VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Palmer për REL: Përmes ekonomisë, deri te marrëveshja përfundimtare

By | November 1, 2019

Komentet

Intervista – Thaçi: Dialogu të vazhdojë pa kushtëzime

Amra Zejneli-Loxha

Dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë duhet të vazhdojë pa kushtëzime, ka deklaruar në një bisedë telefonike për Radion Evropa e Lirë, presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, i cili zhvilloi të martën në Paris një takim të përbashkët me presidentin francez, Emmanuel Macron dhe atë të Serbisë, Aleksandar Vuçiq. Thaçi tha po ashtu se edhe pas formimit të qeverisë së re të Kosovës, pala kosovare duhet të qëndrojë unike në vazhdimin e dialogut me Serbinë. Ai tha se pret që marrëveshja midis Kosovës dhe Serbisë mund të arrihet brenda muajve.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Thaçi, sapo u njoftuam se ju keni zhvilluar një takim me presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq dhe atë francez Emannuel Macron. Mund të na tregoni për çka është biseduar dhe sa ka zgjatur ky takim?

Hashim Thaçi: Në kuadër të organizimeve të Forumit të Paqes këtu në Paris, presidenti i Francës, Macron ka marrë iniciativën sot që të zhvillojë një takim trilateral mes meje si president i shtetit të Kosovës dhe atij të Serbisë Vuçiq në një nga ambientet e organizuara nga presidenti Macron.

Qëllimi i takimit ishte afirmimi i nevojës së dialogut Kosovë-Serbi, ristartimi i këtij procesi dhe mundësia eventuale e arritjes së marrëveshjes përfundimtare mes dy vendeve të pavarura dhe sovrane, me mundësi potenciale për Kosovën që të jetë pjesë edhe e Organizatës së Kombeve të Bashkuara. Unë vlerësoj lartë përkushtimin, zotimin dhe vendosmërinë e presidentit Macron që të lehtësojë këtë proces, si një prej udhëheqësve të fuqishëm të Bashkimit Evropian dhe botëror.

Prandaj, mendoj që ishte një mesazh për paqen, për bashkëpunimin ndërfqinjësor dhe të ardhmen euroatlantike për Kosovën, por edhe të ardhmen evropiane në tërësi të rajonit të Ballkanit Perëndimor. Besoj se presidenti Macron, së bashku me akterë të tjerë globalë, me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe akterë të tjerë evropianë, duke përfshirë edhe NATO-n do të mund të lehtësojë procese të ardhshme të tilla për arritjen e marrëveshjes përfundimtare paqësore Kosovë-Serbi si kusht për paqe dhe stabilitet në tërë Ballkanin Perëndimor.

Radio Evropa e Lirë: A është arritur ndonjë pajtim se kur mund të vazhdojë dialogu dhe a do të ketë ende kushtëzime nga Beogradi për vazhdimin e bisedimeve, siç ishte rasti me taksën?

Hashim Thaçi: Me rëndësi është që dialogu duhet të vazhdojë, është konstatim i përbashkët i të gjithë akterëve globalë, por edhe neve i akterëve lokalë. Ndërsa, dialogu do të vazhdojë i pakushtëzuar nga asnjëra palë.

Radio Evropa e Lirë: A e ka paraqitur presidenti Vuçiq heqjen e taksës si kusht për vazhdimin e dialogut?

Hashim Thaçi: Paqja dhe stabiliteti të arrihet pakushtëzuar jo duke u ankuar, dhe jo duke folur për të kaluarën, por duke shikuar të ardhmen e pakushtëzuar, të ardhmen e lirë dhe perspektivën evropiane.

Radio Evropa e Lirë: Zoti president, cili ishte qëndrimi i presidentit Macron në raport me dialogun Kosovë – Serbi?

Hashim Thaçi: Është një vendosmëri e plotë e presidentit Macron që të shtyjë përpara këtë proces si nevojë evropiane dhe si kusht e kriter evropian sepse tek e fundit edhe Franca e Gjermania kanë qenë në konflikt të ashpër, me viktima të shumta, por shembulli i Francës dhe Gjermanisë mund të jetë edhe shembulli më i mirë për Kosovën dhe Serbinë që të përmbyllen konfliktet me paqe, pastaj zhvillim, ndërtim dhe jetë më të mirë për njerëz.

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni rolin tuaj në këtë proces në të ardhmen meqenëse Lëvizja Vetëvendosje dhe Lidhja Demokratike e Kosovës kanë deklaruar se ato (Qeveria e re) do ta udhëheqin dialogun me Serbinë?

Hashim Thaçi: Kosova duhet të jetë unike, e bashkuar, siç ka qenë gjithmonë përballë Serbisë, duke qenë të bashkuar dhe unikë do t’ja dalim, andaj si president i vendit i ftoj të gjithë të kenë urtësi, mençuri, zotësi dhe bashkim të të gjitha energjive përballë një procesi që nuk do të jetë i lehtë, për këtë arsye roli im do të jetë kushtetues, ligjor dhe i legjitimitetit qytetar.

Radio Evropa e Lirë: A prisni që qeveria e ardhshme të heq taksën ndaj Serbisë?

Hashim Thaçi: Unë besoj se të gjitha institucionet do të jenë të fokusuara në shërbim të qytetarëve për një jetë më të mirë, jeta jonë nuk është relacioni me Serbinë, jeta jonë është ndërtimi i Kosovës, zhvillimi i saj, progresi, hapja e vendeve të punës, hapja e perspektivës së përgjithshme, reformat demokratike dhe e ardhmja evropiane. Ne nuk duhet që të gjitha energjitë t’i fokusojmë në dialogun me Serbinë, kjo është një nga çështjet, por e rëndësishme për të ardhmen dhe e paevitueshme.

