VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

SHBA: Aventuristi me sukses kërceu nga aeroplani pa parashutë

By | July 31, 2016

Komentet

Më 14 shtator 1983 lindi Amy Winehouse – diva e jashtëzakonshme e muzikës

VOAL – Amy Jade Winehouse lindi në 14 Shtator 1983 në Enfield (Middlesex), Angli. Ajo rritet në Southgate, një lagje në veri të Londrës, ku familja e saj (me origjinë ruse-hebreje) përbëhet nga babai farmacist dhe nëna infermiere. Tashmë në moshë të re Amy tregon se preferon muzikën në studio: në moshën dhjetë vjeç ajo gjen në shkollë (Shkolla Ashmole) një grup të vogël rap amator që – edhe nëse mund të nxirret lehtësisht nga emri – është frymëzuar nga modeli Salt’n’Pepa : Grupi i Amy quhet “Sweet’n’Sour”.

Në moshën dymbëdhjetë vjeçe ndoqi Shkollën e Teatrit të Rinj Sylvia, por trembëdhjetë vjeçe u dëbua për fitimin e dobët, dhe situata u rëndua edhe nga shpimi jo konvencional i hundës. Ajo më pas ndoqi shkollën Brit në Selhurst (Croydon).

Gjashtëmbëdhjetë vjeçe Amy Winehouse tashmë merr rrugën e profesionalizmit vokal: ajo zbulohet nga Simon Fuller, krijuesi i mirënjohur dhe i mprehtë i “Pop Idol”: Prandaj Amy është vënë nën kontratë nga agjensia e menaxhimit “19 Entertainment”, e cila i siguron asaj kontratën e regjistrimit me Island Records.

Debutimi i regjistrimit arrin më 2003 me albumin “Frank”: menjëherë vepra ka sukses të shkëlqyeshëm si në aspektin e kritikës ashtu edhe të audiencës. Me më shumë se 300 000 kopje të shitura ajo merr një rekord platin. Receta fituese duket se është përzierja e tingujve të sofistikuar të xhazit / cilësisë së mirë dhe mbi të gjitha zëri i veçantë i ngrohtë dhe bindës i Amy. Zëri i saj me të vërtetë duket “i zi” dhe shumë më i pjekur sesa duhet të sugjerojë mosha e saj e re.

“Stronger than me” “Më e fortë se unë”, e kompozuar nga vetë Amy Winehouse së bashku me producentin Salaam Remi, i dha asaj një “Ivor Novello Award”, një çmim prestigjioz anglez i rezervuar për autorë dhe kompozitorë.

Amy, megjithatë, është e pakënaqur (qoftë edhe nga natyra?) Dhe rezultatet e punës së saj muzikore duken shumë “të manipuluara në studio”; sigurisht që mund të jetë një mendim i një personi me pak përvojë, por duke pasur parasysh moshën tashmë duket se ka ide shumë të qarta për aspiratat e saj muzikore. Ndodh atëherë që Amy Winehouse vendos të marrë një periudhë të gjatë pauzë artistike gjatë së cilës ajo mbetet në faqet e gazetave (si muzikore, ashtu edhe skandaloze) në sajë të një seri gafesh, aksidentesh dhe teprimesh, që për fat të keq kanë të bëjnë me përkushtimi i saj ndaj drogës dhe alkoolit.

Krizat depresive të artistes bëhen gjithnjë e më të shpeshta: ajo fillon të humbë peshë në mënyrë drastike dhe shndërrohet në siluetë të vetes.

Rikthehet në publik me një vepër të re muzikore (dhe me katër masa trupore më pak) në fund të vitit 2006. Albumi i ri titullohet “Back to black”  “Kthehu në të zezë” dhe është frymëzuar nga Phil Spector dhe Motown, si dhe muzika e grupeve vokale femërore të Vitet 50 dhe 60. Prodhuesi është akoma Salaam Remi, krah për krah nga Mark Ronson (ish-prodhuesi i Robbie Williams, Christina Aguilera dhe Lily Allen). Singli nga albumi është “Rehab” (që flet për temat për të cilat Amy ishte viktimë) menjëherë projekton rekordin në dhjetëshen më të mirë angleze, duke i dhënë asaj kryesimin në fillim të vitit 2007. Regjistrimi pasohet nga çmime dhe çmime të shumta ndër të cilët një Brit Award për artisten më të mirë femër britanike.

The Independent publikon një artikull mbi depresionin, në të cilin Amy Winehouse citohet se preket klinikisht nga psikoza maniake-depresive që refuzon trajtimin. Do të pranonte se ka vuajtur nga çrregullimet e të ngrënit (anoreksia dhe bulimia). Problemet e drogës dhe alkoolit nuk duket se marrin fund. Të fejuar me Blake Fielder-Civil, ata u martuan në maj 2007 në Miami (Florida), por edhe situata e re familjare nuk e çoi atë në një sjellje të qetë të jetës: në tetor 2007 ajo u arrestua në Norvegji për posedim të marihuanës , një muaj më vonë në ngjarjen festive “MTV Europe Music Awards” dy herë në skenë në gjendje të dukshme të ngatërruar, në fillim të vitit 2008 një video qarkullon në internet, ku këngëtarja pinë crack.

Në Grammy Awards 2008 (Oskarët e Muzikës) ajo triumfoi duke fituar katër çmime; keqardhje edhe pse nuk kishte marrë vizë për të hyrë në SHBA, ajo duhej të ndiqte mbrëmjen duke kënduar nga Londra.

Megjithë përpjekjet e ndryshme për të rehabilituar, teprimet në jetë janë më të forta se fiziku i saj: Amy Winehouse është gjetur e vdekur në Londër në 23 korrik 2011. Ajo nuk ishte ende 28 vjeçe./ Elida Buçpapaj

Ndahet nga jeta albanologu gjerman, Wilfried Fiedler

Është ndarë nga jeta profesori dhe gjuhëtari gjerman Wilfried Fiedler.

Fiedler ka një vend të veçantë në albanologji, si bashkëautor i veprës “Albanische Grammatik”.

E realizuar në bashkëpunim me Oda Buchholz, “Albanische Grammatik” është një prej referencave kryesore për gramatikën e shqipes në botën gjermanofolëse.

Fiedler ka shkuar edhe shumë artikuj për gjuhën shqipe dhe gjuhët e Ballkanit, të cilat janë përmbledhur në veprën “Gramatikë krahasimtare e gjuhëve të Ballkanit”.

Profesori Fiedler mbetet një emër i shquar i albanologjisë, si dhe një kontribues i çmuar i afirmimit të gramatikës shqipe në hapësirën gjermane. /KultPlus

Më 8 shtator 2009 u nda nga jeta Mike Bongiorno, mbreti italian i televizionit

VOAL – Djali i një babai italo-amerikan dhe një nënë nga Torino, mbreti i kuizit lindi në New York si Michael Nicholas Salvatore Bongiorno, më 26 maj 1924. Ishte shumë i ri kur u transferua në Itali: ai ndoqi gjimnazin dhe shkollën e mesme në Torino. Gjatë Luftës së Dytë Botërore ai ndërpreu studimet dhe u bashkua me grupet partizane në male.

I arrestuar nga nazistët, ai kaloi shtatë muaj në burgun e San Vittore në Milano; më pas ai përjeton tmerret e kampeve të përqendrimit gjerman (ai është së bashku me gazetarin e njohur Indro Montanelli), nga i cili shpëtohet falë një shkëmbimi të të burgosurve midis Shteteve të Bashkuara dhe Gjermanisë.

Pasi drejtoi programin radiofonik “Voci e volti dall’Italia” “Zëra dhe fytyra nga Italia” në SHBA më 1946 (për radio stacionin e gazetës “Il progresso italo-americano” “Përparimi Italo-Amerikan”), ai u vendos përfundimisht në Belpaez më 1953, i thirrur për të eksperimentuar me Televizionin e sapoformuar me Programin “Arrivi e partenze” “Arritjet dhe nisjet”. Programi transmetohet më 3 janar 1954 në orën 2.30 pasdite: është dita e parë e transmetimeve në televizionin italian.

Programi që kurorëzon Mike Bongiornon si një ikonë televizive është padyshim “Lascia o raddoppia?” (frymëzuar nga versioni amerikan “Një pyetje për 64,000 dollarë”), kuizi i parë i madh në historinë e TV italian, një sukses i jashtëzakonshëm, aq shumë sa që teatrot mbyllen netët e së enjtes. Ai transmetohet nga viti 1955 deri në vitin 1959. Që atëherë, Mike Bongiorno ka vijuar një seri të jashtëzakonshme suksesesh, duke përfshirë “Campanile Sera” (1960), “Caccia al numero” (1962), “La fiera dei sogni” (1963-65) , “Giochi in famiglia” (1966-67), “Ieri e oggi” (1976), “Scommettiamo” (1977), “Flash” (1980).

Umberto Eco në vitin 1961 gjurmon një profil të paharrueshëm të prezantuesit në “Fenomenologjinë e Mike Bongiorno” të tij të famshëm.

Një nga programet më të rëndësishme të Mike Bongiorno është “Rischiatutto” (1970-1974), në të cilin futen elektronika dhe efektet speciale në TV; Sabina Ciuffini është velina e parë “që flet” në historinë e TV.

Më 1977 ai u takua me Silvio Berlusconin. Sipërmarrësi i mirënjohur e kupton që ka ardhur koha për të krijuar TV private në Itali; për të qenë i suksesshëm ai thërret personalitetet më të mëdha televizive të kohës: Corrado Mantoni, Raimondo Vianello, Sandra Mondaini dhe Mike Bongiorno. Mike tashmë i di rregullat e marketingut dhe modelin amerikan dhe është i pari që sjell sponsorët në transmetimet e tij në TeleMilano (e ardhmja Channel 5).

Një kapitull i ri hapet në historinë e Mike Bongiorno dhe, në disa aspekte, të të gjithë Italisë: sukseset quhen “I sogni nel sirtar” (1980), “Bis” (1981), “Superflash” (1982-1985) , “Pentatlon” (1985-1986), “Parole d’oro” (1987), “TeleMike” (1987-1992) dhe “Një herë e një herë Festival” (1989-1990). Përvoja e tij e pashembullt bëri që ai të jetën nënpresident i transmetuesit Channel 5 më 1990. Duke folur për Berlusconin, Majk tha më 1992: “Nëse ai do të kishte lindur në Amerikë, ai mund të ishte edhe president”.

