VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Piktura e Kim Whan-ki shitet për 7.87 milionë dollarë

By | May 27, 2018

Komentet

ARTI I VIOLINËS NË SHQIPËRI Nga Florian Vlashi

 

“Violinisti është ai fenomen njerëzor tepër i veçantë që ka brënda tij në një përmasë të habitshme gjysëm-tigër, gjysëm-poet.” (Yehudi Menuhin)

Është thuajse e pamundur të gjesh një vend si Shqipëria ku të jenë si “të ngrira” në kohë të gjitha etapat që ka kaluar Arti i violinës, që nga origjina e hershme dhe e mjegullt deri në ditët tona me tërë kompleksitetin e tij. Le t´i hedhim një vështrim të shpejtë këtij vëndi të vogël ku, si në muze, ndesh historinë shumëshekullore të mbretit të instrumëntave.

Në Alpet e Veriut të Shqipërisë është një instrument mjaft i dashur për vendasit, Lahuta, një lloj shumë i afërt me Ravanastron indian. Ky i fundit njihet si paraardhësi më i hershëm i instrumentave me hark – 3000 vjet para Krishtit. Duhet të ketë ardhur në Europë nga Persia dhe Arabia në kohën e Kryqëzatave (Dominic Gill). Fjala shqipe Lahutë vjën nga ajo arabe ud – dru. Lahutari luan dhe këndon rapsodi me tema mitologjike dhe lahuta përdoret siç përdornin grekët e vjetër Lirën, për të mbështetur efektet e këngës dhe poëzisë. Njihet metamorfoza që pësoi arti muzikor europian me futjen e harkut nga Azia. Pra, atje është, i paprekur dhe i gjallë në Alpet e Shqipërisë, sikur dëbora e përjetshme të ketë ngrirë dhe kohën.

Dhe sot e kësaj dite vazhdon misteri i krijimit të violinës, mister që e bën më të bukur dhe e vesh me një tyl të magjishëm këtë instrument-mrekulli të krijuar nga Zoti. Nga shkrimet dhe pikturat e epokës mësojmë se violina filloi të shfaqet rreth gjysmës së parë të sh. XVI në Itali dhe arriti kulmin me mjeshtrit kremonezë në sh. XVII-XVIII. Sipas studjuesve, liutajot kremonezë dhe venecianë e merrnin drurin për instrumëntat e tyre nga malet e Ballkanit ku janë dhe Alpet shqiptarë. Po nga aty merrnin dhe rrëshirën me të cilën krijuan vernikun e famshëm, sekretin e përjetshëm të Stradivarit.

Nuk dihet se kur hyri violina e parë në Shqipëri, por kontakti me këtë instrument duhet të ketë qenë mjaft i hershëm. Në “Epitom musical” të vitit 1556 nga Philibert Jambe de Fer shkruhet “Ne quajmë violë atë që zotërinjtë, trëgtarët e njerëzit e tjerë në Vertuz, kalojnë kohën… Tjetra quhet violinë dhe përdoret nëpër kërcime popullore”. Kështu u pa violina dhe nga shqiptarët, duke u bërë mjaft e preferuar thuajse në të gjitha grupet e muzikës popullore, sidomos në zonën e Mesme dhe të Veriut ku ajo ishte në rrolin kryesor. Këto grupe prej 4-5 instrumentash luanin në të gjitha festat dhe sidomos në dasma. Ashtu si në pikturat e Mark Chagallit, violinisti ishte për njerëzit një figurë gjysëm mitike, që merrte pjesë në të gjitha ngjarjet e festat, duke u bërë kështu një lloj dëshmitari i ekzistencës njerëzore. Kjo shprehet dhe në Kabatë (formë e muzikës popullore në dy pjësë kontrastuese) ku pjesa e parë është “ad libitum” sentimentale, dehëse e nostalgjike gati “në të qarë”, ndërsa pjësa e dytë është një gëzim i shfrenuar deri në ekstazë – dy fytyrat ë jetës.
Për sa i përket rolit të violinës në Dasma ka një spjegim interesant të profesorit anglez Wilfrid Mellers. Ai thotë se të luajturit në violinë është si të krijosh jetën. Harku, dextra, ana aktive e fuqisë mashkullore stimulon anën femërore univërsale, të majtën (dhe vetë violina të kujton trupin e femrës, shkruan Menuhini) duke i dhënë jetë të gjitha formave potenciale që ajo ka brënda.