Radio Evropa e Lirë: Zoti president, a keni ndonjë pritje kur mund të arrihet një marrëveshje midis Kosovës dhe Serbisë?

Hashim Thaçi: Sa më herët aq më mirë, por mund të ndodhë në muajt e ardhshëm.

Intervista – Ademi: Unë e shoh Kosovën në “Euro 2020” (video)

Arton Konushevci

Kryetari i Federatës se Futbollit të Kosovës, Agim Ademi në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, thotë se Kombëtarja e Kosovës po punon fort që të kualifikimin në “Euro 2020”. Kurse sa i takon ndeshjen ndërmjet Republikës Çeke dhe Kosovës ai beson se ekipi i Kosovës do të kthehemi nga Çekia me rezultat të mirë.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Ademi, po e fillojmë këtë bisedë me një parashikim tuajin për ndeshjen ndërmjet Republikës Çeke dhe Kosovës. Cilat janë parashikimet tuaj për këtë ndeshje?

Agim Ademi: Tani në futboll është vështirë të japësh një rezultat apo të parashikosh diçka, sepse vetë futbolli është i paparashikueshëm, dhe për ne që kemi luajtur futboll ndoshta është joprofesionale të japim ndonjë rezultat. Nuk është se jam entuziast, por po mundohem të jem realist për faktin që jemi në situatë dhe fazë çfarë jemi, fillimisht jemi në fazë të mirë dhe jemi në trendin e mirë të rezultateve dhe të formës së futbollistëve gjë që po e tregojnë edhe nëpër ekipet e veta shumica e futbollistëve ose futbollistët kyç që i kemi në ekipin kombëtar dhe normalisht që kemi ardhur në pozitën e pikëve që kemi dhe kjo ndeshje është e rëndësishme për të dyja palët, si për çekët, ashtu edhe për ne.

Mund të them që e di që mund të favorizohen çekët për faktin se dimë që janë një ekip nacional edhe i njohur edhe shumë më i organizuar më herët në UEFA dhe FIFA sesa ne, më shumë kompeticione ka marrë pjesë në gara, por fakti është se ne po luajmë shumë mirë dhe sidomos në lojërat që i luajmë jashtë stadiumit të Prishtinës, deri tash kemi pasur shumë më shumë rezultate dhe po e luajmë lojë shumë të mirë. Shpresoj që këtë trend ta vazhdojmë dhe ne. Normalisht, që shkojmë për fitore dhe unë u besoj këtyre djemve, i besoj punës, sepse nuk po e them që me lutje, se jo gjithherë kryhen punët me lutje dhe dëshirë, por edhe me punë. Ia kemi bërë punën, ia kemi bërë të gjitha parapërgatitjet edhe organizimin po ashtu edhe ekipi dhe forma e tyre, dhe besoj se do të kthehemi me rezultat të mirë nga Çekia.

*Video nga arkivi: Ëndrra Euro 2020

Radio Evropa e Lirë: Federata e Futbollit të Çekisë ka thënë se ka ngritur kapacitetet e sigurisë për ndeshjen Çeki – Kosovë. Si i keni parë ju punët rreth organizimit të kësaj ndeshje?

Agim Ademi: Unë më shumë e shoh që vërtet e kanë ngritur nivelin e sigurisë në nivelin më të lartë dhe unë pak e shoh këtë nga ata ndoshta si presion psikik jo vetëm për ne, por për të gjithë. Kjo për faktin që edhe për ta është një lloj presioni, sepse nuk besoj se mund të ndodhë ndonjë gjë, thjesht ne jemi të liruar prej atij kompleksi, ne shkojmë për të luajtur futboll dhe çfarëdo që ndodh rreth futbollit, nuk na vjen mirë, por nuk është se neve na luhat aq shumë apo ndikon në ne. Ne një qëllim e kemi, të shkojmë të luajmë atje futboll dhe të prezantohemi siç është më së miri dhe normalisht të kemi një rezultat të mirë, por ata e kanë frikën sepse ta organizosh një ndeshje të aspektit ndërkombëtar, është goxha e vështirë dhe nëse ka paralajmërime të tilla se mund të ketë ndonjë diçka që është pengesë për një ndeshje, mund të vijë deri te ndërprerja e ndeshjes që sanksionohet. Ose nëse nuk vjen deri te ndërprerja mund të sanksionohet shumë keq Republika Çeke dhe Federate e Çekisë.

Prandaj, nuk besoj se është vetëm për shqiptarët që e bëjnë atë, sepse shpesh po i dëgjoj që po e bëjnë për ne. Nuk është ndoshta që e bëjnë për neve, por është ndeshje e rëndësisë së veçantë, ngritja e nivelit të sigurisë është në më të lartin dhe normalisht që këto parapërgatitje do të bëhen. Pak jam i zhgënjyer te ta për punën e biletave. Nuk na kanë dhënë shumë mundësi për bileta përveç atyre që na takojnë me ligj.

Ato i kemi paguar dhe i kemi marrë, ato të tifozëve që janë, mirëpo i kanë ndaluar shumë njerëz që kanë shtetësi evropiane që deri sot nuk ka ndodhur kushdo që është me shtetësi evropiane të Unionit Evropian kanë pasur mundësi të blejnë bileta.