Që nga viti 1989 ai ka realizuar me shumë sukses “La ruota della fortuna”, një shfaqje me origjinë amerikane, duke vendosur një rekord mahnitës prej 3200 pikësh. Në karrierën e tij të gjatë, Mike Bongiorno gjithashtu krenohej me prezantimin e njëmbëdhjetë edicioneve të Festivalit Sanremo, ngjarja më e rëndësishme televizive në Itali. Në vitin 1991 ai prezantoi edicionin e parë të varietetit “Bravo Bravissimo”, tani në edicionin e tij të dhjetë, nga i cili u frymëzua programi i ri “Bravo Bravissimo Club”, krijuar nga djemtë e tij. Përpjekja e tij e fundit është të drejtojë programin e ri Rete 4 “Genius”.

Mike Bongiorno ka luajtur edhe veten e tij në disa filma, ndër të cilët “Totò largohet apo dyfishohet?” (1956), “Gjykimi i fundit” (1961), “C’eravamo tanto amati” (1974) dhe “Ndalimet monsterist Sogni” (1983).

Më 1 Prill 2001, Mike u largua nga Milano për një ekspeditë në Polin e Veriut: një nga objektivat e 40 anëtarëve të ekspeditës ishte të kryente hulumtime (të bëra nga CNR) në borën e shtresës polare, për të kontrolluar mijëra milje larg efektet e ndotjes të prodhuara nga njeriu. Ekspedita, e cila mori disa muaj për t’u përgatitur për pjesëmarrësit dhe dy miliardë lira për sponsorët, u promovua nga pelegrinazhi romak për njëqindvjetorin e ekspeditës së parë në Polin e Veriut, të organizuar më 1898 nga Luigi Amedeo di Savoia, Duka i Abruzzit, i cili qe sponsorizuar sponsorizua nga Mbreti Umberto I.

Majk Bonxhorno i palodhshëm, për të cilin shumë italianë do të dëshironin të ishte senator për jetën, përveç që është një nga personazhet më të imituar nga komeditë kombëtare, konsiderohet mbreti i televizionit, por edhe i gafave: disa nga shakatë e tij janë aq të njohura sa e kanë bërë aq shumë popullore si motoja e saj: ” Alegria – Gëzim!”.

Presidenti i Republikës, Carlo Azeglio Ciampi, i dha më 2004 nderin e “Oficerit të Madh të Urdhrit të Meritës së Republikës” Majkut tetëdhjetë vjeçar.

Në vitin 2009, kontrata me Mediaset skadoi, duke nënshkruar të punonte në transmetuesin Sky.

Më 8 shtator 2009, ndërsa ishte në Monte Carlo, jeta e Mike Bongiorno u shkurtua nga një sulm i papritur në zemër.

Vjedhja e trupit dhe gjetja pasuese

Më 25 Janar 2011 disa njerëz të panjohur vodhën trupin e prezantuesit nga varrezat e Dagnente (Arona, Varese). Pas shumë javësh, arrestime të shumta dhe marrje në pyetje të njerëzve që kërkonin shpërblim, të cilat ishin atëherë të gjithë mitomaniakët, arkivoli u gjet, ende i paprekur, më 8 dhjetor të po këtij viti në afërsi të Vittuone, afër Milano. Arsyet dhe autorët mbeten të panjohur. Për të shmangur vjedhjet e mëtejshme, trupi u kremua më pas në varrezat monumentale të Torinos me vendim të gruas së tij Daniela, në marrëveshje me djemtë: hiri u shpërnda në luginat e Cervino në Valle d’Aosta.

Në Tetor 2015, Via Mike Bongiorno u përurua në Milano, në zonën midis rrokaqiejve të Porta Nuova./Elida Buçpapaj

Më 8 shtator 1949 u nda nga jeta kompozitori i shquar gjerman Richard Strauss (Rikard Shtraus)

VOAL – Kompozitori gjerman Richard Georg Strauss lindi në Mynih më 11 qershor 1864. Babai i tij Franz është korno e parë në orkestrën e gjykatës së Mynihut, ndërsa nëna e tij Josephine i përket një prej familjeve më të pasura në qytet, Pschorr, e famshme për historinë e tyre të gjatë të prodhuesve të birrës. Nuk është i lidhur në asnjë mënyrë me kompozitorin austriak Johann Strauss.

Falë babait të tij, Strauss i ri u bë i apasionuar pas muzikës dhe filloi të kompozojë në moshën shtatë vjeç. Më vonë ai mori mësime për kompozimin nga mjeshtri Friedrich Wilhelm Meyer. Nën drejtimin e tij janë pjesët e para për koncerte, një sonatë e shkëlqyeshme, një kuartet harqesh, dy simfoni dhe një serenatë për frymorë. Më 1882 Strauss filloi studimet e tij universitare në Mynih, por ai shpejt hoqi dorë. Më 1883 ai udhëtoi në të gjithë vendin duke bërë kontakte me Hans von Bülow, drejtor i Meininger Hofkapelle. Dy vjet më vonë Bülow punëson Strauss-in si mjeshtër të kishës së Meininger Hof, ku Rikardi takohet me Johannes Brahms. Bülow u largua nga posti pak kohë më vonë; Strauss do të jetë pasardhësi i tij deri në fund të sezonit 1885/1886.

Deri në këtë kohë Strauss kishte kompozuar në një stil të ngjashëm me atë të Brahms ose Schumann; pas takimit me Alexander Ritter, violinistin dhe burrin e një mbese të Richard Wagnerit, orientimi i tij muzikor ndryshon. Ritter bindi Straussin të kthejë vëmendjen e tij në muzikën e Wagnerit, por jo para se të praktikonte në stilin Wagnerian përmes poezive simfonike të Franz Liszt.

Stili i ri kompozicional tashmë është ndjerë në fantazinë për orkestrën në katër lëvizje “Aus Italien”; pastaj bëhet i dukshëm në veprat pasuese për orkestrën, të kompozuara nga një lëvizje e vetme, e quajtur nga Strauss “Tondichtungen” (normalisht e përkthyer si “Poema Simfonike”, edhe nëse termi më i afërt do të ishte “poezi në tingull”).

Pas një shqetësimi fillestar, Strauss gjen stilin e tij të pakuptueshëm me “Don Juan” (1888-1889) dhe me “Tod und Verklärung” (1888-1890), punon shpejt për ta bërë atë të famshëm. Disa vjet më vonë do të pasojë një seri e dytë me poema simfonike, duke përfshirë”Also sprach Zarathustra”  “Kështu foli Zarathustra” (1896), një temë e bërë e famshme nga filmi “2001: Një Odyssey Space” (1968, Stanley Kubrick).

Tashmë më 1887 Strauss filloi punën e “Guntram”, vepra e tij e parë përfundoi në 1894 dhe ende nuk përfaqësohet mirë. “Feuersnot” (1901) do të jetë më i suksesshëm. Triumfi i madh dhe fama ndërkombëtare vijnë me dy veprat “Salomé” dhe “Elektra”, interpretuar për herë të parë në Dresden në 1909.

Deri në vitin 1930 Strauss shkroi vepra të shumta, por kishte një rrafshim të stilit të caktuar; vepra e tij e shkëlqyeshme “Die Frau ohne Schatten” shënon disi fundin e një faze dramatike dhe eksperimentale në prodhimin e tij. Në vitet në vijim, lindi vepra, si “Capriccio” dhe “Daphne”, të një ndërtimi më pak të sofistikuar, i karakterizuar nga një stil më klasik.

Roli i Strauss-it në epokën e nazizmit mbetet i diskutueshëm: disa opinione thonë se Strauss nuk kishte asnjë lidhje me regjimin; të tjerë ngrenë kundërshtimin nga fakti se Strauss kryeson Dhomën e Muzikës të Reich nga 1933-1935. Shumë thashetheme biografike raportojnë se nipërit e Strauss do të kishin pasur prejardhje hebreje, dhe se ky fakt e detyroi kompozitorin të mos merrte anë hapur. Sipas supozimeve të tjera, Strauss do të kishte përdorur statusin e tij të rëndësishëm për të mbrojtur miqtë dhe kolegët e tij hebrej.

Në 1948 Strauss përfundoi veprën e tij më të njohur vokale, “Vier letzte Lieder”, një vepër për zërin femëror dhe orkestrën (fillimisht për piano) të interpretuar në 1950, pas vdekjes së tij. Ndër kompozicionet e fundit të artistit ne kujtojmë “Besinnung”, në një tekst të Hermann Hesse, jo të plotë. Kompozimi i tij i fundit i plotë do të jetë “Malven”, partitura e të cilit do të zbulohet pas vdekjes më 1982.

Richard Strauss vdiq më 8 shtator 1949 në Garmisch-Partenkirchen në moshën 85 vjeç./ Elida Buçpapaj

Ismail KADARE: LASGUSH PORADECI, SHKRIMTARI MË I VETMUAR I GALAKTIKËS KOMUNISTE

… Më 1944, kur komunistët morën pushtetin në Shqipëri, poeti më i madh i vendit dhe një nga më të mëdhenjtë e kësaj pjese të Europës, Lasgush Poradeci, ishte 45 vjeç. Përveç veprës poetike, që ngjante edhe më luksoze në sfondin disi të ashpër të letrave shqipe, kishte gjithçka tjetër për përhiroren (aureolën) e poetit: Studimet shumëvjeçare në Austri, një lloj prarimi elitar, dy-tri histori dashurie, fejesën me një nxënëse të Institutit “Nëna Mbretëreshë” dhe, kryesorja, një fantaksje, që me pak mirëdashje mund të quhej krisje prej poeti e me pak keqdashje, çmenduri.

Ishte kjo e fundit që, me sa dukej, e shpëtoi. Sunduesit shqiptar do t’i jetë dukur jo fort i rrezikshëm, sidomos në krahasim me shkrimtarët me hije kërcënuese, që e kishin lënë ndërkaq Shqipërinë, si Ernest Koliqi e Mithat Frashëri.

