VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

SI E PËRJETON ZVICRA ATMOSFERËN FESTIVE TË KRISHTLINDJEVE (Fotogaleri)

By | December 18, 2016

Komentet

Bredhi President – Pema më e madhe në Zvicër, e dyta në Evropë, ndodhet në Neuchâtel

VOAL – Pema më e madhe në Zvicër ndodhet në një luginë spektakolare në kantonin Neuchâtel, në Val-de-Travers, dhe ka përmasa 58,02 metra. Ky është i ashtuquajturi bredhi president, një gjigant i vërtetë i natyrës.

Ai është gjithashtu bredhi i dytë më mbresëlënës në Evropë. Bredhi, i cili është bërë një bimë monument, ndodhet në gjendje të mirë. “Në 300 vjet ka parë thatësira, rrufe që e kanë shmangur, stuhi. Dhe është akoma këtu, i rrënjosur mirë në tokë”, thotë një pylltar në zonë.

Gjigandi, me një diametër prej 4.17 metra, është në vendin e duhur. Sipas Claude-André Montandon, rojtari i pyjeve Val-de-Travers, toka, reshjet e rregullta të shiut dhe lartësia ideale (750 metra mbi nivelin e detit) kanë kontribuar në rritjen e tij.

Në Evropë, vetëm një bredh në Malin e Zi 59 metra i lartë e mund atë, për një metër dhe pema nojshateliane mund ta arrijë atë. “Konkurrenca nuk na intereson – thotë Alex Mercier, inxhinier pyjesh Val-de-Travers – ajo që vlen është bukuria e pyjeve tona. Dhe ne jemi krenarë që punojmë për pemën më të lartë në Zvicër”./rsi-eb

Drama “Vizita e zonjës plakë”, kryevepër e shkrimtarit Friedrich Dürrenmatt

VOAL – Vizita e zonjës plakë (Der Besuch der alten Dame) është titulli i një drame nga Friedrich Dürrenmatt shkruar në 1955 dhe është një nga veprat e tij më të njohura. Vepra merret me temat e hakmarrjes, fajit individual dhe kolektiv, plotfuqishmërisë së parave dhe korrupsionit moral kolektiv.

Drama zhvillohet në qytetin imagjinar Güllen (“dunghill” në Zvicër-Gjermani) e cila ishte një qendër kryesore kulturore, por në disa dekada ajo ka rënë në një situatë neglizhence dhe krize socio-ekonomike.

Subjekti

Në fillim të dramës, qyteti po përgatit festimet për ardhjen e Claire Zachanassian, dikur një qytetare e Güllen dhe tani një multi-miliardere, e cila është kthyer për të vizituar qytetin e saj të lindjes. Claire Zachanassian arrin në vend me burrin e saj (gjatë shfaqjes ajo do të ndryshojë disa, për të cilat Dürrenmatt sugjeron se luhen gjithmonë nga i njëjti aktor) dhe me një vijues për të thënë më pak grotesk. Pas disa kënaqësive, ajo u njofton bashkëqytetarëve të saj arsyen e vërtetë të vizitës së saj: në rininë e saj ajo mbeti shtatzënë nga marrëdhënia që kishte me të dashurin e saj Alfredo III, i cili megjithatë mohoi atësinë dhe bindi ryshfet dy pijanecë për të deklaruar në gjyq se kishin pasur marrëdhënie me Claire Zachanassian.

Vajza u dëbua në mënyrë të pandershme nga fshati dhe u damkos si prostitutë. Pasi kishte grumbulluar një pasuri të jashtëzakonshme përmes një sërë martesash me fat, ajo ofron një miliard franga Gulenit për vrasjen e Alfred III, i cili ndër vite ishte bërë një nga qytetarët më të respektuar të qytetit. Banorët refuzojnë me forcë, por shumë shpejt fillojnë të blejnë mallra të shtrenjta me kredi edhe nga vetë dyqani i Alfredo III, sikur prisnin ardhjen e burimeve të reja në të ardhmen.

Alfredo III e kupton këtë dhe fillon të alarmohet. Banorët e Güllen ngadalë por me siguri fillojnë të ndryshojnë qëndrimin e tyre mbështetës në favor të tij. Së shpejti bëhet e qartë se mënyra e vetme për të mbajtur një nivel të tillë të borxhit është vdekja e tij. Në fillim të gjithë duket se shpresojnë se do të ndodhë ndonjë aksident. Claire Zachanassian nga ana e saj pret vetëm që banorët të marrin vendimin e tyre (ajo vë bast se drejtësia gjithashtu mund të blihet dhe se banorët do të japin).

Epilogu e dëshmon të drejtë. Edhe bastioni i fundit i etikës, drejtori i shkollës, dorëzohet. Në një paradë të rrëmujshme popullore, Alfredo III vritet kolektivisht, ndërsa Burgomaster deklaron se drejtësia më në fund është bërë.

Ndërsa Claire Zachanassian ua jep kontrollin banorëve të qytetit, toni i errët i shfaqjes ndryshon duke u bërë gati farsë. Ironikisht, është Claire Zachanassian ajo që duket më pak e kënaqur me një hakmarrje kaq të shumëpritur.

Temat kryesore

Autori shpesh thekson se Vizita do të interpretohet kryesisht si një komedi, pavarësisht kësaj është e vështirë të injorosh tonin e zymtë dhe të errët të shumë pasazheve, ankthin në rritje të një Alfredo Ill të gjuajtur si një kafshë (krahasimi është në fakt me një panterë ) Mesazhi themelor pas punës është se në shoqërinë moderne kapitaliste paratë mund të marrin gjithçka, siç dëshmohet nga ardhja e Claire Zachanassian e cila, duke premtuar pasuri, i shtyn njerëzit të urrejnë dhe madje të vrasin dhe abuzon me konceptin e drejtësisë. , duke e shtrembëruar atë në një mënyrë groteske, një temë që Dürrenmatt trajton në shumë nga veprat e tij.

Performanca e parë origjinale

Shfaqja e parë origjinale u zhvillua në Schauspielhaus në Zyrih më 29 janar 1956, me aktoren e famshme gjermane Therese Giehse në rolin e protagonistes Claire Zachanassian.

Vepra e muzikuar

Dürrenmatt më vonë e shndërroi dramën në një libret për muzikë. Muzika u shkrua nga kompozitori austriak Gottfried von Einem. Opera me 3 akte, me të njëjtin titull, u vu në skenë për herë të parë në Operën Shtetërore të Vjenës më 23 maj 1971, me mezo-sopranon Christa Ludwig dhe baritonin Eberhard Waechter në rolet kryesore, nën drejtimin e John Pritchard. (Ekziston një regjistrim 2 CD i performancës nga etiketa Orpheo, me të njëjtët interpretues).

Pjesa ishte gjithashtu tema e muzikalit më të fundit nga ekipi krijues i përbërë nga kompozitori John Kander dhe tekstshkruesi Fred Ebb. Muzikali, i titulluar Vizita dhe libreto nga Terrence McNally, kishte një shtatzëni të gjatë dhe pas debutimit në Çikago në 2001 u ripunua gjerësisht para se të bënte debutimin e tij në Broadway në 2015. Vizita u zhvillua në Teatrin Lice të Broadway nga marsi në Qershor 2015 me drejtimin e John Doyle dhe një kast që përfshinte Chita Rivera dhe Roger Rees në rolet e Claire Zachanassian dhe Alfredo III respektivisht./Elida Buçpapaj

Dürrenmatt, një shkrimtar më aktual se kurrë –

Një fotografi e Dürrenmatt me gruan e tij të dytë Charlotte Kerr e bërë në gusht 1990 në Lokarno disa muaj para vdekjes së shkrimtarit.
Keystone / Christoph Ruckstuhl

Nga Riccardo Franciolli

voal.ch – Më 14 dhjetor 1990, shkrimtari, dramaturgu dhe piktori Friedrich Dürrenmatt vdiq në Neuchâtel. Së bashku me bashkatdhetarin Max Frisch, Dürrenmatt ishte një nga protagonistët e rinovimit të teatrit në gjuhën gjermane. Çelësi grotesk me të cilin ai lexon problemet e shoqërisë bashkëkohore, duke demaskuar imëtësinë e fshehur nga fasada e respektuar e shoqërisë zvicerane është kodi i tij stilistik.