Ata e kanë ndërruar edhe stadiumin, në Pelzen na kanë çuar – është një stadium pak më i vogël, është pjesa thjesht ku nuk është se vetëm për ne e kanë bërë, se është si stadiumi alternativ që i bën ndeshjet, por unë mendoj se kur ka interesim kaq të madh, meqë futbolli luhet për publik, është dashur t’i jepet mundësi gjithë publikut, gjithë njerëzve në stadiumin e tyre më të madh që e kanë në Pragë.

Radio Evropa e Lirë: Prisni kualifikimin e Kosovës në “Euro 2020”?

Agim Ademi: Gjithsesi, kemi punuar për këtë, po punojmë me gjithë Komitetin Ekzekutivi dhe të gjitha hallkat e zinxhirit të federatës. Po ashtu, synimi tashmë dihet, sepse në një garë synon kualifikimin ose nivelin më të lartë. Unë e shoh Kosovën në Evropian sivjet, në këtë kompeticion dhe besoj se në ketë kompeticion në Kampionatin Evropian, edhe pse e kemi mundësinë tjetër në Ligën e Kombeve, por unë e shoh Kosovën, gjithsesi në njërën apo tjetrën, të kualifikuar.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Ademi, cilat janë aktualisht kapacitetet e Kosovës në garat ndërkombëtare?

Agim Ademi: Nuk është vetëm niveli i A-së, por Kosova ka arritur dhe është duke arritur rezultate, është duke u ngritur në nivelin organizativ të saj dhe kemi edhe dokumente të UEFA-s, rreth organizimit dhe zhvillimit, ku jemi të vlerësuar në vendin e katërt në Evropë, e që nuk do të thotë pak për këtë kohë. Kur them kështu, jemi të organizuar shumë mirë, me shumë kapacitet, kemi dhe shumë njerëz, kemi futbollistë jashtë dhe brenda, të gjitha niveleve, të të gjitha kategorive, e sidomos kategoritë e reja – shoh se është një e ardhme jashtëzakonisht e mirë.

*Video nga arkivi: Infrastruktura sportive e klubeve kosovare

Në kuadër të kësaj, ne po bëjmë strategjinë e futbollit që t’ju mundësojmë këtyre talentëve që të zhvillohen sa më shumë edhe në Kosovë, por sigurisht që jashtë janë duke u zhvilluar, sepse janë nëpër vende të mira dhe shoh një të ardhme shumë të mirë të Kosovës dhe sidomos në aspektin e futbollit. Realisht mund të them që do t’i tejkalojë pritshmëritë e shumë ekspertëve, natyrisht edhe tonat.

Radio Evropa e Lirë: Kur jemi te kjo çështje, të talentet e shumtë që janë duke luajtur në shtete të ndryshme, çfarë ju ofroni ju atyre që të përfshihen në Kombëtaren e Kosovës?

Agim Ademi: Në fakt, nëse më lejohet pak të zgjerohem në këtë temë, unë do të thosha se kjo është një ndjenjë e tyre dhe këtë meritë ua lë prindërve të tyre, sepse ju e dini represionin që ka qenë të kosovarët dhe prindërit e tyre kanë ikur të gjithë po thuajse që e kanë lëshuar Kosovën, kanë ikur nga një represion jashtëzakonisht i tmerrshëm dhe me sakrificën më të madhe të mundshme, kanë ikur në Evropë dhe kur kanë arritur në Evropë, atje, në vend se ta sistemojnë veten, dhe para se ta sistemojnë veten, ka ndodhur që pjesa tjetër e familjes është dëbuar nga puna, siç dihet, dhe atyre përveç obligimit të sistemimit të vetes, iu ka shtuar edhe një obligim shtesë në solidaritetin që ne e kemi, për t’i mbajtur familjet tona këtu . Dhe, duke pasur parasysh këtë sakrificë që e kanë bërë, tash kanë arritur t’i rrisin fëmijët e tyre me ndjenjën patriotike që nuk kanë mundur t’ia japin atdheut ata dhe normalisht fëmijët e tyre po na bëjnë krenarë. Kjo është kënaqësia më e madhe. Ky është afrimi më i madh që mund t’ia bëjmë ne, thjeshtë që ta prezantojnë atdheun e baballarëve të tyre dhe aty ku i kanë rrënjët. Kjo është më e madhja.

Radio Evropa e Lirë: Ndërsa, po flasim për talentë të Kosovës në klube të ndryshme evropiane, çfarë po bëhet në Kosovë për ngritjen e kapaciteteve të futbollit në harmoni me standardet e UEFA dhe FIFA?

Agim Ademi: Në fakt ne e kemi bërë një strategji të cilën po e realizojmë dhe jemi duke ecur me standardet e UEFA –s. Kur them kështu, fillimisht kemi marrë masa, kemi bërë edukimin e trajnerëve, referëve, edukime të pafundme organizative. Po ashtu edukime në organet e klubeve, sekretarët, menaxherët e klubeve. Kemi hyrë në sistemin digjitalizimit. Dhe çka është më e rëndësishme, shumë qytetarë të Kosovës që jetojnë në vende të ndryshme të Evropës dhe botës, por edhe ata që punojnë në vendin tonë, po investojnë jashtëzakonisht shumë në futboll.