Me kalimin e kohës, terrori forcohej. E bashkë me të etja për pushtet. E pas saj sëmundja e lavdisë. E me të, smira që s’mungon kurrë. Nga shkrimtarët e mbetur prej mbretërisë, dy prej tyre, Dh. Paskon dhe P. Markon, i futi shpejt e shpejt në burg. Më pas, pas prishjes me jugosllavët, me të njëjtin ngut do t’i nxirrte, me shpjegimin se ai s’kishte dashur, por ç’t’i bënte jugosllavëve që kishin ngulmuar! (Stalini s’donte për Mandelshtamin, por ç’t’i bënte Pasternakut!)

Dy të tjerë, Spasse dhe Xoxa, pas një kërcënimi paralajmërues me shkas biografik, u lanë të qetë. Më ngatërrestari i të gjithëve, peshkopi Fan Noli; që e kishte bërë lëmsh Shqipërinë me komplote, kundërkomplote e drama të Shekspirit, për fatin e mirë të tiranit ndodhej në mërgim dhe, i lodhur nga gjithçka, po bëhej gati në moshën shtatëdhjetëvjeçare të hynte si student për muzikë!

Mbetej vetëm Lasgush Poradeci, poeti me hije princi, që e kishte shpallur veten “zog i qiejve”, aq i mënjanuar nga jeta, saqë dukej se do të mjaftonte vetëm një shkelm për ta kthyer prapë atje, midis yjsh, që në të vërtetë ishin dhe titujt e dy veprave kryesore të tij, “Vallja e yjeve” dhe “Ylli i zemrës”.

Ndodhja e një poeti të tillë në një diktaturë komuniste, ngjante si një gabim i stinës. Vendet aleate, Rusia, Hungaria e të tjerë, nuk jepnin shembull kaq të spikatur. Në Rusi për shembull, kishin qenë një grup i përzier, tokësorësh e qiellorësh, Blloku, Majakovski, Ahmatova, Cvjetajeva, Bulgakovi, Pasternaku, që ishin gjendur pak a shumë bashkë. Kurse ky paskësh qenë më i vetmuar se vetmia vetë.

I papërsëritshëm në asgjë, u duk se edhe zgjidhjen e çështjes së tij e gjeti vetë. E përjashtoi veten nga gjithçka, duke ia bërë të qartë paktin tiranit të ri. Ai pakt përmblidhej në dy fjalë: “zëre se s’jam!”.

Kështu ai shestoi atë që u quajt vdekja e tij për së gjalli. Për dyzet vjet nuk do të ndihej askund. Ai e dinte këtë mjeshtëri, ndoshta të vetmen, pas artit. Në kohën e mbretërisë kishte lidhur një pakt të ngjashëm me mbretin Zog. Thelbi ishte i thjeshtë: ti je zog në tokë, unë në qiej. Secili në punë të vet.

Pakti me sunduesin e ri, për çudi, po ecte. Gjëmonin mitingjet nga brohoritjet “Rroftë”! për sunduesin, po aq sa ç’ishte e kundërta: heshtja për poetin. Në vend të rroftë! ishte mos rroftë! Për të mos thënë mos qoftë! E në qoftë se këto do të dukeshin disi të tepruara, puna do të përfundonte te një gjetje disi e mesme: udhëheqësi rroftë! poeti mungoftë!

Ai mungonte aq shumë dhe aq gjatë, saqë një pjesë e njerëzve, për të mos thënë gjysma e Shqipërisë, e dinin të vdekur.

Pakti për një çudi të madhe vijonte. Poeti më i madh i vendit, vazhdonte të rronte me kostumin e vdekjes. Fjala “vdekëronte” u përdor, me sa dukej, për herë të parë për të. Frika nga shkrimtarët e përjetshëm, më i madhi tmerr i çdo tirani, qetësohej prej kurtizanëve të tij. Si mund të ishte i përjetshëm, pa qenë i jetshëm?

Dyshimet megjithatë nuk mungonin. Ishte vërtet i mënjanuar, apo hiqej ashtu? Për çdo rast do të merreshin masat kun-dër tij. Dhe ato u morën: të egra si askund, çnjerëzore.

Si ai që i jep plumbin e fundit viktimës së rrëzuar, për t’u bindur për vdekjen e tij, regjimi shqiptar sajoi një kinse devizë, një maksimë, një klishe: poet i mirë, por njeri i keq!

Janë ca gjëra që ecin në çdo kohë. Çdo vend komunist kishte zyra të veçanta që merreshin me poshtërimin e njerëzve të shquar të kulturës. Shquhej për këtë Gjermania Lindore. Dhe Rusia natyrisht, nëna e të gjithave.

Për Lasgushin pëshpërima më e përhapur ishte kinse çmenduria e tij. Kjo ishte edhe më e lehtë për t’u besuar, për shkak të sjelljeve të tij tepër të çuditshme. Por s’ishte kjo që e dëmtonte, madje bënte të kundërtën.

Kurse shpifjet ishin të shëmtuara si për rrallëkënd. Përveç egocentrik, e bënin mosmirënjohës, shpirtkazmë me gruan, shpërfillës e cinik të pashoq.

Sunduesi shqiptar nuk e ka takuar asnjëherë poetin më të madh të Shqipërisë. Pas vdekjes së të dyve, kur u kujtuan se sa turpëruese ishte kjo për tiranin kinse artdashës e frankofil shqiptar, u sajuan me shpejtësi ca shënime ditari të tij, ku të dëshmohej e kundërta: adhurimi për poetin.

Për fatin e keq të tij dhe për fatin e mirë të poetit, ishte një skenë ku të dy personazhet u gjendën përbri njëri-tjetrit si në teatër: bregu i liqenit të Ohrit.

Dihej botërisht se sa i pandarë ishte ky liqen prej poetit. Lidhej me gjithçka të tij, me poezinë, me metaforat e rralla, së fundi me vetë emrin Poradeci, që poeti, duke e marrë prej tij, e kishte shpallur, si të thuash veten, si bir për shpirt i liqenit.

Pikërisht në breg të ujanës së famshme, sunduesi i Shqipërisë e kishte bërë zakon të kalonte çdo vit pjesën më të madhe të verës. Ishin, pra, përbri njëri-tjetrit, disa qindra hapa larg, dhe këtë s’kishte njeri që s’e dinte.

Poeti e kalonte verën pothuajse i vetmuar në “kullën” e tij, siç e quante shtëpizën e vogël jo larg bregut. Dyqind hapa më larg, sunduesi ftonte herë pas here miq, kryesisht anëtarë të Byrosë Politike, gjysma e të cilëve ishin budallenj, por edhe njerëz të kulturës, aktorë nga Korça, për shembull, zyrtarë të rrethit, apo gazetarë a filozofë të huaj majtistë. (Të njëjtën gjë, por me më tepër luks, bënte disa kilometra më tej, në vilën e tij të pushimit, në pjesën jugosllave të liqenit, shemri i tij i përjetshëm, Titoja.)

Pikërisht në këtë skenë idilike, vit pas viti, sunduesi i Shqipërisë deshi t’i tregonte shpërfilljen e tij poetit më të madh të shqiptarëve.

Mbreti Zog, ishte si ishte, më dërgoi dy herë mjekun e tij, kurse ky i tanishmi, as që ka pyetur ndonjëherë jam apo s’jam gjallë.

Këto qenë fjalët që më besoi një pasdite vere në breg të liqenit që mbante emrin e tij.

S’të shoh. Pra s’je. Ky ishte urdhri i diktatorit.

Ky ishte vërtet urdhri, por sunduesi ishte i rremë në sytë e poetit. Ndaj dhe urdhri i tillë do të ishte: i rremë.

Përgjigjja e Lasgush Poradecit ishte ndoshta më e pashembullta në hyllësinë e komunizmit. Në pamje të parë dukej sikur poeti e kishte ulur kryet, duke pranuar mosqenien e vet. Ai kishte veshur kostumin e vdekjes dhe ashtu, si hije, u hoq mënjanë.

Ndërsa vetëvrasja e Senekës kishte vazhduar një natë të tërë, vetëshuarja e Lasgush Poradecit do të zgjaste dyzet vjet. Dyshimet herë pas here rizgjoheshin: është shuar vërtet? Mos po e fsheh kurorën, e bashkë me të skeptrin?

Përgjuesit, ish-shokë të fëminisë, ndonjë arkitekt gjysmë i verbër, apo që hiqej ashtu për ta përgjuar më mirë, nuk i ndaheshin.

Tirani shqiptar duhej të ndiente dehjen e ngadhnjimit; e kishte mposhtur poetin mu në truallin e vet pogradecar e kjo ishte njëlloj si ta kishte mposhtur midis yjsh, banor i të cilit qe shpallur.

Kështu vazhdonte kjo histori, gjersa një ditë, poeti, që prej kohësh pritej të ikte më në fund nga kjo botë, me fjalë të tjera, të vdiste, brenda vdekjes, siç thuhej, dha një shenjë. S’ishte as vjershë kundër shtetit, as mahi a testament, por tjetër gjë: kishte rënë në dashuri.

Ishte mbi 80 vjeç kur ndodhi kjo. Tirani ndërkaq nuk kishte mbushur as 70-të, dhe dihej se prej kohësh u kishte lënë lamtumirën grave.

E kishte marrë vesh vallë? Dhe si e kishte kuptuar? Si sfidë të poetit, si humbje të bastit me të?

Për dashurinë, o Zot

Që shemb një burrë…

Vargjet e ndoshta poezisë më të bukur të tjetrit, të shkruara, me sa dukej, për këtë rast, tingëllonin vërtet enigmatike. Poeti pranonte një rrëzim të tij, një shembje. Dukej sikur i thoshte tiranit: u ktheva në jetë për t’u shembur, por jo prej teje, prej një gruaje.

Në kohën e errët të urrejtjes, ai i qe përkulur dashurisë.

Pyetjes që aq shumë i tmerroheshin të gjithë: ku ishe ti, Adam?, ai mund t’i përgjigjej: sa ishte ai, unë s’isha. Dukej se s’kishte vend për të dy.

Pyetjes tjetër, se ç’bëri aq sa të kujtohej kaq mallëngjyeshëm, do t’i përgjigjeshim ne të tjerët. Ashtu, i pajetshëm, siç ishte, na mbrojti ne të tjerëve prej dufit të herëpashershëm psiko-tiranik, alla Neron.