Friedrich Dürrenmatt lindi në 1921 në Konolfingen afër Bernës, djali i parë i një pastori protestant. Pas një rinie të trazuar në kryeqytetin federal, ai studioi filozofi në Bern dhe Zyrih.

Së pari u martua me aktoren Lotti Geissler, ai  jetoi në Basel dhe më pas në Liqenin Biel. Por në Neuchâtel,  Dürrenmatt filloi të shfaqte profilin e tij si një dramaturg, tregimtar dhe piktor. Megjithëse ai kurrë nuk jetoi në Bernë gjatë moshës madhore, shkrimtarit i pëlqente të thoshte për veten e tij se ishte Bernez në thelb.

Artisti eklektik u bë i njohur për publikun e gjerë me romanet e tij ‘detektivë’ dhe tregimet e tij të shkurtra si Gjykatësi dhe Xhelati i tij (Der Richter und sein Henker), I dyshuari (Der Verdacht), Prishja (Die Panne) dhe Premtimi (Das Versprechen). Dhe përsëri me vepra teatrale si Vizita e Zonjës së Vjetër (Der Besuch der alten Dame), një dramë e vitit 1956 e shfaqur në teatrot kryesore dhe që e bëri atë të njohur për të gjithë botën. Në vitin 1962, pasoi suksesi tjetër i tij i madh teatror: Fizikanët.

Pasioni i tij i madh, i cili do ta shoqërojë atë gjatë gjithë jetës dhe i ushqyer që nga fëmijëria, është piktura. Pikturat e tij bazohen kryesisht në motive mitologjike ose fetare dhe janë të ndikuara nga ekspresionistët gjermanë, por edhe nga artistë të tillë si Francisco Goya. Edhe me pikturën e tij Dürrenmatt, falë karikaturave të tij të egra, shfrytëzon rastin për të nënvizuar hipokrizitë e shoqërisë borgjeze zvicerane me një kritikë të mprehtë.

————

 

Për këtë përvjetor kemi hapur një dialog me Donata Berra, përkthyesen e tij në italisht.

Televizioni Zviceran: Donata Berra, 30 vjet pas vdekjes së Dürrenmatt, pyetja fillestare e detyrueshme është çfarë mbetet nga puna e tij sot, çfarë trashëgimie na ka lënë Dürremat?

Donata Berra: E gjithë puna e Dürrenmatt, teatri, si dhe narrativa përqendrohet në pyetjet themelore që qëndrojnë në themel të shoqërisë civile: a është e mundur të bësh drejtësi? A ekziston vërtet drejtësia? Sa i korruptueshëm është secili prej nesh, dhe me çfarë çmimi? Deri në çfarë mase është njeriu arkitekt i fatit të tij? Apo nuk është më tepër rastësia që përcakton fatin tonë?

Në drama dhe romane këto pyetje futen në ngjarje të ndërlikuara, shpesh të mbushura me pjesë komike, personazhe shpesh absurde, pothuajse të karikaturuara, siç është Claire Zachanassian në Vizita e Zonjës së Vjetër.  Lexuesi është mbingarkuar nga imagjinata mbizotëruese e Dürrenmatt dhe nga ngjarjet që pasojnë njëra-tjetrën me kthesa të papritura. Por në fund pyetjet shfaqen në një mënyrë shqetësuese dhe çojnë në reflektim. Po mendoj, për shembull, për një pyetje themelore, përkatësisht pyetjen nëse vetë e vërteta mund të manipulohet, të shndërrohet në një gënjeshtër të besueshme. Pikërisht në botën e sotme, ku përhapja e lajmeve të rreme pushton çdo fushë, ku një reflektim mbi parimet etike po bëhet gjithnjë e më urgjent, nuk e di se çfarë është më e rëndësishme se shkrimet e Dürrenmatt.

Televizioni Zviceran: Prandaj mund të themi se çështjet e adresuara nga Dürrenmatt janë shumë aktuale. Cilat aspekte ju prekën më shumë?

Donata Berra: Unë pata fatin të përktheja tekste në të cilat temat që përmenda më parë janë në qendër të rrëfimit. Tek Gjykatësi dhe Ekzekutuesi i tij dy personazhet kryesore duket se në fillim mishërojnë kontrastin midis së mirës dhe së keqes, por gjatë historisë do të shohim se e zeza dhe e bardha e kësaj antinomie përzihen së bashku. Dy miq-armiq: njëri, komisioneri Bärlach, ‘gjykatësi’, i cili gjithë jetën e tij përpiqet të dënojë tjetrin, Gastmann, vrasësin, krimet e të cilit për arsye të ndryshme kanë qëndruar gjithmonë pa u ndëshkuar. Bärlach, tani në fund të jetës së tij, do të kryejë hakmarrjen e tij në ekstremis, por duke anashkaluar drejtësinë në kufijtë e ligjshëm, dhe mbi të gjitha me ndihmën e fuqishme të fatit. Tek Premtimi, angazhimi etik i protagonistit, i cili i premtoi nënës së fëmijës së vrarë të bëjë drejtësi dhe që i kushton jetën e tij, deri në humbjen e saj, në kërkim të fajtorit, do të mposhtet në fund edhe një herë nga një fakt që është i parëndësishëm në vetvete, si të thuash nga “banaliteti i së keqes”. Sa për Luftën e Dimrit në Tibet,  ky tekst mizor dhe haluçinant mund të jetë një profeci e tmerrshme e asaj që do të ndodhë me planetin tonë nëse të fuqishmit vazhdojnë të bëjnë lojra me armët atomike.

Donata Berra ka lindur në Milano dhe jeton në Bernë, ku jep mësim në universitet. Ajo është autore e e vëllimeve poetike, si dhe një përkthyese nga gjermanishtja (ndër të tjera Dürrenmatt, Merz, Cweig). Ajo ka botuar katër përmbledhje me poezi. Ndër nderimet e ndryshme , në vitin 2018 asaj iu dha Çmimi Italo-Gjerman për Përkthimin Letrar nga Instituti Goethe për përkthimin e Luftës Dimërore të Tibetit “nga Friedrich Dürrenmatt (Milano, Adelphi, 2017).

Televizioni Zviceran: Shpesh është keq të etiketosh një shkrimtar, por tani që romanet detektive janë në modë, a mund ta quajmë Dürrenmatt edhe një shkrimtar krimi?

Donata Berra: Sa herë që Dürrenmatt është përcaktuar kështu, ai është zemëruar shumë. Pyetja shpesh bëhej, dhe padyshim jo gabimisht, duke nënkuptuar Dürrenmatt si një shkrimtar misterioz, pasi nëntitulli i Premtimit është “Requiem për romanin detektiv”. Por përgjigjja e Dürrenmatt është gjithmonë e njëjtë: “Unë nuk shkruaj histori detektive, unë shkruaj filozofi”. Ai rikonfirmon këtë koncept edhe tek libri Stoffe, formën e tij të veçantë të autobiografisë në të cilën tema udhëheqëse janë temat e tij, temat e tij të punës, reflektimi mbi zanatin e tij si shkrimtar.

Dürrenmatt nuk ka ndërmend të tallet me parimin që mbështet romanin detektiv si një zhanër letrar, por në të ashtuquajturat trillera të tij, komploti është gjithmonë funksional për të nxjerrë në pah çështje etike. Një rast shembullor është për mendimin tim tek Drejtësia, një roman në të cilin në mënyrën më të dukshme dëshmojmë përmbysjen e së vërtetës. Protagonisti, një këshilltar kantonal, shfaqet në kohën e drekës në një restorant të mbushur me njerëz dhe të njohur në Zyrih, tërheq armën e tij dhe vret një gjermanist të famshëm para të gjithë të pranishmëve. Pastaj ai udhëzon një avokat të ri dhe të korruptueshëm që të provojë se ai nuk është vrasësi, domethënë të gjejë një lloj të vërtete alternative, një simulim të realitetit. Një analizë perfide dhe e hollë e mekanizmave të drejtësisë …/Swissinfo.ch/Intervista nuk është përkthyer në mënyrë integrale / Elida Buçpapaj

 

Më 26 nëntor 1857 lindi Ferdinand de Saussure, gjuhëtar, semiotist dhe filozof zviceran

Ferdinand de Saussure (Frëngjisht: [fɛʁdinɑ̃ də sosyʁ]; 26 nëntor 1857 – 22 shkurt 1913) ishte një gjuhëtar, semiotist dhe filozof zviceran. Idetë e tij hodhën një themel për shumë zhvillime domethënëse si në gjuhësi ashtu edhe në semiotikë në shekullin e 20-të.[3][4] Ai konsiderohet gjerësisht një nga themeluesit e gjuhësisë së shekullit të 20 dhe një nga dy themeluesit kryesorë (së bashku me Charles Sanders Peirce ) të semiotikës, ose semiologjisë, siç e quante Saussure.

