa në vitin 1991 mbajti meshën e parë në Kishën Katolike, pas rrëzimit të regjimit.

“Dom Simon Jubani ishte ndër të burgosurit politikë më të jashtëzakonshëm gjatë periudhës së regjimit komunist. U dënua radhazi 6 herë duke qëndruar në burg në vitet 1964-1989. Në letrat që drejtonte asnjëherë nuk shprehte lutje dhe nuk e fshihte faktin se ishte antikomunist e kundër regjimit. Më poshtë, do gjeni një letër në të cilën bëhen të njohura torturat anësore në burgun e Burrelit,” shkruan Kastriot Dervishi.

Letra e plotë e Dom Simon Jubanit

Komitetit Qendror

Tiranë

Nga torturat më shtazarake që pësojmë në burgun e Burrelit s’pari është tymi i druve ose i qymyrgurit që ndizet në mangall midis dhomës ku vuajmë dënimin. E dyta (është) zhurma që nuk pushon ditë as natë.

Nuk pretendoj të kem banjo ashtu sikurse thuhet se kemi, as nuk kërkoi me na çlirue prej shputave, grushteve, fyerje të përditshme, por u lutem shumë urdhëroni autoritetin e Burrelit të na çlirojnë prej tymit që na verboi sytë dhe na mori frymën, të na çlirojë prej zhurmave që na shkatërruan sistemin nervor, s’pakut mos të kena zhurmë kur flejmë.

Për arsyet e naltpërmenduna janë ba shumë greva urie, shumë vetë kanë dalë prej dhomave për të shkue me u shlodhë në birucë, pa tesha, në çimento për ditë dhe net, shumë protesta dhe ankesa janë drejtuar deri në Tiranë, por mjerisht, burgu i Burrelit, vazhdon të mbetet simboli i terrorit brenda e jashtë atdheut.

Kaq për njoftim

I burgosuri, Simon Jubani

Burrel, 16.12.1971

Marrë nga Observatori i Kujtesës

Albanologut Milan Shuflaj emrin dhe gjakun ia ruan Shqipëria – Nga Kujtim Mateli

Viti i Gjergj Kastriot Skënderbeut, siç është quajtur viti 2018, në kuadër të 550 vjetorit të vdekjes së tij, është një vit i shenjtë për shqiptarët kudo që ata ndodhen. Në këtë kuadër, Forumi i mbrojtjes së Trashëgimisë Historike Kulturore Kombëtare organizoi këto ditë një veprimtari shkencore përkujtimore për nder të albanologut kroat Milan Shuflaj me temë: “Milan Shuflai-dëshmori i Albanologjisë dhe mik i përjetshëm i shqiptarëve”. Fjalën e hapjes e mbajti kryetari i Forumit të mbrojtjes së Trashëgimisë Historike Kulturore Kombëtare akademik Pal Trashaj, i cili me punën e tij të pandalur është bërë gardiani i kësaj pasurie mbarëkombëtare. Pasi foli për rëndësinë e kësaj figure të shquar të Albanologjisë, për kontributin e tij të çmuar, falënderoi të gjithë pjesëmarrësit e shumtë të këtij takimi. Ishin të pranishëm nga të gjitha trojet shqiptare dhe diaspora, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Akademia e Shkencave Shqiptaro-Amerikane, Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Kosovës, shkrimtarë, studiues dhe historianë, njerëz të artit dhe kulturës, si dhe grupe folklorike nga jugu në veri. Përmendim disa prej tyre si: akademik Gudar Beqiraj, akademik Skënder Kodra,  akademik Agron Fico, akademik Flori Bruqi,  znj. Xhevahire Xhelaj, shkrimtari Arben Kondi, historianët: Nuri Dragoj, Eleni Kocaqi dhe Agustin Maka , studiuesi Anastas Shuke, av. Agron Gjedia, dhe shumë të tjerë që kishin mbushur mjedisin ku u zhvillua ky takim.
Presidenti i kompanisë  “Stefani &CO”,  prodhuesi i birrës së famshme Stela, dr. Stefan Pinguli për mbarëvajtjen e kësaj veprimtarie kishte vënë në dispozicion mjediset kulturore të kompanisë së tij. Takimi mori një gjallëri të veçantë, kur në skenë u ngjit grupi i Bënçës, një nga grupet më të spikatur jo vetëm të rrethit të Tepelenës, por dhe të krejt Labërisë. Mjeshtrat e mëdhenj të këngës, Parua dhe Goliku që aq bukur e shprehin këngën e trevave Jugore, sollën për të pranishmit emocione të forta. Ajo sallë e vogël u kthye në një skenë festivali. Këngë të moçme që sollën pranë pjesëmarrësve historinë tonë të lavdishme, në përpjekje me armiq të egër dhe barbar, por dhe me fuqi evropiane që nuk e mbështetën Shqipërinë në ato çaste historike të formimit të kombit shqiptar. Gabriel Raposhi, këngëtari nga Shkodra, i solli sallës të tjera emocione. Zëri i tij melodioz u shoqërua me duartrokitje të vazhdueshme duke shoqëruar ritmin e këngës.
Dr. Stefan Pinguli mbajti kumtesën për jetën dhe veprën e albanologut të shquar Milan Shuflaj, i cili u lind në vitin 1879, në Lepoglavë të Kroacisë. Shkollën fillore e mbaroi në vendlindje, ndërsa gjimnazin klasik në Zagreb, ku laureohet si nxënësi më i mirë i gjeneratës së tij. Studion shkencat shoqërore në Universitetin e Zagrebit. Doktoron në vitin 1901. Menjëherë pas doktoratës, Shuflaj i futet punës për sistematizimin, mbledhjen dhe përshkrimin e dokumenteve mesjetare nga arkivat e qyteteve bregdetare dalmatinase për “Codex Diplomaticus”. Këtu ishin kontaktet e para të studiuesit të ri me lëndën e vëllimshme dhe të pahulumtuar fare, që i takonte Shqipërisë. Në vitin 1902, Shuflaj mbron me sukses provimin për profesor në shkencat ndihmëse të historisë, në Universitetin e Zagrebit. Punoi shumë për të thelluar njohuritë e tij në fushë të Albanologjisë duke i dhënë lexuesit të kohës së tij, por dhe brezave të sotëm disa vepra të mrekullueshme. Për veprimtarinë shkencore të Milan Shuflajt në fushë të Albanologjisë u interesua dhe qeveria e Mbretërisë Shqiptare, e cila shprehu gatishmërinë e saj që të hiqte shpenzimet për një ndërmarrje të tillë kaq serioze dhe të vlefshme. Dr. Milan Shuflaj ftohet të vizitojë Shqipërinë. Pas shumë peripecish, rreth pajisjes me pasaportë, ai arrin në Shqipëri më 12 janar të vitit 1931. Vritet nga dora e kriminelëve serbë më 18 shkurt të vitit 1931, një ditë pas kthimit nga Shqipëria, duke lënë pas shumë studime të papërfunduara në dorëshkrim, një pjesë e mirë e të cilave ruhet në Arkivin Shtetëror të Kroacisë, në Zagreb. Për vrasjen e dr. Shuflajt kanë reaguar shumica e intelektualëve të kohës, në mesin e të cilëve edhe shkencëtari i njohur Ainshtain.

Këtë takim shkencor përkujtimor të organizuar nga Forumi i mbrojtjes së Trashëgimisë Historike Kulturore Kombëtare e përshëndeti dhe akademik Gudar Beqiraj, i cili ka kryer detyrën e kryetarit të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë,  i falënderoi të pranishmit dhe organizatorët e këtij takimi dhe nënvizoi kontributin e madh që Milan Shuflaj i ka dhënë Albanologjisë, kontribut të cilin e vulosi me jetën e tij.
Zëvendës kryetari i Akademisë së Shkencave Shqiptaro-Amerikane, prof. dr. Agron Fico, solli përshëndetjet e diasporës dhe të institucionit shkencor që ai përfaqëson duke lartësuar kontributin e akademik Pal Trashaj në veprimtaritë që organizon për të sjellë sa më pranë njerëzve figurat e ndritura që kanë dhënë kontribute të çmuara për kombin tonë. Vlerësoi figurën madhore të albanologut Milan Shuflaj dhe kontributin e tij të pazëvendësueshëm.

Të pranishmit i përshëndeti nënkryetari i Bashkisë Lezhë, z. Ardian Laçi, i cili vuri në dukje kontributin e lezhianëve në mbështje të Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastriot Skënderbeut, dhe qytetin e Lezhës si vendin ku Skënderbeu kishte kontakte të vazhdueshme me përfaqësuesit e botës evropiane dhe vendprehja e eshtrave të tij. Konfirmoi gjithashtu dhe angazhimin e tij për të bërë më shumë në të ardhmen dhe nga Bashkia e Lezhës.

Shkrimtari dhe akademiku Flori Bruqi, foli për jetën dhe veprën e akademik Skënder Kodrës, i pranishëm në atë takim, cili u lind më 13.05.1946 në Istog të Kosovës, ku kreu shkollën fillore. Shkollën e mesme e vazhdoi në Gjakovë dhe Pejë. Autoritetet qeveritare serbe e burgosën për motive patriotike. Në shumë raste kaloi nëpër burgjet e Prishtinës, Gjakovës, Ferizajt, Suharekës në Ce Zene të Beogradit dhe veçanërisht në burgun e Pejës.
Një nga pikat kulmore të tij është dhe pjesëmarrja në Luftën e Kosovës të vitit 1999, në ndihmë të të dëbuarve kosovarë, në kampet e shumta në Shqipëri, si dhe në spitalin Ushtarak në Tiranë. Djali i tij Isai, ushtarak dhe i lindur në SHBA, u radhit në radhët e UÇK-së në Kosovë, ashtu si dhe shumë të tjerë nga të afërmit e familjes Kodra. Është kryetar i Akademisë së Shkencave Shqiptaro-Amerikane.
Historiania Eleni Kocaqi, tërhoqi vëmendjen e të pranishmëve me ligjëratën e saj. Ajo theksoi rolin e madh të albanologut Milan Shuflaj, në përballje me qarqet antishqiptare që kërkonin zhdukjen e Shqipërisë nga harta e Evropës dhe tjetërsimin e trojeve shqiptare nga fqinjët tanë.
Prof. Ago Nezha, kryetar i shoqatës “Labëria” i përshëndeti të pranishmit duke theksuar rolin e madh dhe kontributin e figurave të shquara të kombit tonë.
Vëmendjen e pjesëmarrësve e tërhoqën këngëtarët Llesh dhe Gjin Prenga, instrumentisti Gjovalin Ndreca dhe recituesi i talentuar Kolë Kunora.
Mbylljen e punimeve e bëri organizatori i këtij takimi, akademik Pal Trashaj. Në emër të forumit që ai përfaqëson vlerësoi kumtesat dhe fjalën përshëndetëse të pjesëmarrësve si një vlerë të çmuar në mendimin shkencor në fushë të Albanologjisë duke rreshtuar dhe disa figura të tjera historike dhe shkencore që kërkojnë të marrin vëmendjen e duhur në të ardhmen,
Në mbyllje të këtij shkrimi nuk mund të lihet pa përmendur moderatori i këtij takimi, z. Marce Llacaj, i cili me fjalën e tij artistike, i dha vlerë dhe risi këtij takimi.
Në kuadër të Vitit Gjergj Kastriot Skenderbeu, takime të shumta kanë planifikuar shoqata dhe organizata që veprojnë në trojet shqiptare dhe në diasporë. Sjellja sa më pranë njerëzve, e figurave të shquara që janë bërë pjesë e lavdishme e historisë së popullit tonë, do të bëjë që shqiptarët ta duan më shumë atdheun e tyre dhe të kontribojnë për të, akoma më tepër në të ardhmen.

 

Ministri i Ramës i zhytur në luks, ja pasuria (dokumente)

Emri i ministrit të Infrastrukturës dhe Energjisë, Damian Gjiknuri është më i lakuari në media nga ministrat e Qeverisë “Rama 2”.

Ndaj Gjiknurit janë drejtuar akuza nga spektri politik në lidhje me afera të dyshimta korruptive, ku në lojë kanë qenë shuma marramendëse parash.

Kujtojmë se Gjiknuri është  një nga ministrat e akuzuar për mega aferën e ÇEZ.

Sipas Kontrollit të Lartë të Shtetit, shtetit shqiptar i është shkaktuar një dëm financiar prej 479 milionë eurosh nga marrëveshja për zgjidhjen me mirëkuptim mes palëve e arritur nga qeveria dhe grupi çek ÇEZ, i cili ishte pronar i 76 për qind të aksioneve të Operatorit të Sistemit të Shpërndarjes.   Si përgjegjës për këtë dëm, gishti akuzues u drejtua ndaj  Damian Gjiknurit.

Më herët opozita,ka hedhur dyshime se Gjiknuri, ka krijuar pasuri të dyshimta, në bazë të kësaj afere.

Nëse vërejmë të dhënat e pasurisë të deklaruara pranë ILDKPKI-së, ndër vite, konstatojmë se vetëm me një rrogë ministri dhe me një pagë të bashkëshortes së tij, Gjiknuri ka jetuar në luks.

Një luks i tillë i përshkruar me shifra të mëdha në një Shqipëri të varfër, natyrisht që lë të mendosh se vetëm një vetting në politikë, mund të zbardhë korrupsionin ministror dhe jo vetëm.

Përgjatë viteve 2012-2015, Gjiknuri rezulton të ketë marrë hua nga bashkëshortja, ndërsa ka deklaruar të ardhura nga punët private.

Përgjatë  tre viteve, 2012-2015, familja Gjiknuri, me të ardhurat e siguruara, kanë  shlyer pjesërisht kreditë që kishin marrë për një banesë me vlerë 50 milion lekësh si dhe kredinë për një makinë në vlerën e 18 200 euro.

Sipas të dhënave të Open Spending Albania, në vitin 2015, rezulton se  Ministri i Energjisë dhe Industrisë, Damian Gjiknuri,  ka të ardhura 1,671,249 nga paga si ministër dhe shpërblimet. Ndërsa tre llogari bankare të ministrit janë pakësuar, përkatësisht, 61,621 lekë, llogari 2,080 lekë dhe llogari e bashkëshortes me 436,869 lekë, disa llogari të tjera janë shtuar.