Shkrimtarëve të mëdhenj të vetmuar, iu binte disa herë ky fat i rrallë: ai i rrufepritësit. Etja e tiranit për rrënim, furia e tij, përzier me dehjen që i jepte mposhtja e një princi të artit, përplaseshin e shkriheshin në radhë të parë te ky, pa i arritur të tjerët. Por të tjerët, të shushatur, siç ishin nga tmerri, në vend që t’i ishin mirënjohës, e braktisën në vetminë e tij.

Lasgush Poradeci ishte shkrimtari më i vetmuar i galaktikës komuniste, e ndoshta i krejt planetit. Ne që e donim ishim fare të paktë, jo më tepër se një grimcë rëre në ranishten e pafund të harrimit.

Diktatori vdiq më 1985. Ia kishte lënë, më në fund, vendin, por poetit ende s’po i dilte e ftohta e vdekjes. Më 1986, botuesit tim francez, Claude Durand, që ndodhej në Shqipëri, ia tregova historinë e të parës sfidë të tij, që ishte njëherësh, e fundmja: dashurinë e tij. Atë për një grua. Atë që shembte një burrë.

Novelën “Ikja e shtërgut”, që isha duke shkruar ndërkaq për të, e mbarova me ngut, në mënyrë që Durand-i ta merrte me vete, bashkë me dorëshkrimin e “Hijes” e të “Vajzës së Agamemnonit”.

Lasgushi, ndonëse ishte ende gjallë, s’dinte asgjë, dhe s’do ta merrte vesh kurrë.

Vdiq në vitin 1988, në kohën që në mes të Tiranës po ngrihej shtatorja e diktatorit.

Në dimrin e vitit 1991 shtatorja do të rrëzohej e do të hiqej zvarrë përmes Tiranës. Pak kohë më pas, në breg të liqenit të Ohrit, si një shenjë hyjnore do të ngrihej befas shtatorja e atij që dukej sikur kishte qenë pa jetë tokësore, për ta pasur atë në bronz: Lasgush Poradecit.

Ngrihej si një mrekulli te bregu i liqenit, të cilin ai po e merrte përsëri, pikërisht tek ai breg ku rronte e nuk rronte, ku vdiste e nuk vdiste dot…

E kishte marrë pra, prapë liqenin, dhe pas tij, gjithçka tjetër që kishte humbur. Sepse poetët kanë, veç të tjerash, veçantinë që edhe po të duan të humbin, nuk humbin dot…

(Pjesë nga bisedë me Kadarenë, marrë nga libri “Dosja Bilal Xhaferi” i gazetares Aida Tuci, Onufri, Tiranë, 2014)

Më 6 shtator 1977 u nda nga jeta Gjeneral Prenk Pervizi

Prenk Pervizi (Skuraj, 4 maj 1897 – Bruksel, 6 shtator 1977). Kreu Gjimnazin ne Shkoder 1904-1914), Akademine Ushtarake ne Vjene (1914-1918), dhe Shkollen e Luftes ne Torino (1929-1933). Oficeri me i larte dhe me i pergatirur i Ushtrise shqiptare. U ngrit ne graden Gjeneral e Minister i Mbrojtjes (1942-1944).

Jeta

Leu në Skuraj te Kurbinit në vatrën e Ukasanaj-Pervizëve, i biri i Frrok Prendit dhe i Mrikës. Pervizët qenë shtëpi e rendesishme dhe fortë në krahinë, sidomos fillim shek. XX kur i pari i shtëpisë Gjin Pjeter Pervizi ia lartoi emrin shtëpisë së vet, duke udhehequr kryengritjen e Kurbinit me 1903-1912, qe u kurorezua me ngritjen e flamurin kombetar ne Milot me 28 nentor 1912, njekohesisht me Ismail Qemalin ne Vlore.

Gjate kohes se Vjenes (1914-1918), njihet e miqesohet me Ahmet Zogun, dhe bashkepunon me te ne te gjithe periudhen 1918-1939. Me t’u kthyer në Atdhe emrohet qark-komandant i Krujës. Me graden kapiten caktohet ne mbrojtjen e Kongresit te Lushnjes me janar 1920. Shquhet gjatë përleshjeve me trupat serbe per debimin e tyre (1920-1921), ku eshte i perfshire ne shtabin e operacioneve me Bajram Currin, Elez Isufin, major Preng Jakun, Muharrem Bajraktarin, etjere ushtarake. Në tetor 1921 i ngarkuar nga ministri Mehdi bej Frashëri bashkë me major Preng Jakun të shuajn gjurmët e rebelizmës dhe të trupave serbe që destabilizonin gjendjen në Mirditë, ku do të bashkëvepronte me forcat e çrregullta të Bajram Currit dhe Elez Isuf Ndreut. Në mars 1922 i besohet prej Ahmet bej Zogollit mbrojtja e Tiranes nga sulmi i rebeleve dibrane te Elez Isufit. Ze pozicion te Pusi i Madh i Pazarit të Vjetër të Tiranës ku ne nje beteje qe zgjati 16 ore i shpartallon forcat rebele te Elez Isufit[1], duke e deshtuar grushtin e shtetit, qe do te rrezikonte e destabilizonte Shtetin e ri shqiptar te sapo krijuar. Gradohet kap. Kl. I-re per merita lufte.

Mbas Lëvizjes së qershorit ’24 mërgon për në Mbretërinë Serbo-Kroato-Sllovene bashkë me mikun e tij Ahmet Zogun e shume ushtarake te tjere besnike. Kthehet në dhjetor me të ashtuquajturin “Triumfi i Legalitetit”. Nsderkohe Prej qëndrimit neutral që mbajti Bazi i Canes , Prenk Pervizi e aviti me prijësin matjan që kishte tashmë frerat e shtetit[2] i shpallur President i Republikes se Shqiperise.

Zogui ndau Shqipërinë në katër zona ushtarake ndër ushtarakët besnikë që e rrethonin, të cilët vinin nga fise të forta, Prenka, per meritat e tij te padiskutueshme, u bë zonë-komandant i qendrës ku përfshihej Tirana. Keto kater zone-komandante ishin : Prenk Pervizi (Qender), Muharrem Bajraktari Verilindje, Fiqri Dine (Veriperendim) e Hysni Dema (Jug). Me dhjetor 1926, iu dhane fuqi të jashtëzakonshme prej Presidentit Zog, kur ndodhi Lëvizja antikombetare e Dukagjinit e organizuar nga Jugosllavia me disa tradhetare per te destabilizuar gjendjen ne Shqiperi. Ai e mposht ate rebelim me nje strategji te perveçme qe beri jehone ne gjithe Shqiperine. Ishte hera e dyte qe ai i dilte zot Athdeut ne momente teper te veshtira. Fatkeqesisht periudha e diktatures komuniste i la ne heshtje keto ngjarje jetike per vete fatet e Shqiperise.

Në vitet 1929-1934 i shoqëruar nga familja dhe tre djemt Valentinin, Gencin dhe Lekën që vazhdonin shkollimin në Itali, vendohen në Torino ku do të ndiqte Shkollën e Luftës (Shtamadhorise) . Qëndrimi atje e bëri të njihej e miqesohej me princin trashëgimtar të kurorës, qe mbasandej ishte mbreti i fundit italian, Umbertin II të Savojës. I dalluar ne mesime e manovra ushtarake dekorohet Oficer i Urdhëritte Larte kalorësiak të Shenjtëve Mauricio dhe Lazër. Në Torino do të qëndronte deri më 1933. U Emërua pastaj inspektor i studentëve shqiptarë në Itali dhe u vendos në Firence deri më 1935.

Kthehet në atdhe dhe pastaj pjesëmarrës i Komisionit të Mbikëqyrësave të Huaj në Luftën e Abisinisë më 1935-’36. Në korrik-gusht 1936 përfaqëson Shqipërinë në Manovrat e Medha Italisë të mbajtura në Irpinia. Ka takim me vete Benito Musolinin, qe aludon per Shqiperine, gje qe ai ia referon Mbretit Zog, qe s’i jep rendesi e s’merr asnje mase mbrojtese.

Me organizimin e përvjetorit të njëzetepestë të Pavarësisë, i jepet rangu i kolonelit dhe nderohet me Urdhërin e Besës dhe Oficer i Madh i Urdhërit të Kurorës së Italisë, per misionin ne Luften e Abisinise.

Pushtimi i Italisë

Me të mbaruar lufta në Spanjë, shpallur nga Gjeneralisimi Franko me 1 prill 1939, gjashte dite me vone me 7 prill 1939 Shqipëria pushtohet brenda tre diteve nga trupat italiane pa hasur ne ndonje rezistence (perveç heroizmit vetmohues te Mujo Ulqinakut, Hero Kombetar) . Ne Zemblak te Korçes ne shtepine e Kullajve (Gani Kulles), ne takimin dramatik me Mbetin Zog, nuk mori pranimin nga Mbreti për të bërë një qëndresë të armatosur ne malet, dhe detyrohet ta mbroje e ta percielle ne Greqi. Pasi kthehet nga Greqia me urdher te Mbretit Zog, kuvendon me gjeneralët italian Pariani dhe Guzzoni, ku bien në ujdi që ushtria shqiptare të mos shpërndahej apo suprimohej dhe mos t’i bashkohej ushtrisë italiane në aksionet e saj ndaj popullsisë shqiptare. Italianet e konsideronin si krahu i djathte i Mbretit Zog, me influence te madhe ne ushtri e popull, e s’donin qe te krijoheshin trubullira.

