VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

PËRPARA ZGJEDHJEVE TË REJA POLITIKE – Shkruajtur nga SOTIR GJIKA

By | April 24, 2018

Komentet

VRAPON VALA – Poezi nga OSIP MANDELSTAM (1891-1938) – Përktheu FASLLI HALITI

 

Osip Emilyevich Mandelstam [1] (Rusisht: Осип Эмильевич Мандельштам, IPA: [osʲɪp ɪmʲilʲjɪvʲɪtɕ məndʲɪlʲʂtam]; 14 janar [O.S. 2 Janar] 189127 Dhjetor 1938) ishte një poet hebre dhe eseist rus.

 

VRAPON VALA

 

Vrapon vala me valën në valën duke thyer kreshtën,

duke u lëshuar drejt hënës me ankthin e skllavit,

dhe humnera e re e jeniçerëve,

metropole valësh papushim,

tundet, përdridhet dhe gërmon gropa në rërën e bregut.

 

Dhe në ajrin e zymtë të zbrazët shfaqen

mëllenjat e një muri të pafilluar kurrë

dhe nga shkallë shkume bien ushtarët

e sulltanëve të dyshimtë – me stërkala, copa

dhe eunukët e ftohtë shpërndajnë helmin

 

 

Përktheu: Faslli Haliti

ARIOSTO – Poezi nga OSIP MANDELSTAM (1891-1938) – Përktheu FASLLI HALITI

Osip Emilyevich Mandelstam [1] (Rusisht: Осип Эмильевич Мандельштам, IPA: [osʲɪp ɪmʲilʲjɪvʲɪtɕ məndʲɪlʲʂtam]; 14 janar [O.S. 2 Janar] 189127 Dhjetor 1938) ishte një poet hebre dhe eseist rus.

 

ARIOSTO

 

Në Europë është ftohtë. Në Itali është errët.

Fuqia është e neveritshme si duart e berberit.

Oh, sikur të hapej së katrash, sa më së shpejt,

një dritare e gjërë në Adriatik.

 

Në myshkun rozë zukatja e një bletë

në stepë në mesditë një kriket muskuloz,

janë të rëndë potkonjtë e kalit me krahë,

klepsidra është e verdhë e praruar.

 

Gjuha e gjinkallave kapet në rrjetë me përzierjen e trishtimit të saj

 pushkinian dhe nxitimin mesdhetar,

si një dredhkë e bezdisshme, që përdridhet e tëra

ai qëndron me guxim, duke i kombinuar ato me Orlando të të gjitha ngjyrave.

 

Klepsidra është e verdhë e praurar,

në stepë në mesditë një bulkth muskuloz,

fluturon drejt në hënë kundër shpatullave.

 

Gentile Ariosto, ambasador dhelpra,

fier në lulëzim, anije me vela, aloe,

ti dëgjoje mbi hënë vargjet e trishtilëve,

dhe në gjykatë ti ishe këshilltar i mençur i peshkut.

 

Oh, qytet hardhucash, në të cilën nuk ka shpirt të gjallë,

nga shtriga dhe nga gjykatësi linde pasardhës të tillë,

Ferrara me zemër guri, në  zinxhir e mbaje:

dhe ylli i intelektit të kuq u ngrit nga pjesa e dendur e pyllit.

 

Ne habitemi me banketin e kasapëve,

e foshnjës që dremit nën një rrjetë mizash blu,

e qengjit në mal, të murgut mbi kërriçin

 

e ushtarëve të dukës, pak i çmendur pas  Perëndisë,

me pirjen e verës, murtajën dhe hudhrën,

dhe me humbjen e fundit, si agimi, habitemi.

 

1933; 1935

 

Përktheu: Faslli Haliti

ATË DITË – Poezi nga NINA NIKOLEVNA BERBEROVA (1901-1993) – Përktheu FASLLI HALITI

 

Berberova (Берберова?), Shën Petersburg, 8 gusht 1901 – Philadelphia, 26 shtator 1993) ishte një shkrimtare ruse.