Le të ndalemi një çast tek fjala që përdorin popuj të ndryshëm për të luajturit në violinë: play (luaj) anglisht, tocar (prek) spanjisht, suonare (tingëlloj) italisht, a cànta (këndoj) rumanisht, luaj në shqip etj. Por në shqip kjo fjalë ka hyrë më vonë si shprehje e qytetërimit dhe e progresit të gjuhës, sepse fjala e vjetër është “me i ra”, i bie violinës, një përzierje e dhunës dhe pasionit, që në zhargonin e njerëzve përdoret dhe për të shprehur aktin seksual. Pra kemi një marrëdhënie me instrumëntin shumë më larg se të luajturit, të prekurit, të tingëlluarit… Dhe tek festa pagane siç është Dasma ana shoqërore dhe ajo erotike janë bashkë.
Violinistët shqiptarë, ndryshe nga ato të Europës veriore që luajnë vetëm në pozicionin e parë, dallohen për virtuozizëm që i afron ato më violinistët ciganë dhe hebrenj. Ato dominojnë tastierën deri në ekstrem, ndërsa dora a djathtë krijon ritmet dhe lëvizja e saj provokon lëvizjen e kërcimit të njerëzve përreth. Është e çuditshme dhe ja vlen të theksohet prania në muzikën shqiptare e ritmeve me metër të përzier që ka si bazë numrat magjikë 5 dhe 7, ndërsa në muzikën “e qytetëruar” ritmet janë të organizuar në grupe simetrike. Kjo i jep muzikës shqiptare një nerv ritmik ekspresiv, marramendës dhë mjaft të komplikuar që të kujton ritmet e çuditshme në veprat e Bela Bartok apo Olivier Messiaen. Realizimi i Kabave kërkon një teknikë të lartë që shpesh herë i afrohet veprave më virtuoze të repertorit violinistik si “Aires gitanos” të Sarasate-s. Violinistët ishin të pashkolluar por të magjepsnin me lojën e tyre gjë që të sjell në mend legjendën e vjetër universale të lidhjes së violinistit me Djallin.

Ndërkohë që muzika popullore është statike, e pashkolluar dhe shprehje e konservatorizmit si dhe e identitetit kombëtar, muzika klasike është gjithnjë në zhvillim, ka të nëvojshme kualifikimin dhe është tregues i progresit brënda në Europën e qytetruar. Dhe në Shqipëri ndodhi kjo ndarje; nën influencën e kontaktit me Italinë dhe Austrinë, u bë e modës që familjet fisnike dhe borgjeze të blinin violina në Venedik apo Tirol. Kur nga lagjet popullore vinin notat e një violine boheme, nga dritaret e vilave të aristokratëve dëgjoheshin notat e Bach-ut apo Debussy-s.

Kështu filloi shkolla e mirëfilltë violinistike shqiptare e cila pati dy periudha:
A – para 1945 me influencën e shkollës austriake, çeke dhe italiane.
B – pas 1945 me shtimin e shkollave ruse dhe rumune.

A) Ne fundin e sh. XIX dhe fillimin e sh. XX ne Europë dominonte shkolla e profesorëve Sevcik dhe Flesch. Profesori çek Otakar Sevcik (1852-1934) rinovoi tërësisht teknikën e violinës duke e lëruar nga rregullat e kufizuara të së kaluarës. Pa të do të ishtë e vështirë të medohej muzika e R. Shtrauss, Ysaye apo Debussy. Ai pati rreth 5000 studentë nga a gjithë bota. Njëri prej tyrë, Ludovik Naraçi (1903-1999), studioi me të në Austri dhe Pragë. Me kthimin në atdhe të këtij violinisti hyri dhe shkolla më e re europiane në Shqipëri. Kësaj ju bashkangjit dhe ajo italiane me violinistët Lam Petrela (1923-1990), nxënës i Riccardo Brengola në Konservatorin e Pesaros, Sofokli Paparisto (1912-1973) që studjoi në Bukuresht dhe Parma, Baki Kongoli (1913-1980) qe studjoi në Pavia. Te gjithë këto, bashkë me shumë violinistë italianë e françiskanë, formuan në atë kohë orkestrat e vëndit. U hapën klasat e violinës në Normalen e Elbasanit (1909), në Liceun Francez të Korçës (1917). në shkollën e re të muzikës në Tiranë (1933) kjo e fundit me mbështetjen e Italisë. Lidhjet me Italinë, Francën e Austrinë ishin shumë të forta; mjafton të përmendim vetëm qytetin e Durrësit që në vitët 1930-31 kishte 43 studentë, në mes tyre dhe muzikantë, që shkolloheshin në këto vënde,

(B) Pas Luftës së Dytë Botërore Shqipëria kaloi në Kampin Socialist. U ndje menjëherë mbizotërimi i shkollës ruse dhe asaj lindore në përgjithësi. Është e vërtetë që komunizmi, me organizimin e centralizuar, masivizimin dhe trysninë e teorisë famëkeqe të Realizmit Socialist, bëri shumë dëme në Arte, por shkolla instrumentale u prek më pak nga ideologjia e diktaturës dhe diti të përfitojë nga organizimi dhe lidhja me shkollat e kampit socialist (Ruse, Çeke, Rumune, Gjermane Demokratike.). U hapën shkolla muzike thuajse në gjithë vendin, dhjetë Shkolla të Mesme të Muzikës 12 vjeçare (nivel Konservatori) dhe Instituti i Lartë i Artëvë në Tiranë, sot Akademia (4 vjeçare). Pra, tërë studimet për violinë përfshijnë një përiudhë prej 16 vitesh. Violinisti dhe kompozitori Pjetër Gaci (1931-1995) studjoi në Moskë me Prof. Yankelevich, vazhdues i Yampolski-t dhe Auer; violinisti dhe dirigjenti Eno Koço studjoi në shkollën e Leningradit; Genc Bogdo dhe Robert Papavrami studjojnë në Pragë. Ky i fundit me prof. Peskai i shkollës Yoachim dhe Hubay. Influencë të madhe pati shkolla rumune ku studjuan Raimonda Stefi e Pirro Gjezi por sidomos ardhja në Shqipëri në vitin 1973 e profesorit rumun mjaft të njohur Modest Iftinchi (1930-2003) i cili la një gjurmë të fortë në shkollën shqiptare; Ajo italiane vazhdoi të ndjehej me violinistin Ibrahim Madhi (1945-2014) që kreu specializimin pasuniversitar pranë Konservatorit të Napolit si dheme violonçelistin Ymer Skënderi (1926-1975), nxënës i Janigros në Zagreb dhe i Karel Pravoslav Sadlo në Pragë.