Me luftën italo-greke, disa batalione shqiptare i qenë bashkuar divizioneve “Venezia” dhe “Julia” me Kolonel Pervizin si përfaqësues të Ushtrisë Shqiptare në komandën e lartë të operacioneve. Ne nje incident qe ndodhi ku u asgjesua nje njesit shqiptar, dhe me ankesat e gjeneralëve italianë për cilësinë e dobët të ushtarëve shqiptarë, Prenk Pervizi ua perplas ne fytyre gjeneraleve italiane, Praska e Soddu, se ushtria shqiptare nuk behet mish per top. Mbledh shtabin e oficereve shqiptare ne varesi te tij, ku vendoset braktisja frontit sa te filloje sulmi i forcave greke. Bataljoni “Tomorri” nen komanden e major Spiro Moisut mori urdhër prej komandantit tij te tërhiqej nga fronti, pa u delmtuar sikur nje ushtar. Kjo beri qe Korça te pushtohej nga Greket e italianet te pesonin nje disfate te madhe. U shkarkuan disa gjenerale deri dhe mareshalli Badoljo, ku iu dha komanda e pergjithshme Gjeneralit Ugo Kavalero. Italianet s’munden me marre masa drastike dhe u kufizuan me heqjen e trupave shqiptare dhe transferimin e tyre ne Veri. Prenk Pervizin bashkë me shtabin e nje pjese te ushtrise tij e degdisën dhe e izoluan në malësitë e Pukës. Me vone per te zbutur gjendjen e acaruar nga ngjarjete fronti grek, Prenka u ngrit në gradën e Gjeneralit, dhe e nxorën në dispozicion duke ia hequr funksionet drejtuese në ushtrinë shqiptare. Por tashme pushtimit te Italise po i vinte fundi, qe po pushtohej nga forcat Aleate.

Kapitullimi i Italisë, prania gjermane dhe mërgimi

Më 8 shtator 1943 Italia kapitullon. Prenk Pervizi detyron Gjeneralin Dalmazzo te dorezoje komanden e te largohet nga Shqiperia. Boshllëku i pushtetit mundohet të riorganizohet nëpërmes Mehdi bej Frashërit si kryetar i një Këshilli të Naltë Regjence. Në tetor qeveria Mitrovica emëron gjeneral Pervizin ministër të Mbrojtjes, me graden Gjeneral divizioni. Komanda e Mbrojtjes Kombëtare së atëhershme quhej Komanda Shqiptare e Mbrojtjes, ku Komandant i Pergjithshem (Minister i Mbrojtjes) u be Prenk Perviizi me shef të Shtabit të Përgjithshëm gjeneralin Gustav von Myrdac,[3]. Duke kundershtuar e mos lejuar krimin e forcave SS nga gjermanet , me te cilet prishet, del në mal pas gushtit 1944 me mbarimin e qeverisë Mitrovica, ku bashkëvepron me misionin anglez , Koloneli Meklin, kapitenin Julian Amery dhe Kol. David Smiley. Pas lar’gimit te tyre me tetor 1944, ai strehohet ne malin e Skurajt, ne orvajtje mos organizohej nje rezistence antikomuniste, por u tradetua nga Aleatet qe s’nderhyne fare per ta ndihmuar, siç kishin premtuar. Qëndron në arrati ne mal deri në shtator 1946 kur ikën në Greqi, ku ndejti 19 vjet. Mbasandej një vit në Itali dhe njëmbëdhjetë në Belgjikë, ku vdes më 6 shtator 1977, e ku e ka varrin.

Persekutimi i Pervizëve

Fisi dhe familja e tij pësoi përndjekje të pashembullt prej regjimit komunist. Kullat e Pervizëve u dogjën ne Laç e ne Skuraj. Pasurite u grabiten dhe pronat u konfiskuan, ne fshat e qytet (Tirane). Jane 23 pjesëtarë të fisit qe u burgosën, internuan ose u pushkatuan. E ama, nane Mrika, beri pese vjet internim e vdiq ne kampin famekeq te Tepelenes me 1950 m ne moshen 90 vjeçe. E shoqja, Prena, u internua qe me 1945 për 32 vjet dhe vdiq në Plug të Lushnjës më 1977. Djali i dyte genz, vdes ne kampine Gradishtes me prill 1989, pas 10 vjet burg e 33 vjet internim. Tre djemt Valentini, Genci dhe Leka bënë gjegjësisht 47, 43 dhe 45 vite dënime. Shuma e përgjithshme e dënimeve për gjithë familjen dhe të afërmit e tjerë të këtij fisi arrin në afro 700 vjet, prej ku vetem trungu familjar i tij 482 vjet[4].

Burime

^ Hoxha-Çelikui B., Gjenerali dhe strategu ushtarak Prenk Pervizi, gazetakritika.net 31 mars 2011.
^ Hidri P., “Gjeneral Prenk Pervizi”, Toena, Tiranë 2002.
^ Golemi Z. & Golemi A., 100 vjet Shtab i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura të Shqipërisë, Ushtria, Viti i 67-të i botimit Nr. 15 (8168), fq. 5.Viti i 67-të i botimit Nr. 15 (8168)
^ Pervizi L., Persekutimi dhe dënimet e familjes së Gjen. Prenk Pervizit, 10 tetor 2008.

5. General Alberto Stroessner,…..Prenk Pervizi, etj…. Edit Wiki, 2014.

6. Prenk Pervizi, Lufta e Abisinise, Dorian, Bruksel, 2014.

7. Prenkk Pervizi, Shenime per organizimin e Kombit per lufte, ,

Shtypshkronja Ushtarake, Tirane 1935.

8. Gjeneral Prenk Pervizi ne shtypin shqiptar, Bruksel, 2009.

9. Julian Amery: “Sons of tge Eagle”, London, 1946.

10. David Smiley: “Asignement in Albania”, London, 1984.

11. Walrher Speisipp :”Das Folk der Schipetaren”, Wien, 1985.

12. Robert Elsie: “The Tribes of Albania”, London, Taurus, 2015.

Pietro Sebastiano Monari : “L’Italia nella seconda guerra mondiale: Guerra di Grecia, Roma, 2008.

ELSA VEIZI – nje pedagoge pianoje qe per vite te tera ka transmetuar e transmeton kulture !

ELSA VEIZI – nje pedagoge pianoje qe per vite te tera ka transmetuar e transmeton kulture !

Ishte viti 1973 kur kjo vajze e re e sapo diplomuar, duke refuzuar me ndergjegje vendin e punes se ofruar si pianiste ne Teatrin e Operas dhe Baletit,

u nis me deshiren e madhe drejt dashurise se saj : Liceut Artistik “J.Misja” ne Tirane.

Nje enderr dhe deshire qe ajo e percillte qe nga feminia e hershme : per te mesuar dhe edukuar breza.

Qellimi i saj ishte mposhtja e çdo veshtiresie, per te arritur ate qe donte aq shume : Te edukonte nxenesit e saj me dashurine per kulturen, duke u mesuar sekretet e artit te lojes ne piano.

Ne lice ato vite ishte nje klime pune fantastike midis pedagogeve te ndryshem e teper te ngritur profesionalisht : Xhovalin Lazri mjeshter ne violoncel, Genc Bogdo e Robert Papavrami pedagoge te paperseritshem ne klasat e violines, Eno Koco e Fatbardha Denizi, Didi Tartari e Shanka Kumbaro, Adriana Dizdari e Takuina Truja si dhe dy te rinj te sapo ardhur e te apasionuar – Elsa Veizi dhe Roland Xhoxhi.

Pra, kjo skuader e forte beri qe ne Liceun Artistik te viteve 1973-1990 te ndodhte nje metamorfoze.

Kjo skuader nuk njihte orar, nuk njihte kufij, nuk njihte lodhje! Ishte e mbeshtjelle nga pasioni, deshira, dashuria, sakrifica per te sjelle dicka te re.

Kur e pyet « zysh Elsen » per talentin, ajo pergjigjet : « Nese pas ketij talenti nuk vjen nje pune kolosale e vetmohuese, nuk mund te kete art te vertete. Dhe femija, nese nuk ka nje udheheqes te forte ku te nderlidhet kerkesa e llogarise me dashurine, ku mesuesi te arrije te psikollogjise karakterin dhe temperamentin e nxenesit, kur duhet te kuptoje se kur duhet te jete i ashper dhe kur i bute, sa prind aq edhe shok, sa skrupuloz ne kerkesa aq edhe tolerant, nuk mund te arrihet suksesi. »

Elsa Veizi ndihet sot krenare per çfare u ka ofruar ne jeten e saj pedagogjike shume nxenesve te saj, te cilet e perfaqesojne sot denjesisht Shqiperine jashte kufijve te saj. Kjo krenari e saj i jep gjithnje e me shume force te vazhdoje me te njejtin rritem edhe sot e kesaj dite.

Nje rrespekt i veçante per kete grua fisnike, pedagoge te pasionuar dhe nje muzikanteje te formuar e me kulture te gjere.

Ramiz Xhetan Loka, një jetë e thjeshtë, model fisnikërie dhe dinjiteti – Nga Gëzim LOKA

Në foto: Ramiz Xhetan Loka

Ikja e njerëzve që i ke njohur nga afër dhe me të cilët ke ndarë kohë dhe kujtime, ikja e tyre në të pakthyeshmen, është një moment prekës i kujtesës dhe përditshmërisë, që të bën të meditosh dhe reflektosh mbi gjurmët e njeriut në jetë, në mes të të gjallëve.

Ky meditim dhe reflektim më shoqëroi kur mësova se u nda nga jeta Ramiz Xhetan Loka, një njeri i thjeshtë, por me shpirt e zemër të pastër, fisnik e bujar, i fjalës së dhënë dhe punës së kryer.

Si pa kuptuar, sëmundja tinzare befas e rrëmbeu për t’u bërë vëlla me yjet vezullues nëpër qiell, si ylli i Afërditës.

Fjalët na i merr dhimbja për Ramizin, që mbeti një model në heshtje i maturisë, fjalës së çiltër e të mençur, me mend e dinjitet e mbi të gjitha një familjar shembull në të gjitha drejtimet, duke lënë pas një emër të nderuar.

Me shpirtin e pastër mbushur plot dritë, flakëruar për njerëzit që e rrethonin, të cilët e donin dhe i donte me një dashuri të kristaltë, tani pakëz dritë i jep edhe diellit, pasi brenda zemrës së tij kishte zjarre

Bir i Lurës së Dibrës, gjithë jetën e tij e kaloi në Lezhë, mes lezhianëve, në një nga komunitetet më të mëdha me lurianë, të cilët e çmonin dhe ai i çmonte për gjithçka që kishin dhe që ndanin së bashku në një kohë të vështirë.

Teksa ndjekim gjurmët e tij në kohë, na shfaqet para syve në ekranin e kujtesës që kur doli në jetë, në hapat e tij të parë, ushtar në marinë, në Sazan, ku u dallua për korrektesë në kryerjen e detyrës ushtarake dhe meritoi besimin e efektivit, tituj dhe stimuj të tjerë moralë, që ishin pulsi lëvizës i asaj kohe.