Një nga përkthyesit e tij, Roy Harris, përmblodhi kontributin e Saussure në gjuhësi dhe studimin e “të gjithë gamës së shkencave njerëzore. Është shënuar veçanërisht në gjuhësi, filozofi, psikologji, sociologji dhe antropologji.” Megjithëse ato i janë nënshtruar shtrirjes dhe kritikës me kalimin e kohës, dimensionet e organizimit të prezantuara nga Saussure vazhdojnë të informojnë qasjet bashkëkohore të fenomenit të gjuhës. Gjuhëtari i shkollës së Pragës Jan Mukařovský shkruan se “zbulimi i Saussure i strukturës së brendshme të shenjës gjuhësore e diferencoi shenjën si nga “gjërat” akustike… dhe nga proceset mendore”, dhe se në këtë zhvillim “rrugët e reja u hapën në këtë mënyrë jo vetëm për gjuhësinë, por edhe, në të ardhmen, për teorinë e letërsisë”. Ruqaiya Hasan argumentoi se “ndikimi i teorisë së Saussure-it për shenjën gjuhësore ka qenë i tillë që gjuhëtarët modernë dhe teoritë e tyre janë pozicionuar që atëherë duke iu referuar atij: ata njihen si para-Saussurean, Saussurean, anti-Saussurean, post-Saussurean, ose jo Saussure”.

Biografia

Saussure lindi në Gjenevë në 1857. Babai i tij ishte Henri Louis Frédéric de Saussure, një mineralolog, entomolog dhe taksonomist. Saussure tregoi shenja të talentit dhe aftësisë intelektuale të konsiderueshme që në moshën katërmbëdhjetë vjeç. Në vjeshtën e vitit 1870, ai filloi të marrë pjesë në Institucionin Martine (më parë Institucioni Lecoultre deri në 1969), në Gjenevë. Atje ai jetoi me familjen e një shoqeje klase, Elie David. Duke u diplomuar në krye të klasës, Saussure priste të vazhdonte studimet në Gymnase de Genève, por babai i tij vendosi që ai nuk ishte mjaft i pjekur në katërmbëdhjetë e gjysmë, dhe e dërgoi atë në Kolegjin e Gjenevës. Saussure nuk ishte i kënaqur, pasi ai u ankua: “Unë hyra në Kolegjin e Gjenevës, për të humbur një vit atje aq plotësisht sa një vit mund të humbet”.

Pas një viti studimesh në latinisht, greqishte të lashtë dhe sanskritisht dhe duke ndjekur një larmi kursesh në Universitetin e Gjenevës, ai filloi punën pasuniversitare në Universitetin e Lajpcigut në 1876.

Dy vjet më vonë, në 21, Saussure botoi një libër me titull Mémoire sur le système primitif des voyelles dans les langues indo-européennes (Disertacion mbi sistemin e zanoreve primitive në gjuhët indo-evropiane). Pas kësaj ai studioi për një vit në Universitetin e Berlinit nën Privatdozent Heinrich Zimmer, me të cilin ai studioi Keltiken, dhe Hermann Oldenberg me të cilin vazhdoi studimet e tij në Sanskritisht. Ai u kthye në Leipzig për të mbrojtur disertacionin e tij të doktoratës De l’emploi du génitif absolu en Sanscrit, dhe u dha doktoratën e tij në shkurt 1880. Së shpejti, ai u zhvendos në Universitetin e Parisit, ku dha leksione në gjuhën sanskrite, gotike dhe gjermanishten e vjetër dhe herë pas here lëndë të tjera.

Ferdinand de Saussure është një nga gjuhëtarët më të cituar në botë, gjë që është e jashtëzakonshme pasi ai vetë vështirë se botonte ndonjë gjë gjatë jetës së tij. Edhe disa artikuj të tij shkencorë nuk janë joproblematikë. Kështu, për shembull, botimi i tij mbi fonetikën lituaneze është grosso modo marrë nga studimet e studiuesit lituanez Friedrich Kurschat, me të cilin Saussure udhëtoi nëpër Lituani në gusht 1880 për dy javë dhe librat e të cilit (gjermanisht) i kishte lexuar Saussure. Saussure, i cili kishte studiuar disa gramatika themelore të lituanishtes në Leipzig për një semestër, por nuk ishte në gjendje të fliste gjuhën, ishte i varur nga Kurschat.

Saussure dha mësim në École pratique des hautes études për njëmbëdhjetë vjet, gjatë të cilave ai u emërua Chevalier de la Légion d’Honneur (Kalorësi i Legjionit të Nderit).[17] Kur iu ofrua të bëhej profesor në Gjenevë në 1892, ai u kthye në Zvicër. Saussure mbajti leksione në gjuhën sanskrite dhe indo-evropiane në Universitetin e Gjenevës për pjesën e mbetur të jetës së tij. Vetëm në vitin 1907 Saussure filloi të jepte mësim në Kursin e Gjuhësisë së Përgjithshme, të cilën ai do ta ofronte tri herë, duke përfunduar në verën e vitit 1911. Ai vdiq në vitin 1913 në Vufflens-le-Château, Vaud, Zvicër. Vëllezërit e tij ishin gjuhëtari dhe esperantisti René de Saussure, dhe studiuesi i astronomisë antike kineze, Léopold de Saussure . Nga ana tjetër, djali i tij ishte psikoanalisti Raymond de Saussure.

Saussure u përpoq, në kohë të ndryshme në vitet 1880 dhe 1890, të shkruante një libër mbi çështjet e përgjithshme gjuhësore. Leksionet e tij rreth parimeve të rëndësishme të përshkrimit të gjuhës në Gjenevë midis 1907 dhe 1911 u mblodhën dhe u botuan nga nxënësit e tij pas vdekjes në Cours de linguistique générale të famshme në 1916. Disa nga dorëshkrimet e tij, përfshirë një ese të papërfunduar të zbuluar në vitin 1996, u botuan në Shkrime në Gjuhësinë e Përgjithshme, por shumica e materialit në të ishte botuar tashmë në edicionin kritik të Kursit të Engler, në 1967 dhe 1974. (TUFA) Është gjithashtu e diskutueshme se në çfarë mase Kursi mund të gjurmohen vetëm në Saussure. Studimet kanë treguar se të paktën versioni aktual dhe përmbajtja e tij ka më shumë të ngjarë të kenë si burim të ashtuquajturit redaktorë Charles Bally dhe Albert Sèchehaye sesa vetë Saussure.

Puna dhe ndikimi

Rindërtimet teorike të Saussure-it të sistemit vokal të gjuhës Proto-Indo-Evropiane dhe veçanërisht teoria e tij e laringut, ndryshe e paprovuar në atë kohë, dha fryt dhe gjeti konfirmim pas deshifrimit të Hititit në punën e gjeneratave të mëvonshme të gjuhëtarëve si Émile Benveniste dhe Walter Couvreur, i cili të dy morën frymëzim të drejtpërdrejtë nga leximi i tyre i Mémoire-s 1878.