Mendoj se në këtë kompleksitet shkollash në përiudhën e dyte luajtën rrol kryesor disa figura: Robert Papavrami vendosi bazat e shkollës moderne të violinës tek fëmijët. Ai eksperimentoi që në “virgjinitetin muzikorë” absolut (4 vjëç) përvetësimin e teknikës violinistike në bazë të refleksit e psikologjisë së fëmijëve. Sot ai punon në Francë dhe metoda e tij në Shkollën P. Rode të Gradignan ka tërhequr vëmendjen e shumë muzikantëve në të gjithë botën si dhe admirimin e Menuhin-it. I biri dhe nxënësi i tij Tedi, fitues i disa konkurseve ndër to dhe Sarasate në Spanjë, po bën sot një karrierë të shkëlqyer. Modest Iftinchi, njohës rigoroz i teknikës dhe disiplinës violinistike, formoi një brez të tërë instrumentistësh të perfeksionuar që përhapën metodën e tij në gjithë vëndin. Ndërsa violinisti Ibrahim Madhi dhe violonçelisti Ymer Skënderi, vazhdues të shkollës Italo-Franceze, veç formimit të një klase instrumentale mjaft cilësore, vendosën bazat e muzikës së dhomës, duke e “veshur” instrumëntistin me një sensibilitet e muzikalitet njerëzor. Kjo, duke ju bashkuar përgatitjes teknike absolute të Papavramit, kompletoi figurën ideale të violinistit. “Vetëm kështu energjia vitale rrjedh lirshëm duke komunikuar në violinë “zërin e brëdshëm” të interpretit” (Accardo).

Sot në Shqipëri dëgjon tingujt befasues të violinës së Schnittke-s apo Xenakis, tingujt hyjnorë të Bahut, marramendës të Kabave që, dukë u përzier me ato misteriozë të Lahutës së Malsisë, krijojnë kështu një “kolazh” të çuditshëm ku herë shfaqet tigri dhe herë poeti.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Sofokli Paparisto, 29 janar 1912 – 4 maj 1973
studjoi në Bukuresht dhe Parma

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Baki Kongoli, 1913 – 4 gusht 1980
studjoi në Konservatorin e Pavia

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Islam Petrela, 6 nentor 1923 – 29 dhjetor 1990
nxënës i Riccardo Brengola ne Konservatorin e Pesaros

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Ymer Skenderi, 1926 – 1975
nxënës i Janigros në Zagreb dhe i Karel Pravoslav Sadlo në Pragë.
violinisti Ibrahim Madhi dhe violonçelisti Ymer Skënderi, vazhdues të shkollës Italo-Franceze, veç formimit të një klase instrumentale mjaft cilësore, vendosën bazat e muzikës së dhomës, dukë e “veshur” instrumëntistin me një sensibilitet e muzikalitet njerëzor.
F.V.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Modest Iftinchi, 10 prill 1930 – 22 shtator 2003
ardhja në Shqipëri në vitin 1973 e profesorit rumun mjaft të njohur la një gjurmë të fortë në shkollën shqiptare.
Modest Iftinchi, njohës rigoroz i teknikës dhe disiplinës violinistike, formoi një brez të tërë instrumentistësh të perfeksionuar që përhapën metodën e tij në gjithë vendin. F.V.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Pjetër Gaci, 27 mars, 1931 – 27 mars, 1995
studjoi në Moskë me Prof. Yankelevich, vazhdues i Yampolski-t dhe Auer

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Ibrahim Madhi, 25 nentor 1945 – 4 shkurt 2014
kreu specializimin pasuniversitar pranë Konservatorit të Napolit.
Violinisti Ibrahim Madhi dhe violonçelisti Ymer Skënderi, vazhdues të shkollës Italo-Franceze, veç formimit të një klase instrumentale mjaft cilësore, vendosën bazat e muzikës së dhomës, dukë e “veshur” instrumëntistin me një sensibilitet e muzikalitet njerëzor
F.V.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Ludovik Naraçi, … 1903 – 2 shkurt 1999
studioi me Otakar Sevcik në Austri dhe Pragë.Me kthimin në atdhe të këtij violinisti hyri dhe shkolla më e re europiane në Shqipëri.
F.V.
(fotografia e programit nga arshivi i Lef Nosit , gjetur nga violinistja Ina Kosturi)