Tre dekada e gjysëm ka punuar në elektrik, në Ndërmarrjen Bujqësore Balldren Lezhë, ku gjurmët e punës së tij të përkushtuar, ende ruhen në kujtesën e atyre që e kanë njohur dhe që ende rrojnë për të rrëfyer.

15 vite ka punuar në Flotën ushtarake Shëngjin, ku grimca detajesh, ngjarjesh e bëmash hedhin dritë mbi karakterin e tij të drejtë, punëdashjen, fjalëmbajtjen, komunikimin e ngrohtë me njerëzit, cilësi që e shoqëruan gjatë gjithë jetës së tij, duke lënë pas një emër për t’u nderuar nga njerëzit.

Ikja e tij la në pikëllim dy djemtë e tij, që si shumica e rinsë shqiptare morën udhët e mërgimit për një jetë më të mirë, njëri në Angli e tjetri në Gjermani dhe që humbën njeriun e tyre më të dashur, pikën e gravitetit të mallit dhe dashurisë së tyre të pashuar.

Njerëz si Ramiz Loka, me ikjen e tyre nga kjo jetë, lënë pas shumëçka për t’u kujtuar e nderuar, ndaj teksa e përcjellim me lot e dhimbje këtë bir lurian, ngushëllohemi që gjurmët e tij mes nesh janë ende të pranishme dhe do të jenë gjithmonë, sa kohë që të ekzistojë respekti dhe fisnikëria njerëzore.

Më 5 shtator 1638 lindi Luigji XIV, sundoi më shumë se 72 vjetFrancën

Luigji XIV rrjedh nga familja Borbone (Saint-Germain-en-Laye, 5 shtator 1638 – Versailles, 1 shtator 1715) ishte i 3-treti mbreti i Francës dhe i Navarra-s nga familja Borbone, mbretëroi nga 14 maji 1661 deri në vdekje. U quajt “Mbreti Diell” (në frëngjisht Le Roi Soleil) ose Mbreti Luigj i madhi (në frëngjisht Louis Le Grand). Djali i pare i mbretit Luigji XIII i Francës dhe e mbretëreshës Anna e Austrisë, që ishte goca e mbretit Filipo III i Spanjës. Mbretëria e tij (me shume se 72 vjet) është mbretëria me e gjate e dokumentuar në Evrope.

Përforcoi figurën e Francës si superfuqi në Evrope dhe në bote, duke luftuar tre konflikte te mëdha, jashtë ambit ushtarak, kultura Franceze u be një model në Evrope gjate mbretërisë se tij, mbretëroi gjithmonë në interesin e Francës. Merite te veçante te vendit patën Luigji Ix dhe Filipi IV i quajtur “i bukuri”.

Biri i mbretit Luigji XIII dhe e mbretëreshës Anna e Austrisë, lindja e tij u duke e jashtëzakonshme dhe shume e çuditshme sepse ndodhi 23 vjet pas martese dhe sepse mbretëresha nuk kishte lindur asnjë fëmije. Lindja u duke si një mrekulli dhe ky fakt e çoi babain ta quante “Louis Dieudonné” sepse dukej si një dhurate nga qielli. Në moshën 5-vjeçare përballet me vdekjen e babait, kjo vdekje e papritur do ta kurorëzoi Luigjin mbret në një moshe tepër te vogël, në fakt për ta drejtuar Francën u emërua udhëheqëse e vendit e ëma Anna, e cila e ndau.

Këtë detyre me ministrin e pare, Kardinali Mazzarino. Ky i fundit e mbajti për shume vjet në dore qeverinë e Francës dhe u be një njëri me shume influencë në politiken franceze , vetëm mbas vdekjes te Kardinalit me 9 mars 1661, Luigji mori te gjitha fuqitë e Kurorës.

Gjatë viteve 1648 deri në vitin 1652 Franca, sidomos Parisi, ishte shkendia e revoltimit te Fronde-s. Sipas një thenje, disa frondiste, gjatë demonstratave arritën te depërtonin te gjitha masat e sigurisë dhe te arritnin deri në dhomat private te mbretit, ky fakt e çoj mbretin te merrte masa sigurie me te rrepte kundër fisnike-ve. Ndërtoi në Versailles, në vendin e një rezidence te vjetër për gjah te cilën e përdorte babai i tij, një vile luksoze dhe dhume te madhe, në te cilën u bënin ceremoniale te cilat to ti mbanin fisnik-et te hutuar nga ana politike e vendit.

Luigji qeverisi për 72-shtatedhjete e dy vjet rrjesht shtetin e Francës, me shume se çdo tjetër mbret i Francës. Me 10 qershor 1660 u martua me gocën e mbretit spanjoll Filippo IV, Maria Teresa. Martesa nuk u prit mire nga Luigji i cili ishte i dashuruar mbas mbesës se Kardinalit Mazzarino, Maria Mancini. Mbreti gjithsesi nuk kujtohet si shembull i besnikërisë martesore, fale marrëdhënieve te shumta që kishte me dashnoret e tija.

Voltaire e quajti Luigjin e XIV “le grand siècle”. Gjate mbretërisë se tij Franca u be dominuse dhe model kulture për te gjithë Evropën bashke me Anglinë. Fjalia me e famshme që i kujtohet është “L’état, c’est moi !” (Shteti jam unë), është me shume mundësi që kjo fjali i është qepur nga persona te tjerë sepse gjate mbretërisë se tij u përparuan te drejtat publike, me shume e vërtet duket fjalia tjetër e cila thotë “Je m’en vais, mais l’État demeurera toujours” (Unë do te iki, por shteti do te zgjasë përgjithmonë).

U SHUA DOKTOR ALI ZORBA – Nga KADRI TARELLI

Një mjek humanist

Në këto dit të nxehta, të Gushtit 2019, pas një sëmundje të shkurtër, ndërroi jetë durrsaku dr. Ali Safet Zorba, shok, mik, kurues dhe shërues i të gjithë njerëzve që i drejtoheshin për ndihmë mjekësore.
Si mjek dhe humanist, nga profesioni dhe shpirti, shërbeu në disa krahina të vendit, si në Rrethin e Pukës, më pas në zonën e Katundit të Ri, Sukth-Katund, fshatra pranë Shijakut dhe kohën më të gjatë, deri sa doli në pension, në qytetin e Durrësit.
Në rrethin shoqëror dhe mjekësor, njihej si njeri shumë serioz, si në punë ashtu edhe në marrëdhëniet me të tjerët, kam parasysh pacientët e shumtë, që kërkonin ndihmë dhe përkujdesje. Ishte shumë korrekt me detyrën, mbase kështu duhet të jenë të gjithë mjekët. Në ditët e sotme, me ato çka shohim e dëgjojmë, ndoshta nuk e beson njeri, që ai nuk merrte para për vizitat që kryente, si në ambulancë ashtu edhe jashtë kohës zyrtare të punës. Ishte i papërtuar sa herë i kërkohej ndihma, si ndaj miqve, shokëve, të njohurve dhe më shumë ndaj të panjohurve hallexhinj.
I pëlqenin shakatë, shpesh përsëriste ndodhi të shkurtra, ku ndjehej delli i humorit të hollë. Veçse vetë nuk qeshte shumë. Studionte deri vonë, madje edhe në gjuhë të huaj italisht dhe anglisht, si detyrë e çdo dite, për të qenë në lidhje me të rejat e shkencës bashkëkohore.
Duket si çudi që kohët e fundit, pasi kishte dalë në pension, filloi të mësojë spanjisht. E pyeta: – A nuk është vonë, për moshën tonë, fillimi i mësimit të një gjuhe të re? – Asnjë herë nuk është vonë! Mua më pëlqen, pasi është edhe gjuhë e bukur, veç anës mjekësore! – M’ u përgjigj, duke më parë në sy, nëse e kisha seriozisht.
Këtë pasion të mësimit dhe studimit, në shërbim të kulturës dhe profesionit u përpoq t’ua kultivojë edhe fëmijëve të tij, dy prej të cilëve, Anjeza dhe Arditi, vazhduan studimet e larta po për mjekësi, ndërsa Adela për kimi në SHBA. Kënaqej, kur në biseda me ta, hapte tema nga fusha e veprimtarisë së mjekut dhe e nxiste debatin, shpesh duke kundërshtuar qëllimisht. Kujdesej për etikën e sjelljes ndaj pacientit, ashtu edhe në diagnostikimin, zbulimin e shkaqeve dhe kurimin e të sëmurëve, duke treguar raste, që i kish kaluar e përjetuar vetë.
Çdo prind mundohet të bëjë të pamundurën për të nxitur dhe ndjekur suksesin e fëmijëve të vet, si një investim i madh i çdo familjari të përkushtuar. Por dr. Aliu ishte i veçantë nga të tjerët. Sakrifikonte për shkollimin e tyre. Bënte të pamundurën që ata të shkëlqenin mes më të mirëve. Krenohej që edhe ata nuk e zhgënjyen nëpër shkollat më të mira, këtu në Tiranë, por edhe në Amerikë dhe Itali, duke u vendosur ndër më të mirët. Ngazëllehej kur tregonte për pjesëmarrjen në ceremoninë e laurimit të tyre, të Adelës në Amerikë dhe Anjezës në Itali. I emocionuar nga fjalët që u thanë për doktore Anjezën, nuk duroi dot, u ngrit dhe shkoi i dha dorën komisionit të vlerësimit. Ishte një rast, që nuk kishte ndodhur kurrë në ceremoni dhe takime të tilla. Siç thoshte edhe vetë: – “Profesorëve i erdhi mirë, ju bë qejfi, që një koleg, mjek nga Shqipëria, i përshëndeti miqësisht në traditën shqiptare”.
Fjalët nuk e zbehin dhimbjen e shpirtit të Lizës (gruas), Vajzave Adelës dhe Anjezës, ashtu dhe djalit Arditit. Familjarët, miqtë, shokët dhe të njohurit do ta kujtojnë gjatë dr. Aliun. Secili në mënyrën e vet, trishtohet dhe njëherazi ngushëllohet, që puna e këtij mjeku, i shërbeu qytetarëve, duke i shëruar, apo duke ua lehtësuar dhimbjet dhe vuajtjet.
Jeta dhe vepra e tij është një model frymëzimi i një bashkëshorti dhe prindi shembullor në sakrifica, model vullneti, durimi dhe përkushtimi profesional, model admirimi i njeriut të ndershëm qytetar, model për humanizmin e tij ndaj njeriut në nevojë.
Ligjet e natyrës nuk mund t’i ndryshojmë, pavarësisht se në raste të tilla të dhimbshme, nuk na pëlqejnë. Na mbete veç të shprehim dëshirën, që njerëzit e mirë si dr. Aliu të shkojnë pranë perëndisë, të prehen në parajsë.

