VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

PËRSIATJE PËR TË GJITHA DITËT – Poezi nga NËNË TEREZA

By | October 6, 2020

Komentet

Më 23 janar 1930 lindi shkrimtari nobelist Derek Walcott

VOAL – Derek Walcott (Castries, 23 janar 1930 – Cap Estate, 17 Mars 201) ishte një poet dhe shkrimtar Santalucian, i cili ka marrë Çmimin Nobel për letërsi më 1992, i njohur më së shumti për veprat e tij poetike dhe teatrale në anglisht. Idioma tjetër e përdorur në disa vepra të vogla është Creole e Antilles, kriole e tokës së tij amtare, ishullit të Shën Luçias.

Poet anglishtfolës i Karaibeve, që nga viti 1981 ai ka dhënë mësim në shkrimet krijuese në Universitetin Brown në Providence, SHBA. Si në poezi ashtu edhe në teatër ai shprehu me të njëjtën cilësi artistike, duke u mbështetur në traditën letrare angleze, por me kontribute indigjene dhe spanjolle, ndjenjën e privimit të historisë së tij, të veçantë për Karaibet me prejardhje afrikane.

Pasi mori një bursë nga Universiteti i West Indies, nga 1959 deri në 1976 ai drejtoi Workshopin e Teatrit Trinidad, ku ai ishte gjithashtu i përfshirë në vënien në skenë të disa prej dramave të tij, dhe më 1981 ai u transferua në Boston për të dhënë mësim në Universitetin e Harvardit.

Vepra e tij spikat për origjinalitetin e shprehjes, imagjinatën vizionare dhe praninë e temave metafizike. Ekziston një prani e fortë e të dhënave biografike të lidhura me tokën e tij amtare, Inditë Perëndimore, ku historikisht është krijuar një vazo e shkrirjes së popujve, racave dhe kulturave. Vetë Walcott shkruan për një personazh: … “Unë jam anglez, zezak dhe holandez/ unë nuk jam askush, ose jam një komb”. Kjo shumëllojshmëri e origjinës etnike ushqen veprën e Walcott me një humus të veçantë gjuhësor-letrar.

Josif Brodskij në “Tingulli i baticës” vlerëson Walcott në aftësinë e tij për të kënduar botën në periferi, dhe tregon Oqeanin si një sfond ose si një shtrat gjithmonë të pranishëm në poezitë e tij, Oqeani i cili sipas M. Hélène Laforest është motor i vërtetë i frymëzimit të tij./Elida Buçpapaj

Më 23 janar 1783 lindi Stendhal, një nga shkrimtarët më të rëndësishëm francezë të të gjitha kohërave

VOAL – Stendhal, pseudonimi i Henri Beyle (i lindur në Grenoble më 23 janar 1783), është një nga shkrimtarët më të rëndësishëm francezë të të gjitha kohërave. Lindur në një familje të pasur të klasës së mesme, në moshën shtatë vjeçare ai u godit nga vdekja e nënës së tij, një grua që e donte një mënyrë të brendshme. Marrëdhëniet me babanë e tij (një avokat në Parlament), nga ana tjetër, ishin gjithmonë shumë të këqija, ky i fundit ishte një përjashtim i një njeriu fanatik dhe konservator.

Gjashtëmbëdhjetë vjeç, ai shkoi në Paris me synimin për t’u regjistruar në shkollën politeknike. Ai menjëherë refuzohet dhe, pasi punoi për disa muaj në ministrinë e luftës falë mbështetjes së kushëririt të tij Daru, më 1800 ai u bashkua me ushtrinë Napoleonike në Itali, të cilën shumë shpejt e njohu si atdheun e tij të zgjedhur.

Toger i dytë në kalorësi, pastaj ndihmës i kampit të gjeneralit Michaud, nga 1806 deri më 1814 ai ishte pjesë e administratës perandorake, me funksione civile dhe ushtarake që e detyruan atë të lëvizte nga Italia në Austri, nga Gjermania në Rusi. Pasi Napoleoni ra, ai u tërhoq në Itali, ku takoi dashurinë e tij të parë (Angiola Pietragrua) dhe ku qëndroi për shtatë vjet, kryesisht në Milano, duke u interesuar për muzikë dhe pikturë. I zhgënjyer në dashurinë e tij për Matilde Dembowski (i njohur më 1818) dhe i dyshuar për karbonarizëm, nga autoritetet austriake, ai u kthye në Paris (më 1821). Për të mbuluar shpenzimet e një jete të kësaj bote më të lartë se burimet e tij ekonomike, ai bashkëpunoi me disa revista angleze, të tilla si “Journal de Paris”, me artikuj arti dhe kritikë muzikore; ai gjithashtu kërkoi, më kot, një punë qeveritare.

Pas revolucionit të vitit 1830 dhe ardhjes së Louis Philippe, ai mori emërimin e konsullit në Trieste, por, për shkak të kundërshtimit të qeverisë austriake, ai u caktua në Civitavecchia. Puna konsullore i la atij shumë kohë të lirë, të cilën Stendahl e kaloi, përveç shkrimit, në udhëtime dhe qëndrime të gjata në Francë. I kërkuar për leje shëndetësore më 1841, ai u kthye në Paris dhe këtu, një vit më vonë, vdiq papritur nga një goditje në tru më 23 mars 1842.

Stendhal, pas një numri të caktuar esesh (përfshirë “Mbi dashurinë” të vitit 1822 dhe “Racine dhe Shakespeare” të vitit vijues me interes), dhe një pasioni të fortë për muzikën dhe pikturën (gjë që e shtyu atë të shkruante ese të dukshme në këtë fushë, si dhe jetët e trilluara të kompozitorëve të mëdhenj), ai e filloi aktivitetin e tij si shkrimtar me romanin “Armance” (1827) dhe me tregimin “Vanina Vanini” (1829).

Por është mbi të gjitha me romanin “E kuqja dhe e zeza” (1830) që tregon luftën e një të riu pa para dhe ambicioz, Julien Sorel, kundër shoqërisë armiqësore (Franca e restaurimit) që përuron sezonin e realizmit të madh të romanit.

Kryevepra tjetër e tij e madhe, në këtë drejtim, përfaqësohet nga “Manastiri i Parmës” e paharrueshme, një afresk i gjerë në të cilin humbja e aspiratave individuale rrëfehet ende nga një kompani që përfaqëson këtu, nën paraqitjet e një gjykate italiane të epoka e restaurimit, struktura tipike e despotizmit modern.

Vepra e Stendhal zakonisht bie brenda lëvizjes romantike, por është një romantizëm i kushtëzuar nga trajnimi iluminist i shkrimtarit, nga filozofia e tij ateiste dhe materialiste. Për këtë arsye, nga ana tjetër, Stendhal zakonisht konsiderohet si themeluesi i atij realizmi modern që përfaqëson njeriun brenda një realiteti shoqëror në zhvillim, dhe idetë dhe pasionet e individëve të kushtëzuara nga trendet politike dhe ekonomike të kohës./Elida Buçpapaj

Bilbili dhe skifteri – Fabul nga EZOPI – Përktheu Skënder Buçpapaj

Një bilbil, si zakonisht, këndoi në një lis të gjatë.
Një skifter i uritur e pa, iu hodh përmbi dhe e rrëmbeu.
Ndërsa ishte gati ta vriste, bilbili e luti ta falë,
ngaqë ishte një kafshatë e vogël për barkun e një skifteri:
më mirë të ushqehej me ndonjë zog më të madh,
nëse ai kishte nevojë për të ngrënë.
Por tjetri e ndërpreu duke thënë:
“Do të isha budalla, nëse braktis drekën që e kam gati ,
për të vrapuar pas diçkaje që nuk dihet a sjell fati!”

Pra, janë budallenj që duke shpresuar
për një të mirë më të madhe,
e lëshojnë atë që kanë në duar.

përkujtimore – malli për ibron! (ose për plakun e ri, të epokës së re!) – esé nga bajram sefaj

 

 

Riprodhohet me rastin e 15-vjetorit të vdekjes së presidentit të pavdekshëm të Kosovës – Ibrahim Rugova.