Saussure kishte një ndikim të madh në zhvillimin e teorisë gjuhësore në gjysmën e parë të shekullit të 20-të me nocionet e tij duke u përfshirë në parimet qendrore të gjuhësisë strukturore. Kontributi i tij kryesor në strukturalizmin ishte teoria e tij e një realiteti dy-shkallësh për gjuhën. E para është gjuha, shtresa abstrakte dhe e padukshme, ndërsa e dyta, lirimi me kusht, i referohet fjalimit aktual që ne dëgjojmë në jetën reale. Kjo kornizë u miratua më vonë nga Claude Levi-Strauss, i cili përdori modelin me dy nivele për të përcaktuar realitetin e miteve. Ideja e tij ishte që të gjitha mitet kanë një model themelor, i cili formon strukturën që i bën ata mite. Këto krijuan kornizën strukturaliste të kritikës letrare.

Në Evropë, puna më e rëndësishme pas vdekjes së Saussure u bë nga shkolla e Pragës. Më e rëndësishmja, Nikolay Trubetzkoy dhe Roman Jakobson kryesuan përpjekjet e Shkollës së Pragës në përcaktimin e kursit të teorisë fonologjike në dekadat nga 1940. Teoria universalizuese strukturore-funksionale e fonologjisë e Jakobson, bazuar në një hierarki të theksuar të veçorive dalluese, ishte zgjidhja e parë e suksesshme e një plani të analizës gjuhësore sipas hipotezave të Saussure-it. Diku tjetër, Louis Hjelmslev dhe Shkolla e Kopenhagës propozuan interpretime të reja të gjuhësisë nga kornizat teorike strukturaliste.

Kursi në Gjuhësi të Përgjithshme

Vepra më me ndikim e Saussure, Kursi i Gjuhësisë së Përgjithshme (Cours de linguistique générale), u botua pas vdekjes në 1916 nga ish-studentët Charles Bally dhe Albert Sechehaye, në bazë të shënimeve të marra nga leksionet e Saussure në Gjenevë.[19] Kursi u bë një nga veprat kryesore gjuhësore të shekullit 20 jo kryesisht për përmbajtjen (shumë nga idetë ishin parashikuar në punimet e gjuhëtarëve të tjerë të shekullit 20), por për qasjen inovative që Saussure zbatoi në diskutimin e fenomeneve gjuhësore.

Pamja e gjuhës

Saussure i afrohet teorisë së gjuhës nga dy këndvështrime të ndryshme. Nga njëra anë, gjuha është një sistem shenjash. Kjo është, një sistem semiotik; ose një sistem semiologjik siç e quan ai vetë. Nga ana tjetër, një gjuhë është gjithashtu një fenomen shoqëror: një produkt i komunitetit gjuhësor.

Gjuha si sistem semiotik

Shenja dypalësh

Një nga kontributet kryesore të Saussure-it në semiotikë qëndron në konceptin e tij të shenjës dypalëshe (dy anëshe) e cila përbëhet nga ‘shenjuesi’ (një formë gjuhësore, p.sh. një fjalë) dhe ‘i shënjuari’ (kuptimi i formës). Saussure mbështeti argumentin për arbitraritetin e shenjës edhe pse ai nuk e mohoi faktin që disa fjalë janë onomatopike, ose pretendon se simbolet e ngjashme me foto janë plotësisht arbitrare. Saussure gjithashtu nuk e konsideroi shenjën gjuhësore si të rastësishme, por si të çimentuar historikisht. Në përgjithësi, ai nuk e shpiku filozofinë e arbitraritetit, por dha një kontribut me shumë ndikim në të.

Pas vdekjes së tij, gjuhëtarët strukturorë dhe funksionalë aplikuan konceptin e Saussure në analizën e formës gjuhësore të motivuar nga kuptimi. Drejtimi i kundërt i shprehjeve gjuhësore si ngritja e sistemit konceptual, nga ana tjetër, u bë themeli i strukturalistëve të pas Luftës së Dytë Botërore, të cilët miratuan konceptin e gjuhësisë strukturore të Saussure si model për të gjitha shkencat njerëzore si studimi se si gjuha formon konceptet tona të botës. Kështu, modeli i Saussure u bë i rëndësishëm jo vetëm për gjuhësinë, por për shkencat humane dhe shoqërore në tërësi.

Gjuha si dukuri shoqërore

Në trajtimin e tij të gjuhës si një ‘fakt shoqëror’, Saussure prek tema që ishin të diskutueshme në kohën e tij dhe që do të vazhdonin të ndanin mendimet në lëvizjen strukturaliste të pasluftës. Marrëdhënia e Saussure me teoritë e gjuhës të shekullit 19 ishte disi ambivalente. Këto përfshinin Darvinizmin shoqëror dhe mendimin Völkerpsychologie ose Volksgeist të cilët u konsideruan nga shumë intelektualë si pseudoshkencë nacionaliste dhe raciste.

Vepra

(1878) Mémoire sur le système primitif des voyelles dans les langues indo-européennes [= Disertacion mbi sistemin primitiv të zanoreve në gjuhët indo-evropiane]. Leipzig: Teubner. ( version në internet në Gallica Program, Bibliothèque nationale de France ).
(1881) De l’emploi du génitif absolu en Sanscrit: Thèse pour le doctorat présentée à la Faculté de Philosophie de l’Université de Leipzig [= Mbi Përdorimin e Absolutit Gjinor në Sanskrit: Teza e Doktoratës e paraqitur në Departamentin e Filozofisë së Leipzig Universiteti]. Gjenevë: Jules-Guillamaume Fick. ( version online në Arkivin e Internetit ).
(1916) Cours de linguistique générale, bot. Charles Bally & Alert Sechehaye, me ndihmën e Albert Riedlinger. Lozanë – Paris: Payot.
Trans 1: Wade Baskin, përkth. Kursi në Gjuhësi të Përgjithshme . New York: Shoqëria Filozofike, 1959; redaktuar më pas nga Perry Meisel & Haun Saussy, NY: Columbia University Press, 2011.
Trans 2: Roy Harris, përkth. Kursi në Gjuhësi të Përgjithshme . La Salle, Ill .: Gjykata e Hapur, 1983.
(1922) Recueil des botimeve shkencore de F. de Saussure . Eds Charles Bally & Léopold Gautier. Lozanë – Gjenevë: Payot.
(1993) Kursi i Tretë i Leksioneve të Saussure-it në Gjuhësinë e Përgjithshme (1910–1911) nga Fletoret e Emile Konstandinit . (Seria e gjuhës dhe komunikimit, vëllimi 12). Teksti frëngjisht redaktuar nga Eisuke Komatsu & përkth. nga Roy Harris. Oxford: Pergamon Press.
(1995) Fonetika: Il manoscritto di Harvard Houghton Library bMS Fr 266 (8) . Ed. Maria Pia Marchese. Padova: Unipress, 1995
(2002) ritcrits de linguistique générale . Eds Simon Bouquet & Rudolf Engler. Paris: Gallimard. .
Trans .: Carol Sanders & Matthew Pires, përkth. Shkrime në Gjuhësinë e Përgjithshme . NY: Oxford University Press, 2006.
Ky vëllim, i cili përbëhet kryesisht nga materiali i botuar më parë nga Rudolf Engler, përfshin një përpjekje për rindërtimin e një teksti nga një grup faqesh dorëshkruese të Saussure me titull “Thelbi i Dyfishtë i Gjuhës”, i gjetur në 1996 në Gjenevë. Këto faqe përmbajnë ide tashmë të njohura për studiuesit e Saussure, si nga botimi kritik i Kursit nga Engler, ashtu edhe nga një tjetër dorëshkrim i librit të papërfunduar të Saussure, botuar në 1995 nga Maria Pia Marchese.
(2013) Anagrammes homériques . Ed. Pierre-Yves Testenoire. Limoges: Lambert Lucas.
(2014) Une vie en lettres 1866 – 1913 . Ed. Claudia Mejía Quijano. ed. Nouvelles Cécile Defaut.

Tiçinezi që ndryshoi fytyrën e Romës

Në foto një model i kishës romake San Carlino alle Quattro Fontane ndërtuar në brigjet e Liqenit të Luganos për të festuar 400 vjetorin e lindjes të Borromini-t.

 

voal.ch – Pikërisht katër shekuj më parë, një djalosh nga Bissone zbriti në Romë në kërkim të fatit.

Ai ishte  nxënës i mjeshtrit të Ticinos Carlo Maderno, i cili shpejt u bë një nga arkitektët më të mëdhenj të të gjitha kohërave.