Copyright © 1999 by Florian Vlashi, A Coruña

Fotografia si ritual, 170 fotografi të Marubëve ekspozohen në Milano

Pjeter Marubi, autoportret

ALMA MILE/ Fotografi e filxhanit të kafes së mëngjesit, e pjatës së supës, duke zbritur me ashensor, duke kaluar vijat e bardha, duke folur në telefon, e pakrehur, e palyer, shumë e krehur, shumë e lyer…

Sot fotografohet gjithçka, edhe publikohet gjithçka, aq sa duket sikur njerëzit nuk kanë më nevojë për intimitet e privatësi. Dikur fotografia ishte diçka e rrallë. Gjatë viteve të diktaturës, shqiptarët dilnin fotografi vetëm në dasma, ndonjë gëzim familjar, gjatë zborit, festën e 1 Majit apo 28 dhe 29 Nëntorit… Imagjinoni se sa të rralla ishin ato në fillim të shekullit të 20, kur edhe të fotografuarit ishte në “rininë” e vet.

Familja e Sadri Keçit, Kel Marubi

Asokohe fotografia përmblidhte në vetvete një ritual: përgatitje, impenjim emocional, veshjet më të mira… Këtë atmosferë e përcjellin në kryeqendrën e modës, në Milano, 170 fotografi të përzgjedhura nga arkivi i Muzeut Kombëtar të Fotografisë Marubi. “L’archivio Marubi. Il rituale fotografico” (Arkivi Marubi. Rituali fotografik), titullohet ekspozita e kuruar nga Zef Paci, që do të marrë pjesë në Trienalen e Milanos, në datat 16 nëntor deri më 9 dhjetor 2018, si një bashkëpunim i parë me La Triennale dhe Museo di Fotografia Contemporanea.

Po ashtu, ekspozita organizohet nga Muzeu Marubi në kuadër të kalendarit të “Vitit Mbarëkombëtar Gjergj Kastrioti– Skënderbeu”, me mbështetjen e Ministrisë së Kulturës së Shqipërisë.

Kel Marubi me familjen

EKSPOZITA

Imazhet e përzgjedhura për ekspozitën, dikur konsideroheshin “të padobishme” për kujtesën historike, ndërkohë që në to na shfaqen portrete, veshje, qëndrime, që ofrojnë një informacion të pasur për kohën kur janë realizuar, statusin social të të fotografuarve, etj.. Mes 500 mijë negativësh, jo vetëm të Pjetër e Gegë Marubit, por edhe të Kel Kodhelit, Picit, Jakovës, Rraboshtës e Nenshatit, kuratori Zef Paci ka përzgjedhur vetëm 170 syresh.

Procesioni i trupit të Krishtit, Kel Marubi, 1929

“Ekspozita është ngritur mbi përballjen mes strukturës së ritualit dhe asaj praktike në një studio fotografike. Shumë fotografi të arkivit janë rezultat i një procesi të gjatë, më shumë se një shkrepje e shpejtë. Ashtu si në ritualet e së shkuarës, fotografitë përfshijnë gjeste të veçanta, përdorimin e disa objekteve dhe veshjeve speciale. Në këto fotografi gjejmë disa elementë: procesin, alkiminë, ambientimin e veçantë, sjelljen. Procesi i shkrepjes së një fotografie përmbante veprime me vlera simbolike: ishte porositur dhe praktikuar në raste specifike, mund të krijonte apo evidentonte kalimin nga një gjendje në një tjetër, krejt si në një rit.

Teofik Puka, Gegë Marubi, 1932

Pra, kishte qëllime të tjera që kënaqnin dhe përmbushnin nevojat shpirtërore apo emocionale të atyre që e praktikonin këtë rit. Karakteristikat që kishte fotografia shpjegojnë magjinë e ritualit, funksionin e saj social”, shpjegon kuratori Zef Paci për “Vogue Italia”. Paci thotë se kanë qenë vetë fotografitë që e kanë drejtuar dhe e kanë futur në botën e këtij rituali, kur ende nuk e kishte një temë dhe metodologji përzgjedhëse në mendje.

“Në të vërtetë nuk kam përdorur një metodologji specifike, ishte vetë arkivi që m’i ofroi. Lejova që imazhet të më magjepsnin dhe kështu gjeta rrugën time. Në rastin tonë, pikënisja ka qenë vlera e fotografive si një arkiv, në të cilat gjejmë informacione mbi motivin e prodhimit dhe mbledhjes së tyre, si fillim për përdorim personal e më pas për një përdorim institucional, kur arkivi kaloi nën administrimin e shtetit. Kjo trajektore shënoi një ndryshim në qasjen drejt imazheve të ruajtura dhe ka ndikuar në regjistrimin, promovimin dhe përdorimin e tyre. Kam përzgjedhur imazhe që përgjatë një periudhe janë lënë mënjanë si të padobishme për kujtesën tonë historike. Imazhet në arkiv ofronin tipologji, pozicione, refleksione që mund të ishin kontradiktore”, thotë kuratori.