Nina Berberova me burrin e saj, shkrimtari Vladislav Felicianovič Chodasevič, në Sorrento 1925

 

ATË DITË

 

Atë ditë kishte një perëndim të tillë jashtëzakonisht të zgjatur,

në qiellin e kuq ishin të zeza shtëpitë dhe kopshti ynë i shkretuar.

                

Atë natë zemra nuk e arrinte dot më atë për nga yjet e panumërta.

dhe hapëm dritaret së katrash në natën e nderë tepër të nxehtë.

 

Dhe në mëngjes një erë e lehtë solli freskinë e deteve,

kishte plot ngjyra për shkak të lulevileve dhe trëndafilave në lulëzim.

 

Dhe atë mbrëmje u largova, mendoja për fatin tonë,

mendoja për dashurinë time, përsëri – për mua dhe për ty.  

 

Anthologjia personale. Poezi 1921-1933

KOLOS I RI* – Poezi nga EMMA LAZARUS (22 korrik 1849 – 19 nëntor 1887) – Shqipëroi ASTRIT LULUSHI

*“The New Colossus”, poezi e shkruar në vitin 1883; vargjet e saj janë gdhendur në një pllakë bronzi në piedestalin e Statujës së Lirisë, e vendosur në vitin 1903 në Nju Jork.

Jo si kolos prej bronzi i famës greke,
Pushtues, këmbëhapur nga bregu në breg;
Këtu e larë nga deti, portë muzgu do të qëndrojë
Një grua i fuqishëm me pishtar, flaka e të cilit
Eshtë rrufe e pritur, dhe emri i saj
Nënë e të Ikurve. Me pishtarin në dorë
Me vështrim drejt brigjeve të largta
Në botë shpërndan mirëseardhjen;
Sytë e saj të butë urdhërojnë;
“Mbajini tokat e lashta dhe historitë pompoze!”
– qan ajo me buzë të heshtura;
“Më jep të lodhurit, të pikëlluarit e tu,
Njerëzit që duan të marrin frymë të lirë,
Të pashpresët që mbushin brigjet tuaja
Dërgo, të pastrehët, të hedhurit nga stuhia për mua,
Unë ngre dritën pranë derës së artë! ”

TRUPAT E SULMIT – Poezi nga ERNEST HEMINGWAY (1899-1961) Përktheu: FASLLI HALITI

 

Të lumtur njerëzit shkonin të vdisnin
Por s’ishin ata
Që marshuan
Me vite
Gjer në front.
Këta bën pak udhëtime
Dhe u zhdukën
Duke lënë një trashëgimi këngësh të neveritshme

Paris,  rreth1920

FUSHA E NDERIT – Poezi nga ERNEST HEMINGWAY (1899-1961) Përktheu: FASLLI HALITI


S’është kurrë e bukur vdekja e ushtarëve,
Terreni i shënuar me kryqe,
Kryqe druri aty ku kanë rënë;
Ngulur mbi fytyrat pa zë.
Shembet ushtari, përdridhet dhe pështyn gjak,
Një gjëmim kuqezi është gjithë bota;
Mbytur në kanalin ku dergjet,
Gjatë sulmit duke vdekur.

Çikago,  1920-1921

BASHKË ME ERËN… Nga Inis A. Jorgo

Më prit mos ik
po vij tek ty me erën
dhe retë çuditur e zilepsur
i lë pas

Do të të gjej kudo të jesh
pranë tokës me aromën që ia njoh
në pikëzën e shiut pa shkëputur ende degës
kudo ku mund të të has..

Do të më presësh dhe kur s’më pret
sa here me erën të vij unë
a do më flasësh, a do çuditesh që kam ardhur
kur era të më sjellë ?

Sytë me pëllëmbët e mallit do vi nga pas t’i mbyll
e çfarë lamë pa thënë do të t’i them
pushtuar do të rrimë kështu si jemi,
edhe gjatë..