Po flasim për Francesco Castelli (25.09.1599 – 2.08.1667) , i njohur si Borromini. Arkitekti zviceran nga Tiçino është ndër ata që ndryshuan përgjithmonë Qytetin e Përjetshëm, sikur quhet Roma.

Sant’Ivo alla Sapienza, Sant’Agnese në Agone, San Carlino alle Quattro Fontane konsiderohen sot ndër veprat më të mëdha të Barokut.

Por historia njerëzore e Borrominit për fat të keq nuk përbëhet nga vetëm kryevepra.

Rivaliteti i përjetshëm me moshatarin e tij Gian Lorenzo Bernini (7.12.1598-28.11.1680)  bëri që Borromini të shkojë në vetvrasje më 2 gushtin e vitit 1667.

Sot ka nga ata që po rikuperojnë historinë e dy rivalëve të përjetshëm, për ta treguar atë përpara publikut.

Ky është rasti i Alessandro Rubinetti, aktor dhe shkrimtar i Royal Theater Company, i cili i shoqëron njerëzit në turne për të zbuluar kryeveprat e këtyre dy gjigantëve të Barokut.

Disa vjet më parë ishte kantautori i muzikës rock Andrea Ra që u kushtoi atyre një këngë. /eb/swissinfo.ch

Zyrihu – qyteti më i madh i Zvicrës

VOAL – Zyrihu, në italisht Zurigo shqiptuar (/ʣuˈrigo/; në gjermanisht Zürich, shqiptuar [ˈʦʏʀɪç]; në dialektin vendas Züri shqiptuar  (‘tsyri) ; në frëngjisht Zurich, shqiptuar [zyˈʁik]; në romanço Turitgnë latinisht in Turicum, me 434 436 banorë, është qyteti më i madh në Zvicër dhe kryeqyteti i kantonit me të njëjtin emër. Ndahet në 12 lagje. Zona urbane arrin 1.3 milion banorë dhe rajoni i tij metropolitan në 1.83 milionë.

Në vitin 2019, Zyrihu u rendit nga Mercer, së bashku me Gjenevën dhe Bazelin, në mesin e dhjetë qyteteve më të jetueshëm në botë.

Gjeografia fizike

Zyrihu ndodhet në bregun verior të liqenit me të njëjtin emër, ku buron lumi Limmat. Pak më larg në veri, në parkun më të madh në Zyrih, Platzspitz, lumi Sihl derdhet nga jug-perëndimi në Limmat.

Në perëndim qyteti shtrihet përgjatë luginës së Limmatit. Në veri, Zyrihu shtrihet përtej maleve Zürichberg (631m) dhe Käferberg (581m) deri në luginën Glatt. Ndërkaq, kufiri lindor përcaktohet nga malet Adlisberg (701 m) dhe Öschbrig (696 m), ndërsa ai jug-perëndimor nga mali Uetliberg (873 m).

Zona e komunës është 91.9 km². Pika më e lartë është Uto Kulm (873m), pika më e ulët është Lumi Limmat, në kufi me komunën e Schlieren (402m).

Komunat kufitare

Komunat kufitare (duke filluar nga jugperendimi, në drejtimin e akrepave të orës): Kilchberg, Adliswil, Stallikon, Birmensdorf, Uitikon, Schlieren, Oberengstringen, Regensdorf, Rümlang, Opfikon, Wallisellen, Dübendorf, Fällanden, Maur e Zollikon. Wikipedia/eb

Zvicra kremton 1 Gushtin, Ditën Kombëtare

Flamuri                                                              Stema

 

Zvicra (gjermanisht Schweiz; frëngjisht Suisse; italisht Svizzera; romançe Svizra), zyrtarisht Konfederata Zvicerane (gjer. Schweizerische Eidgenossenschaft: frëngj. Confédération suisse; ital. Confederazione Svizzera; rom. Confederaziun svizra) është një shtet pa dalje në det në Evropën Qendrore. Ajo kufizohet në veri me Gjermaninë, në lindje me Austrinë dhe Lihtenshtajnin, në jug me Italinë dhe në perëndim me Francën. Zvicra është e ndarë gjeografikisht midis Alpeve, Pllajës Zvicerane dhe Xhurës, që përfshin një sipërfaqe prej 41 285 km2. Ndërsa Alpet zënë pjesën më të madhe të territorit, popullsia zvicerane prej rreth 8 milionë banorësh është e përqendruar kryesisht në Pllajë, ku ndodhen qytetet më të mëdha. Midis tyre janë dy qendrat globale dhe ekonomike, Zyrihu dhe Gjeneva.

Konfederata Zvicerane është krijuar më 1 gusht 1291, që festohet çdo vit si Dita Kombëtare e Zvicrës. Vendi ka një histori të gjatë të neutralitetit ndaj luftrave. Zvicra nuk ka qenë në gjendje lufte ndërkombëtarisht që nga viti 1815 dhe nuk iu bashkua Kombeve të Bashkuara deri në vitin 2002. Megjithatë ajo ndjek një politikë të jashtme aktive dhe është e përfshirë shpesh në proceset për vendosjet e paqes nëpër botë. Zvicra është vendlindja e Kryqit të Kuq, dhe në të kanë selitë organizata të shumta ndërkombëtare, përfshirë edhe zyrën e dytë më të madhe të OKB-së. Në nivelin evropian, Zvicra është një anëtar themelues i Shoqatës Europiane të Tregtisë së Lirë dhe është pjesë e zonës Shengen, edhe pse nuk është anëtare e Bashkimit Europian dhe Zonës Ekonomike Europiane.

Zvicra ndodhet në kryqëzimin e Europës gjermanike dhe romane dhe përbëhet nga katër rajone kryesore gjuhësore dhe kulturore: gjermane, franceze, italiane dhe romanshe. Prandaj zviceranët, edhe pse mbizotërojnë gjermanisht-folësit, nuk formojnë një komb në kuptimin e një etnie të përbashkët apo gjuhës. Ndjenja e fortë e Zvicrës e identitetit dhe komunitetit është krijuar mbi një sfond të përbashkët historik, vlera të përbashkëta të tilla si, federalizmi dhe demokracia e drejtpërdrejtë dhe simbolizmi alpin.

Zvicra renditet lart në disa parametra të performancës kombëtare, duke përfshirë transparencën e qeverisë, liritë civile, konkurrencën ekonomike dhe zhvillimin njerëzor. Ajo ka pasurinë nominale për të rritur më të lartë në botë (pronësinë financiare dhe jo-financiare) sipas Crédit Suisse dhe është e teta për PBB për frymë në listën e FMN-së. Qytetarët zviceranë kanë jetëgjatësinë e dytë më të lartë në botë. Zyrihu dhe Gjeneva renditen ndër qytetet me cilësi më të lartë të jetës në botë.

 

 

Etimologjia

Emri Switzer (shqip: Zvicër) vjen nga dialekti gjerman alemanik Schwiizer, në origjinë një banor i Schwyz-it dhe territori i lidhur me të, një nga kantonet Waldstätten që formuan bërthamën e Konfederatës së Vjetër Zvicerane. Emri rrjedh si një eksonym, i aplikuar për trupat e Konfederatës. Zviceranët filluan ta përshtatin emrin për veten e tyre pas Luftës Svabiane të vitit 1499, e përdorur së bashku me termin për “Konfedratën”, Eidgenossen (fjalë për fjalë: shokë të betuar), e përdorur që nga shekulli i 14-të.

Emri latin Confoederatio Helvetica u neologjizua dhe u fut gradualisht pas formimit të shtetit federal në 1848, duke u paraqitur në monedha që prej 1879, i gdhendur në Pallatin Federal në 1902 dhe pas 1948 u përdorur në vulën zyrtare. Ky rrjedh nga emri i Helvetive, një fis gal që jetonte në pllajën zvicerane para epokës romake. Helvetia shfaqet si një personifikim kombëtar i Konfederatës Zvicerane në shekullin e 17, me një dramë të vitit 1672 nga Johann Caspar Weissenbach.

Historia

Lashtësia

Zviceranët nuk janë një popull etnik apo një popull me një fe, gjuhë apo diçka të ngjashme që është karakteristike për kombet, por zviceranët janë një popull që si element të përbashkët kanë rregullimin politik në favor të tri shumicave. Zvicra është një konfederatë kantonesh disa prej të cilëve kanë histori 700-vjeçare.