Sipas tij, këto imazhe flasin shumë më shumë se një histori e shkruar. “Ky arkiv është ndërtuar përgjatë një shekulli. Kemi një histori me shumë ulje-ngritje e ndonjëherë, historia e shkruar është vetëm një version i fakteve reale. Është një dritare mbi të shkuarën dhe, nëse i kombinojmë me fakte të tjera, mund të jetë e dobishme për të kuptuar më shumë”, thotë ai, duke shtuar se duke i parë këto fotografi në një tjetër kontekst historik dhe social, mund të heqësh paralele me të tashmen.

Si e shmangën realizmin socialist studentët “e huaj” Abdurrahim Buza dhe Sadik Kaceli

Ben Andoni – Ata ishin formuar jashtë. Dhe, jo vetëm ata, por edhe një grup i madh artistësh të disiplinave të tjera të artit. Ajo që i bashkonte ishte përballja e re me metodën që mbizotëronte në vendin e tyre: Realizmi Socialist. Një pjesë e tyre nuk do ta përballonte lehtë dhe pasoja do të ishte dënimi shembullor, kurse të tjerët do të vepronin me formën dhe me gjetjet. Lasgush Poradeci do të vetë izolohej dhe do t’i drejtohej natyrës. Odhise Paskali do të ishte monumental, ashtu si edhe veprat e tij, duke e respektuar Realizmin Socialist, brenda kanoneve të tij por pa iu përshtatur klasicizmit të rëndë. Abdurrahim Buza do të arratisej në materien e tij të origjinës, duke përshtatur një formë gati naive, që megjithëse i meritonte ankesat e gardianëve të Artit Socialist, nuk mund të kundërshtohej prej askujt për impaktet e mëdha patriotike. Sadik Kaceli do t’i mbetej besnik shkollës së vet, ndërsa do të ruhej sa më shumë të mos zbriste në artin, që ishte i detyrueshëm. Më me fat do të ishte Ibrahim Kodra, që mbeti jashtë vendit, nga ku do të eksperimentonte për një art krejt ndryshe, që asokohe e rendiste në artistët më modernë të kohës. Fat të trishtë pati piktori Vangjush Tushi, i cili u lind në Korçë dhe ndërron jetë në Kampin e Punës në Ballsh pas gati dhjetë vitesh internim.

“Do t’i ndaja në dy grupe, grupi i pare, janë ata artistë, të cilët e pranuan metodën e Realizmit Socialist dhe punuan me pasion brenda kornizës së artit zyrtar. Rasti i Nexhmedin Zajmit dhe Foto Stamos, dy artistë të nderuar dhe të rëndësishëm bën fjalë për këtë. Por kemi dhe artistët e tjerë, që u përshtatën disi, por nuk u përmbushën me artin zyrtar të Realizmit Socialist, ndoshta nuk e pranuan në krijimin e tyre artistik. P.sh Sadik Kaceli nuk e pranoi dhe ai mbeti këmbëngulës formimit të tij në akademinë franceze. Vlen për t’u theksuar fakti, që mjeshtri Kaceli doli i treti në konkursin e pikturës për Akademinë e Arteve të Bukura Franceze, ndërsa mjeshtri Abdurrahim Buza me veprat e tij e tejkalon formimin akademik italian dhe pikturon në një frymë të veçantë, duke trajtuar botën malësore, të cilës ai i përkiste”, shprehet studiuesi i artit dhe koleksionisti Artan Shabani.

Albumi i Piktorit – Nga Avni Delvina: ….ne po na varrosin së bashku me Teatrin… por do të vijë një ditë…

….ne po na varrosin se bashku me Teatrin… por do te vije nje dite, qe nga fundi i varrezave, ne do te mbledhim kockat dhe do te çohemi nga bota e pertejme…. Do te dalim mbi siperfaqe dhe do te vazhdojme marrshimin drejt Tiranes. Dhe skeletet tane do te shperthejne ne revolte kunder tiranise…..Skeletet jane te ngjashem dhe armiku e ka te veshtire te bej percaktime biografie e se kush jane trashegimtaret e tyre mbi toke, per te marre hak….. Popullsia e Tiranes do te mbyllet neper shtepi ndersa jashte skeletet do te vazhdojne luften per liri…. Ato dite feisbuksjanet do te privohen nga sellfit dhe aktivitetet artistike e kulturore ne faqet e tyre…. dhe do te presin fitoren e skeleteve. Mbas fitores se skeleteve, demokracia do te filloj rrugen e saj mbi baza te fuqishme, dhe fejsbuksjanet do te shprethejne ne liri te plote, duke nxjerre foto te shumta te nbushura me bukurine e tyre, bukuria e nje rrace superiore

19 AKUARELE DHE NJË SELF-PORTRET PËR VOAL zëri i shqiptarëve nga Helidon Haliti

HELIDON H- SELF-PORTRET

 

 

 

      HELIDOH H-SHTËPITË BUZË LIQENIT, (AKUAREL)

 

 

 

            HELIDON H- VIZATIM NË SEPIA ME PENEL

 

 

  HELIDON H- KËSHTJELLA ROZË PEIZAZH ( AKUAREL)

 

 

 

HELIDON H- AUTOPORTRET ( VAJ ), 1981

 

 

 

 

HELIDON H- SHTËPIA RRËZË MALIT PEIZAZH ( AKUAREL)

 

 

 

HELIDON H- TABLOJA PARA DASHAMIRËSVE TË AKUARELIT, PEIZAZH ( AKUAREL)

 

 

 

 

 

HELIDON H- KODRINA QË PLUSKON MES LIQENIT  ( AKUAREL)

 

 

 

 

 

   HELIDON H- SHTËPIA MES BLERIMIT PEIZAZH ( AKUAREL )

 

 

 

 

NË PÍSEK, JIHOČESKÝ KRAJ, CZECH REPUBLIC.