Ndërkohë të tjera llogari janë  shtuar me 87,200 lekë,    me 10,053 lekë si dhe llogari e shtuar në valutë të biznesit me 9,702 lekë.  Bashkëshortja e ministrit Gjiknuri ka marë kredi për të blerë një automjet “Mercedes Benz” në vitin 2015 me vlerë 44,000 euro.

Në vitin 2016, luksi i Gjiknurit ka arritur kulmin.

Sipas të dhënave në deklaratën e pasurisë së Gjiknurit, të marrë pranë ILDKPKI-së, në vitin 2016, Gjiknuri ka porositur një apartament të ri banimi prej 199.5 metrash katrorë.

Vlera e këtij apartamenti banimi është 271 mijë e 450 euro, nga të cilat Gjiknuri ka paguar këstin e parë prej 100 mijë eurosh.

Diçka tjetër që bie në sy në formularët e deklarimit të pasurisë, është rritja e trefishtë e të ardhurave të Rovena Gjiknurit, krahasuar me vitin 2015. Në vitin 2016, ajo deklaron 6 231 627 lekë, nga punët private si arkitekte.

Me gjithë këtë rritje të të ardhurave, Gjiknuri  rezulton të ketë dhe një kredi tjetër të pashlyer të banesës së parë (rreth 26 milion lekë të vjetra).

Viti 2012

Të ardhura nga paga dhe përfitime si deputet në vlerën 1 857 184 lekë

Bashkëshortja zonja Rovena Gjiknuri paga si drejtuese në Top Channel në vlerën 1 400 000 lekë.

Bashkëshortja zonja Gjiknuri të ardhura nga punë artistike dhe krijuese në vlerën 600 000 lekë.

Arkëtimet nga një hua dhënë bashkëshortes në vlerën 5 500 euro.

Arkëtim në vlerën 500 000 lekë si pasojë e detyrimeve të pashlyera që lindin nga kontrata e shitjes së aksioneve në një shoqëri në vitin 2010.

Kredi për shtëpi banimi në bankë të nivelit të dytë me vlerë detyrimi të pashlyer 2 299 000 lekë, principal 5 000 000lekë, interes 3% në vit.

Bashkëshortja zonja Rovena Gjiknuri kredi për blerje automjeti me vlerë detyrimi të pashlyer 7 600 euro, principal 18 200 euro.

Detyrime të paguara në vlerën -180 400 lekë për një kredi bankare.

Bashkëshortja zonja Gjiknuri detyrime të paguara për një kredi bankare në vlerën -3 500 euro.

Viti 2013

Paga dhe përfitime si deputet dhe si ministër në vlerën 2 128 278 lekë

Bashkëshortja zonja Gjiknuri paga si drejtuese në vlerën 1 400 000 lekë

Bashkëshortja zonja Gjiknuri të ardhura nga punë artistike dhe krijuese në vlerën 800 000 lekë.

Arkëtim në vlerën 600 000 lekë si pasojë e detyrimeve të pashlyera që lindin nga kontrata e shitjes së aksioneve në një shoqëri në vitin 2010.

Të ardhura nga shitja e automjetit personal tip Audi 4, me blerje në vitin 2010, në vlerën 5 500 euro.

Sipas deklarimit fillestar te 2010 rezulton një hua për shkak të sëcilës zoti Gjiknuri deklaron “pagesa të një huaje që i ka dhënë bashkëshortja, derdhur në llogarinë në bankë të nivelit të dytë” vlera e derdhjes 8 000.

Kredi për shtëpi banimi në bankë të nivelit të dytë me vlerë detyrimi të pashlyer 2 118 600 lekë, principal 5 000 000 lekë, interes 3% në vit.

Bashkëshortja zonja Rovena Gjiknuri kredi për blerje automjeti me vlerë detyrimi të pashlyer 4 000 euro, principal 18 200 euro.

Detyrime të paguara në vlerën -180 400 lekë për një kredi bankare.

Bashkëshortja zonja Gjiknuri detyrime të paguara për një kredi bankare në vlerën -3 500 euro.

Viti 2014

Të ardhura nga paga si ministër, 1 595 941 lekë.

Të ardhura nga interesat bankare 100 000 lekë.

Bashkëshortja, të ardhura nga paga si drejtuese e deparlamentit në TV Top-Channel, 1 121 000 lekë.

Të ardhura nga aktiviteti privat i bashkëshortes (studio projektimi, Fabrika), 1 702 453 lekë.

Të ardhura për shpërblim page nga Kuvendi i Shqipërisë, fituar me vendim gjykate, 325 377 lekë.

Gjendja e llogarisë në një bankë të nivelit të dytë, shtuar me 327 000 lekë.

Kredi në një bankë të nivelit të dytë me vlerë detyrimi financiar të pashlyer – 1 900 000 lekë, me principal 5 milionë lekë, interes bazë 3%, për blerje shtëpie.

Bashkëshortja, gjendja e llogarisë në një bankë të nivelit të dytë, shtuar me 43 135 lekë.

Bashkëshortja, gjendja e llogarisë në një bankë të nivelit të dytë, shtuar me 16 euro.

Bashkëshortja, gjendja e llogarisë në një bankë të nivelit të dytë, 641 001 lekë.

Bashkëshortja, gjendja e llogarisë në një bankë të nivelit të dytë, 7 032 euro.

Bashkëshortja, kredi në një bankë të nivelit të dytë, me vlerë detyrimi financiar – 0 euro, me principal 18 200 euro, interes Eurobor 5 %, për blerje automjeti.

Viti 2015

Paga neto si ministër 1 671 249 (një milion e gjashtëqind e shtatëdhjetë e një mijë e dyqind e dyzet e nëntë) lekë.

Zonja Rovena Gjiknuri, të ardhura nga paga dhe shpërblime të tjera si drejtuese departamenti në TV Top Channel 1 100 000 (njëmilion e njëqind mijë) lekë .

Bashkëshortja zonjë Rovena Gjiknuri të ardhura bruto nga aktiviteti provat studio projektimi Fabrika 1 939 654 lekë.

bashkëshortja të ardhura nga kthim huaje e deklaruar edhe në vitet e mëparshme në vlerën 10 000 euro.

bashkëshortja të ardhura nga shitja e një automjeti 15 000 euro.

Pakësuar një llogari rrjedhëse me 61 621 lekë.

pakësuar një llogari në euro 2080 lekë.

shtuar një llogari në lekë me 87 200 lekë.

bashkëshortje pakësuar llogarinë rrjedhëse nga paga në vlerën 436 869 lekë.

shtuar llogarinë në euro me 10 053 lekë.

shtuar një llogari në valutë të biznesit me 9 702 lekë.

blerë automjet Mercedes Benz në shkurt 2015 me një vlerë prej 44000 euro.

Shlyer në vlerën 284 523 një kredi për shtëpi e marrë në banka të nivelit të dytë me vlerë 5 milion lekë dhe me interes vjetor 3% ku detyrimi i mbetur në datën 31 dhjetor është 1 615 000 lekë.

shlyer kredi në vlerën 4 664 euro, kredi e marrë nga bahskëshortja për blerje makine, totali 30 000 euro, mbetur pa shlyer 31 003 euro.

Viti 2016

Paga dhe shpërblime si Ministër pranë MEI, 1 666 456 lekë.

Bashkëshortja zonjë Rovena Gjiknuri të ardhura nga aktiviteti privat studio Fabrika dhe Person Fizik, 6 231 627 lekë.

Porositur një apartament banimi me sipërfaqe. 199.5 m2, vlerë 271 450 euro, për të cilin është paguar kësti i parë 100 000 euro me kredi, pjesa takuese 50%.

Gjendje llogarisë bankare, pakësuar me 5 271 euro.

Gjendje llogarisë bankare për pagën, shtuar me 942 495 lekë.

Gjendje llogarisë bankare, shtuar me 113 491 lekë.

Bashkëshortja, gjendje llogarisë bankare, shtuar me 123 211 lekë.

Bashkëshortja, gjendje llogarisë bankare, shtuar me 165 160 lekë.

Bashkëshortja, gjendje llogarisë bankare, pakësuar me 1 312 euro.

Shlyer për vitin 2016 vlera 284 500 lekë për kredi bankare për shtëpi banimi marrë në banka të nivelit të dytë me vlerë 5 milion lekë dhe me interes vjetor 3% ku detyrimi i mbetur në datën 31 dhjetor është 2 598 411 lekë.

Shlyer  për vitin 2016 vlera 2 900 euro për kredi për shtëpi, ku detyrimi i mbetur në datën 31 dhjetor është 98 550 euro.

Bashkëshortja, shlyer për vitin 2016 vlera 6 420 euro për kredi bankare, ku detyrimi i mbetur në datën 31 dhjetor është 23 122 euro. /CNA.AL/

Një rrëfim për “shtëpitë e gëzimit” dhe vajzat e lira në Paris

Luan Rama – Data 1 mars 1991. Statuja e Enver Hoxhës kishte dhjetë ditë që ishte shembur në sheshin e Tiranës nga zemërata popullore. Më 28 shkurt, dy ditë më parë kisha mbërritur në Paris si diplomat në fushën e kulturës dhe atë natë ekipi i ambasadës ishte ftuar të shikonte një spektakël cirku, i cili ishte vendosur në Bois de Boulogne, në periferi të kryeqytetit francez. Ishte e para herë që dy vajzat e mia, dhjetë dhe tetë vjeçe do të shikonin një cirk perëndimor. Nga mesnata spektakli mbaroi dhe ne po dilnim nga ai pyll i heshtur dhe me pak drita. Po ecja bashkë me një diplomat tjetër më përpara, si dhe vajzën e vogël që kisha në krah kur papritur dy femra të bukura mbuluar me peliçe të fisme na dolën përpara dhe na treguan me një lloj demostracioni trupat e tyre pothuaj lakuriq. Ishte diçka e papritur dhe ne si diplomatë “stoikë” vazhduam të largoheshim duke qeshur, ndërkohë që vajza ime e vogël kthente kokën me sy të skandalizuar, nga një pamje që kurrë nuk e kishte imagjinuar. Të nesërmen në mëngjes, sa u zgjua, ajo mu afrua dhe më pyeti: “Babi, i pe mbrëmë ato dy gratë lakuriq? – Cilat gra? – bëra të paditurin… duhet të kesh parë ëndërr!… Ajo heshti dhe unë u largova. Njëzet vjet më vonë i tregova se ai imazh kishte qenë real dhe ajo u shkri në të qeshur që vërtet kisha besuar se kishte parë ëndërr…. Ky ishte gjithashtu një realitet parisian, ai i prostitutave, i “shtëpive të tolerancës” apo “shtëpive të gëzimit” e “shtëpi të kënaqësisë”, siç do të quheshin në kohë të ndryshme.


Një vit më vonë duke shkuar tek një mik francez, vura re se rruga “Saint Denis” ishte mbushur me femra që dilnin mbrëmjeve dhe prisnin klientët e tyre, të cilët kalonin, përshëndeteshin me to, pastaj ngjiteshin sipër apartamenteve. Dhe kjo ishte pothuaj në zemër të Parisit. Disa muaj më vonë, me një ministër që kishte ardhur transit në Paris, hipur në akine, papritur u gjendëm në rrugën “Saint-Denis”… Atëherë nuk i njihja mirë rrugët e Parisit dhe menjëherë gjeta një vend të kthehesha, por vura re se ministri u vu në siklet të madh në atë rrugë ku kalonin makina, por që prostitutat gëlonin… Vite më pas, duke shkruar romanin “Camera obscura – origjina e botës”, ku tregoja dhe historinë e tablosë emblematike të piktorit francez Gustave Courbet, m’u desh të përshkruaja dhe jetën e “shtëpive të gëzimit” (maisons-closes: shtëpi të mbyllura) në Parisin e gjysmës së dytë të shekullit XIX dhe jetën private të ambasadorit turk, Khalil Bey. Halil Bej ishte në fakt nga shqiptarët e afërt të Mehmet Ali Pashës së Egjiptit, por që kishte bërë karrierë në Ministrinë e Jashtme turke. Ai preferonte artin dhe femrat, shoqëria e tij ishin balerinat dhe markezet vejusha; jetonte botën e bordellove edhe pse ishte një diplomat karriere mjaft i aftë. Pas darkës, në orët e vona, në sallonet e ambasadorit, pihej verë dhe diplomatët e gjeneralët francezë dëfreheshin me disa nga yjet e prostitucionit aristokratik, siç ishte zonjusha Parly, e cila lahej në vaskë me qumësht apo mbushur me shampanjë. Ishte ai që e porositi piktorin t’i pikturonte seksin e femrës, tablo të cilën pas darkave e tregonin me një ceremonial më vete. Në vitet 1860-1870, bordellot aristokratike të Parisit ishin në “Rue Chabanis”, “Rue Godod Moroy”… e famshmja “One-two-two”, “Sphinx”, “Tek Margarita”, “Lulja e bardhë”… Madje, në bordellon e 12, “Rue Chabanis” (e hapur fillimthi nga një irlandeze) kishte dhoma të pagëzuara si “dhoma orientale”, “dhoma indiane”, “dhoma japoneze”, “dhoma Louis XV” (meqë mbreti Luigj XV mbahej si një i uritur seksual)…, që frekuentoheshin nga ministra, deputetë, ambasadorë… Aty kishte edhe një vaskë në formë mjellme që mbushej me shampanjë. Më e habitshmja ishte se princi anglez Edward VII, i cili vinte shpesh në Paris, në këtë bordello kishte apartamentin e tij dhe ku padronia kishte ndërtuar një lloj kolltuku të çuditshëm, ku princi anglez bënte aktin seksual… Ky kolltuk i quajtur “fauteuil de volupté” (Kolltuku i voluptetit) edhe sot e kësaj dite nuk është gjetur se cili koleksionist e zotëron. Në fakt, shekulli XIX ishte shekulli ku shoqëria franceze sikur doli disi nga “binarët” e puritanizmit. Bordellot gëlonin nga të katërta anët dhe prefektura e policisë kishte adresat, numrin dhe emrat e prostitutave që merrnin licencën për të punuar në to. Në një shkresë të prefekturës, për lagjen Nr.2 shkruhej: “Rue d’Aboukir” – 25 femra; “Rue d’Amboise” – 18 femra; “Rue Sainte Anne” – 16; “Rue Blondel” – 17; “Rue Chabanais” – 21; “Rue Colbert” – 26; “Rue de la Lune” – 10… etj. Madje kishte një vend që quhej “Cour des Miracles” (“Oborri i Mrekullive”) dhe aty mblidheshin me dhjetëra prostituta. Disa prej tyre njiheshin për famën dhe teknikat e tyre, mesa duket ish-akrobate apo balerina. Disa quheshin “Agnes me duart e bardha”, “Margarita çalamania”, “Maria e zeshkët” “Topolakja”, etj. Por brenda këtyre bordellove ishte edhe drama e shpesh tragjedia e shumë vajzave të mjeruara, që detyroheshin të shiteshin për të mbijetuar. Një nga ngjarjet më të trishta ishte ajo e “Trëndafilit të zi”, siç e quanin, një mulate e ardhur nga kolonitë që e detyronin të tregonte seksin e saj të zhvilluar në ballot e shfrenuara të markezëve gjersa e gjymtuan. Pikërisht në këtë kohë, me shpikjen e fotografisë filluan të shpërndahen dhe kartolinat-foto të prostitutave dhe shtëpive publike. Madje, jo pak piktorë impresionistë e post-impresionistë i përdorën ato si modele për tablotë e tyre erotike.