I çmuari dhe fort i dashuri, vëlla Ibro!

Unë nuk e zgjodha çastin për ta shkruar këtë letër mallëngjimi.

Çasti më zgjodhi mua!

Dhe, të them menjëherë, çast më i lig nuk mund të imagjinohej se që është ky!

Kam shumë vështirësi, të papërballueshme dhe të pakapërcyeshme fare, për ta shkruar këtë letër. Ashtu si prej kohësh, dëshiroja dhe ëndërroja të ta shkruaja. Nga ajo mori pengesash që më dalin përpara në këtë synim, e që bënë të hezitoj e të lejoj të parakalojnë një milion vjet pranë meje, si pranë një të vdekuri, pa ta shkruar këtë letër, me këtë rast, po i veçoj, vetëm dy, kur janë më të mëdhatë dhe më të papërballueshmet. E para, respekti i lartë, dashuria e madhe dhe pikëllimi i thellë, që ndiej për Ty, zoti President. Pengesa e dytë, sasi e madhe dhe kallaballëk mllefi, deri në shkatërrim, ndaj të gjithë atyre hasmëve dhe shpirtligjve, kur aq pamëshirshëm e në mënyrë trupërisht spektakolare e (krye)skandaloze iu gëzuan fatit tënd të lig! Gëzimit për fatkeqësinë e tjetrit dhe kënaqësinë për vuajtjet e tjetrit, ti e di mirë, Ibro, u thonë Sadizëm! Zoti të ruajttë prej të prekurve nga kjo dergjë e rëndë!

Fati, njëmend, ishte i tillë. Por, sa më i egër dhe tragjik që shfaqej, në destruktivitetin e tij makabër, ai fat e ai çast, në anën tjetër, nxori në pah fisnikërinë, burrërinë, besnikërinë dhe trimërinë tende të pashoqe!

Bravo!

Veprimi dhe qëndrimi yt burrëro, kur pa dy  mendje, pa dilema dhe pa më të voglin hezitim e luhatje, gjete shtëpinë tënde Kosovë! Shkove atje për të vdekur bashkë me anëtarin e fundit të familjes së madhe shqiptare të Kosovës (zot shtëpie i së cilës je tani e një mijë vjet!), kur automatikisht e përnjëherësh, hyre në odën e burrave të pavdekshëm shqiptarë. Iu bashkove, kështu, plejadës së trimave më të shtrenjtë të kombit tonë, për të cilët janë thurur dhe këndohen, legjenda.

U bëre plak i ri i epikës tonë të re!

Urime!

Po qe se them se ke pasur një milion mundësi të ngelësh jashtë Kosovës, në vend të sigurt, komod e me beneficione, kjo do të ishte vetëvrasja ime më banale. Shthurje e shkrirje e pamëshirshme e flakës së kësaj letre! Shumë herë, më mirë të menduar sesa të folur! Të realizuar.

Je shkrimtar e filozof, i çmuari im, e beson dhe e njeh (mirë) këtë dhimbje të thellë!

Et, je me demande?”.

E, bëj pyetje, me ç’rrobë të zezë e çoroditëse tradhtie do të vishej qenia jote fisnike, sikur, përnjëmend, të ngjante ajo që kurrsesi, nuk mund të ndodhte Ty, të ikje e të rrije larg popullit tënd!

Mbrojtës dhe baba i të cilit je!

Lehtë e kanë të tjerët, kur ti, në anën tjetër, nga diktatura fashiste ke kllapa në duar (pas shpine). Ke gojë të kyçur. Sy të mbyllur. Ke pranga në këmbë. Ke helm në gjak e në zemër të lënduar… Ke fëmijë e familje të kërcënuar vdekjeje…

E, si të vritet vdekja!

Më jep përgjigje kush?

Tash, keq, dhimbshëm e dhunshëm përnjëherësh, po e përfundoj këtë letër, kur dora e dridhur trishtimi, nuk arrin dot, ta shkruajë ndryshe pos ashtu si dikton zemra (ime) e plasur!

Më dhemb, me djeg e më bluan fare, keqardhja për këtë vonesë të pafalshme mijëvjeçare! Kur, në anën tjetër, u kisha aq shumë zili, kolegëve të mi, odës së madhe të burrave të dheut, brenda dhe jashtë mëmëdheut tonë, kur shkruan e folën, kur ngritën zërin e indinjatës së thellë, ndaj tërë tragjedisë që ndodh rreth teje! Veçmas ndaj trillimeve e cilësimeve, pa fije hezitimi dhe tejet të pamatura, kur, në anën tjetër, dihet e njihet aq mirë, veprimi yt fisnik. Vepra jote madhore.

Ashtu sikurse jam i vonuar në çdo shteg të jetës, nga trungu i thatë i së cilës, kurrë nuk kam vjelë asnjë fryt të ëmbël, jam vonesëmadh edhe në shkrimin e kësaj letre. E shkruaj në çastin e lig e të dhimbshëm, kur fotografia me portretin tënd, mbi tryezën time të “punës”, dot nuk më gjegjet: je, apo nuk je më në jetë?

Nuk me ngel, prandaj, tjetër udhë, i dashuri vëlla, Ibro, pos të fshij lot pikëllimi e të qes (ngjis), një varg të ri, në poemën kushtuar Ty, që e kam nisur para shumë vjetësh, diku në mërgim. Diku në Parisin e rinisë sate. Kur ishe student (nxënës) i filozofit dhe mendimtarit francez të kohës, Roland Barthes, më të shquarit të epokës sonë. Autorit të veprës së madhe, mendore, filozofike, shkencore, nga universi planetar filozofik i tij, na e solle një mendim të tij të artë, monumental do të thosha, mendim që nuk e brejnë as nuk e ndryshkun as vrushkujt e shekujve në kalim, kur thoshte: frika mbetet një, (përjetë e pandryshuar), mbetet frikë, por. ndërrojnë vetëm burimet e saj! Të kujtohet kur çdo kush matej të zhytej në thellësinë e këtij medimi, kur është një e tjetër nuk ka!

Fort mirë po e shoh se poema ime nuk do të përfundojë kurrë. Vepra jote del e denjë për penda shumë herë më të mprehta e talente shumëfish më të mëdha se që është imtësia ime e imët!

Sa më ka zënë malli, Ibro, të pimë bashkë nga një filxhan kafe te “Qarri”, në Prishtinë. E pastaj të nisim e të llafosim e të rrahim tema të letërsisë dhe të rrjedhave kulture në botën shqiptare dhe përgjithësisht. Sikur bënim shpeshherë, dikur. Të kujtohet, sigurisht! Qoftë edhe atëherë kur ishin bashkë, në emisionet e kulturës në gjuhën (tonë) shqipe të Televizionit të Prishtinës.

Ibro, më prit se, ja, po “…lidh mbathcat…” sikur na porosit i pavdekshmi varg kushtrimi i poetit Azem (Shkreli), e po vij.

Erdha, ma ki besën!                                                                        (prill, 1998)

.                      