Në vitin 58 p. e. s. fisi keltik i helvetikëve u sundua nga Jul Çezari në pjesën qendrore dhe perëndimore të Zvicrës dhe iu bashkangjit Perandorisë Romake, në vitin 15 p. e. s. u përhap perandoria edhe në pjesët lindore dhe alpine të fisit të retëve. Pas ikjes së romakëve në fillim të shekullit V, Zvicra mund të ndahej në katër rajone:

pjesët anësore jugore alpine, që nga viti 568 i përkisnin hapësirës lombarde;
hapësira rete (identike me ipeshkvinë e Churit);
rajoni i pllajës nga liqeni i Bodenit deri në rrethin e lumit Aare si pjesë e Dukatit së Alemanisë;
pjesa perëndimore që i perkiste Mbretërisë së Burgundit.

Mesjeta

Në vitin 497 u sundua Alemania, në vitin 534 Burgundi, në vitin 539 Retia dhe në vitet 773/774 Lombardia nga Mbretëria Franke.

Dukati i Schwabenit u bë në shekujt XII/XIII në Perandorinë e Shenjtë Romake nga dinastia e Stauferve (1138 deri 1250) e rrëndësishme. Kështu në mesjetë, Zvicra i përkiste një kohë të gjatë kësaj perandorie. Por pushteti i perandorit nuk ndiheje fortë në këtë pjesë të perandorisë dhe kështu mund të formohejn vende të mëdha dhe të vegjël që mund të quheshin autonome.

Dhe kështu këto vënde, më saktë përfaqësuesit e tre kantoneve të Uri, Schwyz, Unterwalden, në vitin 1291 nënshkruan konfederatën, kështu që këto tre njësi administrative janë themelet e Zvicrës.

Në betejën në Morgarten në 15 nëntor të vitit 1315, Zvicra mundi armatën e Habsburgut dhe siguroi pavarësinë si Konfederata Zvicerane. Habsburgët i humbën deri në shekullin XV posedimet e tyre në Zvicër.

Në vitin 1353, tre kantonëve të para iu bashkangjitën kantoni i Glarusit dhe Zugit dhe qytetet shtete Lucerni, Zyrihu dhe Berna duke formuar “Tetë Vendet e Vjetra”. Dhe më vonë në vitin 1481, Frajburgu dhe Solloturni u bënë pjesë të konfederatës. Me anëtarësimin e Shafhauzenit, Baselit dhe Appenzellit u riemërua Konfederata në “Trembëdhjetë Vendet e Vjetra”.

Flamuri aktual i Zvicrës në mesjetë qe në përdorim afërsisht që nga viti 1500. Dhe poashtu në atë kohë banorët të asaj konfederate u quajtën për herë të parë Zvicerian – një emër që fillimisht u përdor vetëm për banuesit të Schwyzit në Zvicrën qendrore.

Reformimi dhe zgjerimi i shtetit

Reformimi protestant në shekullin XVI e ndau Zvicrën në aspektion fetar. Një pjesë e kantonëve me udhëheqjen e Zyrihut dhe me priftin e tij Huldrych Zwingli e kryej përtëritjen kishe, ndërsa kantonet në qendër të Zvicrës mbetën katolike.

Poashtu në atë shekull Kantoni Bern e sundoi vendin në brigjet e liqenit të Gjenevës. Por ky qe zgjerimi i fundit i madh i Zvicrës. Deri në vitin 1798, kufijtë e vendit nuk ndryshuan shumë.

Pas Luftës Tridhjetëvjeçare dhe Paqes Vestfale në vitin 1648, Zvicra mund të shkëputej përfundimisht dhe faktikisht nga Perandoria e Shenjtë Romake e Kombit Gjerman dhe u bë konfederatë e pavarur brenda botës shtetërore të Evropës.

Në vitin 1712 e fitojnë luftën protestantët kundër katolikëve dhe epërsia e kantonëve katolike mori fund përnjëherë.

Në shekullin XIX Zvicra është një nga vendet evropiane që përjeton zhvillimin industrial në ekonominë e saj dhe bëhet një nga shtetet më të industrializuara në kontinent. Absolutizmi epërson në shoqërinë zviceriane në atë kohë. Nga Gjeneva, Neuchâtel-i, Baseli dhe Zyrihu vijnë idetë të Iluminizmit.

Republika Helvetike dhe Kushtetuta Federale Zvicerane

Nga viti 1798 deri 1814 Zvicra është e zënë nga francezët në krye me Napoleon Bonaparte, që e prishi konfederatën e vjetër dhe e shpalli Republikën Helvetike. Por e cila nuk mbijetoi gjatë dhe pas humbjes së Napoleonit në luftën e tij kundër despotizmit evropian u shkatërrua përfundimisht. Pas 1814 Zvicra pushtohet njësoj si para 1798: despotizmi dhe absolutizmi i disa fisëve e përcaktoi politikën e brendshme.

Nga viti 1815 deri 1830 Zvicra zhvillohet ekonomikisht shumë shpejt, por kufijtë, doganat dhe monedhat e kantonëve i pengojnë shtetit shumë në zhvillimin e tij. Poashtu në vitin 1815 në Kongresin e Vjenës, Zvicrës i njohet “neutraliteti i përjetshëm”.

Në vitin 1847, luftohen kantonet katolike dhe liberale njëra-tjetrën për mosmarrveshjen e tyre në aspektin e pushtetit dhe sistemit politik. Liberalët kërkojnë një shtet me kushtetutë demokratike, por katolikët nuk e ndryshojnë mendimin e tyre dhe kërkojnë mbajtjen e sistemit e vjetër despotist. Fitoren e marrin liberalët dhe në vitin 1848 Kushtetuta Federale Zvicerane ngrihet në këmbë. Lufta si pasojë ka 130 persona të vdekur dhe 400 të plagosur. Është një nga luftat më të mëdha të Zvicrës. Zvicra për herë të parë është shtet federal me një demokraci përfaqësuese. Shteti i ri përbëhet nga 25 kantone dhe tre gjysmë-kantone dhe. Në vitin 1874, kushtetuta bën një revizion totale: e drejta e referendumit dhe elemente nga demokracia direkte hynë në fuqi. Në vitin 1891, i shtohet kushtetutës poashtu e drejta e iniciativës.

Në luftërat botërore Zvicra nuk merr pjesë, por organizata e Kryqit të Kuq (ide zviceriane) i ndihmon të plagosurit të luftës dhe e bën Zvicrën anëtare të luftës vetëm në aspektin human.

Gjeografia

Zvicra është e vendosur në sistemin e maleve të larta të alpeve. Shpesh në literaturën gjeografike përmendet si shtet alpin. Zvicra për një kohë të gjatë ka qenë e izoluar, larg rrugëve kryesore dhe bënte kufirin natyror ndërmjet shteteve të Evropës Qendrore dhe atyre të detit Mesdhe. Pozita ndërmjetësuese ka imponuar nevojën e një lidhjeje më të mirë me shtete fqinje. Parakushtet e mira të luginave të tërthorta dhe të qafave malore kanë qenë elemente të rëndësishme të vendosjes së një rrjeti të rrugëve përmes së cilave Zvicra hapet ndaj shteteve të zhvilluara të Evropës. Roli tranzit i saj shprehet në gjysmën e dytë të shekullit XIX, në kohën kur kushtet teknike të komunikacionit ndërrohen në saje të revolucionit industrial. Rrugët bashkëkohore e bëjnë Zvicrën prej një shteti të izoluar dhe të varfër të jetë nyje e shumë rrugëve që lidhin Evropën Mesdhetare me atë Atlantike dhe Evropën e Mesme.

Pozita qendrore e Zvicrës, e vendosur në rrugët e rëndësishme ndërkombëtare, periudha e gjatë e neutralitetit të saj, peizazhet e natyrës së Alpeve, luginat e thella të lumenjve, zona e përshtatshme e pllajës e kanë bërë që ajo të jetë atraktive dhe shumë tërheqëse në suaza botërore. Nuk është e rastësishme vendosja e shumë organizatave ndërkombëtare pikërisht në Zvicër. Organizata Ndërkombëtare E Kryqit të Kuq në Lozanë, Unioni Botërorë i Postave në Bernë, Organizata Botërore e Shëndetësisë dhe e Punës në Gjenevë, bankat ndërkombëtare në Basel etj. janë vetëm disa nga funksionet që ajo kryen në suaza botërore.