Natyrisht duke pasur parasysh zhvillimin dhe edukimin e trajnerëve, kanë ardhur shumë trajnerë të licencuar, po ashtu edhe nëpër shkolla nuk lejohet që të ketë trajnerë të palicencuar, që nga baza e parë që merret në futbollin bazik. Në futbollin bazik që e quajmë ne, jemi të lidhur shumë ngushtë me UEFA-n. Po, bëjmë të pamundurën, tashmë kanë arritur rezultatet e para të dukshme, ku një ekip nga këto organizime U15, në një turnir të UEFA-s që është mbajtur në Shqipëri, ku kanë marrë pjesë tetë shtete të Ballkanit dhe Evropës, ky grup 15 vjeç ka zënë vendin e parë. Dhe dukshëm më të mirë janë treguar në lojën e futbollit, jo vetëm në rezultate.

Kështu gjithçka po bëhet që sa më shpejtë dhe sa më mirë të organizohemi bashkë me klubet që të ngritët niveli dhe cilësia e futbollit. Kështu që talent ka dhe falë qytetarëve që po investojnë në futboll, ngritja ekonomike sigurisht që ndikon edhe në rritjen e cilësisë, sepse futbollistit i mundësohet të ketë një pagë më të mirë dhe të ketë punë primare futbollin, që deri më tani nuk ka ndodhur në Kosovë, sepse futbollisti është dashur të ketë edhe një punë tjetër. Dhe nëse lojtari punon edhe një punë tjetër dhe shkon në stërvitje dhe lojë nuk mund të pritet qind për qindëshi. Ndërsa tash futbollistët e japin qind për qindëshin falë investimeve që bëhen dhe ne jemi një hap përpara për organizimin dhe tërheqjen e klubeve në organizime sa më të mira dhe sa më afër vendeve të Evropës.

Radio Evropa e Lirë: Nëse mund të ndalemi tek infrastruktura. Çfarë mund të bëhet me investimet aktuale që terrenet e futbollit në Kosovë të jenë të standardeve të UEFA-s?

Agim Ademi: Ne UEFA na ka ndihmuar dhe na ndihmon gjithmonësepse kemi qenë mbrapa dhe jemi ende mbrapa në infrastrukturë, por kemi hasur në mirëkuptim edhe në komunat dhe me ministrinë. Ju e dini se i kemi përfunduar gjatë fusha stërvitore përveç dy stadiumeve që është dashur t’i kemi, gjithsesi për të zhvilluar ndeshje ndërkombëtare për faktin që ju e dini në mungesë të një stadium kemi zhvilluar ndeshje në Shkodër.

Tani është stadiumi “Fadil Vokrri” në Prishtinë kategoria katër dhe është stadiumi në Mitrovicë “Adem Jashari” i cili është kategoria e dytë. Tash po behët kategoria katër dhe ju e dini që është shpallur tenderi dhe është bërë projekti për stadiumin nacional për ndeshje nacionale.

Ndërsa, në aspektin e ndeshjeve lokale të ligës sonë, ne kemi bërë gjatë stadiume të cilat janë të parapara me 12 ekipet të Super Ligës që ta kenë edhe nga një stadium stërvitor të nivelit sintetik, për faktin se këtu kemi temperatura dhe stinë të ndryshme dhe është shumë e nevojshme. Gjashtë i kemi të përfunduara të nivelit më të mirë të mundshëm teknologjia e fundit e barti. Janë duke u punuar shumë mirë dhe pastaj kemi edhe gjashtë të tjera në proceduar të cilat janë në fillim e sipër.

Unë tash jam në komisioni hetrik pranë UEFA-s, atje jam zgjedhur dhe ky hetrik i ndan të gjitha mjetet e UEFA-s për infrastrukturë. Unë e kam bërë një projekt për mandatin tim katërvjeçar që të behën 100 fusha sintetike në Kosovë. Ato 100 fusha veç do të fillojnë dhe sigurisht që do të kemi edhe mirëkuptimin e komunave. Cila komunë e bën bazën, pra e gjenë tokën edhe e bën bazën për atë klub, ne do ta sigurojmë barin.

Sigurisht në këtë projekt do të futet edhe ministria e Sportit, pra do punojmë në të gjitha komunat, aty ku ka nevojë. Unë garantoj këtu se shumë shpejt gjatë këtij mandati nuk do të mungojë më baza e parë materiale siç është stadiumi, topi apo një fanellë që fëmijët që të mos mund të zhvillojë talentin e tij, pikërisht për këto gjëra elementare.

Radio Evropa e Lirë: Para pak kohësh kishte një përpjekje të Federatës së Serbisë që të organizonte një ndeshje zyrtare futbolli në Kosovë. Por, kjo u pengua. A është sqaruar çështja e organizimit të ndeshjeve në Kosovë edhe me organet e UEFA-s?

Agim Ademi: Kjo është e sqaruar në organet e UEFA-s, që në një territor apo në një shtet, të drejtën e organizimit të garave e ka vetëm Federata e Futbollit, e cila është e licencuar në UEFA dhe FIFA. Në Kosovë jemi ne Federatë e Futbollit të Kosovës dhe unë këtu i falënderoj organet tona të policisë, të cilat i kanë ndaluar, sepse tentimi ka qenë (të futen lojtarët)… do të thotë këtë më shumë e shoh si vendim politik sesa si vendim sportiv dhe natyrisht që është penguar dhe do të pengohen edhe më tej. Të gjitha klubet që janë të nacionaliteteve të tjera mund të marrin pjesë në ligat tona. Garat organizohen këtu dhe këtë e di edhe Serbia dhe Federata Serbe se nuk lejohet dhe nuk do të lejohet sigurisht as me rregullat e UEFA-s e as me ligjin e shtetit tonë, që një shtet tjetër të organizojë gara.