 

————————

 

 

 

Lengjenda:

Ibrahim Rugova me plis

Lushnja e shpall “Qytetar Nderi” shkrimtarin e shquar Visar Zhiti

VOAL – Shkrimtari i shquar Visar Zhiti shpallet “Qytetar Nderi” në Lushnjë. Me këtë rast ai iu dërgon këtë letër përshëndetjeje zyrtarëve të Lushnjës:
Përshendetja e tij:
I dashur Kryetar i Bashkisë së Qytetit tonë,
Zoti Fatos Tushe!
Të dashur anëtarë të Këshillit Bashkiak të Lushnjës, të dashur bashkëqytetare e bashkëqytetarë!
Sot është dita e Kongresit të madh të Lushnjes,
aq jetik për Atdheun, që 101 vite më parë u mblodh aty ku jeni mbledhur ju tani, për ta përkujtuar. Nga këtu doli një qeveri e re e patriotëve që do ta shpëtonte Vendin nga një copëtim tjetër dhe ky Kongres ka hyre në lavdinë e historisë kombëtare si “Pavarësia e Dytë” e Shqipërisë.
Me këtë rast ju do të shpallni, si dhe më parë, “Qytetar Nderi” të tjerë, mes të cilëve është dhe emri im. Jam i emocionuar. Jemi ne të nderuar nga Lushnja jonë, e dashur dhe mikpritëse. Do të doja shumë të isha mes jush, por jam shumë larg, përtej oqeanit, në SHBA, atje ku kongresistët e Lushnjes, me një largpamësi mahnitëse, shihnin shpetimtarin e Shqipërisë dhe nga këtu qytetarët e Lushnjës,
101 vjet më parë, i dërguan një letër historike, apel, Presidentit Wilson, në emër të të gjithë shqiptarëve, firmosur nga Kryetari i atëhershëm.
E parandjenë që Shqipërisë do t’i duhej miqësia
dhe aleanca me Amerikën, që do të bëhej realitet.
Nderime Lushnjës!
Unë në Lushnjë kolova fëmininë time dhe rininë e parë. Lushnja na deshi dhe na mbajti mirë.
Tim atë, Hekuran Zhitin, e bëri prapë mësues, aktor të Teatrit të Estradës së Lushnjës, që në themelim, i dha njohje gjithandej, e bëri dhe “Qytetar Nderi” dhe një rruge i vuri emrin e Tij. Ai ka shkruar në Lushnjë dramën e vetme të Kongresit të madh.
Dhe unë shkrimet e para i nisa në Lushnjë. Mbasi mbarova gjimnazin, Lushnja më nisi në shkollë të lartë. Kudo ku kam qenë dhe jam, them si përherë: jam dhe lushnjar. Më deshi dhe në kohë të vështira, më dha miq e shokë, më mbrojti, dënimi im në diktaturë më ka ndodhur larg Lushnjës, më priti dhe kur u ktheva nga burgu. Me qytetarë të tjetë së bashku u hodhëm në lëvjzjen për liri dhe demokraci të vendit. Lushnja më bëri dhe deputet, nga Lushnja botova librat e parë, në Lushnjë kemi kryer veprimtari të ndryshme social-kulturore dhe, edhe kur kam qenë me punë jashtë vendit në ambasadat tona, jam përpjekur të bëj dhe kam bërë për të rinjtë lushnjare, për shkollat, autorët e Lushnjës, etj.
Në krijimtarinë time si shkrimtar gjithmonë ka “Lushnjë” e do të ketë. E thashë për mirënjohje. Lushnja nuk është vetëm vendi i bujqëve dhe fermerëve të mirë, i agronomëve dhe biznesmenëve, por dhe qyteti i artisteve të njohur, poetë, shkrimtarë, piktorë, muzikantë, këngëtarë, sportistë, historianë, shkencëtarë, etj. I përmenda për mirenjohje, se Lushnja, mes shumë virtyteve, na ka dhënë dhe atë të modestisë. Vetem desha t’ju falenderoj dhe uroj nga larg, nga Chicago, por dhe nga afër, nga zemra, gjithë të mirat juve dhe Lushnjës tonë dhe Kongresit – përjetësi!
Gjithmonë pranë jush,
me dashuri,
bashkëqytetari juaj ,
Visar Zhiti
Illinois, Roselle, 20 janar 2021

NJË VRIMË NË SHPIRT – Cikël me poezi nga TAHIR BEZHANI

 

NJË VRIMË NË SHPIRT

 

Më janë skuqur sytë , dy gaca n ‘fikje

Gjuhën e kam kafshuar shumë herë

(deri në gjakosje)

Për durimin e tepruar të përtypjes së ashtit

Buzët plasnin nga temperaturë fjalësh

Rrugëtimeve të  gardhuara në mendimet e pritshme

Mashtrimeve shumëngjyrëshe dalë boje

Për t’i bërë  mirë zemrës, hoveve  rënkuese

Duke dihatë malli lodhjeve ngacmuese

Nuk besoj se kam kohë tepër, tepër ishte

Të qëndroj  përballjeve  të nxira

Lazdrimeve të  boshatisura hamshorqe

Vrapimeve të kohëve mbushë me re të zeza

Një vrimë në shpirt  kullon dhimbje

Një kokë me plagë  plagosur në token e vet

Në kërkim të  kufijve të gjallë varrosur

Me shpresa të ringjalljes pas vuajtjes

Si Jezu Krishti i gozhduar n ‘damarë

Falni dashuri o Zot, më mirë se  goditje

Nuk dëshiroj t’ia ngul askujt sytë n’ plagë

Përmes lotëve

Një vrimë po kullon mureve të shpirtit

Gjithmonë lëngim deri në shërim…

 

Gjakovë, 16 janar 2021

 

 

 

 

 

 

MEDITIM DIMEROR

 

Paska ikur nata  në heshtje

Si çdo natë dimri  e pabesë

Hutuar  jam, duke mashtruar vetën

Kotësive që nuk mund të zmbrapsen

Thumbimeve, fërkimeve të marra

Halucinacione të sëmura me viruse të  kohës

Pas lodhjes së umit në tokën e  zezë

Si në ëndërr, por i zgjuar, ndërrova vend

Dimrit e parafytyroj verën me vapë

Verës dridhem  mërdhimjeve dimërore

Përfytyroj bjeshkët, lartësitë e thepisura

Ato  pika të larta praruar në bukuri

Shikoj çuditërisht një pishë që bën jetë

Në një rrasë guri pa asnjë lopatë dheu

Me trupin e njomë, shtatin e drejtë

E gjelbëruar dhe krenare si shqipet përreth

Sa i dëshiroj ato lartësi që  puthin shkrumbin tim

Dëshiroj pafundësisht atë bukuri

Të isha shkëmb bjeshke

Atje ku hëna  ledhaton e zbehur ngurtësinë

Dielli me buzëqeshje  shkrin…

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TEJA GRIMCON  PRAGUN E  KUJTESËS

 

Mendimet të fshehura skutave të zemrës

Ngacmuan  shpirtin e fjetur në damarë

Ia mbatha rrugëve

U bëra udhëtar pas erës së lotëve të saj

Më rrëmbeu dëshira e kallur rrugës së gjatë

Deri te pragu i ndarjes ku ndiheshin ofshamë

Dy zemra ndaheshin me vaj  atëbotë

Me sy të mbyllur, qerpikë të varur

Duart nuk shkëputeshin nga shpirti i mekur

“Një ditë e fat të mbarë” ,shkreptimë buzëve

Nuk di nga erdhi ai zë…

Me shpresë  takimi  te “Grandi” e bëmë me fjalë

Tani shpirti  rrokotelet i dërmuar,

Dëshirat kallën  në flakë

Kujtimeve të një zjarri që nuk fiket kurrë…

Jeta me dashuri nuk ngopet

Etje e  përjetshme mbetet dritave të ballit

  • *               *

 

 

 

I fshehur në pragun e ndarjes ,pellg malli

Grimcon atë dru, bën zhurmë natën ,ditën

Grimcon e grimcon, krimb i tejes

Hesht e përgjon zërin, hapat e saj

Hapet dera ngadalë, gjurmon ,hesht

Ajo…

Shikon me sy të skuqur, mbushur mall

Nuk e trazoj ,e lë në qetësinë e harresës

(Nëse ajo e ka mbuluar)

Se do uji nën urë ka kaluar

Ika ngadalë, ngadalë, pa u hetuar

Duhmë lotësh ruante ai prag kujtimi…

Nga dritare befas një zë piskë dëgjova

“Ndal erë mali, ndal! Lermë të të shoh me sy

Malli më ka verbuar që sa vite pa të parë

Digjem  e tretem n ‘kujtime

Ndal të ndajmë këtë strajcë me hi, zharavë

Nga dy zemra le të bëhemi një

Të shpërndajmë pjellurinave kudo

Vetëm dashuri botën le ta përfshijë

Dy flakë ndizen gjithmonë në qiell

Si dy yje ,dashuri  e gjithësisë…

NËSE  DASHURIA ËSHTË BURG

 

Nëse dashuria është burg

Do dëshiroja  dënimin e përjetshëm

Përjetësia është liria e shpirtit n ‘kërkim

Mbështeteni zemrën në murin e vetmisë

Dëgjoni trokitjet në portat e njerëzisë

Ushtimën përmes zgavrave të qara

Si futet brenda avulli i  dëshirave të kallta

Flini ngaherë në shtratin me gjemba

Në kullën e këtij ngujimi mistik…

Pyetni  Dante Aligerin për rrathët e ferrit

Për Beatriçen e përsosur

Pyetni   Vërnerin për vuajtjen e ëmbël

Vuajtja është stoli e jetës

Tagër i shpirtit në  amshim….