Duke u informuar gjithnjë për romanin tim “Camera obscura”, pikasa se bota erotike e Parisit të shekullit XVIII-XIX ishte tronditëse. Para shekullit të Courbet (Kurbesë) dhe të Halil Beut, Luvri ishte mbushur me një mori të pafund kioskash dhe lloj-lloj barangash ku strehoheshin artistët e rrugëve, piktorë dhe shumë prostituta. Pas Revolucionit u vu re një shfrenim i madh në drejtim të seksit. Njerëzit e kujtonin veten plotësisht të lirë dhe se mund të bënin ç’të donin, madje të rijetonin edhe orgjitë e Sodomës të përshkruar nga markezi Sad. Revolucioni u kishte sjellë lirinë e vërtetë. Sadi bënte thirrje për lirinë totale seksuale dhe jetën “libertine”, të lirë, duke botuar veprat e para të tij si “Justine” apo “Fatkeqësitë e virtytit”, “Njëqind e njëzet ditët e Sodomës”, “Dialog midis një prifti dhe dikujt që po vdes”, etj. Por shteti i ri i dalë nga Revolucioni, shpejt kërkoi të vendoste rregulla. Nga njëra anë u priste kokat mbretit Louis XVI dhe mbretëreshës Mari Antuanetë, si dhe një sërë revolucionarëve të njohur, dhe nga ana tjetër shkatërronte kioskat dhe bënte regjistrimin e prostitutave. Shekulli i XVIII dhe XIX ishte “koha e artë” e kurtizaneve, apo e atyre që quheshin “femmes du monde”, pra “gratë e botës”. Kategoria e parë ishin gratë e pasura që i jepeshin qejfit për ambicie, apo për të thyer jetën monotone me burrat e shtëpisë, të cilët nga ana e tyre bënin po të njëjtën gjë. Shumë prej tyre ishin intelektuale dhe imitonin shkrimtaren Zhorzh Sand, siç do të imitonin shumë vite më vonë shkrimtaren Louise Colet, të dashurën e shkrimtarit Gustave Flubert. Së dyti, vinin balerinat e operës dhe aktoret e trupave të ndryshme, këngëtaret e rrugëve, të restoranteve luksoze, kabareve etj. Së treti, vinin punëtoret e dyqaneve të ndryshme, të cilat pas punës te pronarët e tyre shkonin të përjetonin qejfet e bujtinave të zhurmshme dhe gazmore. Dhe së fundi ishin ato të “maisons closes”, për të cilat prostitucioni ishte një profesion si gjithë profesionet e tjerë dhe burim i ekzistencës.

Arkeologu Leon Rey, i cili në vitet 1930, për 16 vjet rresht gërmoi për zbulimin e qytezës antike të Apolonisë, në një nga kthimet e tij në Paris, meqë kishte gjetur një vazo të rrallë të pikturuar nga piktori i antikitetit grek Eufronios, deshi të vërtetonte se ai vizatim nuk ishte një fantazi e piktorit, por një realitet. Dhe për ta vërtetuar këtë, siç kujton ai në kujtimet e tij të botuara në Tiranë dhe në Paris, “Zotërit kishin të drejtë”, lidhur me figurën e një prostitute antike, shkruante: “Në këtë periudhë jeta në Paris nuk ishte e shtrenjtë. Nuk ishte një jetë e vështirë, por një jetë e gëzueshme. Dy hapa larg Bibliotekës Kombëtare, kishte dy ‘Shtëpi’ prostitucioni mjaft të njohura, njëra në numrin 12 të Rue de Chabanais dhe tjetra në 8, Rue Colbert. Femrat e atij klubi të klasës së lartë ishin vajza shumë të bukura dhe të zgjedhura. Midis tyre mund të gjeje një numër të madh femrash franceze, italiane, ruse, jugosllave madje dhe vajza ezmere mjaft të bukura të ardhura nga ishujt Antilles. Nëse fasadat e këtyre “shtëpive” nuk binin shumë në sy, kjo gjë nuk ndodhte brenda tyre, ku një dekor tepër i veçantë dhe pasqyra plot shkëlqim i tërhiqnin menjëherë sytë e çdo vizitori (madje pasqyra kishte dhe në tavanet e dhomave). Binin në sy zbukurimet e shandanët e mëdhenj, mobiliet e kromuara që flakërinin, sofatet e gjëra dhe moketet e trasha. Gjithçka të linte përshtypjen e një luksi të rafinuar.
Kur hyje në këtë “Shtëpi”, padronia thërriste vajzat e lira që të zbrisnin në sallon, ku ato viheshin në rresht ashtu të heshtura, nudo e të qeshura, veshur me papuçe të thjeshta ngjyrë rozë. Padronia ishte një grua e thekur dhe elegante, veshur me një fustan mëndafshi të zi. Në qafë kishte një gjerdan të mrekullueshëm perlash dhe në gisht i shkëlqente një diamant i jashtëzakonshëm.


– I thashë se nuk ishte e nevojshme të na tregonte të gjitha vajzat, – më tha Marcel, kur ende po ngjiteshim. “S’ka rëndësi fiziku, na duhet një vajzë e shkathët dhe e zhdërvjelltë”. Ajo e kuptoi mesazhin dhe pas pak bëri të zbriste një kuqe me një trup të përsosur, por me një shprehje të ndrojtur dhe të rezervuar, plot pika të kuqe në fytyrë si një vezë gjeldeti.
– Ju do të jeni tepër të kënaqur – tha padronia – ajo punon shumë mirë dhe për më tepër ka qenë akrobate cirku.
Kur ne ngjitëm shkallët, unë i tregova asaj fotografinë e vazos me vizatimet erotike.
– Sa e bukur është? Vallë ju e keni vizatuar? – tha ajo.
Unë i premtova një bakshish të mirë, me kusht që ajo të na demonstronte të njëjtën gjë. Kjo kërkesë e bëri të qeshë dhe ajo pranoi menjëherë, “OK”! Duhet ta pohoj që si njëri dhe tjetri, ne bëmë sa mundëm, por pa ndonjë rezultat, sepse ai pozicion ishte i pamundur të arrihej. Duke zbritur, pashë padronen që ishte ulur qetësisht në hyrjen e bordellos, ku një buqetë e mrekullueshme lulesh ishte vendosur në një komodinë të stilit Luigj XV. Ajo zgjodhi një karafil të kuq në tone të errët dhe duke ma vendosur në një nga kopsat e xhaketës më tha me përkujdesje:
– Shpresoj të keni mbetur i kënaqur dhe mos hezitoni të vini përsëri.


– Dhe me një buzëqeshje djallëzore shtoi: – Ç’rëndësi kanë fantazitë që ju shkojnë në mendje… S’ka pse të kesh turp, vogëlushi im…”!
Vetëm pas Luftës së Dytë Botërore, në Francë pati një përpjekje për t’i mbyllur shtëpitë publike nëpërmjet ligjit dhe kjo erdhi si rezultat i luftës së një ish-prostitute, Marthe Richard, e martuar më së fundi me një të pasur, e cila bëri emër në kohën e Rezistencës franceze gjatë luftës, çka solli që ajo të ishte një nga këshilltaret e bashkisë së Parisit. Kujtimet e saj të hidhura, kur në një garnizon ushtarak në Nancy duhej të shkonte me 50 ushtarë në ditë, e shtynë të vihej në krye të betejës për mbylljen e “shtëpive të tolerancës”. Por e vështirë të ndaloje një nga profesionet më të vjetra të botës. Ajo mori forma të tjera në mënyrë të paligjëruar çka vazhdon edhe sot, ku prostitutat janë disi më pak të dukshme, por gjithnjë të pranishme në rrugët e qytetit e në veçanti në periferi, në Bois de Boulogne, Vincennes, Nation, shpesh në kamionçinat e tyre, të cilat janë shndërruar në dhoma prostitucioni. Ndryshimet e sistemeve politike në Lindjen evropiane solli edhe një dyndje të prostitutave te këtyre vendeve, çka krijoi dhe “luftën” e çmimeve mes tyre dhe prostitutave franceze.
Pjesë nga libri “Mbresa parisiane”
që do të botohet së shpejti

Revue Internationale Britannique (1884): Vdekja e gruas së Pashko Vasës në Liban, një ngjarje plot nderime dhe tolerancë

Nga Aurenc Bebja*, Francë –  21 Prill 2018

 

Në Revistën Ndërkombëtare Britanike, të botuar në vitin 1884, në Paris, në versionin francez, gjejmë një shkrim, në faqen n° 211, ku flitet për ndarjen nga jeta në Liban të gruas së Pashko Vasës.

 

Kjo ngjarje e hidhur ka vënë në pah asokohe jo vetëm respektin e madh që gëzonte familja e atdhetarit shqiptar në këtë vend, por edhe tolerancën e minoriteteve (etnive) të ndryshme që jetonin aty.

 

Në vijim, do të gjeni dokumentin e plotë, të sjellë në shqip nga Aurenc Bebja – Blogu “Dars (Klos), Mat – Albania” :

 

Vdekja e Zonjës së Vaso Pashait, gruas së guvernatorit katolik të Libanit, rezultoi një ngjarje e cila vuri në dukje përparimin e madh në zakonet e këtij rajoni, ku dominon ende ndikimi francez.

 

Vaso Pashai është një shqiptar katolik, gruaja e tij ishte ortodokse ; Trupi i të ndjerës u bart deri në kishën ku do të mbahej mesha nga zyrtarët më të lartë të Libanit.

 

Maronitët, Grekët, Druzët, Myslimanët, Metualët nxitonin njëri pas tjetrit që të kishin nderin për ta mbajtur atë mbi supet e tyre, dhe nga kisha ajo u dërgua në një terren të dhuruar nga administrata libaneze, e cila pati votuar gjithashtu një shumë të caktuar për të ndërtuar një varr.

 

Ky manifestim simpatik nderon guvernatorin katolik, por gjithashtu edhe institucionet publike të arsimit (edukimit) të Libanit të mbrojtura prej Francës, dhe ku sektet e ndryshme, që kërkojnë zotërimin e tyre, nën drejtimin e lazaristëve dhe jezuitëve, kanë mësuar të tolerojnë njëri-tjetrin, falë nyjes së përbashkët, pra studimit të gjuhës (frënge) sonë.

 

Italianët që projektuan Tiranën moderne – Nga Zylyftar Hoxha

Në historinë e kryeqytetit tonë, Tiranës, vitet ’30 – ‘40 të shekullit të kaluar, përsa u përket ndërtimeve, përbëjnë periudhën më të ndritur të saj, pasi jo vetëm se aty zë fill Tirana moderne, por edhe sepse ajo u bë vërtet kantier ndërtimi. Këtij bumi ndërtimesh i paraprinë sipërmarrësit italianë, si fillim, për shkak të politikave, lidhjeve dhe interesave të ndërsjella të shtetit shqiptar me në krye Mbretin Zog me qeverinë italiane dhe më vonë, në vitet 1939- 43, të politikave aneksioniste të shtetit fashist italian me në krye Benitto Musolinin ndaj Shqipërisë.

E dalë nga një prapambetje feudale mesjetare, Tirana,  si e gjithë Shqipëria, ishte e etur për prosperitet në të gjitha drejtimet, aq më tepër në atë më të dukshmen, fushën e ndërtimeve. Po kështu edhe zelli i sipërmarrësve dhe kapitalit italian, i nxitur nga ekspansioni, ishte i papërmbajtshëm për të depërtuar në të gjithë jetën e vendit tonë.

Objekti i këtij shkrimi nuk është të analizojë rreth kësaj çështjeje, por është të dëshmojë për punën e jashtëzakonshme intelektuale, krijuese dhe projektuese të arkitektëve, inxhinierëve, arreduesve, piktorëve, skulptorëve dhe specialistëve italianë që punuan në Tiranë dhe për Tiranën.

E vërteta është se shumica e tyre, si Gerardio Bosio, Florestano Di Fausto, Giulio Berté, Vittorio Ballio Morpurgo, Antonio Maraini, Pietro Porcinai etj. kanë qenë emra të mëdhenj të elitës intelektuale, inxhinierike dhe artistike të kohës në Itali dhe më gjerë, të cilët kanë lënë mbrapa vepra të pavdekshme.

Po marrim vetëm ato që janë ndërtuar në Shqipëri. Sado që në sisteme dhe kohë të ndryshme, zogiste, fashiste, komuniste dhe tash së fundmi, demokratike; sado që ndërruan destinacione dhe funksione nga më të çuditshmet, si psh, nga seli militare e Fashios, në Qendër Universitare; nga qendër e Rinisë Fashiste Shqiptare, në Rektoratin e Universitetit të Tiranës; nga Opera Dopolavoro, në Universitetin e Arteve; nga Pallati i Komandës Qendrore, në Kryeministrinë e vendit; nga “Piazza del Littorio”, në sheshin “Nënë Tereza”; nga Hotel “Dajti”, në bankë a tjetër gjë, të shohim ç’do të bëhet(!), përsëri ato mbetën vepra me vlera monumentale unikale që rrezatojnë perëndim, kulturë, civilizim, Tiranë Moderne.