Intervista – Haki Abazi: Qeveria Kurti, jo qeveri me njerëz të njollosur (video)

Shpallja e rezultatit përfundimtar të zgjedhjeve i hap rrugë procesit të formimit të qeverisë së re. Lëvizja Vetëvendosje dhe Lidhja demokratike e Kosovës janë përfshirë prej disa kohësh në diskutime mbi programin e qeverisë së ardhshme, por rezultati përfundimar e fut procesin në një fazë të re atë të diskutimit mbi emra konkretë. Deputeti i zgjedhur Haki Abazi i Lëvizjes Vetëvendosje, beson se nuk do të ketë asnjë pengesë në formimin e qeverisë së re. Përzgjedhja sipas tij duhet bazuar tek stardardi që vendos figura e vetë kryeministrit Albin Kurti, një emër i panjollosur dhe e që vendos në krye të axhendës së tij, interesin e qytetarëve. Me zotin Abazi bisedoi kolegia Menada Zaimi.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve shpalli rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve të 6 tetorit dhe partia juaj, Lëvizja Vetvendosje, është forcë e parë politike. Tashmë është radha e ngritjes së institucioneve të Kosovës. Kur mund të ketë Kosova një qeveri të re?

Haki Abazi: Mendoj se shumë shpejt, meqë sovrani ka vendosur një qartësi të plotë në kuptimin e fituesve. Kjo çështje është e kristalizuar në kuptimin që kryeministri tashmë është i ditur, sepse sovrani ka vendosur, është çështje e përgatitjeve dhe e marrëveshjeve që duhen bërë për shkrirjet programore që janë gjithashtu diskutimet që po vazhdojnë ndërmjet Lëvizjes Vendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe duke pasur parasysh energjinë e madhe pozitive që kanë shkaktuar këto zgjedhje, sidomos te qytetarët dhe mërgata jonë, atëherë mendoj që asnjë zhagitje nuk do t’i bëjë nder asnjë partie dhe asnjë subjekti politik për shkak se pritjet e qytetarëve janë që përveçse janë kryer zgjedhjet, të fillohet me punën dhe adresimin e çështjeve kritike sa me shpejt që është e mundur.

Zëri i Amerikës: Ju e thatë, ka diskutime programore mes dy partive deri në këtë moment. Më pas do të diskutohet me emra konkretë se kush do të jenë anëtarët e ardhshëm të qeverisë. Do të ketë probleme në këtë proces?

Haki Abazi: Nuk parashikoj meqë mendoj këto zgjedhje nuk kanë qenë vetëm zgjedhje të zakonshme, kanë qenë edhe një referendum i përzgjedhjes së qytetarëve të Kosovës dhe mërgatës mes së keqes që kishim për më shumë se 20 vite, mentalitetit qeverisës me privilegje dhe përfitime për bartësit e institucioneve në Kosovë, kundrejt opsionit i cili është qeverisje me llogaridhënie dhe hapjen me interesin e qytetarëve në qendër. Atëherë besoj se kjo në një farë forme përcakton edhe parimet dhe kritiret se kush mund të jetë në pozita kryesore në qeveri. Mendoj që pastërtia e kryeministrit, konsistenca e kryeministrit domosdo përcakton një standard të ri edhe për ministrat e të dyja subjekteve politike, të cilët duhet të jenë njerëz që nuk kanë të kaluar të njollosur dhe kanë determinimin, njohurinë dhe përcaktimin për të realizuar konceptin qeverisës dhe programin qeverisës, i cili përfundimisht do ta dërgojë në të kaluarën idenë e një zbrapsjeje apo manipulimi të qytetarëve për interesat e individëve. Do të jetë e kundërta. Kemi thënë që çkapja e shtetit është prioriteti numër që do të thotë: ligj dhe rend në vend, askush mbi ligjin. Mandej, realizimi i së drejtës për arsim cilësor, i cili do t’i bëjë qytetarët e Kosovës të aftë që të jenë pjesë e tregut dhe të realizojnë të drejtat e tyre në Kosovë.

Zëri i Amerikës: A mund të themi që puna e koalicionit është e kryer?

Haki Abazi: Unë mendoj që për Vetvendosjen është dosido e kryer. Dhe mendoj që edhe për Lidhjen Demokratike, duke qenë se vendimi për të mos hyrë në koalicion parazgjedhor ishte pikërisht marrëveshja që secili subjekt politik të shkojë një nga një në zgjedhje dhe kjo bëri matjen e fuqisë kundrejt elektoratit. Dhe tanimë, siç e thashë, elektorati ka dhënë fjalën e tyre. Cfarëdo tentimi për këdo, qoftë individ, qoftë subjekt që të devijojë nga përcaktimi i sovranit do të ishte dëmtim i reputacionit dhe kredibilitetit e që ne e pamë që në fakt votuesi kosovar është shumë i mençur dhe shumë i përgatitur sepse ata që tradhtuan votën e tyre dhe determinimin qytetar për një Kosovë ndryshe dënohen me votë gjithsesi. Unë mendoj që askush nuk do të marrë rrezikun për të bërë një gjë të tillë.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, qeveria e re që pritet të drejtohet nga Albin Kurti do të përballet me shumë sfida dhe një nga sfidat është përtëritja e dialogut me Serbinë. Për këtë është kërkuar pezullimi ose heqja e tarifave. posaçërisht në gjetjen e një rruge për të ripërtërirë bisedimet me Serbinë. Do ta bëjë qeveria Kurti këtë?