 

 

 

 

 

 

HELIDON H: PÍSEK, JIHOČESKÝ KRAJ, CZECH REPUBLIC

      (Qytet · 4 314 pëlqime · Republika Çeke)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

HELIDON H- PROCES DIELLOR, PEIZAZH LIRIK,( AKUAREL)

 

 

 

 

HELIDON H: BLU BERAT, DITË-NATË, PEIZAZH (AKUAREL)

.

HELIDON H: ÇIFTI BLU DHE I GJELBËR, PEIZAZH LIRIK ( AKUREL )

 HELIDON H:TRAZIM BLU, PEIZAZH LIRIK ( AKUAREL )

 

 

 

 HELIDON H: QETËSI AMBIGUE LIQENORE PEIZAZH ( AKUAREL )

 

 

 

 

  HELIDON H: KONTRAPUNT PRANVEROR , PEIZAZH (AUAREL)

 

 

 

HELIDON H: PRARIM I ARTË KODRINOR , PEIZAZH  (AUAREL)

 

                        HELIDON H: PORTRETI I MULATES   (VAJ )

      HELIDON H: DIALOG PRANVEROR PEMËSH, PEIZAZH LIRIK  (AKUAREL )

Albumi i Piktorit – Avni Delvina: Grafikë nga cikli “Pirrua i ministrisë së brendshme dhe tjegulla në çaçkë të kokës”


Pirrua i Ministrise thote qe une largohem me deshiren time, etj etj. Kemi korrur fitore ne luften kunder krimit e korrupsionit e futja pordhes…Thuaje cope o Pirro : Mua me rane me tjegull ne çaçke te kokes nje soj si Pirros se Epirit !
Ne grafike, busti i Pirros se ministrise eshte ndertuar me bustin e Pirros se Epirit qe ndodhet ne Firence, si dhe i eshte shtuar nje tjegull qe ja ka nda koken m’dysh !

Albumi i Piktorit – Avni Delvina: Një profet në ministri dhe Lutja jonë!

Ministri jone i ri i brendshem qe je ne qiell,
u shenjterofte emri yt,
ardhshin arrestime te shumta,
dhe u befte vullnesa e ambasadorit Lu,
si ne Tirane edhe neper rrethe, edhe ne Amerike,
Arrestimin e Durresit na e jep qysh sot,
na e fal budallalikun tone,
ashtu sic i falim ne hajdutet tane,
e mos na ler te biem ne depresion,
por na jep pak gezim …. Amen !

 

HELIDON HALITI 17 PUNIME NE AKUARELE DHE NË VAJ – PËR VOAL ZËRI I SHQIPTARËVE

 

HELIDON H: AUTOPORTRET (VZJ)

 

 

 

HELIDON H: PEIZAZH NGA DIVJAKA (AKUAREL)

 

 

   HELIDON H.: DJALI IM (AKRILIK)

HELIDON H: PORTRET VAJZE (VAJ)

 

 

 

 

 

 

 

HELIDON H: FUSHA NË PRAG  SHIU, PEIZAZH(AKUAREL

 

 

 

 

           HELIDON H: PORTRET GRUAJE (VAJ)

 

 

HELIDON H: GJIRI BLU, PEIZAZH ( AKUAREL )

 

 

 

 

 

 

 

HELIDON H: MUZG, PEIZAZH (AKUAREL)

 

 

 

HELIDON H: KALTËRSI LIQENORE, PEIZAZH (AKUAREL )

 

 

HELIDON H: MAJË KONIKE MALI, PEIZAZH (AKUAREL)

 

 

 

 

 

HELIDON H: DHE NJË PEMË E SJELL PRANVERËN,PEIZAZH (VAJ

 

 

 

 

 

 

 

 

       HELIDON H: BASHKËSHORTËT (AKRILIK)

 

 

 

 

HELIDON H: KODËR KOLORISTIKE, PEIZAZH (AKUAREL)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

HELIDON H: PEIZAZH I NGROHTË DIMËROR (AKUAREL)

 

 

 

 

 

 

 

HELIDON H: MOZAIK I BLERTË KODRINOR PEIZAZH (VAJ)

HELIDON H: PORTRET, USHTAR ILIR (VAJ)

HELIDON H: ÇIFTI QË BIEDON DHE ECËN (AKUAREL)

SHKRONJAT E PAVARËSISË – Film dokumentar nga MEVLAN SHANAJ

Film Dokumentar. Regjia: Mevlan Shanaj Skenari: Natasha Lako Dokumentari fokusohet mbi historine e alfabetit shqip ne ditet e Kongresit te Manastirit.

“Shkronjat e Pavarsise” nje realizim i shqiptareve te Maqedonise , Kosoves dhe si dhe te Shqiperise. Te dhena historike të treguara artistikisht rreth Kongresit te Manastirit.