Tirana, për shkak të pozicionit të saj, në një fushë të bukur (mos e shih tani në këtë maskër të vërtetë urbane!), rrethuar nga kodra që në muzg të mbrëmjes apo herët në mëngjes dukeshin si vizatime naive kalamajsh; të ndërtimeve të mëparshme mesjetare orientaliste dhe bukurisë së kopshteve të saj, iu dha dorë specialistëve italianë të bënin ato projekte madhështore që janë në këmbë akoma dhe i japin bukuri bulevardit të madh të Tiranës. Me stile të përzier, por edhe duke futur elemente kombëtarë, u trajtuan dhe u konceptuan nga Bosoio dhe nga kolegët paraardhës të tij, por veçanërisht nga Bosio, të gjitha projektet dhe ndërtimet e Planit Rregullues të Tiranës së asaj kohe.

Gerardio Bosio, godinës së korpusit qendror të Universitetit të Tiranës, për shkak të pozicionit të saj, binte në sy që nga sheshi “Skënderbej” dhe gjithë gjatësia e bulevardit, si një pikë fundore dhe referuese, i dha formën e një kulle të veriut. Po kështu është vepruar edhe për ndërtimet e mëparshme pranë sheshit “Skëndërbej”, por edhe ndërtimeve në qytete të tjerë të Shqipërisë si në Shkodër, Milot, Durrës, Elbasan, Korçë, Berat, Vlorë dhe Sarandë.

Më pak “Itali në Shqipëri”

Në kuadër të “rikonstruktimit” të sheshit “Skënderbej për t’i hapur vend Muzeut Historik Kombëtar dhe shtatores së udhëheqësit komunist, Enver Hoxha (që nuk vazhdoi gjatë dhe u rrëzua më 20 shkurt të vitit 1991), në vitin 1980 u prish godina e bashkisë së vjetër e ndërtuar në vitet ’30 të shekullit të kaluar, një vepër arkitekturore e ngjashme me ministritë. Kjo ishte goditja e parë ndaj projektit italian të qendrës së Tiranës. Goditja tjetër ishte stadiumi Olimpik (më pas Stadiumi Kombëtar “Qemal Stafa”), punimet e të cilit u përuruan nga dhëndri i Duçes, Konti Ciano, më 7 shtator 1939 dhe përfunduan me kontribut vullnetar menjëherë pas Çlirimit. Stadiumi u prish para dy vjetësh, për t’u ndërtuar një stadium tjetër më i madh (fatkeqësisht, një projekt i përfolur për afera korruptive). Të njëjtin fat si stadiumi po pëson edhe godina e Circolo Skanderbeg (Teatri Kombëtar), i ndërtuar në vitin 1938 nga Giulio Berte, i cili mendohet të prishet dhe të ngrihet një teatër i ri me një projekt tjetër. Edhe lulishtja pas monumentit të Skënderbeut, si pjesë e kompleksit arkitekturor të sheshit, e projektuar dhe ndërtuar nga italianët, tashmë po e humbet formën e mëparshme. Hotel “Dajti”, që pas një afere të shëmtuar korruptive, i denatyruar dhe rrëgjuar në mënyrën më fatkeqe,  s’dihet si do të përfundojë. Kështu që, përherë e më pak “Itali po mbetet në Shqipëri”.

 Dorë artistësh me famë…

Në Qendrën e Tiranës, që përfshin Sheshin dhe Ministritë është filluar më herët. Aty kanë lënë gjurmë arkitektët  Armando Brasini, Florestano Di Fausto, Giulio Berté, Vittorio Ballio Morpurgo etj.

Gerardio Bosio, i pari, i vetmi dhe më i madhi i ndërtimeve të  viteve 1935 – 1940 në Shqipëri

Ishte i pari, i vetmi dhe më i rëndësishmi arkitekt që ndenji më gjatë dhe iu përkushtua më shumë projekteve të ndërtimit të Tiranës moderne. Puna e Bosios në Tiranë është një akt heroik, pasi Tirana moderne fillon me emrin e tij dhe, për nga numri dhe cilësia e veprave,  mund të quhet “kryeqytet i Bosios”. Korpusi qendror i Universitetit të Tiranës, që shënon fundin e bulevardit “Dëshmorët e Kombit”, Akademia e Arteve, Kolonada me Institutin Arkeologjik, Stadiumi (sot Qemal Stafa), Kryeministria, Hotel “Dajti”, Pallati i Brigadave me gjithë parkun e mobiliet unike të tij, si dhe trajtat planivolumetrike të Pallatit të Kulturës, Muzeut Kombëtar etj., janë vepër krijuese, monumente kulture dhe realizime të arkitektit të shquar italian, Gherardo Bosio në fundin e periudhës zogiste dhe sidomos në periudhën e pushtimit fashist të Shqipërisë. Vështirë se mund të gjendet në krejt historinë e arkitekturës botërore një aktivitet më intensiv dhe realizime më të mëdha se ato që Gerardo Bosio zhvilloi në Shqipëri. Bosio vdiq nga kanceri në moshën 38-vjeçare, më 16 prill 1941, në vilën e tij të Montefontit në Firence. Megjithëse gjenial, ai njihet pak nga shqiptarët, pasi në periudhën e komunizmit konsiderohej si “arkitekt fashist”, vetëm e vetëm pse ai punoi në periudhën fatkeqe të gabuar. Tani ka filluar të studiohet,  por nuk duhet harruar se vetëm me dy vjet Bosio la pas vepra që ia vlen, në mos më shumë, të paktën të ketë një përmendore ose një emër në një nga punët e tij në qendër të Tiranës.

Armando Brasini 

Armando Brasini

Armando Brasini (1879 – 1965) ishte një arkitekt italian ndër më të njohurat e shekullit të 20-të. Iu kushtua sidomos restaurimit dhe dekorimit, duke fituar simpatinë e Musolinit. Në vitin 1929 u emërua akademik i Italisë. Ka lënë shumë vepra të bukura pas, natyrisht, të konceptuara në stilin e kohës së vet. Brasiani ka dorë në Shqipëri me sheshin dhe bulevardin e madh në fillimet e tyre. “Ky “mbret” i arkitekturës së asaj kohe kishte projektuar një shesh dhe bulevard tjetër, me stil manierist dhe të rilindjes evropiane, por u kundërshtua dhe u korrigjua fort më pas nga Gerardio Bosio derisa mori formën që ka.

Florestano Di Fausto 

Florestano Di Fausto (1890 – 1965), arkitekt, inxhinier dhe politikan italian. Konsiderohet arkitekti më i rëndësishëm kolonial i epokës fashiste në Itali dhe është përshkruar si “arkitekti i Mesdheut”, pasi shumë vepra të tij janë jashtë Italisë, në ishujt italianë të Egjeut, në Libi, Abisini, Shqipëri etj. Me një përgatitje të jashtëzakonshme të kombinuar me shkathtësi të përkryer, njihet për dizenjot e tij të ndërtimit, për stile të ndryshme arkitektonike, sidomos mes eklekticizmit dhe racionalizmit.

Florestano Di Fausto

Në Shqipëri në vitin 1932 ai zëvendësoi Armando Brasinin duke vazhduar punën me qendrën e kryeqytetit, Tiranës dhe ndërtesat e departamenteve monumentale rreth Sheshit “Skënderbej”. Po në këtë kohë ai ka projektuar pallatin mbretëror të Durrësit, vilën mbretërore në Shirokë, Shkodër, të porositura nga Mbreti Zog I.

Giulio Berté

Pas Brasinit dhe Di Faustos, Giulio Bertës i takon merita e strukturës definitive të sheshit “Skënderbej”, por edhe rrugëve Bulevardi Zogu i Parë, fillimit të Rrugës së Kavajës, Vilës karakteristike Nepravishta; Teatrit Popullor, që mendohet të prishet dhe për të cilin po bëhet shumë zhurmë këto kohët e fundit;  Pallatit të Brigadave, si dhe objekteve të tjera nga 1935 deri në vitet ’40 të shekullit të kaluar në Tiranë.

Vittorio Ballio Morpurgo

Vittorio Ballio Morpurgo (1890 – 1966) arkitekt italian, përfaqësues i shquar i arkitekturës racionaliste italiane të viteve 1930. Ka projekte dhe ide të tij edhe për ndërtimet e asaj kohe në Tiranë.

  …Në Pallatin Presidencial

Pallati Presidencial, i njohur si Pallati i Brigadave, filloi të ndërtohej nga Mbreti Zog I në vitin 1936. Ky pallat, i projektuar nga arkitekti italian, Julio Berté dhe më pas i ndryshuar thellë në stil: nga Deko drejt stilit të Racionalizmit Monumental nga i famshmi Gerardio Bossioi, do të shërbente si rezidenca e mbretit Zog. Për shkak të shpërthimit të Luftës së Dytë Botërore dhe pushtimit të Shqipërisë nga Italia fashiste më 1939, mbreti Zog u largua nga vendi. Ndërtimi i pallatit u përfundua në vitin 1941 nga italianët dhe u inaugurua gjatë vizitës në Shqipëri të mbretit Viktor Emanueli III. I dyti “perandor” pas tij ka qenë i ka qenë “Meke Partizani”, personazh i Dritero Agollit. Gjatë periudhës së Socializmit (1945-1991), objekti është përdorur për pritje dhe ceremoni shtetërore, funksione që i kryen edhe sot. Nga viti 1992, emri zyrtar i këtij institucioni është Pallati Presidencial.

Më poshtë po risjellim në vëmendje të lexuesit disa nga emrat e mëdhenj që kanë dhënë kontributin e tyre krijues në këtë vepër me vlera monumentale.

Odhise Paskali

 Antonio Maraini & Odhise Paskali 

Skulpturat e Pallatit Mbretëror janë realizuar nga skulptori italian Antonio Maraini dhe skulptori shqiptar, Odhise Paskali. Të dy këta skulptorë, çuditërisht, veç punës së përbashkët në këtë kompleks madhështor, i lidhte edhe e njëjta histori formimi kulturor dhe profesional, pasi të dy, fillimisht studiuan dhe u diplomuan në degë të tjera, Marianini në Drejtësi, ndërsa Odhise Paskali në Letërsi dhe Filozofi. Por shpejt ndërruan kurs, duke iu përkushtuar arteve

figurative, posaçërisht Skulpturës, ku u bënë të dy të famshëm.

Ndërsa skulptorin tonë të madh,  Odhise Paskalin e njohim dhe nuk po zgjatemi, do të japim diçka nga jeta e  Marianinit: Antonio Maraini kishte lindur në Romë në vitin 1886 dhe vdiq në Firence në vitin 1963.

Antonio Maraini

Shumë i vlerësuar gjatë periudhës fashiste, Antonio Maraini, veç krijimtarisë si skulptor, shërbeu edhe si organizator i politikës kulturore të regjimit, në komisione të rëndësishme zyrtare dhe si deputet. Pas Luftës së Dytë Botërore, Antonio Maraini jetoi disi si i izoluar në Firence, duke mos hequr dorë nga drejtimi i Akademisë së Pikturës.

 Pietro Porcinai 

Gjelbërimi i kompleksit është mbështetur nga projekti i gjelbërimit i Pietro Porcinai (një nga projektuesit më të njohur evropianë të pasluftës) dhe projektit të vëllezërve Zgaravatti më 1935 për të cilët do të flasim më poshtë.

I vlerësuar për veprat, studimet dhe botimet në fushën e peizazhit natyror, ai hyn në elitën botërore të arkitektëve të kopshteve dhe konsiderohet si më i shquari i kësaj fushe në shekullin e kaluar në Itali dhe në botë.

Pjetro Porcinai u lind në Firence më 20 dhjetor 1910 dhe vdiq më 9 qershor të vitit 1986. Ishte diplomuar për bujqësi dhe fillimisht ka punuar në Belgjikë dhe në Gjermani. Më pas ai kthehet në Institutin e Bujqësisë në Firence, ku vazhdoi studimet deri sa u diplomua në vitin 1935, ndërkohë që punonte dhe në Pistoia. Ne vitin 1941 filloi Institutin e Lartë të Arkitekturës në Firence, por e braktisi në vitin 1945, pa u diplomuar.  

Pietro Porcinai

Më pas ai nisi të punonte jashtë Italisë, në kopshtet më të rëndësishme të Arkitekturës Evropiane, ku iu krijuan mundësi për t’u përballur me metoda e teknika të reja dhe me disa zgjidhje e koncepte të rëndësishme të peizazhit. Ai ka bashkëpunuar me arkitektët e monumenteve të gjelbra më të njohur në Evropë dhe në botë. Gjatë jetës profesionale ka krijuar shumë organizata për peizazhin dhe lulet, ka mbështetur me asistencë teknike mjaft biznese, që janë marrë me lulëtarinë dhe me peizazhin në Itali dhe më gjerë.

Opusi i tij projektues dhe krijues përfshin një listë shumë të gjatë në shumë vende të botës, mbi 1 100 vepra të peizazhit natyralistik (kopshte). Ndër këto vepra të gjalla të Pietro Porcinait është edhe vepra e tij e parë e realizuar në vitin 1935 në Tiranë (Kopshti i Pallatit Mbretëror). 

Veç një numër të madh monumentesh të gjelbra në mbarë botën, Porcinai ka lënë edhe mjaft botime profesionale, libra, udhëzues praktikë, ese të vlefshme  të cilat sot kanë gjetur përdorim në projektet e parqeve dhe lulishteve.    

 Vëllezërit Sgaravatti

Vëllezërit Sgaravatti

“Vëllezërit Sgaravatti” është firma famoze e italiane e kopshteve që mbështeti Pietro Porcinain, me bimë, shkurre, drurë, ide dhe projekte. Megjithëse gati 200-vjeçare, kjo kompani, e ngritur fillimisht në Padova, vazhdon edhe sot me filiale në të gjithë Italinë. Historikisht njihet për projektet dhe furnizimet e saj me bimë në të gjithë qytetet dhe kryeqytetet më në zë të botës, në Evropë, Azi dhe Amerikë.