…….sa here era të më sjellë!

Inis A.Jorgo

 

disfata – Poezi nga CHARLES BUKOWSKI – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

dëgjoj Brucknerin në radio

duke pyetur veten pse nuk jam gjysmëçmendur

për ndarjen time të fundit me të dashurën

time të fundit

 

duke pyetur veten pse nuk jam duke ngarë makinën rrugëve

i  pirë

duke pyetur veten pse nuk jam mbyllur në dhomen time të gjumit

në terr

 

në terr të dhimbshëm

për të vrarë mendjen

i bërë mëdysh nga gjysmendimet.

 

ndërmend

se fundja

si një mesoburrë:

kam njohur tepër femra e

në vend që të mendoj pyes veten

kush është duke i shkërdhyer tashi?

mendoj se bash në këtë çast

ajo është duke i sjellë një mori kokëçarjesh

ndonjë tjetri bir kurve të gjorë.

 

të dëgjosh Bruckerin në radio

duket paqësore.

 

kam kaluar nëpër tepër femra

më në fund jam vetëm

pa qenë vetëm.

 

marr një penel Grumbacher

dhe i pastroj thonjtë me tehat e tij të fortë

 

dalloj një prizë në mur.

 

shiko, kam fituar.

 

 

 

 

NJË E MËNGJESIT – Poezi nga CHARLES BUKOWSKI – Përktheu ROLAND GJOZA

 

pres thonjtë e këmbës
në një të mëngjesit
mbërthyer keqas
në një cep të ngushtë të dhomës
ndërsa dëgjoj
Çajkovskin

Çajkovski dhe unë
dukemi njëlloj
të mjeruar
në të njëjtën orë ( ndonëse
ai e shpreh më me ekspresivitet
këtë gjendje)

përpiqem të
qesh ndërsa
pres një copëz
thoi
nga gishti
i madh
i këmbës

tek e fundit
ende nuk jam gati
të pres
fytin

dhe them
i dashur Jesus
më janë dhënë
kaq shumë shanse
për t’i vlerësuar
ose
për të mos
i vlerësuar

ndërsa pres
thonjtë e këmbës
në një të mëngjesit

ndërsa dëgjoj
Çajkovskin
dhe ia jap
një ulërime
patetike

errësirë

MESAZHI FILOZOFIK NË ROMANIN E MUHARREM KURTIT ”JETA E RRËNOJAVE” – Vështrim libri nga TAHIR BEZHANI

 

Krijuesi nga Gjakova,z. Muharrem Kurti,tani është një emër i theksuar në letrat shqipe,  një poet i spikatur dhe romancier i dalluar me temat e përditshmërisë sonë, të kohës dje e sot, si në  prozë ashtu edhe në poezi. Ky autor, kohë të gjatë bartë në vete historinë e dhimshme të popullit që i përket, vuajtet e mësuara e të përjetuara që në moshë të re, të cilat, tani janë shndërruar në art të mirëfillt, si reflesion dhe filozofi letrare, ku lexuesi e gjenë vetën e tij brenda këtsaj filozofije shoqërore.Në të vërtetë, ka ca gjëra që krijuesin Muharrem Kurti e bëjnë si të veçant nga emra tjerë, sepse ka një stil krijuesi ndyshe nga të tjerë, një  diapazon të njohurive të përgjithshme letrare,njeh mirë psikologjinë e popullit dhe traditat, ka një shpirt të ndjeshëm prej artisti e krijuesi, ku reflesionet e filozoifisë përsonale, shpërthejnë fuqishëm  dhe  gama e tyre frymëzuese është depërtuese, universale, optimiste në kapërcimin e  barierave jetësore. E gjithë kjo filozofi  krijuese ka shtrirje  në tema të nduar-duarta, atraktive dhe përmbajtësore,ku lexuesi,padyshim se e kerkon krijimin e këtij poeti e prozatori të mirëfillt.