Vdekatarëve nuk u kërkohet gjykimi…

 

 

Gjakove,18.janar,2021

IV – 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. (1901 – 1988) 120 VJETORI KUR U Lé N’ SHKODER I MADHI AT MESHKALLA! (Pergatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

1947:Burgu i Burrelit per rininë ishte edhe një “Universitet”.

Në burg të Burrelit, njëherë, i nderuemi Ibrahim Biçaku (ish kryeministër i Shqipnise në 1944), nuk binte dakord me të nderuemin Gjergj Kokoshi për një problem filozofik në fushën politike e për me përcaktue përfundimin e bisedës vëndosën me e mbyllë bisedën ashtu si do të thonte Padër Mëshkalla…. Ai me të gjithë bisedonte për çdo problem pa pritesë, madje me dashamirësi. Ai i kishte vue vedit detyrë që duhet të bajmë shka asht e mundun për përparimin dhe unitetin e Atdheut.

Po, duhej “thérë” për me dashtë me e ba me folë, atëherë, dhe ata që e njohën, besoj e kujtojnë portretin e Tij fisnik, të vendosun e të pakthyeshëm. Fliste me buzë të afrueme, paksa e shtërngonte nofullen, me një zâ të lehtë e mollzat e faqeve i kuqeshin si dy kokrra qerrshia, që e banin edhe ma të freskët fizionominë e Tij, merrte pamje me ngjyrën e bukur të një djalit të ri, si të drandofillës, ashtu si kishte forcën e Shpirtit.

Në rrethet “Shën Gjon Bosko” të themeluem në Shkodër në vitin 1934, si edhe atë të “Shën Pjetrit” në Tiranë në vitin 1937, Ai bani një punë të madhe me të rijtë, sidomos kundër ideve komuniste, fashiste, ateiste e antiatdhetare, që aso kohe po përhapëshin në Shqipni. Në pranverën e vitit 1940, kur Shqipnia ishte e pushtueme nga Italia fashiste, e cila veç tjerash kishte dhunue edhe Flamurin tonë Kombëtar, Padër Meshkalla, bashkë me At Gjergj Fishtën (që ndodhej për vizitë në famullinë e Tij, në Tiranë), u folën nxanësve që ata mos me përshëndetë në mënyrën fashiste. Për këte Ai asht konsiderue “i padëshrueshëm” nga autoritetët fashiste.

Kujtimet e nxanësve të Tij pasunojnë veprën atdhetare të periudhës së pushtimit fashist, nazist e ma vonë, atij sllavo-komunist, vepra për të cilat kanë shkrue e do të shkruejnë, mbasi ata nuk e harrojnë asnjëherë mësuesin e tyne Padër Meshkallën. Madje, ata në shênjë nderimi për veprat e Tija, me rastin e katër vjetorit të vdekjës i kanë ndërtue edhe vorrin, ku sot prehen eshtnat e Tij.

Pikëpamjet e Tij politike janë kenë të shprehuna haptas dhe të njohuna prej të gjithëve. Ai ishte kundër çdo lloj diktature. Ishte antifashist, dhe këte, përveç faktit të sipërm, e vërteton edhe qëndrimi i Tij i vendosun atdhetar dhe i premë kundër disa veprimeve në lidhje me ndonjë jezuit italian në Shkodër, gja për të cilën u transferue në Tiranë nga eprorët jezuitë në vitin 1937. Ai qëndroi në mendimet e Tij edhe në Tiranë.

Këte e vërteton letra që Ai i ka dërgue Vatikanit për largimin e Delegatit Apostolik nga Shqipnia, për pikëpamjet e tij fashiste dhe antishqiptare. Ndoshta për këte, komunistët e quejtën “fashist”!.. Ai ishte kundër nazizmit dhe për këte flet fakti i strehimit të popullsisë së Tiranës në refugjion pranë qelës së Tij, kur ata po ndiqeshin nga forcat gjermane. Ishte Padër Meshkalla, ashtu si shumë klerikë të tjerë, tue perfshi këtu edhe misionarët Don Alfons Tracki e At Zef Maksen (të dy të pushkatuem nga komunistët si agjentë të nazistëve gjermanë), sepse u dolën me gjoks përpara ushtarëve nazistë, madje edhe ndaluen reprezaljet e tyne kundër shqiptarëve si dhe ebrejve që nuk ishin aq pak në Shqipni. Ai ishte kundër diktaturës komuniste dhe këte e vërteton gjithë jeta e Tij e martirizueme.

Në vitin 1945 Ai u takue në një shtëpi të Tiranës me Mehmet Shehun, që njihej një ndër terroristët e grupeve vullnetare të Spanjës, qysh në vitin 1936, dhe ishte Padër Meshkalla Ai që i tha troç, ndër sy, se çfarë do të banin komunistët në Shqipni, porsa të forcojnë pak pozitat shtetnore. Kur Padër Meshkalla i tha: “Ju do të kërkoni me zhdukë Fenë me dhunë, se ky asht parimi i parë i komunistëve, aty ku ata marrin pushtetin, dhe Kishat e Xhamijat ju do t’i këtheni në klube dhe kinema.”, Mehmeti iu përgjegj: -“Kjo është vetëm propagandë e atyre që nuk e duan pushtetin tonë popullor dhe kërkojnë për të na armiqësuar me popullin, kjo nuk do të ndodhë kurrë në Shqipëri!”…Më tregonte dhelpninë e Mehmetit për me muejtë me hjekë një ashkël në kokën e Padër Meshkallës, në lidhje me shkëputjen e Klerit Katolik Shqiptar nga Vatikani dhe Papa. Përgjegja e  Padër Mëshkallës merret me mend cila ishte!..

Një prej nxanësve të Tij me tregonte njëherë, se një prej shokëve të shkollës, tue luejtë me top, kishte thye një xham. Padër Mëshkalla, sa hyni në klasë, u thotë nxanësve: Të çohët në kambë ai që ka thye xhamin me top! Një prej nxanësve çohet dhe i thotë: -Xhamin e ka thye X-si. Padër Mëshkalla, mbasi e nxori nxanësin që foli para klasës, e ndëshkoi me një shputë dhe i tha: Unë nuk të thashë me më tregue ti kush e ka thye xhamin, por kërkova me u çue në kambë ai vetë e me më tregue, mbasi kjo që ban ti asht që ti me u ba spijuni i shokëve tuej, prandej të ndeshkova. Fajtori duhet të ketë guximin me diftue ai vetë fajin e vet! Ai ndëshkonte veset e sidoemos até të spijunit që në shfaqjet e para. Qé pra, kjo ishte ajo edukata jezuite, që Padër Mëshkalla i jepte rinisë sonë Shqiptare!

 

Shenim F.R.: Vazhdojmë me Pjesen e V-të…

Melbourne, 21 Janar 2021

NË VELANI – Poezi nga Neki Lulaj

 

N`zemër të Velanisë shëndrritë një mermer përgjimtarë
Nga toka deri në qiell drita perhihet
Edhe nga ajo botë buron vizioni flakadan e ar
Ai e ledhatoi dje me shallin e ti trupin e përvujtur
të Dardanisë nanë

Elipsat e shallit të tij ishin paravani tehu i kosës
Qe shtirakve ju tha se ja këtu e kam mbështjellur
Fatin e nëpëkembur te dy milion shqiptarëve
Me këtë shall ua mbuloi trupin e mërdhirë
Me këtë shall ua qepi plagët e shpirtit
ua shtërngoi plagët vëllazërve pjestar..