Gjeografia e Zvicrës përfshin një larmi të madhe peizazhes dhe klimash në një zonë të kufizuar prej 41,285 kilometra katrorë, e cila shtrihet në të gjithë anën veriore dhe jugore të alpeve. Popullsia është rreth 8.1 milionë, gjë e cila rezulton në një dendësi popullsie mesatare rreth 195 njerëz për kilometër katror. Pjesa malore jugore e vendit është shumë më pak e populluar se gjysma veriore. Zvicra përmban tri zona kryesore topografike: alpet në jug, mesfushën qëndrore dhe malet Jura në veri. Alpet janë male të cilat shtrihen përgjatë pjesës jug-qëndrore të vendit, që përbën rreth 60% të sipërfaqes totale të vendit. Ndër luginat e larta të alpeve zvicerane gjenden shumë akullnaja, që arrijnë një sipërfaqe prej 1063 kilometra katrorë. Nga këto burojnë burimet e disa lumenjve të mëdhenj, të tilla si Rhein, Aare, Reuss, Inn, Ticino dhe Rhone, të cilat rrjedhin në katër drejtimet kryesore në të gjithë Evropën. Rrjeti hidrografik përfshin disa nga liqenet më të mëdha të ujërave të ëmbla në Evropën Perëndimore, ndër të cilat janë të përfshira liqeni i Gjenevës, liqeni i Bodenit dhe Liqeni Magjore. Zvicra ka më shumë se 1500 liqene, dhe përmban 6% të Evropës në ujë të freskët. Liqenet dhe akullnajat mbulojnë rreth 6% e territorit kombëtar.

Demografia

Numri i popullsisë së tashme është 8.1 milionë banorë nga të cilët 24% janë të huaj. Një pjesë e madhe të “të huajve” e përbëjnë edhe shqiptarët. Jeta mesetare e njeriut është 84.7 vjet për femra dhe 80.3 vjet për meshkuj (viti 2011). Gjuhët zyrtare janë gjermanishtja, frëngjishtja, italishtja dhe gjuha romançe. Katolikët e përbëjnë 38.2% të popullsisë, protestantët 26.9% dhe 21.4% janë jo-fetarë (viti 2012).

Politika

Sipas legjendës Zvicr është krijuar më 1 gusht 1291. Për këtë shkak 1 gushti është ditë kombëtare (dita e pavarësisë) e Zvicrës.

Në politikën e jashtme Zvicra ndjekë rrugën e politikës neutrale dhe për këtë merret edhe si shtet “neutral”. Në Kongresin e Vjenës më 1815, i garantohet neutraliteti i përhershëm. Është anëtare e Organizatës së Kombeve të Bashkuara (OKB), Këshillit Evropian, EFTA-së, WTO-së, por jo edhe anëtare e Bashkësisë së Evropës (BE).

Inicialet e shtetit janë: “CH”, që nënkuptojnë shkronjat e para të emrit latinisht Confœderatio Helvetica.

Njësitë territoriale

Konfederata zvicerane përbëhet nga 20 kantone dhe 6 gjysmë-kantone:

*Këto kantone njihen si gjysmë-kantone dhe përfaqësohen vetëm me një këshilltar (jo dy këshilltarë) në Këshillin e Shteteve Zvicerane.

Kantonet kanë një status të përhershëm kushtetues dhe në krahasim me situatën në vendet e tjera, një shkallë të lartë pavarësie. Sipas Kushtetutës Federative, të gjitha 26 kantonet janë të barabartë në status. Secili kanton ka Kushtetutën e tij dhe parlamentin, qeverinë dhe gjykatat e tij. Megjithatë, ekzistojnë dallime të konsiderueshme midis kantoneve të veçanta, veçanërisht në aspektin e popullsisë dhe zonës gjeografike. Popullsitë e tyre ndryshojnë midis 15.000 (Appenzell Innerrhoden) dhe 1.253.500 (Zyrih), dhe sipërfaqet e tyre midis 37 km² (Basel-Stadt) dhe 7.105 km² (Graubünden). Kantonet përfshijnë një total prej 2485 komunat. Brenda Zvicrës ka dy enklava: Büsingen që i takon Gjermanisë, Campione d’Italia që i takon Italisë.
Ekonomia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Zvicra ballafaqohet me shumë probleme, në radhë të parë me mungesën e lëndëve të para për industri, me kushte jo të favorshme natyrore në të cilin relievi malor përfshin 2/3 e sipërfaqes së shtetit me klimë të ashpër dhe me dendësi të vogël të popullsisë, sidomos në kompleksin malor të Alpeve. Edhe pse Zvicra ka kushte të kufizuara të zhvillimit ekonomik, ajo për të ardhurat nacionale të përgjithshme për kokë të banorit, me 44.350 dollarë, është pas Luksemburgut në vendin e dytë në botë. Është befasuese fakti se si ka arritur një zhvillim të tillë në një ambient jo aq të volitshëm. Pa dyshim, faktorët shoqërorë janë ata më esencialë të cilët kanë ndikuar në transformimin e rrethit gjeografik. Nëpërmjet kuadrit kualifikues të punëtorëve Zvicra ka mundur të zhvilloi industrinë precize që nuk ka pretendime të mëdha në lëndët e para. Me ndërtimin e rrugëve, tuneleve, urave, hoteleve, vendet për pushime rekreacion, çdo pjesë e saj, pa marrë parasysh lartësinë, mund të vizitohet.

Turizmi dhe roli transit i saj janë dy shtylla të rëndësishme të ekonomisë. Intensifikimi i ka gjetur mbështetje në potencialin energjetik të shfrytëzuar prej lumenjve. Mirëpo, për një zhvillim kontinuel të ekonomisë pa dyshim ka influencuar statusi i saj neutral prej vitit 1815. E kursyer prej shkatërrimeve të dy luftërave botërore, papasur për pasojë fuqinë tërheqëse të kapitalit të jashtëm, i cili ka kërkuar siguri në investimet e veta.

Bazën ekonomike e bën industria e cila karakterizohet për konceptimin e kapitalit sipas degëve. Kështu, në industrinë e aluminit është monopoli Alusisse, në industrinë e makinave – Orlikon, në industrinë ë orëve – Longine dhe Omega, etj. Vlera e prodhimtarisë industriale është dyfishuar në periudhën e fundit, sidomos zhvillim më intensiv kanë shënuar industria kimike, e makinerisë, e orëve dhe elektronika. (Wikipedia)

Prej kësaj koke, ku vendosën mollën – Fragment nga FRIEDRICH SCHILLER – Shqipëroi SKËNDER LUARASI

“Prej kësaj koke, ku vendosën mollën,

Liri e re më e mirë do blerojë.
E vjetra shembet, kohët po ndryshojnë,
Një jetë e re po lulëzon gërmadhash.”

”Atdheut besnik shiko t’i rrish më pranë
E ta pushtosh me gjithë zemrën tënde;
Këtu ësht’ e forta rrënjë e forcës sate;
Atje, në vend të huaj, qëndron vetëm,
Si i dobëti kallam q’e thyen shqota”

”Jo, dhunë e tiranisë ka cak e gardh;
I shtypuri, kur s’gjen askund të drejtë
Dhe e padurueshme bëhet barra, – shpejt,
Zgjat dorën kundrejt qiellit me guxim
Dhe merr të drejtat e përjetshme,
Q’atje lart varen të pa shitura
Dhe të patundshme si vetë yjtë.”

(Shiler, “Vilhelm Teli”. Shqipëroi Skënder Luarasi)

Vendet më të shtrenjta në botë – Ku jetohet më mirë

Zvicra është në krye të listës si vendi me jetesën më të shtrenjtë në të gjithë botën.

Zhvendosja në një vend tjetër të botës nuk është një vendim i lehtë, por duhet peshuar mirë.