 

 

 

Tani, me përvojen e gjatë krijuese e jetësore, si profesor dhe njohës i mirë i letërsisë shqipe, z.Kurti njihet nga lexuesit me temat e tij  bashkohore e tërheqëse për gjitha moshat. Temat që e dominojnë krijimtarinë e këtij krijuesi janë; dhimbja, dashuria, motivet sociale, marrëdhënjet ndërnjerëzore të kolektivitetit, por ka edhe tema të nxehta të politikës së shtrembëruar. Në këtë kuptim mban qëndrimin e një opozitari të rrespektuar.Nga gjitha këto, çdo herë, na e rrëfenë kohezionin e largpamësisë si udhërrëm për dalje nga situatat e ngërqruara, të zbehura…..

Këto që u thanë më sipër, mund t’i lexojmë në romanin e tij më të rij,”Jeta e rrënojave”,botuar në maj të këtij viti. Që në fillim të hapjës së librit për lexim, ndeshemi me temën përvluese të luftës,e cila mbolli dhimbjen  në palcë,varfërinë,duke shkretëruar çdo gjë në tokën e durimeve historike. Në pëlcitjen e gjithë atyre dhimbjeve e përjetimeve, z.Kurti, me fantazinë dhe filozofinë krijuese, na jep tabllo jete e shprese edhe kur je në fund të durimit ekzistues.

Në shtjellimin e ngjarjës në rroman,  z.Kurti, përmes dy protagonistëve kryesorë, shtjellon tërë ngjarjen,duke ua ngarkuar tërsinë e peshës, situaten në dy kahje: në një anë qëndron Rean Urti,i mbijetuari i tërmetit dhe i fatkeqsisë familjare  e njerëzore; ndërsa nga ana tjetër, na sjellë Svetllana Vukmiroviqin, përsonalitetin  e ngjarjeve negative, e cila gjatë luftës në Kosovë,ka vrarë e djeg,ka bënë gjitha të kqiat që mundshme,si një oficere e lartë e ushtrisë okupatore serbe. Ajo,ka vrarë edhe familjen e Rean Urtit,vëllan Ilirin,motrën etj. Por ma në fund,mbetët fillikat e vetmuar,nga se edhe asaj i vritën të gjithë në luftë,e gjithë familja e farefisi i Svetllanës.

 

Në këtë situatë të krijuar, z. Kurti, me imagjinaten e tij, krijon baraspeshën e   luftës,  si dukuri, si hegjemonizëm shtetërorë i trashigimisë  serbe,  nuk sjellë asnjë  të mirë as për vet popullin Serb, pos skamjës, varfërisë e shumë të kqijave  tjera. Në fakt autori në libër situaten pas shkatrrimeve nga lufta e quan simbolikisht tërmet, sepse në këtë mënyrë identifikon vet ashpërsinë luftarake të Sërbisë ndaj shqiptarëve, një populli  pa armatin,numërikisht më i vogël. Por, ven në spikamë, qëndresen historike luftarake, si provë  nërpër shekuj në mbrojtje të tokave të veta.

Në ato momente të jetës në rrënoja të protagonistit në liber,Rean Urti,në një mbrëmje të ftoftë,me borë e acar,në shtëpi gjysëm gërmadhë,troket në derë përsoni i panjhur, duke kërkuar shpëtim. Është Svetllana,e mbetur nën mëshirën e stuhisë së acartë dhe egërsirave të malit, kur kërkoi ndihmë tek Rean Urti. Ai pa hezitim,e pranon brenda,e ushqen,e ndihmon  në ato kushte që vet, duke mos e ironizuar për asnjë çast kombësinë dhe bëmat e saj.