Tymtari do të tymojë këtu i zjarrmuar
Se jemi ashti shpirti gjaku e toka lidhur ne një ograjë
Kemi një gjuhë një aortë zemre një trung te lashtëruar
Jemi autokon dardan te bekuar nga një diell e një henë.

Kollitën mjegullat e zemruara mes dafinash
Ato fërsherisin ne patyjshmërin e mendjës
Te Bogdanit të dytë shqiptarë
E sa skenare puçiste pusi e intriga te pa pritura..

T`ja humbin gjurmat e varrin si Bogdanit të parë
Një ditë të erdha te varri si mergimtarë
Me trathtuan ndijenjat dy lot prej guri rreshkitur
E te ranë mbi mermerin tend te bardhë….

Mbi ty kalorsi i ndritshëm i qenesisë tone fatndritur
Nga aorta e zemrës tende bota na nohu se jemi Dardan
At mbremje dielli vezullonte mbi mermerin e praruar
E Dardania e jonë fymonte lirshëm
Te përgëzova se u realizu arkitektuara jote e zjarrët
Tani jemi Shtet i Pavaruar edhe ne mergimtaret jemi fat bardhë..!

Mu be se pashë fytyrën tende te buzëqeshur mes rrezeve te diellit
Ketu ne Velani po e ndiej vegimin e shpirtit tend
Nëpër gjethët e pemëve po fërshferisin si fletë librash
E ne çdo faqe nderi e lexoi dashurinë tende
Iden e rrugës se kombit
Për Bashkim Kombëtar …

Milingona – Fabul nga EZOPI – Përktheu Skënder Buçpapaj

Dikur, ajo që sot është milingona
ishte njeri që punonte tokën e tij,
jo i lumtur me frytin e punes,
ai i shikonte të tjerët me zili
dhe vidhte e vidhte të korrat e fqinjëve.
I indinjuar nga lakmia e tij,
Zeusi e shndërroi atë në insekt
të cilën tani e quajmë milingonë;
por as si insekt nuk i ndryshoi zakonet,
sepse ende në fusha vazhdon,
mbledh frytet e punës së të tjerëve
dhe i vë ato në sherbim të vetvetes.

Fabula tregon se ata që janë të këqij prej natyre,
edhe nëse ndëshkohen rëndë, nuk i ndryshojnë zakonet e tyre.

SHKRONJË ÇAMËRIE – Poezi nga ATDHE GECI

 
-Greqinë unë sot e dua armik, se
nesër çdo gjë mund të bëhet vonë!
popullore çame
Jam shqiponja , shkronjë çamërie
kam prejardhje të pellazgo ilirisë
atdhe e kam tokën, qiellin e detin
jam simbol i fuqisë dhe hapësirës
Të gjithë shqiptarët mua më duan
në tëra trojet kah shtrihet Arbëria
shqiponja jam, vdekja e korbave
atdheun tuaj e kam gjak të zemrës.
Toka kudo e ka një dritë diellin
ipet s´ durojnë vuajtje e poshtërim
se kanë një krenari të papërkulur
si zë gjumi e as vdekja në shtrat
Çamëria vet kujdeset për betimet
stërgjyh Zeusi sytë i ka te shqipet
Ti, kam shkëlqimin tuaj në luftëra,
fluturimin e kam të shenjtë kudo
Në një vizitë qiejve të pakohshëm
pashë varfërinë e jetës gjithëandej
e pashë një botë me pak përjetësi
fluturimin tim quajeni të shenjtë
Shqipëria, kudo ka një dritë diellin.
Atdhe Geci – Dortmund, 2021

Nga mendimi i Fishtës tek ndodhia pas përkthimit të 4 vargjeve të fundit të Dantes, dëshmia e panjohur e Pashko Gjeçit dhe letra për Enverin

Dashnor Kaloçi

Publikohet historia e panjohur e Pashko Gjeçit, përkthyesit të famshëm të disa prej kryeveprave të letërsisë botërore, si si ‘Komedia hyjnore’ e Dante Aligeri, ‘Odiseja’ e Homerit, ‘Fausti’ i Gëtes, ‘Hamleti’ i Shekspirit, ‘Andromaka’ e ‘Atalia’ të Rasinit, etj.. Ai kishte studiuar në Kolegjin e Jezuitëve në qytetin e Shkodrës, kishte përfunduar ‘Gjimnazin klasik’ në një klasë me Arshi Pipën, Lazër Radin, Xheml Brojën, Nikolla Shurbanin, Kol Ashtën, etj., ku shok banke, kishte Qemal Stafën. Pasioni për poezinë dhe letërsinë që në bankat e shkollës në qytetin e Shkodrës, të cilat i vazhdoi edhe pas diplomimit në Fakultetin e Filozofisë dhe Letërsisë në Romë, ku e kërkuan si pedagog, por ministri i Arsimit, Ernest Koliqi, që kishte shkuar aty për të asistuar në dhënien e diplomave, i tha që të kthehej në atdhe dhe të jepte kontributin e tij. Botimi i poezive dhe shkrimeve të para në gazetat ‘Cirka’, ‘Shkëndia’ dhe ‘Hylli i Dritës”, ku shkroi edhe një artikull për Padër Gjergj Fishtën, i cili e lavdëroi atë para shokëve të tij, kur i’a çuan gazetën në studion e tij. Emërimi i Pashkos si mësues në qytetin e Durrësit ku ai kishte miqësi me familjen e Jusuf Vrionit dhe arrestimi i tij, duke u akuzuar si pjestar i një “organizate armiqësore” e dënimi me pesë vjet burg politik, të cilat i vuajti në Durrës dhe në Kënetën e Maliqit. Dalja nga burgu dhe emërimi si mësues në qytezën e Fushë-Krujës ku ai përktheu disa nga kryeveprat e letërsisë botërore dhe transferimi më pas në Tiranë, pas letrës që i bëri Enver Hoxhës…!

Ky shkrim për përkthyesin e njohur, Prof. Dr. Pashko Gjeçi, i cili bëri ‘të flasin shqip’ Shekspirin, Dante Aligerin, Homerin, etj., kollosë të letërsisë botërore, është botuar në vitin 2003 dhe Memorie.al e riboton në shenjë kujtimi dhe homazhi me rastin e 11 vjetorit të ndarjes së tij nga jeta, më 20 janar 2010.

Nuk do të shpreheshim fare gabim po të thonim se janë të pakët ata intelektualë shqiptarë apo dhe njerëz të njohur letrave shqipe, të cilët e dinë se përkthyesi i famshëm i “Komedisë Hyjnore”, që përbën një prej kryeveprave të letërsisë botërore, apo më saktë njeriu i cili e bëri Dante Aligerin dhe Homerin të “flisnin shqip”, quhet Pashko Gjeçi! Gjithashtu nuk do ta tepronim aspak po të shtonim përsëri, se janë të pakët ata shqiptarë (duke përfshirë dhe autorin e këtyre rradhëve) që e dinë se ai njeri, jeton ende, sa vjeç është dhe se ku jeton!

Madje për t’i dhënë fund këtyre hamëndjeve dhe për t’i qëndruar asaj çka thamë më lart, flet dhe ky fakt: Profesorin e famshëm të lauruar për Filozofi e Letërsi në Universitetin e Romës, ish- shokun e bankës të Qemal Stafës, nxënësin e Padër Gjergj Fishtës, kolegun e mikun e ngushtë të profesorëve të famshëm, si: Eqerem Çabej, Henerik Lacaj, Mark Dema dhe Fejzi Dika, nuk e njihnin as banorët e shkallës së tij, ndonëse prej më shumë se 20-vjetësh ai jeton së bashku me zonjën e tij në atë apartament fare të vogël, në katin e parë tek “Shallvaret”.

I habitur nga portreti dhe fiziku që na u shfaq në aparencën e njeriut që na uroi mirëseardhjen, as nuk e kisha menduar kurrë, se ai për të cilin interesohesha ta takoja dhe që aq shumë më kishte folur miku im, Rikard Ljarja, duke bërë të kisha përfytyrime nga më të çuditshmet, ishte vetë Pashko Gjeçi, që po takohej me ne! Pas prezantimit që bëri Rikardi sapo hymë brenda, duke i treguar edhe qëllimin e vizitës sonë, Pashko Gjeçi na u përgjigj jo pa humor: “Të jeni të sigurtë, se do j’u dëftoj, çfarë më kujtohet…”!