 

Ministrja e Kulturës nuk ka uruar ende! Bujar Alimani rrëfehet pas triumfit në Varshavë: Çmimi, shpërblimi im për Tanin që s’jeton më

Regjisori Bujar Alimani rrëfen për kamerën e “Report Tv” emocionet e para për “Çmimin e madh” në Festivalin e Filmit në Varshavë. Subjekti i filmit që u vlerësua në festivalin e kategorisë A, ka në qendër ish-të persekutuarit politikë shqiptarë. Në Tiranë filmi prezantohet në fillim të nëntorit.

 

“Ky skenar nisi nga një regjisor, i cili tani nuk jeton më! Ne na bie kjo barrë e vështirë, për ta çuar amanetin e tij deri në fund. Jam shumë i emocionuar, por njëkohësisht edhe shumë krenar, që përballë veprës së Tanit do të punojmë të gjithë së bashku, që ta realizojmë këtë film me sukses. Kërkoj ndihmën tuaj! Jemi këtu për të bërë një punë fisnike, deri në fund. Fillim të mbarë…”. Këto ishin fjalët që regjisori Bujar Alimani mes emocioneve, tha në çak-un e parë të filmit “Delegacioni” në sheshin e xhirimeve në Mullez të Qafëmollës . Ne e takojmë sërish për kamerën e “Report Tv” kësaj here, si fitues të “çmimit të madh” në edicionin e 34-të të filmit në Varshavë.

Mendoj se ky triumf është shpërblimi më i mirë, që mund t’i bëj një koleg një kolegu tjetër, i cili tashmë nuk jeton më. Ky projekt përfundoi me shumë sukses. Ishte një gjë e jashtëzakonshme, nuk dija asgjë për çmimin, thjesht më telefonuan edhe më thanë se duhet që të shkoja direkt në Varshavë. Me një gëzim shumë të madh dhe me një ankth shumë të madh, se çfarë do të ishte ky çmim. Ishte e paimagjinueshme që të shkoja deri tek çmimi i madh, por anëtarët e jurisë ishin unanimisht për këtë film. Gjithë mënyra e trajtimit të kësaj teme i ka bindur ata. Mendoj se është një ngjarje e madhe për të gjithë ne, është një kthim koke, se kinemaja shqiptare ekziston edhe ekziston shumë e mirë.

Bujar Alimani, regjizor

Filmi ka në qendër ish të persekutuarit, por i flet edhe realitetit të sotëm…

Sigurisht që ne i jemi rikthyer skenarit, nisëm që ta qëmtonim, duke e bërë shumë më njerëzor, nisëm që të kërkonim se çfarë do të ishte më e mirë për të folur sot. Është pjesa e para ’90, edhe të rinjtë e lindur pas ’90-ës,që s’kanë asnjë lidhje me atë periudhë. Por unë mendoj se gjëja më evidente është mesazhi aktual që ka filmi. Kemi të bëjmë me një intelektual, që nuk bëhet vegël  pushtetit, por reziston deri në sakrificën kapitale. Mesa duket kjo flet. Përderisa populli vazhdon edhe jeton, nuk vdes as inteligjenca.

A vazhdojnë intelektualët shqiptarë, që të jenë të persekutuar?

E mendoj këtë! Duke biseduar me miqtë, pas ’90-ës një tenor i operës apo një aktor nuk kishin se çfarë të bënin. Prandaj inteligjenca jonë pas ’90 doli pothuajse jashtë loje, u desh pothuajse një periudhë e gjatë që ta rimerrte veten. Fakti që ne punojmë me buxhete kaq të pakta edhe arrijmë suksese kaq të mëdha, besoj akoma se inteligjenca shqiptare ekziston, nuk ka vdekur.

A është bërë sa duhet për këta ish të persekutuar?

Në planet e mija të filmit mbizotërojnë sekuenca ku të gjithë janë bashkë, në këtë mënyrë apo në tjetër jemi brenda dosjeve. Por mendoja që në vitin 1991 se kasta e të përndjekurve politikë do të merrte një rol shumë dominues në ecuritë sociale-politike, por nuk ndodhi kështu, ajo vazhdoi sërish që të jetë një elitë e persekutuar edhe e lënë në harresë, mendoj sërish se vazhdon që të jetë një kastë e persekutuar.

Pas çdo filmi është edhe bashkëshortja e Alimanit, por si producente..

Pas çdo projekti është producentja Tefta Bejko (bashkëshortja e regjisorit), mes nesh ka shumë diskutime, sepse është shumë kërkuese për filmin.

Si e ka ndihmuar Amerika, Bujar Alimanin, në punën si kineast?

Mendoj se më shumë ka ndihmuar vajzën tonë, e cila studion për regji. Ndërsa, ne vazhdojmë që të jemi emigrantë, nuk ka ndryshuar asgjë, përpiqemi që të kemi lidhje gjithnjë me Shqipërinë dhe me ëndrrat që kemi lënë. Vazhdojmë që të jemi emigrantë. Me Shqipërinë ruaj kontaktet, se këtu është nëna ime. Nëna është atdheu. Gjëja e parë që doja të bëja dje, ishte që të shkoja në Patos. Prandaj marrëdhëniet e mia me Shqipërinë, është mbi të gjitha marrëdhënia ime me nënën time.