Hallallashtisja… – Nga Bedri Spahiu

Për pjesën dërrmuese të personazheve më domethënëse të Luftës Antifashiste dhe më pas, të regjimit komunist pas viteve 90-të kanë folur pasardhësit, bashkëkohës të mbetur gjallë dhe padyshim, simpatizantët dhe kundërshtarët në shtypin pluralist. Në rastin e Bedri Spahiut, mund të thuhet se ish drejtuesi i lartë i Luftës dhe i viteve të para të diktaturës komuniste ka qenë fatlum. Ai jo vetëm ka arritur të shkruajë vetë dhe të lërë pas materiale të vyera reflektuese që hedhin dritë mbi të dyja pamjet e epokës që jetoi, si pushtetin edhe burgun, por jetoi edhe 8 vjet pas rënies së regjimit komunist.

Antizogist i orëve të para, shef politik i zonës së parë operative Vlorë-Gjirokastër gjatë luftës, prokuror e funksionar i lartë partiak e shtetëror pas luftës Bedri Spahiu u godit bashkë me shkodranin Tuk Jakova nga Enver Hoxha në vitin 1955, pasi nën frymën e zhvillimeve çliruese post-staliniane në Bashkimin Sovjetik, kërkoi ngadalësimin e “industrializimit” dhe kolektivizimit për t’i dhënë një frymëmarrje ekonomisë dhe popullit të varfër, si dhe ndjekjen e kursit zbutës sipas modelit të Hrushovit. Në vitin 1958 u dënua zyrtarisht me 25 vjet burg, në vitin 1974 u lirua dhe menjëherë më pas u internua në Selenicë të Vlorës, deri në përmbysjen e sistemit.

Njihen për publikun letrat e tij drejtuar kryeministrit Mehmet Shehu, dy “Testamentet politike” dhe padyshim mesazhi i tij drejtuar kongresit të 10 të PPSH në qershor 1991, që i ndryshoi emrin dhe profilin partisë duke themeluar Partinë Socialiste: “Bedri Spahiu revizionon Bedri Spahiun”. Ky mesazh, një pendesë e kthjellët ku ai nuk kursen as veten, në fakt ka edhe një paraprirës. Pjesa që po botojmë, e treta e dy “testamenteve”, me titullimin “Hallallashtisja” (kërkim ndjese, ma bëni hallall) edhe pse nuk ka datë, nga referencat kohore që vetë autori përmend, është shkruar pas daljes nga burgu, gjatë viteve të internimit në Selenicë.

Në këtë pjesë Bedri Spahiu shpjegon zgjedhjen e vet në luftë arsyeton pozicionet e palëve dhe të popullit si një masë e përbërë prej shumë grupimesh. Dhe sigurisht, u drejtohet me elegancë ish kundërshtarëve të tij politikë. / dita

******

HALLALLASHTISJA

Nga Bedri Spahiu

1-ISH-KUNDËRSHTARËT E MI POLITIKË

Tre janë çastet interesante të jetës së birucës time: kur marr letër nga shtëpia, kur vjen ora e gjumit dhe lejohem të futem nën mbulesa dhe kur marr gazetën “Zëri i popullit”.

Për “Zërin e popullit” unë jam i interesuar, veç të tjerave, edhe për faktin se në të unë gjej nekrologji dhe fotografi të kuadrove që vdesin dhe fotografitë e shokëve të mi dëshmorë të Luftës Nacionalçlirimtare. I kam mbledhur të gjitha këto fotografi dhe mbasi shumica dërrmuese e të vdekurve që njofton “Zëri i popullit” janë ish-shokë ose të njohur të mi, unë jetoj në mes të këtyre fotografive që më janë të dashura dhe më shërbejnë si një hallkë që lidh vekjen dhe jetën. Po kush nga shokët dhe të njohurit e mi, bashkëpunëtorët e mi, jo kuadër ka vdekur? Kush ka vdekur nga ish-kundërshtarët e mi? Sa bëhen këta? Një Perëndi e di! Unë mund të them vetëm se sikur vdekja të korrte njerëzit në bazë të moshës, unë duhej të kisha vdekur përpara të gjithëve tyre që ka njoftuar “Zëri i popullit”, sepse të gjithë ata, përveç tre vetëve, ishin nën moshën time. Sikur vdekja të niste punën e vet nga njerëzit që kanë bërë një jetë privacionesh, mua tani do të më ishin bërë baltë edhe kockat e sikur vdekja të kishte sedër dhe t’u lëshohej më parë atyre që nuk e kanë përfillur, mua do të më kishte ngrënë kokën 40 vjet më parë.

Në artikullin e tij “Mosha mesatare – 900 vjet?”, botuar në gazetën “Zëri i rinisë”, datë 28 mars 1970, Ulrin Shipkeja shkruante se që nga fillimi i shekullit XIX dhe gjer më sot në “vendet e qytetëruara” jetëgjatësia mesatare është dyfishuar nga 35 në 70 vjet dhe se në fund të tre dekadave që na ndajnë nga viti 2000 kjo jetëgjatësi mesatare do të shtohet nga 70 deri 150, 200 dhe ndoshta deri në 300 vjet.

Kufiri i këtij realizimi mund të jetë i diskutueshëm; ndërkohë ndërhyjnë dhe faktorë të pamatshëm dhe parashikuesit mund të vuajnë edhe nga teprimi i entuziazmit, por unë besoj në zgjatjen e kohëzgjatjes së jetës mesatare dhe gëzohem për brezat që do të jetojnë gjatë dhe uroj me gjithë shpirt që sukseset në këtë fushë të jenë të vazhdueshme.

Por, unë do të isha vendosmërisht kundër pritshmërisë së një shpikjeje të menjëhershme që do t’i jepte mundësinë brezit tim të jetonte 200 apo 300 vjet. Vdekja biologjike është një dukuri individuale. Zëvendësimi i brezit të vjetër nga brezi i ri në fushën e bashkëjetesës shoqërore, ekonomike e politike është kundërrefleksi i lindjes dhe i vdekjes biologjike, është rezultantja, pasoja shoqërore e fenomenit biologjik. Zëvendësimi në fjalë është një nga nxitja e përparimit shoqëror. Brezi ynë jeton orën dymbëdhjetë, spostimi i saj është i pashmangshëm falë vdekjes biologjike dhe falë pulsit rinor të brezit së re dhe i domosdoshëm shoqërisht. Të mirat që do të kishte shoqëria nga zgjatja e jetës sonë nuk do ta kompensonin dëmin. Korrelacioni që ekziston ndërmjet konjukturës së shoqërisë bashkëkohore dhe zëvendësimit natyral të brezave do të thyhej, do të shkallmohej nga zgjatja e menjëhershme e jetës sonë. Ne, jetëzgjaturit, do t’i kundërviheshim vrullit rinor dhe përparimit, do t’i impononim shoqërisë një kohë zëvendësimi dhe një korrelacion për të cilin ajo nuk është e përgatitur. Fatbardhësisht i një shpikjeje të tillë është vetëm një hipotezë dhe vetë shpikja një mjet i fushës së magjisë. Njeriu ka bërë edhe magji kur nuk bënte dot shkencë, por tani që bën shkencë nuk beson në magjinë. Gjenerata e re mund të jetë e sigurtë se brezi ynë do t’i lërë pozitat që ka në bashkëjetesë në kohën e zëvendësimit të zakonshëm. Vdekja zgjidh edhe ato kontradikta që individët nuk i kanë zgjidhur ndër vedi.

Përpara se të arrija në prag të gjashtëdhjetave më dukej se jetën e kisha përpara dhe të shkuarën e sodisja në funksion me të ardhmen. Pasi kapërceva të gjashtëdhjetat, ndodhi një fenomen i kundërt: Më dukej sikur vjetët që më takonin të jetoja i jetova, sikur fiziku as vdes, as jeton, por shkrihet, sikur tani jetoj vite qelepir dhe në fund të çdo viti i gëzohem këtij qelepirllëku. Kryesore tani mua më paraqitet e shkuara. Vizioni retrospektiv, që përpara të gjashtëdhjetave ishte një aksidentalitet, bëhet tani i zakonshëm. Po filloj të jetoj me shikimin nga prapa. Hallallashtisja, kjo ndjenjë fisnike që buit në fazën e pjekurisë dhe që e pushton të tërin në prag të vdekjes, ka filluar të më shfaqet. Po ndiej nevojën të hallallashtisem me ish-kundërshtarët e mi politikë.

2-KUNDËR EGOIZMIT

Gjatë jetës time kam rënë disa herë në burg për çështje politike, por burgu që po vuaj tani është më i frytshmi për zhvillimin e mendjes, pasi më kursen atë kohë dhe atë energji që e harxhoja me punën e rutinës shoqërore dhe kjo jo për pak kohë, por për 25 vjet. Dhe mbasi unë e vuaj burgimin në birucë, domethënë i izoluar edhe nga shoqërimi dhe nga bisedimi me të burgosur të tjerë, ky izolim, ky burgim brenda burgut më kursen edhe atë kohë dhe atë energji që do ta harxhoja me të burgosur të tjerë. Gjithë koha dhe energjitë e mia, pra, janë vazhdimisht në dispozicion të mendjes dhe unë nuk njoh tjetër aktivitet veç të menduarit.

Rezultati i këtij izolimi të dyfishtë, izolim nga bashkëjetesa kombëtare dhe izolim nga bashkëjetesa e të burgosurve ka pasur, pra, një efekt të dyfishtë në personin tim. Në një anë më është atrofizuar gjuha dhe të shprehurit, nuk ka mbetur më asgjë nga ajo rrjedhshmëri shprehjeje që kanë vërejtur tek unë bashkëkohësit e mi në polemikat gojore. Sikur, mos qoftë thënë, të më imponohej tani një polemikë, do t’i thoja kundërshtarit siç i thoshte Gorki publikut: “Do të përgjigjem me shkrim”. Nga ana tjetër më është zhvilluar përqendrimi i vëmendjes në një shkallë që nuk e kam njohur më parë dhe as që merrja me mend se ishte e mundur. Falë këtij përqendrimi, formova mendimin tim mbi jetën, mbi njeriun, mbi shoqërinë, mbi bashkëjetesën e njerëzve dhe mbi botën, gjë që nuk do ta ndërroja me asgjë. Kam fituar atë aftësi falë të cilit njeriut i është e mundur të ruajë sensin e mbipalës, të arbitrit, të të paanshmit edhe kur vepron si pjesëtar i njërës nga palët e bashkëjetesës, ose si pjesëtar i rrymave mendore, filozofike, ideologjike apo politike.

Në jetë njeriut i imponohet të japë atë që i dhimbet që të përvetësojë atë që i duhet. Mua m’u desh ta sakrifikoja të gjithë atë idealitet mistik që rrethonte qenien time, ashtu sikurse zogut i duhet të shkatërrojë lëvozhgën që të dalë në jetë. Ua shkallmova piedestalin idhujve të kohës sime, i hodha këta përtokë dhe i shkela me këmbë siç bëri monoteisti me idhujt e paganëve, ateisti me altarin e teistëve dhe historia me idealet kontradiktore të palëve shoqërore të të gjitha kohërave dhe të të gjitha sistemeve shoqërore.

E ashpër dhe e dhimbshme është lufta kundër egoizmit palësor që zotëron njeriu. Unë e zhvillova këtë luftë me sukses duke pasur parasysh sa e ashpër dhe e dhimbshme është edhe përpjekja e foshnjës për t’u shkëputur nga mitra e nënës. Unë e përvetësova atë që më duhej – tani jam në gjendje të vendosem mbi veten time dhe mbi ish-kundërshtarët e mi dhe t’i shikoj të dyja palët siç i shikon ai që ka dalë në kreshtën e malit dy faqet e tij.

3-ELEMENTET E KUNDËRZIMIT

Hallallashtisja është një fenomen i pozicionit kreshtëror. Në jetë njerëzit hallallashtisen kur gjenden përpara vdekjes, në politikë – kur objekti i kundërzimit politik ka pushuar së ekzituari. Nuk duhet ngatërruar hallallashtisja me paqtimin, bashkërendimin, rrëfimin, kritikën dhe autokritikën, të cilat janë nocione palësh dhe, pra, dukuri të fushës së kundërzimit. Të gjitha këto njerëzit i bëjnë që të vazhdojnë të ruhen si pjesë e palëve përkatëse, kurse hallallashtisjen e bëjmë kur fitojmë ndërgjegjen se kundërshtimit ndërmjet tyre i ka shkuar koha dhe pozitat e tyre palësore janë shkallmuar, kalbëzuar dhe asgjësuar nga realiteti faktik.

Është e sigurtë, pra, se nga hallallashtisja ime me ish-kundërshtarët e mi politikë nuk do të ketë rast as që ta ndiejnë veten të braktisur nga unë simpatizantët e mi dhe ish-bashkëvepruesit e çështjes sime shoqërore, as të ndiejnë kurrfarë sadisfaksioni mbi bazë të logjikës kundërshtare ish-kundërshtarët e mi.

Cilët ishin ato elemente, tërësia e të cilave formonte objektin e kundërzimit tim me kundërshtarët e mi?

Mënyra e grumbullimit shoqëror. Unë mendoja se grumbullimi mbi bazë të pronësisë private ishte shkaku, baza e vobegtësisë, e mjerimit dhe e urisë. Unë isha një nga të uriturit e kohës, por isha aq i bindur për vërtetësinë e mendimit tim, saqë edhe kur dola nga radha e të mjeruarve dhe e të uriturve (u bëra oficer), unë i mbeta besnik këtij mendimi.

Regjimi politik. Unë kisha bindje republikane. Për mendimin tim regjimi monarkik ishte fatkeqësia numër dy e Shqipërisë së asaj kohe.