Gjatë ditëve në vijim,ajo ia rrëfen luften e dirigjuar nga një sistem i egër ndaj popullit shqiptarë, me synime për ta zhbë nga faqja e dheut. Të gjitha, të gjitha ia tregon, pos rastin se si ia kishte vrarë vëllanë e ç’njerzuar motrën me paramilitarë serb ,nuk  ia kishte tregaur. Me gjestet humane e tepë njerëzore, Rean Urti, nuk donte të dëgjonte asgjë nga lufta, për ta lënë si të kaluar dhe për të mbijetuar në ato rrethana gërmadhore që ua kishte sjellë lufta teper e pa pastër e kreut të Sërbisë.

Duke parë çdo ditë,duke komunikuar mes veti në një shtëpi gjysmë të rrenuar,mes tyre ndizen xixat e dashurisë,ndizen epshet e arsyeshme në mes dy gjinive të kundërta. Rean Urti nuk i lutet për dashuri,por as nuk e kundërshtonte bukurinë e një sllavje që çmend në shtrat,e që rrezon pamja e saj. Kështu një natë,Svetllana,humb durimin dhe i futet në krevat Rean Urtit, ku pastaj lindë një dashuri . Reani imagjinonte ish bashkëshortën e tij, Dinorën e bukur,me të cilën kishte krijuar familjeën,ndërtuar jetën, por çdo gjë ia rrënoi lufta…

Svetllana për çdo ditë duke e parë se Reani shte i sinqert,i bukur,i edukuar,me gjitha karakteristikat njerëzore,veten e ndiente shumë keq nga brenda,dhe në heshtje namte veten me fjalët:” Zot më fal,edhe pse nuk e meritoj! Kam vrarë shqiptarë të pafajshëm madje edhe fëmijë! Sikur po u vjen era gjak duarve të mija!….” Autori i librit “Jeta e Rrënojave”,z. Muharrem Kurti,me një dije prej prozatori të spikatur,me pak fjalë na jep shumë kuptime në aspektin diverziv te të menduarit për  luftën,inspiruesit e fajtorët e saj dhe krimet e kryera. Ndërsa Reani,reagon ndryshe,jo duke folur me veten,por haptazi: “të gëzojmë dashurinë tonë të sapolindur me kaq bukuri! Ta lëmë hasmërinë prapa,edhe krimet,sado na dhëmbin,se plagët nuk ndreqin gjë.”Me dy këtyre opsioneve,mes nemës së vetvetës dhe dëshirës për ndërtimin e së resë (kur ka mundësi), reflektohen dy botë të ndryshme: ate që kryesi duhet të pendohet për bëmat e veta kriminale, ndërsa viktima, të jetë humane dhe të falë faje, për një  jetë  të re mes botës së qytetërua.

Autori Muharrem Kurti,me  motivin e shtjelluar në këtë vepër,na del jo vetëm se një mjeshtër i prozës, por lozë rrolin e prezentimit të humanizmit nga një popull viktë,një humanizëm i lindur në palcën e kombit të tij. Këtë virtyt e gëdhend nga faqja njerëzore, jo nga frika, siç mund të paramendojë dikush. Shumë shkrimtarë me renome kanë trajtuar këso temash në botë e Evropë, bile edhe Nobelista, si Imre Kertes etj. Do merrja guximin të them se këto ide, mund të jenë edhe si një platformë maredhënjesh mes njerzëve e shteteve.

 

 

 