Kadri Tarelli
Durrës më: 26. 08. 2019

Më 31 gusht 1949 lindi Richard Gere, aktori me sensualitet legjendar

VOAL – Aktori me sensualitet legjendar, një djalë që rritet më shumë bëhet seksi dhe tërheqës (aq sa në vitin 1999, në agimin e pesëdhjetë viteve, revista e famshme “People” i dha atij titullin “burri më seksi në planet”) ), Richard Gere lindi në Siracuse, New York (SH.B.A.), më 31 gusht 1949. Djali i fermerëve, gjatë shkollës së mesme ai veçohet si kampion i gjimnastikës dhe lojtar i trombës.

I animuar nga kurioziteti i fortë dhe dëshira për hulumtime, ai u regjistrua në Fakultetin Filozofik në Universitetin e Masaçusets, por pas një kohe ai u largua për t’i përkushtuar pasionit të tij gjithëpërfshirës: teatrit. Aktrimi në vazhdim bëhet një aktivitet me kohë të plotë dhe Richard ka mundësinë të takohet me kompani të vogla që, sado të dobët dhe të shthurura, i japin atij mundësinë e çmuar të eksperimentojë veten në maksimum dhe të mësojë mësime të dobishme.

Nuk është rastësi që sa më shpejt që të lind rasti i rëndësishëm, aktori i pashëm kalon çdo pengesë. Dhe në Amerikë, një “mundësi” në teatër, siç e dimë, ka një emër shumë specifik: Broadway. Pjesa me të cilën ai do të bashkëpunojë është “Grease”, dhe suksesi i tij po lëkundej. Hapi nga atje në kinema është i shkurtër. Më 1975 ai debutoi në “Rapport te Shefi i Policisë” dhe dy vjet më vonë ai ishte mjeshtëror në përshkrimin e portretit të një disolutuesi të ri në “Në kërkim të z. Goodbar”.

Ndërsa kritika e filmit ka shkruar mirë, që nga ky moment, Gere «tashmë përcakton karakteristikat thelbësore të personazheve të tij të ardhshëm. I gjatë, fytyra me karakteristika të rregullta, një fizik atletik, që tani e tutje do t’iu japë jetë, kryesisht figurave të antitroakëve të shqetësuar, shpesh të pashëm, me një tërheqje të fortë seksuale. Pas sukseseve të para (“Ditët e qiellit”, “Një rrugë e quajtur nesër”, “Yanks”) arritën popullaritetin ndërkombëtar në 1980, falë “gigolò” të shkëlqyeshme, duke shenjtëruar veten si seksin e ri-simboli të kinemasë amerikane në Vitet 80 ».

Por, pasi konsolidohet në figurën që sistemi i yjeve i jep atij (në “Oficer dhe zotëri”, “Fryma e fundit”, “Konsulli i nderit”, “Klubi pambuku”), fillojnë vështirësitë për aktorin. Heroik dhe bezdisës madje edhe në role që nuk janë të përshtatshme për këto cilësi (“Mbreti David” mbi të gjitha), Gere shpejt ndihet i shtypur nga klishetë arrogante ‘- filma të pafat si “Fuqia”, “Pa mëshirë”, “Analizë përfundimtare “(me Uma Thurman dhe Kim Basinger) por edhe”Biznesi i ndyrë ” ku Gere shfqet, për herë të parë, si” zuzar “-.

Do të jetë suksesi i papritur bujar “Pretty Woman” (me Julia Roberts) që do ta rikthejë atë në nderimet, nëse jo të artit aktrues, të lajmeve. Më 1991 ai u martua me modelen e bukur Cindy Crawford: të dy u divorcuan pas vetëm katër vjetësh.

Kurosawa lua rëndë duke lënë në duart e tij të papërvojë karakterin (specifik) të një japonez-amerikani për “Rapsody në Gusht”. Nëse ai as nuk bind në “Z. Jones” apo “Sommersby”, besueshmëria më e madhe, megjithëse e afërm, vjen me “Kurth dashurie”. Por jemi gjithmonë larg përcaktimit të një lloji të vërtetë të aktorit.

Ndërkohë ai u konvertua në Budizëm dhe udhëtoi për në Azi. Ai është në pararojë të luftës kundër SIDA-s. Sukseset (“Kalorësi i parë”, “Frika nga frika”, “Këndi i kuq”, “Nëse shpëton unë martohem me ty”, “Jackakalli”, “Vjeshta në New York”) vazhdojnë vërshimin. Por do të duhet një drejtor i kalibrit të Robert Altmanit për t’i dhënë atij një performancë të frymëzuar (më në fund) në “Doktori T dhe gratë” (2000).

I lidhur me aktoren Carey Lowell, djali i tij Homer James Jigme lindi në vitin 2000. Çifti u martua më pas më 2002.

Ndër filmat më të rëndësishëm për t’u ndjekur janë muzikori fitues i çmimeve “Chicago” (2002, nga Rob Marshall, një temë nga Bob Fosse, ku interpretuan Renée Zellweger dhe Catherine Zeta-Jones), “A do të vallëzojmë?” (2004, me Susan Sarandon dhe Jennifer Lopez), “Festa e Gjuetisë” (2007) e cila tregon për tre gazetarë në gjurmët e Karadzic, një kriminel i rrallë i luftës në Bosnje i cili në të vërtetë do të ishte arrestuar në 2008.

Në vitin 2009 ai luajti në filmat “Hachiko – shoku yt më i mirë”, dhe “Amelia” e cila tregon jetën dhe biznesin e Amelia Earhart (luajtur nga Hilary Swank).

Më 17 maj 2012 presidenti shqiptar Bamir Topi i dhe “Medaljen e Mirënjohjes”.

Më 30 gusht 2014 u nda nga jeta Shaban Demiraj, gjuhëtar, albanolog dhe akademik i njohur, kryetar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë

Shaban Demiraj (Vlorë, 1 janar 1920 – Tiranë, 30 gusht 2014) ka qenë gjuhëtar, albanolog dhe akademik i njohur shqiptar. Ka qenë kryetar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë gjatë viteve 1993 – 1997.

Biografia

U lind në Vlorë më 1 janar 1920. Kreu medresenë në Tiranë dhe studimet e larta në degën e gjuhës shqipe e të letërsisë në Institutin Pedagogjik Dyvjeçar (1946-1948) dhe më pas në Institutin e Lartë Pedagogjik (1954-1955). Në vitet 1948-1954 punoi si mësues në disa shkolla të mesme (Gjirokastër, Tiranë). Në vitin 1954 filloi punën si pedagog në Institutin e Lartë Pedagogjik dhe më pas në Fakultetin e Historisë e të Filologjisë të Universitetit të Tiranës, ku shërbeu deri më 1990, kur doli në pension. Kështu, ai punon si mësues, profesor e shkencëtar mbi 60 vite, çka përbën në vetevete rekord të këndshëm. Është njëri prej pedagogëve që ka mbajtur kurse leksionesh për një numër të qenësishëm lëndësh albanistike dhe albanologjike, si për morfologjinë e gjuhës së sotme shqipe, për gramatikën historike të gjuhës shqipe, për historinë e gjuhës së shkruar shqipe (shekujt XVII-XIX), si edhe një kurs special për gjuhësinë ballkanike. Për këto lëndë hartoi tekstet përkatëse, që u botuan si dispensa e libra më vete, me të cilët punojnë edhe sot Universitete të Shqipërisë, të Kosovës, të Maqedonisë, etj. Ai drejtoi me aftësi shkencore dhe administrative për 27 vjet katedrën e gjuhës shqipe në Fakultetin e Historisë dhe të Filologjisë (1962-1989). I përgatitur shkencërisht, me karakter të rreptë e kërkues në radhë të parë ndaj vetes e mandej edhe ndaj të tjerëve, studentë e kolegë, me ndershmëri të panjollë, gjithherë i njerëzishëm. Kohëzgjatja në këtë funksion flet vetë.

Ai ka qenë dhe mbetet shembull për ne ish-studentët dhe kolegët e tij më të rinj: i drejtë, kërkues, nxitës i përhershëm që edhe ne t’i futeshim sa më shpejt punës pedagogjiko-shkencore, duke dhënë vetë shembullin personal, duke u bërë për ne shembëlltyra e pedagogut dhe shkencëtarit të pasionuar. Ne kemi mësuar prej tij si të japim leksione, si të bëjmë punë kërkimore-shkencore, ai është mësuesi ynë dhe ne i detyrohemi shumë shpirtërisht kësaj figure madhore të shkencës shqiptare, që më shumë flet me punë sesa me fjalë. Akademiku i asociuar Ethem Likaj, një ndër studentët dhe kolegët e tij, shkruan : “Dijet për gjuhën shqipe e kulturën e tij të gjerë, të fituara me shumë punë e mund, i përçoi me përkushtim te nxënësit (që nga vitet 40) deri te studenti e specialisti në vitet pasardhëse. Nga viti 1945 e deri këtë vit, kur doli në pension, Shaban Demiraj ishte pranë studentëve. Breza studentësh, tani mësues, gazetarë, redaktorë, shkencëtarë, në mbarë vendin, që morën nga prof. Shabani dije, meritat e punës së tyre i njohin me krenari edhe si merita të Mësuesit të tyre. Nuk ishte fort e lehtë që dije nga disiplinat më të vështira të gjuhësisë, të bëheshin pronë e të gjithëve”.

Në vitet 1962-1966 ka qenë zëvendës-dekan i Fakultetit të Historisë e të Filologjisë të Universitetit të Tiranës. Ai do të mbetet në historinë e Fakultetit të Historisë dhe të Filologjisë dhe të Universitetit të Tiranës si drejtues që u shqua për punë të pakursyer dhe të një cilësie të lartë.