Interpretimi i kushtetutës. Sipas interpretimit tim kushtetuta nuk e përjashtonte lirinë e fjalës, të organizmit, të mbledhjes, domethënë lirinë e opozitës dhe të drejtën e saj që të bëhej, falë veprimtarisë së saj, shumicë. Unë mendoja se edhe sikur një kushtetutë të mos i ketë të sanksionuara shprehimisht të drejtat e opozitës, ajo i parakupton sine-qua–non këto të drejta, përderisa sanksionon sistemin e zgjedhjeve. Për mendimin tim, interpretimi i kundërt ishte arbitrar dhe antikushtetues. Për mua zgjedhjet ishin një farsë, akti i parë i së cilës luhej para kutisë së kandidatit të vetëm të listës së vetme. Sipas mendimit tim, praktika e një interpretimi të tillë, zhdukte opozitën, që sipas meje, ishte një domosdoshmëri për bashkëjetesën. Pa opozitën parlamenti ishte një mjet për të krijuar në popull iluzionin se qeveriset sipas vullnetit të tij, për të fshehur diktatin e pushtetit vetjak–kastik dhe për t’i shërbyer si pritë asaj mërie popullore që do të përplasej kundër qeveritarëve efektivë.

Ishte bindja ime se pa liri të opozitës ka ditirambe, por jo opinion publik, se qeveritarët, edhe engjëj të zbritur nga qielli të jenë, do të shndërrohen në tiranë, po të mos përballohen me opinionin publik dhe se mbrojtja e vetme dhe e frytshme e shtetasit nga këta tiranë është opinioni publik dhe jo kushtetuta, ligjet apo ligjëratat, sado të bukura, njerëzore dhe demokratike që të jenë ato. Ku ka ligjshmëri, ka edhe arbitraritet. Të kundërtat ekzistojnë, por kur nuk ka opozitë dhe, pra, opinion publik, arbitrariteti ngrihet në sistem. Këtu nuk është fjala për bindjen time. Unë kam qenë edhe dëshmitar okular i këtij sistemi arbitrar edhe viktimë e tij.

4-KONCEPTET EKZISTENCIALE

Mbasi u përballëm për 15 vjet për mënyrën e grumbullimit, të regjimit politik dhe të interpretimit të kushtetutës, unë dhe kundërshtarët e mi, u gjendëm në periudhën e pushtimit të vendit nga të huajt, përballë elementeve të tjerë të kundërzimit dhe pikërisht:

PËRBALLË PËRSHTATJES SË BASHKËJETESËS KOMBËTARE NDAJ PUSHTIMIT

Populli ynë nuk e braktisi truallin e vet as ashtu si e braktisën popujt në dyndjen e barbarëve, as si e braktisi në kohën e vet populli i Izraelit. Pra, ai iu përshtat gjendjes së pushtimit. Populli nuk është as pala, as individi. Ai ka logjikën e vet, moralin dhe ndjenjat e veta. Njerëzit dhe palët i shtrohen asaj logjike, atij morali dhe atyre ndjenjave, nuk dalin dot jashtë tyre. As pasardhësit tanë, as historia nuk do ta dënojë brezin tonë që nuk braktisi vendin, por vazhdoi bashkëjetesën e tij në kushtet e pushtimit.

Përpara brezit tonë, në këtë periudhë ishin të hapura tri rrugë, siç ndodh gjithnjë kur populli nuk e braktis vendin:

Të quhej pushtimi si i përhershëm, përshtatja faktike si përfundimtare dhe të vazhdohej ekzistenca e shtetit shqiptar në kuadrin e perandorisë fashiste.

Të mbahej një qëndrim obstruksionist ndaj të gjitha ofertave të pushtuesit dhe apatik ndaj çështjes së pavarësisë e të jetohej jeta ashtu siç paraqitej.

Të konsiderohej pushtimi dhe përshtatja faktike e përkohshme, çlirimi i vendit si një domosdoshmëri dhe lufta e armatosur si mjet çlirimi. Dhe kjo luftë të ishte:

a) Ose e menjëhershme, tërësore dhe e pandarë nga ajo e aleatëve,

b) Ose e përkohshme, demonstrative dhe aq e shtrirë sa të ishte e domosdoshme për t’i dalë zot vendit pas kapitullimit të fuqive të Boshtit.

Unë mendoja se vetëm rruga e luftës së menjëhershme ishte shpëtimtare, e dobishme dhe fisnike për popullin dhe si një udhëheqës i kësaj lufte unë u gjenda përballë me kundërshtarët e mi të kësaj periudhe – suazistët ose kolaboracionistët, ballistët dhe legalistët.

Populli u nda siç ndodh gjithnjë. Ai ecën në treshkolonë dhe palët që u formuan gjatë periudhës së pushtimit ishin kolonat e marzhit të tij.

Si përfundim duhet thënë se unë dhe ju, kundërshtarët e mi, si pjesë e popullit shqiptar dhe e bashkëjetesës kombëtare të periudhës së pushtimit, kishim një bazë nisjeje të përbashkët që ishte ajo e popullit: të mos braktiset trualli i të parëve përpara agresorit. Ky koncept ekzistencial popullor, i përgjithshëm e universal, na bashkonte dhe e bënte bashkëjetesën në kushtet e pushtimit dhe përshtatjen e saj ndaj pushtimit, një realitet. Ne u ndamë përballë çështjes se si duhej trajtuar kjo përshtatje, pushtimi, pushtuesi dhe në kuptimin e pavarësisë e në vlerësimin e rrugëve që mund të çonin në këtë pavarësi. Konceptet tona ekzistenciale si palë ishin të kundërta dhe si rrjedhim nuk mund të mos ishin të kundërta…. ndijimet tona.

5-NDIJIMET TONA TË KUNDËRTA

Do të përqendrohem në këto ndijime dhe për lehtësi shpjegimi do t’ju drejtohem drejtpërsëdrejti ish-kundërshtarëve të mi.

Pra, unë me gjithë ata që më pasonin dhe me gjithë ata me të cilët kishim të njëjtin botëkuptim, bindje dhe aspirata dhe ju me të gjithë ata që ju pasonin formonim kundërpalët e bashkëjetesës së periudhës së monarkisë dhe asaj të pushtimit.

Si kundërpalë ne e antipatizonim njëri–tjetrin, antipati që konkretizohej në atë urrejtje, përbuzje e neveri me të cilat e trajtonim njëri–tjetrin, në botëkuptimin, bindjet dhe aspiratat përkatëse dhe në intolerancën që karakterizonte marrëdhëniet tona. Antipatizmi reciprok ishte një domosdoshmëri e bashkëjetesës sonë psikopolite. Ne, duke antipazuar njëri-tjetrin jetonim jetën tonë. Pa këtë antipati jeta biologjike secilit prej të dy palëve do t’u dukej e zbrazët, e shpëlarë, e padenjë për t’u jetuar, në mos ju dukej barrë.

Medet! Mos vallë brezi ynë kishte lindur që ne të antipatizonim njëri-tjetrin? Apo mos brezi ynë ishte një pjellë monstruoze e popullit shqiptar, një perversion i natyrës shqiptare? Jo! Aspak, sepse paraardhësit tanë janë antipatizuar edhe ata ndër vedi për shkak të koncepteve të tyre ekzistenciale të kundërta.

Mos ne dhe pasardhësit tanë kemi ardhur në jetë për të treguar antipatinë tonë? Mos në zemrën e kundërpalëve të bashkëjetesës shqiptare nuk ka vend veçse për antipati? Mos simpatia është një ndjenjë e huaj, e panjohur, e paqenë për shpirtin shqiptar? Absolutisht jo! Secili nga ne lidhej me atë tërësi individësh që formonte palën e tij falë asaj ndjenje që quhet simpati. Të dyja palët tona psikopolite ishin mishërimi i patosit të bashkëjetesës kombëtare. Simpatia dhe antipatia ishin antinomitë e këtij patosi. Çdonjëri nga ne ishte personifikimi i këtij patosi – antipatizonim dhe simpatizonim njëkohësisht; antipatizonim sepse simpatizonim dhe anasjelltas, dhe me këtë ndijim tonin kontradiktor ne dalloheshim nga pala apatike e kohës sonë.

Mos vallë patosi është produkt i veçantë, ekskluziv i bashkëjetesës shqiptare? Jo! Ai është produkt i bashkëjetesës se çdo populli dhe i çdo sistemi shoqëror, sepse subjekt okular i tij është psika e njeriut të shoqërueshëm.

Ka njerëz që besojnë se zhvillimi shoqëror çon drejt një bashkëjetese në të cilën antipatizimi reciprok i njerëzve nuk do të ekzistojë. Kjo ndjenjë do të shuhet te njeriu i shoqërueshëm dhe simpatia do të fuqizohet dhe do të mbretërojë pa antinominë e saj. Ka edhe njerëz që mendojnë se natyra, në ngutjen e saj për të krijuar sa më shpejt kafshë që ecin mbi këmbë, ka harruar numrin tek dhe na ka privuar kështu nga kënaqësia që të sodisim kafshë me një ose tre këmbë. Nuk mungojnë as ata që mendojnë se do të ishte shumë më mirë që një nga sytë e njeriut të ishte mbrapa kokës. Njeriu ka aftësinë e mrekullueshme të konceptojë realitetin abstrakt dhe jetën iluzore të këtij realiteti në mendjen e tij. Por, në realitetin konkret jeta, si në natyrë edhe në shoqëri, ndërtohet dhe rrjedh sipas etikës universale.

Pasardhësit që do të gjenden jashtë ndikimit të botëkuptimeve tona do të antipatizohen dhe ata ndër vedi sikurse ne dhe nuk do të na kritikojnë për këtë ndjenjë; ata mund ta përligjin dhe ta shpjegojnë prurjen që ka përcaktuar kjo antipati në kohën tonë, por nuk do të përvetësojnë kurrë këtë prurje. Zhvillimi do të ketë bërë të përgjithshme ndër pasardhësit tanë atë fisnikëri në sjelljen e kundërshtarëve që në kohën tonë ishte e rrallë. Njeriu shkon jo vetëm nga mbretëria e domosdoshmërisë në atë të lirisë, por edhe nga egërsia në fisnikëri, pa e shterur as pasionin e tij për liri dhe as atë për fisnikëri.

Tekstet që do të përmbajnë etiketat që i kemi vënë njëri-tjetrit si kundërshtarë, interpretimin që u kemi bërë qëllimeve, programeve dhe fjalëve të njëri-tjetrit, cilësimet dhe kritikat që i kemi bërë njëri-tjetrit nga pozitat e palës kundërshtare, në qoftë se paraardhësit tanë do t’i lexojnë, ata do ta bëjnë këtë vetëm netëve të gjata të dimrit, në kohën kur kallëzohen përrallat.

Tekstet ku secili nga ne e paraqet palën e vet si përfaqësuese ekskluzive të popullit, jashtë popullit dhe mbi të, ku koncepti ekzistencial, bindja, aspiratat, interesat dhe sjellja e palës paraqiten si të popullit, ku të vërtetat e palës paraqiten si të vërteta të të gjithë popullit dhe pala si timoniere dhe akullthyese në vazhdën e së cilës do të kalojë zhvillimi i shoqërisë, këto tekste, pra, kanë vetëm një të vërtetë: – As ne, as ju nuk kuptonim që ishim si ata varkëtarët që tërheqin një varkë përpjetë lumit nga buzët e kundërta të tij. Secila nga palët tona e tërhiqte varkën e bashkëjetesës që ta fuste në rrugën e vet, por ajo do të ecte mbi përbërësen e dy forcave tërheqëse divergjente, duke mposhtur rezistencën e kundër-rrjedhjes, vështirësitë e jetës. Nëse duhet bërë fjalë për ndryshimin ndërmjet varkëtarëve dhe kundërpalëve psikopolite duhet thënë se varkëtarët e dinë nga përvoja se ku duhet të kalojë varka, kurse për kundërpalët shoqërore zhvillimi kalon në rrugën e papandehjes, duke u nxjerrë gjuhën të dyjave dhe duke ua ndërruar të gjitha iluzionet palësore në deziluzion.

E vërteta në fjalë që del nga tekstet tona, domethënë nga gjithçka që ne kemi ndier, kemi bërë, kemi thënë dhe kemi shkruar si palë kundërshtare është e hidhur për ne kur përdorim logjikën e palës. Vetëm kur vendosemi dhe e shikojmë njëri – tjetrin nga pozita kreshtërore ne e ndiejmë dhe e kuptojmë se nuk na qe e mundur as të kishim përvojën e varkëtarëve dhe as të ishte fisnikëria karakteristikë e përgjithshme e palëve tona.

Jeta e popujve dhe e pavarësive të tyre ka edhe ajo fazën e saj të miturisë dhe të pjekurisë, por secili popull jeton veten e vet në një bashkëkohësi, dhe objektivisht dhe subjektivisht gjendet ose në juridiksionin e progresit ose në juridiksionin e prapambetjes së kësaj bashkëkohësie. Duke qenë populli ynë në fazën e miturisë dhe në juridiksionin e prapambetjes, ne, si pjesëtarë të tij, si bashkëjetues dhe si kundërpalë të bashkëjetesës nuk mund të mos jemi ata që jemi në fakt.

Brezi ynë psikopolit gjendet në komunitetin kombëtar siç gjenden njerëzit brenda kupës së qiellit të globit ose brenda pyllit. Ai e ka të pamundur të gjykojë vetveten dhe sjelljen e tij nga pozita e mbipalës, por, ashtu sikurse është e pamundur për individin, është e mundur për tërësinë, po ashtu është e mundur për pjesëtarin e secilës palë kundërshtare të konceptojë dhe formulojë një logjikë kreshtërore përballë brezit psikopolit të kohës së tij

Unë besoj se në radhët tona, që prej 20 vjetësh u kundërzuam për çështje të mënyrës së grumbullimit, të regjimit politik, të interpretimit të kushtetutës dhe për trajtimin e pushtimit; ka edhe të tjerë, të cilët ndoshta jo meditimi, por vetë mençuria e zhvillimit i ka vënë në atë pozitë mbipale, në të cilën gjendem edhe unë.