E kur ministrja e Kulturës dhe Sporteve të Greqisë, Myrsini Zorba uron regjisorin Alimani për suksesin e tij në këtë festival të kategorisë A, ende nuk ka asnjë reagim nga ministrja jonë e Kulturës…

Kjo mbetet për të dëshiruar, sepse unë mendoj se për të qenë i vërtetë edhe për të mos u fshehur pas gishtit, mendoj se duke qenë aktiv në kauzën për mosshembjen e Teatrit Kombëtar ka ndikuar në këtë lloj ngrice mes meje edhe institucioneve përkatëse. Por kam pasur mbështetjen e jashtëzakonshme të Qendrës Kombëtare të Kinematografisë dhe të zotit Ilir Butka, i cili ka qenë gjithmonë në takimet që kemi pasur. Prandaj, çështja e institucioneve nëse të gjenden krah apo jo, nuk përbën ndonjë problem, se unë do ta vazhdoj që të bëj filma, qeveritë do të ndërrohen. Këto janë punët tona, unë kam rrugën time, ata kanë rrugën e tyre.

Por, cilat janë kërkesat për udhëtimin pasardhës të Bujar Alimanit?

Këto çmime të vënë edhe në një rrezik të madh, është e vështirë që të mbash stekën lartë, por qetësia edhe lumturia ime është që bind veten se: “Jam mirë deri tani”. Nuk kam rënë në një nivel që është shumë e lehtë që të biesh. Uroj që të mos ndodh! Shpresoj që të kem energji dhe të vazhdoj që të punoj.

Subjekti i filmit

Tetor 1990, regjimi komunist në Shqipëri po përpiqet të mbajë pushtetin. Një delegacion evropian vjen në Tiranë për të monitoruar zbatimin e reformave të qeverisë – një parakusht i madh që Shqipëria të pranohet në OSBE. Leo është marrë fshehurazi nga një burg i largët dhe është sjellë në kryeqytet. Ai ka qenë një i burgosur politik për 15 vjet. Tani ai është bërë jashtëzakonisht i vlefshëm për qeverinë. Delegacioni evropian udhëhiqet nga një shok i shkollës së vjetër të Leo’s. Detyra e tij është të kontrollojë progresin e të drejtave të njeriut në Shqipëri. Leo mund ta bindë atë se gjithçka është në rregull. Por asgjë nuk shkon siç është planifikuar.

Premiera e filmit “Delegacioni” do të jetë në muajin nëntor në Festivalin e Filmit në Tiranë ( TIFF).

ke.mu./b.ha.

Filmi “Delegacioni” me skenar të Artan Minarollit dhe regji të Bujar Alimanit fitoi çmimin e madh në Festivalin e Varshavës

Filmi shqiptar “Delegacioni” me skenar të Artan Minarollit dhe regji nga Bujar Alimani është shpallur fitues i “Çmimit të madh” (Warsaw Grand Prix)në Festivalin e 34-t të Filmit të Varshavës.

Filmi është vlerësuar dhe me çmimin “special të jurisë”.

Ngjarjet e filmit “Delegacioni” zhvillohen në vitet 1989-‘90.

Një delegacion evropian vjen në Shqipëri për të parë nga afër se si po zhvillohen reformat demokratike, që ka marrë qeveria shqiptare.

Reformat janë kusht kryesor për t’u futur Shqipëria në KSBE (sot OSBE).

Drejtues i tyre, zoti Loherin, ka qenë bashkënxënës i Leos gjatë studimeve në Pragë. Ndërsa, Leo është në burg. Por, e nxjerrin nga burgu, për ta prezantuar Shqipërinë në sytë e delegacionit të huaj, si një vend ku bëhen reforma demokratike, por edhe për të takuar si intelektual kreun e delegacionit që do të vinte.

Leo kupton se çfarë do të ndodhte dhe kërkon të vrasë veten…

Por, ngjarjet në film marrin tjetër rrjedh… Aktorët që luajnë janë: Viktor Zhusti, Ndriçim Xhepa, Xhevdet Ferri, Kasem Hoxha etj.

Fotografia e Ilir Butka

Fotografia e Ambasada e RSH, Poloni / Albanian Embassy, Poland

Albumi i Piktorit – Avni Delvina: Grafikë nga cikli “Situatë e tensionuar në bulevard”


Enveri merr vesh qe ne ish komitetin qendror paskan zyra te persekutuarit dhe antikomunistet… Ai terbohet dhe cohet prej andej dhe fillon proteston ne bulevard, ne nje moment delikat, ku aty prane eshte dhe nje mbledhje e rendesishme me nderkombetaret per te drejtat e njeriut ne vende pa te drejta… Ai fillon dhe i shan te persekutuarit me nene e me babe, etj…. Per fat, del kryetari i parlamentit se bashku me ministrin e brendshem dhe duke e marre me te mira e frenojne, dhe imazhi i Shqiperise del i pademtuar…. Ata e qetesojne dhe i thone se sa te mbaroi mbledhja do ta plotesojme deshiren tende o komandant.