Profesor Sh. Demiraj i përket yllnajës më të lartë të albanistëve dhe albanologëve të të gjitha kohërave. Jeta dhe vepra e vet flet për dashuri ndaj gjuhës shqipe, ndaj gjuhëve, madje ndaj Gjuhës vetë, për pasion, durim e këmbëngulje shembullore në rrugën e kërkuesit, të shkencëtarit të palodhur. Puna e tij është punë blete, ai lëron gjuhën tonë amtare dhe frutet janë të bollshme dhe të pjekura, ai gërmon si arkeolog shqipen e hershme dhe monumentet e vjetra të saj dhe u jep jetë “fosileve” të gjuhës. Me punë dhe prodhim ai i ka ngritur monument vetes.

Ai ka lënë një prodhimtari të gjerë akademike. Nga viti 1970 e deri më sot shkroi e botoi vepra (disa prej të cilave edhe në gjuhë të huaja) me vlerë teorike e praktike për njohjen më të mirë e më të thelluar të ndërtimit gramatikor të gjuhës shqipe : Historia e gjuhës së shkruar shqipe (1970); Çështje të sistemit emëror të gjuhës shqipe (1972), Sistemi i lakimit në gjuhën shqipe (1975); Morfologjia historike e gjuhës shqipe I (1973), II (1976), ribotuar në Prishtinë (1980), Gramatikë historike e gjuhës shqipe (1986), ribotuar në Prishtinë (1988), një formë më e përmbledhur e saj është botuar gjermanisht nga Akademia e Shkencave e Austrisë (1993), botim i përmbledhur në Tiranë (2002), Gjuha shqipe dhe historia e saj (1988), ribotuar në Prishtinë (1989), botuar edhe në italisht nga Universiteti i Kozencës (1997), Gjuhësi ballkanike, botuar në shqip e maqedonisht në Shkup (1994), dhe ribotuar në Tiranë, më 2004, Fonologjia historike e gjuhës shqipe, (1996), Prejardhja e shqiptarëve në dritën e dëshmive të gjuhës shqipe (1999), dhe një version anglisht i saj The origin of the Albanians (linguistically investigated) (2006), Gjuha shqipe – Probleme dhe disa figura të shquara të saj (2003), Epiri, pellazgët, etruskët dhe shqiptarët (2008), etj. Nga këto vepra del se profesor Shaban Demiraj është gjuhëtar dhe filolog që jo vetëm parashtron, jo vetëm prek, por që edhe shqyrton, kërkon, analizon e thellon mendimin shkencor, u jep përgjigje pyetjeve të parashtruara dhe shtron pyetje të tjera. Si në të gjithë jetën e vet të hetuesit shkencor, edhe në këto vepra ndeshet me çështje e probleme të vështira hetimit të strukturës së sotme dhe asaj historike të shqipes, dhe me mprehtësinë vrojtuese dhe përgjithësuese që e karakterizon, nxjerr përfundime shpesh krejt të reja, jep mendimin e vet shkencor të autoritetshëm si albanist dhe albanolog i shquar. I tillë është ai edhe kur merret me çështje gjuhësore të ndërlikuara ballkanike, jep përgjigje shkencore edhe si ballkanolog.

Nga këto vepra, vendin e nderit e zë Gramatikë historike e gjuhës shqipe, që në thelb është enciklopedi e vërtetë e ndërtimit gramatikor të gjuhës shqipe, sidomos e morfologjisë historike, është parashtrim analitik i arritjeve në këtë fushë, është arena ku profesori ynë i nderuar ka shpalosur jo vetëm dijet e veta të gjera, por edhe ka dhënë mendimin e vet të qëndrueshëm për ato që parashtron, është përgjithësim e krijim shkencor, një vepër monumentale e fondit të artë të letërsisë sonë gjuhësore. Ja, pra, pse kjo vepër është nderuar me Çmimin e Republikës të klasit të parë (1989).

Është bashkautor dhe redaktor i veprës madhore Gramatikë e gjuhës shqipe, vëllimi I, Morfologjia, (1976, ribotuar 1995, 2002), parathënia dhe kreu për foljen. Si redaktor i këtij vëllimi u shqua për aftësi drejtuese, për kërkesa të larta dhe sidomos për njëjtësimin e krerëve të tij. Si bashkautor mbajti një peshë bukur të madhe me kreun më të rëndësishëm, me kreun për sistemin foljor të gjuhës së sotme shqipe, sistem aq i zhvilluar morfologjikisht, që kërkonte zotësi përgjithësimi e parashtrimi.

Profesori ynë i nderuar është autor i dhjetra e dhjetra shkrimeve studimore në revista e të përkohshme të tjera të ndryshme shqiptare, me plot ndihmesa nga fusha e morfologjisë së sotme e historike të shqipes, nga sintaksa historike, nga fonetika historike, nga historia e gjuhës, etj., etj. Vetëm këto shkrime do të mjaftonin për ta renditur ndër gjuhëtarët tanë më të shquar. Ka transkriptuar dhe përshtatur në shqipen e sotme veprën e Gavril Darës Kënga e sprasme e Balës (1994), ribotuar në Prishtinë (2006). Në bashkëpunim me akademik Kristaq Priftin, ka hartuar dhe botuar Kongresi i Manastirit (1968), ribotuar më 2005. Ka botuar një monografi jetëshkrimore për Eqrem Çabejnë, Eqrem Çabej, (1990).

Ka përkthyer romanin Martin Iden të Xhek Londonit (1995), me gjuhë të krehur, larg ndikimeve e ndërtimeve të pastra angleze, shembull për përkthyes të tjerë.

Prof. Sh. Demiraj tanimë është i njohur në botën shkencore ballkanike dhe evropiane me kumtimet e tij në veprimtari të rëndësishme ndërkombëtare e me artikujt shkencorë të botuar në revista të huaja. Dhe mund të pohohet me kënaqësi dhe krenari se është gjuhëtari shqiptar, vepra e të cilit njihet më mirë jashtë Shqipërisë. Shkrimet dhe, veçarërisht, librat e tij, në mos qofshin shkruar e përkthyer në gjuhë të huaja, sidomos në anglisht, ato janë të pajisura me përmbledhje në gjuhë të huaj, çka ka ndihmuar në përçimin e mendimit të vet shkencor tej kufijve të botës shqiptare. Është autor i shumë artikujve të botuar në përmbledhje e revista shkencore të huaja : zërin për gjuhën shqipe në përmbledhjet enciklopedike-gjuhësore La formazione dell’Europa linguistica, Firence, 1993, Le lingue indoeuropee, Bolonjë (1994), Les langues indo-européennes, Paris, 1994; në vëllime përkujtimorë për Norbert Joklin (1972), për Johan Knoblokun (1985), për Johanes Hubshmidin (1982), për Miklosiçin (1992), për Kopitarin (1996), etj. Ka marrë pjesë në konferenca shkencore kombëtare dhe ndërkombëtare : në Kongresin e parë (1966), të dytë (1970), të katërt (1980), të gjashtë (1989) dhe të shtatë (1994) të Shoqatës Ndërkombëtare të Studimeve të Europës Jug-lindore; në Kolokuiumin Ndërkombëtar për Norbet Joklin në Insbruk (1972), në Simpoziumin Aspekte të albanologjisë (gjendja dhe detyrat sot), Këln (1988), në Simpoziumin Ndërkombëtar të Albanologjisë në Palermo (1990), etj. Ka mbajtur ligjërata në Universitetin e Prishtinës, të Shkupit, të Kluzhit (1971), të Romës (1985), të Kopenhagenit (1987), të Aarhusit (1987), të Vienës (1988, 1993), të Bonit (1993), të Kozencës, të Palermos, etj.

Një jetë e tërë e mbushur me studim, me kërkim, me krijimtari shkencore të qëndrueshme, jetëgjatë. Sepse është i tillë, u zgjodh anëtar i komisionit organizues dhe delegat i Kongresit të Drejtshkrimit (1972), iu dhanë titujt e lartë Profesor (1972), Mësues i Popullit (1977), Profesor i merituar 1990, anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë (1989), kryetar i saj (1993-1997), anëtar i jashtëm i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës (1996), anëtar i Akademisë Qendrore Europiane të Shkencave dhe të Arteve (1997), anëtar nderi i Akademisë Diplomatike të Londrës (2000), nënkryetar i A.I.E.S.E.E. (Shoqata Ndërkombëtare e Studimeve të Europës Jug-lindore (1994-1998). Laureat i dy Çmimeve të Republikës, të klasit të dytë (1979) dhe të klasit të parë (1989). Është dekoruar me Urdhërin Mjeshtër i Madh i Punës (2000). Është Qytetar Nderi i Vlorës (2001).

Tituj të veprave

  • Gramatika e gjuhës shqipe: fonetika et morfologjia. Rilindja, Prishtinë 1969.
  • Morfologjia e gjuhës së sotmë shqipe. Rilindja, Prishtinë 1969.
  • Historia e gjuhës së shkruar shqipe, 1970.
  • Çështje të sistemit emëror të gjuhës shqipe. Universiteti Shtetëror i Tiranës, Tiranë 1972.
  • Morfologjia historike e gjuhës shqipe. I., Tiranë 1973; II., Tiranë 1976.
  • Sistemi i lakimit në gjuhën shqipe. Mihal Duri, Tiranë 1975.
  • Gramatikë historike e gjuhës shqipe. Shtëpia botuese «8 nëntori», Tiranë 1986.
    • në gjermanisht: Historische Grammatik der albanischen Sprache. Österreichisches Akademie der Wissenschaften, Vjenë 1993.
  • Gjuha shqipe dhe historia e saj. Shtëpia botuese e librit universitar, Tiranë 1988.
  • Gjuhësi ballkanike, botuar në shqip e maqedonisht në Shkup, 1994.
  • Prejardhja e shqiptarëve në dritën e dëshmive të gjuhës shqipe, 1999.
    • në anglisht: The Origin of the Albanians: Linguistically Investigated, 2006.
  • Gramatikë historike e gjuhës shqipe (botim i përmbledhur). Akademia e shkencave e shqipërisë, Tiranë 2002.
  • Gjuha shqipe – Probleme dhe disa figura të shquara të saj, 2003.
  • Epiri, pellazgët, etruskët dhe shqiptarët, 2008.