Ndonëse tashmë në moshën 85-vjeçare dhe tepër i lodhur nga peripecitë e streset e një jetë plotë dallgë e shtërngata, kollosi i letrave shqipe me fizik shtatë shkurtër e me portret prej fisniku, i quajtur Pashko Gjeçi, hera-herës na befasonte me memorjen e tij  dhe humorin e hollë të shkodranit tepër intelekt, që përveç të tjerave, në rininë e tij ishte shkolluar dhe në Kolegjin e Jezuitëve në qytetin e lindjes.

 

Shok klase dhe në bankë me Qemal Stafën

Pashko Gjeçi u lind në vitin 1918 në qytetin e Shkodrës dhe familja e tij në atë kohë banonte tek “Arra e madhe”. Babai i Pashkos quhej Gaspër, dhe në atë kohë ai kishte hapur një dyqan të vogël fare pranë shtëpisë së tij, me të cilin siguronte jetesën. Pas vdekjes së babait dhe një motre të vogël të quajtur Nikolina, Pashko mbeti vetëm me nënën e tij dhe motrën tjetër, Margaritën. Pasi mbaroi shkollën fillore me rezultate shumë të mira, ai u regjistrua në Kolegjin e Jezuitëve, të cilën nuk arriti ta mbaronte, pasi në atë kohë u mbyllën shkollat fetare. Lidhur me këtë, Pashko Gjeçi na tregonte: “Pas mbylljes së Kolegjit të Jezuitëve, të gjithë ne vazhduam mësimet në ‘Gjimnazin klasik’ të shtetit, po në qytetin tonë të Shkodrës. Në atë kohë unë kisha shok të ngushtë Qemal Stafën me të cilin rrinim në një bankë. Po kështu përveç Qemalit, në klasën tonë kishim dhe Nikolla Shurbanin, Xhemal Brojën, Kol Ashtën, Arshi Pipën dhe Lazër Radin, me të cilët gjithashtu kam pasur një shoqëri të madhe. Qemal Stafa dhe Arshi Pipa dallonin nga të gjithë ne shokët e klasës për zgjuarsi dhe inteligjencë, e Qemali ka qenë nxënësi më i mirë që kam njohur në jetën time. Ndërsa unë shkëlqeja kryesisht në lëndën e letërsisë, pasi që i vogël isha i dhënë pas sajë, isha shumë i dobët në vizatim, të cilat m’i bënin të tjerët e unë i dorzoja si të miat. Në atë kohë mësuesi që kishim më përzemër unë dhe Qemali, ishte Pashko Geci, i cili na jepte ‘Greqishten e vjetër’ dhe ‘Latinishten’. Në fillim ai më kishte në patronazh vetëm mua për të më mësuar greqishten e vjetër, por duke më pasur mua shok të ngushtë, dolën vullnetarë dhe Qemali me Nikolla Shurbanin, e të tre arritëm ta mësonim atë gjuhë. Profesor Pashko Geci, m’i blinte librat dhe për të mos më ofenduar se nuk kisha lekë t’ia paguaja, m’i fuste në bankë. Pak kohë para mbarimit të Liceut, Qemali u largua nga klasa jonë, se familja e tij u transferua në Tiranë”, kujtonte Pashko Gjeçi vitet e gjimnazit klasik të Shkodrës, ku mësonte së bashku me Qemal Stafën dhe të dy ishin nxënësit e preferuar të Profesor, Pashko Gecit.

Student i Filozofisë në Romë

Pas mbarimit të ‘Gjimnazit klasik’ të Shkodrës me rezultate shumë të mira, në vitin 1938, Pashko Gjeçi fitoi një të drejtë studimi për të ndjekur studimet e larta në Itali. Lidhur me këtë ai kujtonte: “E drejta e studimit për në Itali, m’u dha vetëm në sajë të rezultateve që kisha arritur në gjimnazin e shtetit dhe Ministria e Arsimit, më akordoi vetëm një bursë shumë të vogël që mezi mund t’i përballoje nevojat e jetesës. Por unë nuk kisha rrugë tjetër dhe isha mjaft i kënaqur që do të shkoja të studjoja në Fakultetin e Filozofisë të Universitetit të Romës. Këtë kënaqësi ma shtonte më tepër fakti, se bashkë me mua ishin dhe Kol Ashta, Lazër Radi e Luigj Ljarja. Gjatë asaj periudhe që vazhdoja studimet në Romë, unë fillova përsëri të përktheja nga latinishtja apo të shkruaja ndonjë poezi të vogël. Poezinë dhe përkthimet i kisha pasion që nga bankat e Liceut të Shkodrës dhe ato që shkruaja, i botoja në revistën “Cirka” apo “Shkëndia”. Më kujtohet se asokohe unë pata shkruar dhe një artikull për Padër Gjergj Fishtën, lidhur me “Lahutën e Malsisë”, të cilën ma botuan në “Hylli i Dritës”. Pasi doli revista, unë së bashku me disa shokë të tjerë shkuam dhe i’a çuam Padër Gjergjit në studion e tij. Pasi e pa artikullin, Padër Gjergji pyeti: ‘Kush është ky që paska shkruar për mua’?! Ndërsa unë qëndroja pa folur dhe i turpshëm në fund të dhomës, e shokët i treguan se isha unë, ai tha: ‘Ajo grimca atje, paska shkruar gjithë këtë artikull’?! Kështu dëshira dhe pasioni që kisha për poezinë e përkthimet, nuk mu shua as në Itali dhe ato që shkruaja i nisja për t’i botuar në Shqipëri. Fakultetin e Filozofisë dhe Letërsisë e përfundova në vitin 1943 me rezultate të larta dhe mora gradën Doktor i Shkencave. Nisur nga ato rezultate, mua më ofruan që të qëndroja si asistent profesor pranë atij Fakulteti, por unë refuzova dhe u ktheva në Shqipëri. Dëshirën për t’u kthyer në Shqipëri, ma nxiti akoma dhe më shumë ish-Ministri i Arsimit, Ernest Koliqi, i cili në atë kohë kishte ardhur në Itali për të marrë pjesë në ceremoninë e dorzimit të diplomave tona. Koliqi më tha: Kthehu në Shqipëri të japësh kontributin tënd”, kujton Pashko Gjeçi, lidhur me diplomimin e tij në Fakultetin e Filozofisë e Letërsisë në Romë, ku i ofruan të qëndronte si asistent-profesor.

Kthimi në Shqipëri e burgosja

Pas diplomimit në Itali, në vitin 1943, Pashko Gjeçi u kthye në Shqipëri dhe Ministria e Arsimit e asaj kohe, e emëroi si profesor të Letërsisë dhe Latinishtes, në gjimnazin e Shkodrës, ku ai kishte qenë vetë nxënës pak vite më parë. Edhe gjatë kësaj periudhe e deri në mbarimin e Luftës, përveç mësimdhënies në atë gjimnaz, Pashko u mor përsëri me përkthime, të cilat i sillte dhe i botonte në Tiranë në revistën “Shkëndia”. Pas ardhjes së komunistëve në pushtet, Pashko vazhdoi të jepte mësim pranë atij gjimnazi, deri nga mesi i vitit 1945 dhe më pas ai u transferua në qytetin e Durrësit, ku do të fillonte dhe kalvari i vuajtjeve të tij. Lidhur me këtë, Pashko Gjeçi, na tregonte: “Gjatë asaj kohe që punoja si mësues i Letërsisë në qytetin e Durrësit, unë kisha miqësi të ngushtë vetëm me familjen e Jusuf Vrionit, të cilët si shumë familje të tjera nga Tirana, i kishin internuar atje. Në atë kohë përveç mësimdhënies, isha zgjedhur dhe kryeja edhe funksionin e Kryetarit të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve për degën e Durrësit. Nuk e di se si ndodhi, por mbaj mënd se atje më arrestuan, gjoja si i implikuar në një organizatë, e cila kishte për qëllim të përmbyste më dhunë pushtetin komunist në Shqipëri. Kjo gjë ishte e gjitha e sajuar nga Sigurimi i Shtetit, ashtu si dhe ajo organizatë për të cilën akuzohesha se bëja pjesë, pasi unë nuk isha marrë asnjëherë me politikë. Në atë kohë përpara meje arrestuan dhe Arshi Pipën, po me të njëjtën akuzë siç më kishin arrestuar mua. Gjyqi më dënoi me pesë vjet burg, të cilat i bëra kryesisht në Durrës dhe në kënetën e Maliqit, ku na dërgonin muajt e verës. Puna atje ishte tepër e rëndë dhe cfilitëse, por unë munda ta përballoja atë dhe gjithë burgun, pasi isha i ri”, dëshmonte Pashko Gjeçi, lidhur me arrestimin e tij dhe dënimin me pesë vjet burg, akuzë e cila sipas tij, ishte krejtësisht e sajuar nga Sigurimi i Shtetit.