Një proverb Latin thotë : ‘ bari është gjithnjë më i gjelbër në anën tjetër’.

Kjo mund të jetë padyshim e vërtetë, por kur vjen puna tek zhvendosja duhen marrë parasysh shumë gjëra.

Një nga aspektet më të rëndësishme që duhet marrë parasysh përpara marrjes së një vendimi të tillë madhor është zbulimi i kostove të jetesës në vendin tjetër.

Revista Forbes ka nxjerrë së fundmi listën e vendeve ku jetesa kushton më shumë.

Lista e qyteteve

Sipas kësaj renditje, Zvicra është në krye të listës si vendi me jetesën më të shtrenjtë në të gjithë botën.

Indeksi i kostos së jetesës në Zvicër është 122.4.

Përveç Zvicrës, vendet më të shtrenjta evropiane janë: Norvegjia (101.43), Islanda (100.48), Danimarka (83), Luksemburgu (81.89), Irlanda (75.91), Franca (74.14), Hollanda (73.75) dhe Belgjika me një indeks prej 71.78.

Poshtë tyre gjejnë vend Austria, Finlanda, Suedia, Malta, Italia dhe Gjermania.

Në përpilimin e këtyre të dhënave, ekspertët e revistës Forbes analizuan çmimet e konsumit, koston e të jetuarit, kostot e transportit, veshmbathjes, strehimit, ushqyerjes dhe shërbimeve bazë të nevojshme.

Në listën prej 20 vendeve më të shtrenjta në botë, nëntë janë në Evropë, pesë në Azi, një në Amerikën e Veriut, një në Afrikë, dy në Karaibe .

Në Azi, vendet më të shtrenjta për të jetuar janë: Japonia, Singapori, Korea e Jugut dhe Hongkongu.

Shtetet e Bashkuara janë gjithashtu një vend me kosto të lartë jetese ndërsa në Karaibe përmenden Bahamasi dhe Barbadosi.

Ishujt Seychelles në Afrikë, Australia dhe Zelanda e Re në Oqeanin Paqësor kanë gjithashtu një kosto të lartë jetese.

Vendet Me Koston Më Të Ulët Të Jetesës

Sipas revistës Forbes, Portugalia mbetet një nga vendet më miqësore, më të sigurta dhe me një kosto të ulët jetese në Evropë. Kostoja e të jetuarit në Lisbonë për shembull është 2,200 USD në muaj për dy persona.

Spanja është gjithashtu një vend me një jetesë të përballueshme, sipas revistës Forbes.

Jetesa në Madrid kushton 2,000 USD në muaj për një cift.

Rimini dhe dimensioni i tij zviceran

VOAL – Grand Hotel Rimini, i ndërtuar në vitin 1908 sipas projektit të arkitektit uruguaian me origjinë zvicerane Paolo Somazzi, është një nga hotelet më luksoze dhe më të famshëm në të gjithë pellgun mesdhetar.

Simbol i elegancës dhe luksit, shenjë fizike e rëndësishme e qytetit të Romanjas, Grand Hotel u bë i famshëm nga Federico Fellini, biri më i ndritshëm i Riminit. Këtë vit shënon njëqindvjetorin e lindjes. Regjisori riprodhoi mjediset e brendshme në Amarcord dhe filma të tjerë, duke marrë frymëzim gjatë qëndrimeve të tij të shpeshta në hotel. Fellini kaloi orë të tëra në divanin e hollit ose para kabinave telefonike, duke vizatuar, përmbushur botën e tij, duke e populluar atë me karaktere. Këto skica morën formë në filmat e tij.

Në vitin 2007 Grand Hotel Rimini u ble nga Antonio Batani, mbreti i hotelierëve romanjolë. Batani, i cili ndërroi jetë pesë vjet më parë, filloi karrierën e tij në Kantonin zviceran të Graubyndenit, në qendrën e tij Kur, duke qenë larës i enëve në barin e stacionit hekurudhor. /rsi/eb

Brenda shtëpisë luksoze të tenistit Federer, afër liqenit të Zyrihut (FOTOT)

Legjenda e tenisit Roger Federer zotëron një shtëpi luksoze me pamje të mrekullueshme nga liqeni i Zyrihut, në Zvicër

Shtëpia është 3 katëshe, ai ka edhe dy apartamente të veçanta për mysafirët.

Kjo shtëpi ka një vlerë prej 6.5 milionë funtesh.

Breda saj ndodhet edhe një pishinë dhe një palestër e nivelit të parë. bw

Agime pa premtime për të moshuarit Nga Laure Lugon

Atyre u thuhet se është për të mirën e tyre dhe atë të komunitetit. Tani e tutje, të moshuarit e gjejnë veten të vetmuar, të privuar nga takimet thelbësore: të lidhjeve familjare me fëmijët dhe nipërit e mbesat e tyre që i japin kuptim jetës, të cilat i ndihmojnë për të mbyllur më paqësisht sytë kur u vjen Camarde (vdekja), ndërsa shoqëritë tona bëjnë projekte për tu fshehur. Për ta, çdo agim i ri vjen pa premtime. Mjafton.

 

Ata ndjekin këshillat

 

Ata mirëkuptojnë, janë të disiplinuar, ndjekin udhëzimet. Të moshuarit autonome dhe të shëndetshëm, të cilët luajnë një rol thelbësor në edukimin e nipërve të tyre, për sa i përket transmetimit dhe butësisë, iu bindën vullnetarisht urdhrit për të hequr dorë dhe për ta kthyer kontributin e tyre në përpjekje kolektive. Por ndërsa javët kalojnë, pikëllimi i tyre shprehet. Ata presin nga buzët e Këshilltarit Federal Alain Berset, të shqiptojë formulimin e skadimit të burgimit të tyre. Disa janë gjithashtu të indinjuar që, në emër të shëndetit të tyre fizik, një krizë e pashembullt ekonomike po rrezikon të ardhmen e pasardhësve të tyre. Për të moshuarit që jetojnë në shtëpitë e kujdesit është edhe më keq: këtë javë, Këshilli i Shtetit i Gjenevës për shembull ka zgjatur ndalimin e vizitave deri në 8 qershor. Kjo e çon dënimin për këta të moshuar në tre muaj të vetmisë absolute. Për ta, ilaçi rezulton të jetë më i keq se sëmundja. Sepse në moshën 80 vjeç, çdo ditë llogaritet.

Në fillimin e krizës, kufizimet u bënë të dukshme për të gjithë. Duhej të mos lejonim që spitalet të mbingarkoheshin, që mjekët duhet të zgjidhnin midis shpëtimit dhe dënimit. Të gjithë e kuptuan sakrificën e tyre individuale si një shprehje e interesit kolektiv, superior. Vala e tmerrshme epidemike ishte e lartë dhe shkatërruese, por nuk i hoqi gjithçka: sistemi shëndetësor rezistoi, madje nuk pati krizë shtretërish të kujdesit intensiv. Ne duhet të nxjerrim përfundimet dhe t’i japim fund mërgimit emocional të një brezi të tërë. Dhe më e rëndësishmja, t’i japim fund mohimit të vullnetit të lirë.

 

Jetë e mirë

Liria dhe përgjegjshmëria individuale duhet t’i marrin prapë të drejtat e tyre. Nuk është e pranueshme që të moshuarit për një kohë të gjatë të varen nga një urdhër shëndetësor që deklarohet superior ndaj mirëqenies së tyre. Ne duhet t’i lemë që të moshuarit vetë të zgjedhin me rrezikun që ata pajtohen dhe kjo është më e pakta nga shenjat e respektit që u kemi borxh atyre. Asgjë dhe askush nuk duhet t’i privojë ata të vendosin se kush fiton, sëmundja apo vetmia. Të dy mund të çojnë në vdekje. Por një ditë më shumë në dashurinë e të dashurve të tij është më mirë sesa një shpresë për jetëgjatësi: një grimcë shije nga përjetësia./Le Temps/E shqipëroi Elida Buçpapaj/

https://www.letemps.ch/opinions/laube-promesses-aines?fbclid=IwAR3_jy6Q7w31hXbgar_FAuwG8Zjz6qUnS3ERdNYihq-USJbC9byveeMu324


Send this to a friend