Nuk pretendoj se vizioni im retrospektiv është i pacen dhe ajo që mua më duket e vërtetë është e tillë absolutisht; Zoti na ruajt nga një pretendim i tillë ekskluzivisht, por është fakt se zhvillimi i lë prapa kullat e fildishta të palëve dhe historizohet rezultantja e ndeshjes së palëve, dhe unë mendoj se vetëm nga pozicioni i mbipalës, njeriut i është e mundur të kapë zhvillimin që rrjedh përpara shikimit të tij, kurse brezat e fazës së pjekurisë së popullit tonë dhe të juridiksionit progresist do të jenë en bloc në pozita mbipale ndaj nesh, jetës dhe kohës sonë, vizioni i tyre do të jetë i pacen dhe gjykimi i tyre një vërtetësi absolute. Mua më pëlqen që vizioni im të jetë sa më afër vizionit të këtyre pasardhësve të largët. Në qoftë se atyre do t’u bjerë në dorë testamenti im, do të shohin se ia kam arritur qëllimit tim.

Një dorëshkrim i panjohur për Ciklin e Kreshnikëve, ku Omeri i Ajkunës është vajzë – Nga Kolec Çefa

Një popull që ka krijue Ciklin e Kreshnikëve e Kanunin, sot pasuni të Uneskos, asht një popull i vjetër, i meçem, i ndershem, i drejtë, që pelqeu të rregullojë jetën e vet me rregulla e ligje të drejta, me doke e zakone fisnike, që njeh tagrin e secilit e çmon dinjitetin e secilit e mbështetet në pervojë të perbashkët, pasuni e visare shpirtnore e shpirtit bujar e krijues shqiptar. Kanuni ka pasë fatin e keq të jetë libri i politizuem ma shumë, të jetë libri i anatemuem ma shumë, libri ku asht hjedhë terr informativ ma shumë se gjoja permban “doke e zakone të vjetra prapanike, mbeturina të së kaluares”… Ndërsa ‘Cikli i Veriut’ shkëlqen me pasuni mendore e shpirtnore, me bukuri mahnitëse virgjin të natyrës e të vehtjeve banues, me gjuhën e fuqishme, të pasun e shumë shprehëse. Po ndalemi te kangët per Omerin, bir kreshnik i Mujit e i Ajkunës, që përjetohen e shijohen si gjioele artistike, se rrinë me dinjitet pranë Cidit, Nibelungëvet, Vedavet etj. Veçojmë kangën “Ajkuna kjanë Omerin” ku ndihet me rinqethje, drithërimë e tronditje shpirtnore gjama e një zemre nane, që ka humbë   djalin e vetem, e më të lëshojnë gjamën dielli, hana, yjet; e përloten me dënesë bjeshkët, orët e zanat, se pa Omerin nuk ka kuptim jeta!
Krijimin artistik që po paraqesim, autori e ka quejtë “Omeri i Ri”, poemë melodramatike me përmbajtje nxjerrë nga folklori, konkretisht nga kanga me të njajtin titull, por ndërhymjet e autorit janë finesë morali e pasuni arti, plot mesazhe të vërteta, të urta e të dobishme.
Ngjarjet e poemës ndriçohen nga ideja: “Vetem ai meriton lirinë e jetën/ që rreh përditë t’i fitojë”.

Vajza jonë shqiptare pranon të vdesë nga shpata e balozit, por jo të jetojë si robinë e tij. (Vetë autori i poemës pranoi  të vdesë gjatëpersekutimit, por jo të rekrutohet e të bahet rob moralisht e shpirtnisht nga dhuna e balozëvet komunistë shqiptaro-serb).
Përmbajtja shkurtimisht: Plaku kreshnik, mbetë pa mashkull në shtëpi, përjetonte moshën e fundit të jetës. Pa pritë e pa mendue i vjen letra prej Balozit me dalë në mejdan. Mërzitet plaku i thyem në moshë, se nuk e përballonte bejlegun e djalë nuk kishte që t’i mbronte nderin. Vajza, mbiquejtë Omeri i Ri, e këshillon të shkojë te Agët e Jutbinës e të gjejë derman.
Por Agët, tue mos dashtë të fusin Jutbinën në gjak, nuk pranojnë tue ia lanë plakut ta zgjidhë vetë si çashtje personale. Por vajza e re, trime e fisnike, i jep zemer plakut: “Per baloz sot m’ke djalë mue”… “Babë, unë po të baj be/Sot rrugën e re/ Mos ma ndal” Pastaj shkon te berberi e qethet si djalë, veshet si djalë e niset per bejleg. Ndalet te shtëpia e të fejuemit e aty e ruen veten (detaji me fyellin e furkën e me probatinin). Niset në mejdan e Balozi e pret me fjalë të randa, por “S’tutet burri, tha, Baloz, me fjalë”. Nisë bejlegu e Omeri i Ri e vret Balozin. Pasi kthen ngadhënjyes, Zuku ban dasmën, por shpejt e nderprenë se nuk shef probatinin që i kishte premtue se do të vijë në dasëm. Omeri i Ri shfaqet se kush asht e dasma ndizet e shpërthen me hov gëzimi e gazmendi, plot gjallni dasme.
Pas vargjeve klishe të Ciklit të kreshnikëve ku gdhendet plot forcë daltë artistike madhnia e Zotit, e Zotit krijues, zotnues e shëlbues, përfillet ideja se Zoti krijoi tokën, në mënyrë që të jetojmë të gjithë në paqe e liri, në begati e zhvillim të përbashkët, si bij të një Zoti të vetem, pa kenë nevoja me grabitë njeni-tjetrin( “Lum për ty, o i Madhi Zot/ që s’jem kanë e Zoti na ka falë…”)
Po përqendrohem në tri pasazhe të poemës, për me tërheqë vëmendjen e meditimin e lexuesit:
1.– Vajza (Omeri i Ri) në poemë nuk asht femna e Kanunit me të drejta të cungueme, të mohueme, e të politizueme, por na paraqitet me dinjitet si ndera e trimnia e familjes, pa mohue mungesën e cungimin e të drejtave të femnes.
2.- Djali (Zuku) merr këshilla nga nana në çdo rasë dilematike dhe i ve në jetë pa hezitim. Pra, gjurmë matriarkati, të cilat nuk mungojnë në Ciklin e Veriut.
3.- Objektet që i vënë para Omerit të Ri, na kujtojnë zakonin e vjetër të të parëve tanë. Pirros së Epirit i vunë do hapa larg karriken (fronin), në njenen anë- gjana të zgjedhuna fëminore, e në anën tjetër, armët. Pirroja fëmijë eci kambadoras, mori armën e hypi në fron. Edhe Omeri i Ri, nuk mori furkën, por fyellin… Tue vënë përballë femnen e Ciklit Verior me femnën e Kanunit të Maleve tona vrejmë edhe ndryshime në paraqitje, sado që janë në pozicione të ndryshme. Ajkuna, e nderueme prej Ciklit të Veriut, e nderueme prej Kanunit (si nanë që këshillon bijtë kreshnikë, tek Cikli, si nanë mbarështruese e shtëpisë te Kanuni).
Motra e Gjergj Elez Alisë zotnon shtëpinë, kryen detyrimet si motër që sakrifikohet për të vëllanë. Omeri i Ri paraqitet prej P. Bernardin Palaj si vajzë që di të ruejë nderin e vet e të familjes; si trimneshë që i del përballë Balozit (rreziqeve) tue ruejtë të papërlyem karakterin e vet e dinjitetin e vet, e aftë të mbrojë tagret e veta, besnike e fatit të vet, shtëpiake e mirë, por edhe e dejë për shoqni. Poeti krijon rasë t’u japë shpirt, forcë gjallnuese e ripertërise virtyteve etnike të popullit tonë e, në të njajtën kohë, nuk pranon cungimet e mungesat e të drejtave të femnës. “Na i mbyllë baba, na i mbyllë nana shtigjet të tana”. Goja e vajzës shqipton: “Lum kush des për nder e për liri”. Nga jeta afrojmë Tringen Smajli (Katrinë, Trinë, Tringë dhe Kate), Noren (Ndore) mesjetare e Norën e Dede Gjo Lulit, Shote Galica etj.

Sigurisht, femna të tilla lëvdohen edhe në jetë, edhe në Ciklin e Kreshnikëve, edhe në Kanunin e Gjeçovit. Theksoj: Këto femna martoheshin pa fishek në pajë! Origjinali i poemës gjindet në AQSH, në fondin “Justin Rrota”. Asht pa emën autori. Unë mendoj se autori asht Pader Bernardin Palaj (qoftë si subjekt, qoftë si shkrim. Bernardini njifet si mbledhës e studiues i folkorit, me përparësi i Ciklit të Mujit e të Halilit. Nuk gabojmë, po të shkruejmë se Padër Bernardin Palaj asht mbledhësi ma i zellshëm i Ciklit, studiuesi ma i thellë, njohësi ma kompetent.
Si duket, Bernardini ia ka dhanë Padër Justinit dorëshkrimin për me marrë mendim nga ai. Anëshkrimet janë shkrimi i Justinit, të cilin e njof mirë. Mandej, Justini nuk asht marrë me poezi. Afer poezisë e prozës, Justini ka shkrue epigrame, e nuk ka shkrue asnjë poezi!

PJESË NGA
DORËSHKRIMI
Át Bernandin Palaj, OFM
Omeri i Rí (Poemë melodramatike në 4 tablo, zhvillohet në kohë legjendare)

TABLO I
(Në shpí t’Omerit)
Lum për ty o i Madhi Zot,
që s’jem kanë e Zoti n aka dhanë,
t’madhe tokën s’bane kot,
gjanisht njerz’t e gjallojnë të tanë.

Rapsodi: Ndër kto lugje t’ksaj krahinë,
mbi Jutbinë,
plaket plaku Omer Bacë,
plak punë-mbarë.
Livadht’ e ara-bukuri,
plot koteca e plot hambarë,
lopë e që kryenakularë,
n’rrokulli,
ma t’mirë s’i shef.
Veç nji vajzë ka plaku n’derë,
vajzë për nderë,
punon cika e t’mirit,
djalë dishirit.
Por, medet, s’e g’zon topraken!
Vjen prej s’largu nji lajmtár,
Vjen me kál,
me vraç t’zí- si Duhi,
i bjen n’derë Omerit Plak.
Lajmtari: Fjalë t’ka çue Balozi i zí,
nuk ke fill që derën hì,
sot dy javë me m’dalë n’mejdan,
due me t’marrë shpí e tokë e bijë.
Omeri Plak: Don me m’marrë tokë e bijë?!

Çfarë ndodhi me bibliotekën e Mitrush Kutelit pas arrestimit (Dokumenti)

Ai ishte një prej intelektualëve të shumtë të cilët regjimi po i spastronte apo dënonte nga dita në ditë.

Disa muaj para arrestimti të tij, Dhimitër Pasko ishte larguar nga detyra që mbante në Bankën e Shqipërisë,  dhe po përpiqej të gjente një punë tjetër për të mbajtur veten dhe familjen. Veç pasurisë së tij intelektuale nuk kishte pasuri të tjera. Por pas arrestimit të tij me 16 maj 1946 dhe pasi u dënua me 5 vjet heqje lirie, e gjithë biblioteka e tij, një pasuri me vlera të rralla, u konfiskua nga regjimi komunist. Më tej fati i kësaj pasurie të vyer nuk dihet plotësisht.

Por ndryshe nga një varg bibliotekash të konfiskuara nga regjimi në vitet e para të pas Luftës, të cilat dergjeshin magazinave dhe një pjesë e madhe ishte dëmtuar a zhdukur, për bibliotekën e Kutelit tregohet interes i veçantë.

Një dokument që daton vetëm 3 javë pas arrestimit të tij dëshmon interesimin nga Drejtoria e Shtypit në Kryeminsitri pikërisht për këtë bibliotekë. Shkresa e 7 qershorit 1947, zbulon se biblioteka e konfiskuar e Kutelit do i nënshtrohej një inventarizimi të kujdeshëm e njësoj si me të do të veprohej edhe me bibliotekat personale të intelektualëve të tjerë arrestuar gjatë atyre kohëve. Më poshtë e sjellim të plotë dokumentin, ekskluzivisht për lexuesit  tanë.

Republika Popullore e Shqipëris

Kryeministrija

Drejtorija e Shtypit

V.F.L.P.

Tiranë më 7.6.1947

Këshillit Popullor  të Prefekturës

Seksionit  Financës

Landa: Mbi iventarizimin e libravet të bibliotekës Dhimitri Pasko

Tiranë

Në qoftë se nuk është bërë  inventarizimi i librave të bibliotekës personale të të rreshtuarit Dhimitri Pasko (Mitrush Kuteli) të veprohet sa më parë në këtë drejtim dyke patur kujdes të madh që të mos humbasë ndonjë volum dhe po kështu të veprohet edhe për intelektualët e tjerë të rreshtuar në kohët e fundit. Një kopje të listës së librave të na dërgohet  edhe neve ën Drejtorinë e shtypit.

Për çdo libër të shënohet: a) Titulli; b)auktori dhe c) në ç’gjyhë ëhstë shkrojtur.

Për këtë të veprohet pa vonesë dhe të na kthehet përgjegje për mënyrën e veprimit t’iaj.

SEKRETAR’I PËRGJITHËSHËM/tesheshi

PO ZHDUKEN SHPIFSIT PA KERKUE FALJE! – Nga Fritz RADOVANI

 

 

IMZOT ERNESTO ÇOBA

(1913 – 1980)

 

1913 KUR SHKODRA RRAHEJ ME TOPA NGA MALI I ZI…

16 SHKURT 1913: U LE IMZOT ERNESTO ÇOBA NË VAUN E DEJËS…

Jo larg nga Kisha ku asht kenë kunorzue Gjergj Kastrioti, besnik i të cilit Imz. Çoba ka qendrue deri në vdekje, edhe pse gjithë jeta i kaloi nen armët e pushtuesve gjaksorë.

Asht shugurue Meshtar në vitin 1936 në Kishen e Jezuitëve. Në 1946 asht me detyra pranë Argjipeshkvisë së Shkodres, deri me 20 Prill 1952 që shugurohet Ipeshkëv nga Imzot Bernardin Shllaku, të cilin e zevendson mbas vdekjes së Tij me 21 Mars 1967, kur me “Statutin e Kishës Katolike Shqiptare” të vitit 1951, Ai emnohet Kryetar i Kishës.