Haki Abazi: E para, mendoj që një numër i madh i sfidave të cilat janë përcaktuar në raportin e dialogut me Serbinë janë ndërtuar në mënyrë artificiale për të fshehur dështimet e qeverisjes brenda Kosovës. Dhe duhet kuptuar që prioriteti i qeverisë Kurti do të jetë pikërisht në kryerjen e detyrave dhe obligimeve për qytetarët e Kosovës. Në anën tjetër, çështja e tarifave të mallrave serbe dhe atyre të Bosnje Hercegovinës është vendosur me shpejtësinë, me të cilën është vendosur dhe ajo që është thënë gjatë gjithë kohës së diskutimeve, përfshirë edhe fushatën elektorale ka të bëjë me zëvendësimin e tarifave me masat e reciprocitetit që janë praktika të njohura ndërkombëtare të dy shteteve, të cilat mund të kenë çështje të pazgjidhura, apo refuzim të njërës anë, që në këtë rast Serbia për më shumë se 20 vite refuzon mallrat dhe lirinë e lëvizjes dhe të gjitha format e marrëdhënieve normale. Nëse është quajtur dialog për normalizimin e marrëdhënieve ashtu siç ishte nisur në dialogun teknik, atëherë duhet të kthehemi te normalizimi që do të thotë reciprocitet i plotë. Nëse Serbia nuk pranon tabelat e, ta zëmë, automjeteve me shenjën e Republikës së Kosovës, nuk duhet të jetë ndryshe edhe për ato që kanë shenjat e Republikës së Serbisë në Kosovë. Dhe format e tjera të prodhimeve – kodi i produkteve të Republikës së Kosovës duhet patjetër të pranohet edhe brenda marrëveshjes së CEFTA-s. Dhe mospranimi nga ana e Serbisë do të detyrojë, jo për qef por për shkak se ne duhet patjetër të mbrojmë interesin kombëtar të Kosovës dhe kjo do të bëhet nëpërmjet reciprocitetit që, siç e thashë, janë praktika që përdoren gjithkund në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Zëri i Amerikës: Ky moment vjen në tryezë diskutimesh. Përpara se të mbërrijë ky moment, do të hiqni tarifat? Po ose jo?

Haki Abazi: Siç e thashë, gjithçka do të jetë në vijën e planifikuar të veprimeve. Tarifat do të jenë pjesë e procesit të vendosjes së reciprocitetit të plotë me Republikën e Serbisë.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, brenda një kohe të shkurtër Kosova u vizitua nga dy të dërguar të SHBA. Cilat janë gjasat që çështja e marrëveshjes së normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë të marrë zgjidhje brenda mandatit të Presidentit Trump?

Haki Abazi: Mendoj që është e frytshme që zyrtarë të lartë amerikanë nga afër dhe drejtpërsëdrejti janë duke parë situatën në Kosovë. Gjithmonë angazhimi amerikan në Kosovë ka qenë i mirëseardhur dhe do të vazhdojë të jetë i mirëseardhur. Takimet e udhëheqësit të Lëvizjes Vetvendosje — kryeministrit të ardhshëm të Kosovës, zotit Kurti me zyrtarët amerikanë, ambasadën amerikane janë të rregullta. Mendoj se presioni kohor jo gjithmonë është ai që determinon kualitetin e marrëveshjeve. Dhe unë mendoj që tanimë jemi në poziocionin kur është krijuar hapësirë e mirëkuptimit se po deshëm që këtë çështje përfundimisht ta bëjmë si duhet, duhet të bëhen parimet dhe duhet diskutuar aspekti i përmbajtjes, kualitetit dhe marrëveshjes së qëndrueshme ndërmjet Serbisë dhe Kosovës dhe kjo është gjë e mirëpritur nga të gjitha qarqet, sepse përvoja na tregon që shpejtësia jo gjithmonë është faktori kryesor që sjell deri tek përfundimi. Ne kemi një proces që ka filluar që nga viti 2011 dhe nuk ka prodhuar asnjë gjë. Në fakt ka prodhuar një numër të madh marrëveshjesh që nuk janë implementuar fare apo e kanë komplikuar edhe më tutje çështjen e raportit ndërmjet Serbisë dhe Kosovës. Nuk e besoj që askush është i interesuar të bëjmë një marrëveshje, e cila shpejt e shpejt do të nënshkruhej nga kushdo, por që do të shkaktonte probleme të mëtejshme për të gjitha palët, përfshirë Serbinë dhe Kosovën dhe bashkësinë ndërkombëtare. Kështu që aspekti kohor mendoj që është duke humbur në rëndësi dhe është duke u vendosur në plan të parë çështja përmbajtësore dhe qëndrueshmëria e marrëveshjes ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, e cila është gjithashtu jo e rëndësishme vetëm për këto dy vende, por është e rëndësishme për të gjithë rajonin, përfshirë edhe Bosnje-Hercegovinën, Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, partia juaj e ka përjashtuar mundësinë e diskutimit për ndryshim të kufijve mes dy vendeve. Megjithatë, çfarë formule kompromisi ofroni ju se duhet të ketë një formulë kompromisi e cila të mund të çojë më pas në një marrëveshje normalizimi mes dy vendeve.