Përkthyes i Dante Aligerit dhe Homerit

Pas lirimit nga burgu, Pashko Gjeçi u kthye në qytetin e tij të lindjes në Shkodër, ku e priste nëna dhe motra. Lidhur me këtë periudhë, ai dëshmonte: “Si ish i burgosur politik, e kisha të pamundur që të filloja punë si mësues dhe në atë kohë mezi u rregullova në një punë krahu. Pas dy tre vjetëve në atë punë, më lejuan që të largohesha nga vend-lindja ime dhe më sollën në qytezën e vogël të Fushë-Krujës, ku u emërova si mësues në shkollën shtatëvjeçare. Në atë shkollë ku unë dhashë mësim për tre vjet me rradhë, ishim gjithsej katër mësues dhe aty unë vendosa që të përktheja poetin e famshëm italian Dante Aligerin, poezitë e të cilit unë kisha filluar që t’i përktheja që kur isha 17-vjeç në bankat e Liceut të Shkodrës. Që nga ajo kohë përveç Dantes, unë kisha dobësi edhe për Giacomo Leopardin dhe Safon, poezitë e të cilëve i mbaja gjithnjë me vete. Përkthimin e “Komedisë Hyjnore” të Dantes, unë e mora përsipër për arsye se ai ishte përkthyer edhe në Bashkimin Sovjetik, e përkthyesit të saj i ishte dhënë çmimi “Stalin”. Për përkthimin e saj, unë shfrytëzoja orët e para të mëngjesit para se të fillonte mësimi dhe çdo ditë hidhja në letër nga katër vargje në gjuhën shqipe. Disa prej këtyre vargjeve, në mos gaboj ato të “Ferrit”, unë i’a tregova mikut tim të ngushtë Llazar Siliqit, i cili i botoi menjëherë në revistën “Nëntori”. Ndonëse ato u pëlqyen mjaft dhe u vlersuan nga shumë njerëz dashamirë, kritika e asaj kohe heshti, sepse nuk mund të shkruante për një ish të burgosur politik. Meqënse i kisha vënë detyrë vetes që ta përktheja me çdo kusht Danten, vazhdoja të punoja çdo ditë dhe kishte raste që për një varg, më duhej tre katër ditë punë. Pasi kisha përkthyer mijra vargje në ato tre vjet, katër vargjet e fundit i kam përkthyer një ditë të shtunë, kur tre kolegët e mi kishin shkuar në Tiranë. Ato i mbarova aty rreth orës katër të mëngjesit dhe kur i mbarova, m’u duk se u hap dera e prej aty doli Dantja e më la vetëm”, kujtonte Pashko Gjeçi atë çast kur mbaroi së shkruari në shqip një nga kryeveprat e letërsisë botërore, “Komedinë Hyjnore” të Dante Aligerit.

Vlerësimi nga Enver Hoxha

Pasi e mbaroi së përkthyeri poetin e famshëm italian, Pashko Gjeçi u konsultua me mikun e tij të ngushtë Llazar Siliqi, i cili i sugjeroi që t’i bënte një letër Enver Hoxhës, ku t’i parashtronte të gjitha problemet që kishte. Për këtë, Pashko Gjeçi kujtonte: “Në atë kohë i shkrova një letër Enver Hoxhës, ku i bëja të ditur se kisha në dorë përkthimin e “Komedisë Hyjnore” të Dante Aligerit dhe se për përfundimin e saj, kisha nevojë që të studjoja në Bibliotekën Kombëtare në Tiranë dhe të konsultohesha me kolegë e studjues, për t’u marrë mendimet. Pas asaj letre, Enver Hoxha dha urdhër që unë të transferohesha në Tiranë, ku të më bëhej dhe pashaportizimi. Kur erdha në Tiranë, në fillim qëndrova tek familja e djalit të xhaxhait, Ernest Gjeçit dhe më pas mora një dyqan të vogël me qera, aty prapa Lidhjes së Shkrimtarëve, të cilin e adaptova për banesë. Në atë kohë me ndihmën e Llazar Siliqit, Shtëpia Botuese “Naim Frashëri” e botoi të plotë përkthimin tim “Komedia Hyjnore”. Pas asaj pata përgëzime të shumta nga miq e shokë, siç ishin profesori im Pashko Geci, Mark Dema, Henerik Lacaj dhe sidomos nga profesor Eqerem Çabej, i cili më vinte shpesh në shtëpi”, kujtonte Pashko Gjeçi, lidhur me peripecitë që kaloi për të botuar përkthimin e Dantes, që u bë i mundur vetëm në sajë të ndërhyrjes së Enver Hoxhës. Pasi “Komedia Hyjnore” pa dritën e botimit në gjuhën shqipe, Pashkon e sistemuan me punë si profesor në Universitetin e Tiranës, ku ai dha lëndën e Latinishtes, deri sa ajo u hoq nga programi mësimor në fillimin e viteve ‘70-të. Në atë kohë, Pashkon e dërguan si redaktor në Shtëpinë Botuese të Librit Shkollor, ku ai dhe doli në pension në vitin 1977. Nga ajo kohë, ai kujton me respekt miqësinë me kolegun Llazar Siliqi, por dhe atë me nxënësin e tij Pëllumb Xhufi, për të cilin shprehet: “Ka kenë një nga nxënësit më të mirë dhe më të sjellshëm që kam pasur”.

Si i’a la shtëpinë, profesorit të tij, Pashko Geci?!

Për kontributin që Pashko Gjeçi kishte dhënë në përkthimin në gjuhën shqipe të dy prej kryeveprave të letërsisë botërore, në vitin 1979, me porosi “nga lart” u urdhërua Komiteti Ekzekutiv i Tiranës, që t’i jepte atij një apartament banimi. Por gabimisht, autorizimi i shtëpisë i’u dërgua Pashko Gecit, i cili hyri në shtëpinë e re. Kur shkuan për t’i kërkua falje Pashkos për gabimin e bërë, ai i’u tha: “Le ta gëzojë Pashko Geci atë shtëpi dhe nuk bën me i’a marrë, sepse ai ka kenë profesori im ma i mirë”. Që nga ajo kohë, kur Pashko Gjeçi refuzoi të merrte shtëpinë, që gabimisht i’a kishin dhënë ish-profesorit të tij, ai banon aty në atë apartament të vogël, (tip bodrumi) tek “Shallvaret” dhe as nuk pret që t’i japin më shtëpi! E vetmja gjë që pret dhe shpreson, është që të shohin dritën e botimit disa nga përkthimet e tij, si “Fausti” i Gëtes, “Hamleti” i Shekspirit, “Andromaka” e “Atalia” të Rasinit, të cilat ai, nuk i kujton se kujt i’a ka dhënë për botim…?! /Memorie.al

Më 20 janar 2010 u nda nga jeta Pashko Gjeçi, poet, mësues dhe përkthyes i mirënjohur

Pashko Gjeçi (Shkodër, 7 shtator 1918 – Tiranë, 20 janar 2010) qe poet, mësues dhe përkthyes i mirënjohur.