7 Prill 1858 ishte dita e vumjes së gurit të parë të Kishës Kathedrale të Shkodres, kur Imzot Ernesto Çoba filloi detyrën në pragun e 100 vjetorit të Asaj Kishë, që asht thirrë Kisha e Madhe. Merita e pergatitjes së asaj festë i përket Imzot Çobës, i cili me punën e madhe të Tij dhe kujtimin që ka lanë në historinë e Shkodres, do të thohet pa mdyshje se asht i paharrueshëm në zbukurimin e Kishës dhe zhvillimin e ceremonive të Festës. Imzot Çoba ka dy merita për punën artistike që u ba në ndertimin e Elterit të madh simbas projektit të arkitektit, piktorit dhe skulptorit Kol Idromeno, që kishte dhe lidhje fisnore me Imzot Ernesto Çobën, vepër që lidhej me tavanin e mbrekullueshëm të Kathedralës që ishte punue nga vetë Kola. Njëkohësisht sfondi i Elterit i punuem nga piktori At Leon Kabashi, kuadri i madh i vendosjes së gurit të parë nga piktori Simon Rrota, punimi i katekizmit ndër shtyllat e Kishës, për mungesën që dihet se nuk mund të botohej asgja për me mësue besimin fëmijët e rinia, janë vepra që meritojnë me u quejtë dinjitoze dhe shumë të guximshme tue dijtë edhe luftën e madhe që i bahej Kishës dhe Klerit nga shteti fanatik komunist i Tiranës. Por Imzot Çoba nuk mjaftohet me kaq, Ai njëkohësisht pergatitë në kushte private, përndjekje dhe survejimi disa klerikë të rijë, në një kohë që nuk ka as seminar, as profesora dhe as tekstet e nevojshme që duhen për atë qellim. Ai shuguroi: Don Simon Jubani, Don Matish Lisna, Don Martin Trushi, Don Ernest Troshani, Don Zef Simoni, Don Ndoc Nogaj, Don Luigj Kçira, Don Ndoc Volaj, Don Kolec Toni etj. si dhe dy Martirët e Kishës Don Marin Shkurti e Don Mikel Beltoja, që u pushkatuen nga komunistët tue lanë vetën të perjetshëm në Historinë e Kishës Katolike në Shqipninë e masakrueme. Imzot Çoba thonte meshë e sakramend, rrëfente, predikonte fenë dhe gjindëj kudo në rrugicat e qytetit tue shkue me kungue të sëmurët apo të pamujtunit me shkue ndër Kisha që survejoheshin nga shteti e sigurimi, e që tue u rrezikue puna rrezikohej buka e gojës.

Kjo luftë sa vjen dhe bahet ma barbare me “Revolucionin Ideologjik dhe Kultural”, që merr edhe pamjen e plotë të diktaturës terroriste komuniste me 19 Mars 1967, ku shteti merr çelsat e Kishës Kathedrale, tue i mbyllë të gjitha Kishat e vendit me dhunë.

Me mbylljën e Kishave, sigurimi kerkoi me gjetë shpifës në Shkoder, kundër Imz. Çobës dhe disa klerikëve të njohun… Besoj se shkodranët nuk e harrojnë fjalën e Burrneshës muslimane Adile Ashikja, në mbledhjen e lagjes së saj, kur i kërkohej me shpifë kundër Imz. Çobës: “Unë kam shkue me lypë tek Ai paret e bukës dhe Ai më dha ma shumë se i kerkova….Ju sot, kerkoni që Buken që më fali, me ia shperblye me shpifje! Ai asht kenë dhe mbetët për mue një Meshtar i Nderuem i Fesë Katolike në Shkoder!”

Kur shteti mori edhe çelsat e Argjipeshkvisë, Imzot Çoba ndodhët përballë Sigurimit të Shtetit që përfaqsohet me komunistin servil dhe hipokrit Angjelin Kumrija, në kontrollin që ushtrohet në Argjipeshkvinë Metropolitane të Shkodres. Ky dallkauk e spijun arrinë deri aty sa kur kontrollon dhomën e punës së Imzot Çobës, kërkon me ushtrue në mënyrë të paturpëshme kontroll në trupin e Imzotit të Nderuem, tue e detyrue me çveshë pantollonat, se mos ka mshef gja në….dhe, me të drejtë Don Mark Hasi i ka thanë ato ditë Nanës sime: “Ate që na ka ba atë ditë Angjelin Kumrija nuk na e ka ba as Sigurimi i shtetit!” por, kjo nuk ishte vepra e parë e tij si “besnik” ndaj Sigurimit.

Organizohet një mbledhje në vitin 1967, mbas arrestimit të Sekretarit të Kishës, Don Mark Hasit me 7 Prill 1967, tek shkolla Pyjore për demaskimin e Imzot Çobës. Si kudo ndër ato mbledhje nuk mungojnë as shpifsit, dhe as spijunët ordiner të PPSH në ato salla, ku mbas “duertrokitjeve” të tyne, klerikve iu venin prangat xhelatët e Sigurimit të shtetit. Por, krejt ndryshej ndodhë me Imz. Çoben, kur asht pergatitë terreni për arrestim në atë mbledhje, çohet në kambë shoferi trim Dedë Gjushi dhe, deklaron: “Sot njëkëtu, nuk guxon kush me i vue prangat Imzot Çobës!” dhe me të vërtetë “nuk guxoi askush!”. Akti i Dedës tronditi edhe ideatorët e arrestimëve, ndonse “ky emën Hero!” nuk zehet me gojë…(F.R. “Një Monument nën dhé”, fq. 304, v. 2004)

Në shfletimet e proceseve të viteve 1957, 1958 e prap ma vonë, nga deponimet false të At Rrok Gurashit, Don Ndoc Sahatçisë etj., dhe një letrës së shkrueme nga Ndoc Nogaj e Gjon Shllaku, në vitin 1958, kur këta dy largohen nga Argjipeshkvia, (letër e cila ruhet në Arkivin e Shtetit Tiranë e jepet lirisht për me u lexue për “përmbajtjen e saj”), mbi këta akte të turpëshme Sigurimi i shtetit krijon mundësinë e arrestimit të Imzot Çobës, dhe “fajsia e Tij” formulohet mbi bazën e shpifjeve e trillimeve, kështu, flet arresti lëshohet me datën 3 Prill 1976 dhe arrestimi bahet me datën 24 Prill, tue u akuzue për “trathti ndaj atdheut dhe agjitacion e propagandë kundër pushtetit popullor…”. Bashkë me te arrestohen edhe priftën tjerë. Një ndër to asht Don Lec Sahatçija, ish Sekretar i Imz. Frano Gjinit dhe ruejtës i dy letrave të Tija, të cilat me këte rasë zhduken, mbasi Don Leci nuk doli ma nga burgu, vdiq i dënuem 25 vjet, por duhet theksue se Ky prift mbajti qendrim burrnor edhe ndaj Imzot Çobës, gja të cilën të tjerët edhe pse ishin shugurue nga duert e Tija me ndonjë perjashtim, në gjyq nuk e bane, madje, gjatë zhvillimit të gjyqit me dyer të mbylluna edhe e randuene Imzot Çoben me akuza false, për të cilat Ai u dënue 25 vjet burg, por edhe vdiq i pafajshëm i shtrimë ndër çimentot e birucave të qelive të Sigurimit të shtetit. Fjala e Tij në gjyqin kunder Tij, besoj i kujtohet shpifsave:

“Jam kenë gjithmonë kundër komunizmit, as nuk kam dashtë me ia ndigjue zanin, kam punue me shpirtë me e zhdukë dhe do të vazhdoj me kenë kundër deri në vdekje!”. (Dosja 3359/1 Arkivi i Min. Mbrendshme Tiranë, 1998). Vetem Ky ishte Imz. E. Çoba!

Imzot Ernesto Çoba me po aq Burrni asht i patundun në bankën e t’akuzuemve para Kryetarit Sheuqet Muçi, anëtarit Xhemal Gramshi dhe prokurorit të “Revolucionit Kultural”, të njohtunit Faik Minarolli. Ja qendrimi i vërtetë i Martirit Çoba, i cili nuk akuzon asnjë njeri, nuk fyen me asnjë fjalë asnjë nga shpifsit, nuk randon asnjë nga dëshmitarët e rremë dhe nuk denoncon asnjë nga veprimet jo të mira ose të dobta të shokve të vet klerikë, që akuzohet se ka heshtë ose nuk ka marrë masa ndeshkimore. Asnjë qytetar apo fshatar i Shkodres nuk asht viktimë e Tij, sëpse Ai, gjenë forca me rezistue dhe mos me folë për asnjë njeri e, mos harroni se zyra e Tij asht kenë e hapun për katolik e musliman të të gjitha monstrave e modeleve të Shkodres. Ai asht i vetdijshëm se ndodhët në atë bankë vetem pse asht Klerik Katolik dhe armik i vëndosun i komunizmit, me të cilin asnjëherë nuk ka ba asnjë kompromis në asnjë kohë. Ai asht i pastër moralisht dhe shpirtnisht para shokve, miqve, armiqve dhe mbarë Popullit Shqiptar, të cilve iu ka sherbye si fetar dhe Shqiptar, prandej edhe me gjakftohtësi pret vendimin e “pafajsisë së Tij” tue Ju nënshtrue vullnetit të Zotit,  edhe pse i dënuem me 25 vjet heqje lirie, tue kenë me një gjendje shëndetsore shumë të randë  dhe, si pasojë e vuejtjeve me datën 8 Janar 1980, Sigurimi i shtetit e mbytë edhe Këte Martir si shumë të tjerë, në një nga repartet e Spitalit Civil të Tiranës.

Në librin “Çinarët”, fq. 130, At Konrrad Gjolaj shkruen: “…Tregonte radiologu i spitalit të Shkodres, sesi një ditë erdhën dy oficera me një thes në radiologji. I kishin thanë me ba një radiografi. Kishte pregatitë aparatin e po priste radiologu se cili don me e ba prej tyne. Kur i ka thanë: “Jam gati”, ata kanë hapë thesin e kanë nxjerrë një fëmijë me fytyrë të plakun… e kanë vue tek aparati dhe, mbasi asht krye radiografia, e kanë futë prap në thes. Mbasi i kanë lidhë grykën, kanë kërkue filmin për me e çue në Tiranë. Radiologu e ka pregatitë filmin shpejtë e ka kërkue me i shkrue emnin e të sëmurit, edhe pse filmi ishte i lagun. Oficerat kanë ngurrue me i diftue emnin. Ky ka kambëngulë, mbasi, simbas rregullit, nuk lejohej që filmi me u dorëzue pa emen. Ata tue pa kambënguljen e këtij, i kanë thanë emnin: “Imzot Ernesto Çoba”…

E shkrova, thonte radiologu, e kishte njohtë ma përpara, por kurrë nuk do ta kishte besue se asht Ai, po të mos ia kishin thanë vetë ata emnin. Për sa kohë nuk m’asht hjekë nga mendja sesa e kishin ba Imzot Çoben.”

Në vitin 1964 në një bisedë… At Pjetër Mëshkalla më ka thanë këto fjalë:

Ai e përfundonte bisedën me respekt për Imzot Ernesto Çoben, kryesisht për mos tolerancën e Tij në çeshtjet dogmatike dhe e mbyllte bisedën me mendimin se:

“Vetëm Imzot Çoba asht fakt, që asht kenë adapt për këte kohë, mbasi asnjë tjetër nuk do të kishte dijtë as muejtë me veprue si Ai, për kushtet që janë kenë në Shqipni!”.

***

Kriminelët, vrasësit, torturuesit, shpifsit dhe anmiqtë e perjetshem të Klerit Katolik Shqiptar Heroik, janë shumë të knaqun me “heshtjen” ndaj Martirëve të Pafajshem!

Imzot Ernesto Çoba ka Dosja nr. 3359/1, Arkivi i Ministrisë së Mbrendshme Tiranë, të cilen unë e kam lexue në vitin 1998.

I lutem Bahkëkohësit Imzot Ernesto Çobës, Klerikut të Nderuem, dhe Njohësit të Tij,

Shkelqësisë Kardinalit Ernest TROSHANI, që me Bekimin e Zotit, të nxjerrin haptas Pafajsinë dhe Virtytet e të Ndjerit Martir Imzot Ernesto Maria Çoba!

            Melbourne, 18 Prill 2018.

Paris-soir (1938): Tri motrat e Zogut udhëtuan në bordin e “Queen-Mary” me Samuel Goldwyn, producentin e famshëm kinematografik amerikan

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 18 Prill 2018

 

“Paris-soir” ka botuar, të martën e 29 marsit 1938, në faqen n°3, një shkrim në lidhje me udhëtimin e tri motrave të Mbretit Zog nga Amerika për në Francë, në të cilin shpjegon arsyen e kthimit të tyre të përshpejtuar në Evropë.

 

Aurenc Bebja ka sjellë në vijim, për publikun shqiptar, tekstin e plotë të gazetës franceze, nëpërmjet faqes së tij “Dars (Klos), Mat – Albania” :

 

Tri motrat e Mbretit Zog, princeshat Maxhide, Ruhije dhe Myzejen, të cilat kaluan disa javë në Amerikë, po kthehen në Evropë në bordin e “Queen-Mary”.

 

Ato mbërrijnë këtë pasdite në Cherbourg (Francë).

 

Producenti i njohur kinematografik amerikan, Samuel Goldwyn, i cili u pati propozuar princeshave shqiptare që t’i bëjë të famshme, gjendet gjithashtu midis pasagjerëve të “Queen-Mary”.

 

Motrat e Mbretit Zog përshpejtuan kthimin për në Evropë, në mënyrë që të merrnin pjesë në martesën e vëllait të tyre me Princeshën Geraldinë Apponyi; ceremonia do të zhvillohet me 27 prill në Tiranë.

 

Gjatë paradës ushtarake, pas martesës, do të marshojë një regjiment i tërë i amazonave shqiptare, të veshura me uniforma piktoreske dhe të udhëhequra nga Princesha Maxhide.

 

Është kjo e fundit, e frymëzuar nga idetë moderne, që ka krijuar këtë regjiment amazonash, të rekrutuara në mesin e vajzave të familjeve më të mira të Shqipërisë.