Haki Abazi: Llogaritni sa paradoksale është ideja që kompromisi dhe kufijtë të vendosen përbrenda një togfjalëshi në Ballkan. Kompromiset, lëvizjet me kufij asnjëherë nuk kanë përfunduar në situata paqësore në Ballkan. Ju keni parë se sa problematike ka qenë çështja e demarkacionit ku i janë dhënë mbi 8000 ha të Kosovës Malit të Zi dhe çfarë ka ngjallur një gjë e tillë. Cështja e ndryshimit të kufijve në Ballkan ka përfunduar, përndryshe gjithmonë do të ketë faktorë, të cilët mund ta përdorin një çështje të tillë për të hapur edhe çështje të tjera, të cilat janë vendosur pa marrëveshje, apo në mënyrë të sforcuar brenda Ballkanit. Kur flisni për kompromisin, unë mendoj që duhet t’i kthehemi aspektit kronologjik të çështjes së marrëveshjeve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës. Kosova ka bërë kompromisin e madh. Problemi është që politikanët që po ikin tani nga fuqia politike nuk kanë qenë konsistentë në llogarinë dhe listimin e këtyre kompromiseve. Ahtisari ka qenë kompromisi i madh i shpalljes së Republikës së Kosovës dhe pavarësisë së saj. Të gjitha bisedimet e Vjenës që janë bërë kanë qenë kompromise të jashtëzakonshme që ka bërë Kosova për të akomoduar të drejtën e votimit të dyfishtë: ulëseve të rezervuara në parlamentin e Kosovës për komunitetin serb, kompetencat të cilat u janë dhënë komunave, përfshirë edhe ligjin për amnistinë e të gjithë atyre që mund të kenë qenë të përfshirë në luftën e Kosovës nga pala serbe, qofshin ato formacione të rregullta apo formacione paramilitare në Kosovë. Domethënë janë bërë kompromise të jashtëzakonshme, por fakti që Serbia ka ndërruar liderët sepse është pritur që Kostunica do ta kryejë, me premtimin e tij në fakt është biseduar që do të bëhej njohja e pavarësisë. Nuk e bëri. Mandej Presidenti Tadic dha premtimin që do ta bënte. Nuk e bëri. Tani kush garanton se çfarëdolloj kompromisi që mund të paraqitet, se Vucic do të bëjë njohjen e pavarësisë së Kosovës. Kështu që mendoj se tanimë ka ardhur momenti se Serbia duhet të ballafaqohet me vetveten, të kuptojë se çfarë ka ndodhur në fakt me pesë shtetet ballkanike ku ka filluar luftrat, të pastrohet me çështjen e reformimit të brendshëm, i cili e mban të kapur peng shtetin e Serbisë, e cila kërkon realizimin e projekteve të Millosheviçit në Ballkan me mjete të tjera, se sigurisht lufta nuk është më metoda me të cilën mund të bëjnë presionin për të ndryshuar kufijtë ose për të kërcënuar sigurinë e Bosnjes, Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut apo Kosovës, dhe në fund mendoj që ka ardhur koha që ne, në anën tonë, në Kosovë, me konsistencë të kërkojmë njohjen e pavarësisë së Kosovës nga ana e Serbisë dhe pesë vendet e BE, pikërisht mbi vendimin e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, e cila në mënyrë të qartë, të drejtpërdrejtë i ka kthyer përgjigje Serbisë në pyetjen e saj nëse shpallja e pavarësisë ka qenë shkelje e ligjit ndërkombëtar, kornizës kushtetuese apo Rezolutës 1244. Kjo çështje është e përfunduar. Mirëpo fatkeqësia është që politikanët, udhëheqësit e Kosovës që ishin deri dje, kanë lejuar që të kompromentohet procesi dhe për shkak të kalkulimeve që ata i dinë, kanë rikthyer Serbinë si pjesë e barabartë në tavolinën e dialogut me Kosovën, pa dhënë llogari për atë që Serbia ka bërë në Kosovë. Domethënë kompromiset e mëdha janë bërë, pavarësia e Kosovës është kompromisi për shqiptarët në Kosovë. Unë mendoj që pikënisje tjetër nuk ka, përveçse marrëdhënie ndërfqinjësore me Serbinë, ashtu siç jemi, brenda kufijve me të cilët Kosovën e kanë njohur mbi 110 vende të bashkësisë ndërkombëtare.

Moikom Zeqo flet për krizën politike: Pse do ketë zgjedhje në pranverë

ANILA DEDAJ/ Eruditi Moikom Zeqo është i shqetësuar për të ardhmen e vendit. Mungesa e qarkullimit juridik midis dy partive të mëdha është, sipas tij, një rast i paprecedentë në Europë, që po vendos në rrezik të ardhmen e vendit.

Për këtë, ai i shikon zgjedhjet e parakohshme si një domosdoshmëri, e parashikon se qoftë zgjedhjet vendore, ashtu edhe ato lokale, do të mbahen në muajin mars, falë ndërhyrjes së ndërkombëtarëve. Teksa analizon moshapjen e negociatave e refuzimin e Francës, të lidhur sipas tij me shkaqe historike e gjeopolitike, ai ndalet te takimi Rama-Vuçiç-Zaev për Mini Shengenin Ballkanik.

E quan të gabuar veprimin e Ramës, e veçanërisht qëndrimin kritik të tre krerëve përkatës të qeverive karshi Bashkimit Europian. “Një akt i tillë, jo vetëm që nuk e forcon perspektivën për në BE, por e minon atë”, thotë ai për “Panoramën”. Zeqo flet gjithashtu për dy qëndrimet e kundërta të Ramës dhe Zaevit pas refuzimit që ju bë dy shteteve, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë për hapjen e negociatave. Sipas tij, fakti që Zaev mori përsipër përgjegjësitë, e bën atë një politikan vizionar, ndryshe nga Kryeministri ynë, që sipas filozofit, në pseudoargumentet që përdor, nuk merr parasysh të ardhmen e Shqipërisë.