Dy çenje njerëzore, në rrethana të papritura, iu dorzuan dashurisë dhe fatit në jetën e rrenojave, si befasi dhe detyrim jete…Pas një kohe dashuri e thelluar mes dy fateve njerëzore, si produkt jep lindjen e një fëmije. Të dy të dashuruarit kanë mirëkuptim edhe për emërimin e fëmijës.  Pas shumë kohe, një ekspeditë e Kryqit të Kuq ndërkombëtarë, përmes helikoipterit, heton jetesën e vetme në atë rreth, të dy përsonave me kombësi të ndryshme. Befasohen së tepërmi për mënyren se si ia kanë dalë me jetën,befasohen ma tepër për dashurinë mes tyre kur dihet se gjitha ato gërmadha ishin shkaktuar nga barbaria serbe. Përsoneli i Kryqit të Kuq ,e  merr anash dhe pyet Svetllanen se “a mos ishte e grabit dhe  shantazhuar nga ky përson”,por ajo regaon ashpër e kategorikisht se “e don shume,si jetën e vet!…” Me të parë se ishte ofruar koha e lindjës së fëmijës,e marin Svetllanen me helikopter dhe e dërgojnë në veri të Mitrovicës për lindje. Pas lindjës, Reani tenton ta vizitojë ,por nuk e lënë ndërkomëtarët. Duke trajtuar atë pjesë të Kosovës si “zonë neutral” edhe me shërbime spitalore serbe,asesi nuk e lejojnë Reanin ta vizitojë bashkëshorten Svetlla Vukmiroviqin dhe birin e sapolindur. Arsyetimi i përsonelit spitalor-serb ishte se nuk kanë kunorizim dhe se për fëijën duhet të konstatohet atësia përmes ADN-së…..

 

Pse kërkohet ADEN-ja e atësisë?……

Tema e trajtuara dhe stili bashkohorë me modernitetin prozaik të z.Kurti, na bëjnë të shkojmë më tej në filozofinë e këtij apsurditeti. Pra,duke e njohur prozën dhe poezinë e  këtij autori,mendoj se ADEN-ja nuk paraqet thjeshtë identifikimin e një atësie ,por ma thellë se kaq, identitetin e regjionit të Mitrovicës veriore për të cilën,populli Serb,qe njëzet vite, imagjinon përherë konflikte ,krime kërcnime, shantazhime e pasiguri. E gjitha këjo si shtrojerë për bisedime,për përfitime të tokave të huaja……

 

Krejt në fund, romani i z. Kurti ”Jeta e Rrënojave”,na vjen si një sihariq i kohës, për ta njohur një periudhë të mbushur sakrifica për një jetë të lirë,pa hasmëri. Pos kësaj,z.Kurti paraqet një humanizëm si kapital i kombit të tij,i cili nuk është agresorë,hakmarrës,uzurpues i tokave të huaja,nuk ka prirje kriminale luftarake ndaj askujt. Mirëfilli tregon humanizmin e gadishmërinë si për luftë mbrojtje,si për paqë të ndershme mes njerëzve,njerëzorës.

 

Kjo vepër është një pasuri për gjeneratat,pasuri për bibliotekat shkollore e universitare.

BLLOKIMI I SHKRIMTARIT – Poezi nga CHARLES BUKOWSKI – Përktheu ROLAND GJOZA

makina e shkrimit hesht, sikur
te ketë ndodhur një tradhti, sikur të ketë ndodhur një
vrasje.
të vetmet fjalë që ende përshkojne trutë e mi;
“ zogjtë e Spanjës këndojnë!”
ç’kuptim ka kjo
ç’kuptim?
është thjesht një kotnajë, në qoftë se nuk të hyn në punë.

kur do të bien
tastat
mbi letër
përsëri?
është më lehtë të vdesësh përpara se kjo
të ndodhë.

vështroj makinën e shkrimit nën një mbulesë
të zezë; një fature gazi e papaguar fle
mbi të.

ështe një frigorifer i vogël në
dhomë, i vetmi që bën zhurmë
këtu.

e hap dhe shikoj brenda;
krejt bosh.

ulem në karrige dhe pres; pastaj
vendos ta quaj budalla
makinën e shkrimit

nis të shkruaj
me një stilolaps
në një
bllok
të kuq;
jepem i tëri pas një poezie;
pas pak ajo ka për t’i dhënë urdhër
makinës së shkrimit
që ka ngrirë
se ç’duhet të bëjë.

nje shprehje franceze thote: ” pa
letërsi
jeta është një ferr.”

lavdia dhe fuqia janë aty!

t’i lëmë zogjtë e Spanjës të këndojnë!