Jeta

Leu në lagjen Arra e Madhe, i biri i Gaspërit[1] dhe i Antonjetës. Pas vdekjes së të atit Pashku mbet me të ëmën dhe dy motrat, Nikoleta dhe Margarita. Mbas mbarimit të fillores nis Kolegjin Saverian po në Shkodër, 1930-’34.[2]

Me ligjin Ivanaj, shkollat fetare mbyllen dhe nxënësit kalojnë në gjimnazin e Shkodrës, 1934-’38. Ishte në klasë me Arshi Pipën, Lazër Radin, Xhemal Brojën, Kolë Ashtën dhe në bankë me Qemal Stafën – disa prej të cilëve i njihte qysh nga jezuitët.[2] Çmonte nga mësuesit më shumë E. Çabejn dhe Pashko Gecin që i jepte greqishten e lashtë dhe latinisht.[1] Përkthen gjatë gjimnazit poezi të poetëve Dante, Petrarka, Leopardi; por edhe shkruante vetë, krijimet dhe përkthimet e veta i botonte tek “Cirka” me pseudonimin Surgens.[2]

Në sajë të rezultateve të arritura në gjimnaz, ministria e Arsimit i akordoi një gjysëm burse. Në vitin akademik 1938 regjistrohet në Fakultetin e Letërsisë dhe Filozofisë në Romë, qytet ku do kishte dhe miqtë e gjimnazit L. Ljarja, K. Ashta dhe L. Radi. Përkthen nga latinishtja dhe shkruan poezi e kritika, të cilat botoheshin në Shqipëri tek të përkohshme “Cirka”, “Shkëndija” dhe një shkrim i famshëm për “Lahutën e Malcís” te “Hylli i Dritës”. Më 15 korrik të viti 1942 diplomohet me gradën Doktor Shkencash në atë fakultet me rezultate të shkëlqyera,[1] me tezë diplome “Jeta dhe vepra e Dom Ndre Mjedës”.[2] I grishur për të punuar asistent-pedagog Pashku nuk pranon dhe i nxitur nga Ernest Koliqi për të dhënë kontributin e vet në atdhe, kthehet po atë vit.

Ministria e Arsimit e asaj kohe e vendon në Shkollën e Mesme Femnore në Shkodër si profesor të letërsisë dhe latinishtes, kohë kur vazhdoi të merrej me përkthime dhe ia niste “Shkëndisë”. Me të marrë pushtetin partizanët Pashku transferohet në Durrës – ku merr dhe familjen me vete, ku do jepte letërsi në shkollën e qytetit. Kishte shoqëri me Jusuf Vrionin, dhe ishte zgjedhur të kryente funksionin e Kryetarit të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve për degën e Durrësit.

Pas kthimit në Shqipëri, më 4 shtator 1947 ndalohet me akuzën “Pjesëmarrje në grup kundër pushtetit” dhe dënohet me pesë vjet heqje lirie[1]. Vite që i kalon në Durrës, Vloçisht dhe në kënetën e Maliqit gjatë verës[2] – i përmendur edhe nga Ejëll Çoba në memuaristikën e tij ku s’e linin të punonte ngase qe shumë i hajthëm[3]. P. Zefi thoshte se Pashku pat nisë ta përkthente Danten me mend qysh gjatë burgut[4]. Lirohet më 1952 lirohet dhe vendoset edhe njëherë në Shkodër me familje, ku bën punë të rënda krahu për të jetuar. Më 1953-’54, TOB-i i kërkon të përkthejë veprën “Traviata” duke gjetur kështu shpëtimin tek Verdi nga puna e krahut.

Më 1954-’58 punon si mësues në shkollën tetëvjeçare të Fushë-Krujës, kohë që i shërbeu për përkthimin e “Komedisë Hyjnore” të Dantes, Purgatorit dhe Parajsës. Nasho Jorgaqi, atëherë drejtor i shtëpisë botuese i tha se po flitej me Nolin për ta përkthyer Danten. Por për arsye të ndryshme Noli nuk e mori përsipër, kësodore me ndihmën e Llazar Siliqit arrin të botohet Ferri i Pashkut tek “nëntori”. Prej një letre drejtuar diktaktorit, ku i bënte të qartë kushtet që lypeshin për kryerjen e punës: biblioteka, konsultime; vendoset në Tiranë bashkë me të ëmën dhe nis të japë mësim në gjimnazin “Qemal Stafa”. Banon së pari në një dyqan të rrënuar e pastaj në një dhomë tek Shallvaret. Më 1962 botohet e plotë Komedia me parathënie të Ll. Siliqit dhe Pashkut i jepet shpërblimi prej 300 mijë lekësh të vjetra. Më 1963 nis përkthimin e “Odisesë” së Homerit nga greqishtja e lashtë, duke pasë variantet italisht dhe frëngjisht të veprës, për ta bërë më të gjallë shpenzon gati krejt honoraret e Komedisë për të shkuar në Durrës të kundrojë detin.

Më 1964 martohet me Gjystina Kapedanin, banon me të ëmën, të shoqen dhe të bijën në po të njëjtën banesë me një dhomë. Kushtet shtynë çiftin me u nda mbas jo shumë vitesh. Më 1965 vazhdon si mësues në shkollën e natës në Kombinat. Nga 1968 gjer më 1972 jep latinisht në Fakultetin e Mjeksisë. Ndërkohë, më 1969 Komedia botohet në Kosovë. Me ndërmjetësinë e mikut Mark Dema, martohet me Nezaqet Gaganin. Me heqjen e latinishtes nga programi mësimor, gjë të cilën e konsideronte gabim të madh prejse bazat e mjeksisë qenë historikisht të skajuara me atë gjuhë në terminologji. Punon pranë shtëpisë së librit shkollor si korrektor deri në daljen në pension në shtator 1978. Më 1976 i botohet “Odisea” me parathënie të Myzafer Xhaxhiut, tirazh 15 mijë kopje[2]. Me rënjen e regjimit komunist dhe ardhjen e v. 2000, kryeveprat e prura nga ai në shqip ribotohen por edhe shohin për të parën herë dritën e botimit. Komedia dhe Odisea ribotohen më 2006, Fausti (pj.1) më 2008, “Andromaka” dhe “Atalia” e Rasinit më 2010 – përkthime që i kishin mbetur në dorëshkrim qysh kur banonte tek Shallvaret. Vdes në moshën 91 vjeçare.

Mirënjohje

Shoqata italiane “Dante Alighieri” në vitet e ’70 vlerësoi ndërkombëtarisht shqipërimin e Gjeçit si njërin ndër tre përkthimet më të mira në botë të “Komedisë Hyjnore”. Gjeçi u dekorua nga Presidenti Italian Çampi më 2004 me “Ordine della stella, della solidarietà italiana” për përkthimin e Dantes. Laureat edhe i disa çmimeve të tjera kombëtare dhe ndërkombëtare. Për 90-vjetorin e lindjes, Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve e Shqipërisë i akordon Çmimin Kombëtar të përkthimit “Fan Noli”, për përkthimin e veprës “Fausti” (Pjesa 1.) të Gëtes.

Referimet

^ a b c d Kaloçi D., Pashko Gjeçi : “Si e bëra Dante Alighierin të flasë shqip” : [historia e dhimshme e një prej kolosëve më të mëdhenj të letrave shqipe, studiuesit dhe shqipëruesit të famshëm, me origjinë nga Shkodra që përktheu “Komedinë Hyjnore”, “Odisenë”], Shqip. – Nr. 10, 13 janar, 2008, f. 18 – 19.
^ a b c d e f Radi J., Skeda Biografike e Pashko Gjeçit, radiandradi.com, 2 gusht 2013.
^ Çoba E., “Jetë e humbun”, Mediaprint, Tiranë 2010.
^ Shamku-Shkreli L., A njimend ike, Pashk?: [Pashk Gjeçi, njeriu i gjuhëve të vjetra, përkthyes i Homerit, Dantes, Faustit], Shekulli. – p. 2855, 22 janar, 2010, p. 18.


Send this to a friend