Ndërkohë që dorëheqja e Ramës bëhet kryefjalë e fjalimeve të kreut të PD-së, Lulëzim Bashës, Zeqo e përjashton një fakt të tillë. Sipas tij, Rama nuk do të tërhiqet, por nëse për një arsye apo një tjetër ndodh largimi i tij, ai thekson se kreu i PS-së e njëherazi Kryeministër i vendit, nuk është i pazëvendësueshëm… Edhe pse ndryshimet ligjore (përfshirë ndërhyrjet e 2008-ës) e përqendrojnë pushtetin te kreu i partisë në pozitë, e siç euriditi thotë të qenit kryetar partie e njëherazi qeverie i limiton mundësitë për zëvendësimin e tij, ai pohon se kulti i ekskluzivitetit të pushtetit është një kult i gabuar, e në PS ka figura të denja për atë rol. Kritikë ndaj deputetëve, veçanërisht ndaj atyre të PS-së, për faktin se nuk kanë krijuar një profil të vetin autonom, Zeqo tregon se cilat duhet të jenë kriteret e domosdoshme që duhet të vendosen për përfaqësuesit e ardhshëm të popullit në Parlament.

Profesor, këto kohë është duke u diskutuar Reforma Elektorale, ndërkohë që konflikti politik midis dy partive të mëdha ndihet ende. Si e shikoni situatën?

Situata e sotme politike është shumë e ndërlikuar, aspak normale. Gjatë këtyre 30 viteve, ne nuk jemi gjendur në një situatë të ngjashme. Duhet ditur se politika është mbi të gjitha një qarkullim juridik, pra një mjedis ku ndodh komunikimi juridik midis partive, të cilat futen në procesin e zgjedhjeve që në fund të vendoset se cila do të jetë shumica qeverisëse, e cila pakica. Ndërprerja e këtij qarkullimi juridik te ne ka ndodhur në ’98-ën, kur ndodhi grushti i shtetit, e po ashtu tani në 2019- ën. Besoj se nuk ka asnjë shembull tjetër në Europë, ku mungon qarkullimi juridik midis forcave kryesore politike të një vendi. Përfaqësuesit e opozitës, veçanërisht Lul Basha, deri më sot nuk kanë shfaqur asnjë shenjë ku të shprehen të gatshëm të bëjnë një qarkullim juridik. Kanë pasur edhe fqinjët tanë si Greqia apo Maqedonia e Veriut probleme të mëdha politike, por nuk ka qenë i prerë deri në fund ai që quhet qarkullimi juridik. Po ashtu, nuk ka ndodhur asnjëherë që opozita të heqë dorë në mënyrë masive nga titujt juridikë të deputetëve.

Mendoni se kjo mungesë komunikimi apo qarkullimi juridik ka ndikuar te moshapja e negociatave?

Mund të ketë ndikuar, pasi një pjesë e diplomatëve që janë në vendin tonë raportojnë rreth asaj që ndodh në Shqipëri. Edhe pse rasti i negociatave është një çështje e një tjetër niveli politik. Këtu flitet për integrimin europian, e politikat janë të tjera, të cilat përfaqësohen nga shtete e figura të caktuara, të cilat punojnë për një politikë që të jetë ose pro integrimit, ose kundër. Meqenëse kryefjala quhet “Integrim”, duhet thënë se shtetet kryesore europiane qenë pro integrimit të Shqipërisë në BE. Ne duhet të fillonim negocimin për në BE, të paktën që në vitin 1996, e ky proces të zgjaste e shumta deri në vitin 2000. Për shtetet e tjera, të cilat nuk e kanë pasur këtë përqasje që kishim ne, procesi i negociatave ka zgjatur jo më shumë se 10 vjet. 29 vjet janë shumë…

Është diskutuar gjatë, a erdhi moshapja e negociatave prej çështjes së brendshme të Shqipërisë apo ka lidhje me politikat e Bashkimit Europian?

Shtetet kryesore europiane, në mënyrë të veçantë Gjermania ishin pro negociatave. Refuzimi prej Francës, nuk po flas për Holandën, Danimarkën dhe Spanjën, të cilat nuk kanë peshën e këtij shteti, mendoj se erdhi për shkak të protagonizmit të tepruar të Makronit. Presidenti francez e kupton fare mirë, që pas mbarimit të mandatit të Kancelares Merkel, mbetet figura kryesore në Europën e Bashkuar. Jo më kot në fjalimet e tij të fundit, ai shtjellon idenë e një Europe të Bashkuar ndryshe nga kjo që është deri më sot. Protagonizmi i tij, ideja për të qenë lider i BEsë për mua është i gabuar, sepse të gjithë liderët e vendeve europianë duhet të jenë komplementar. Nuk mund të jetë një njeri i vetëm që përcakton të ardhmen e BE-së.

Mendoni se “Jo”-ja e Macronit është e justifikuar? 

Në rastin konkret, refuzimi i Makronit është një “Jo”, e pa argumentuar. I dëgjova me vëmendje argumentet që ai renditi. Çështja e azilantëve nuk është ndonjë argument i madh. E njoh Francën mirë, e di që në rrugët e saj ka më shumë azilantë të vendeve të tjera sesa shqiptar. Ideja për azil nuk është një ide specifikisht shqiptare. Nga ana tjetër, as argumenti i islamofobisë nuk qëndron, sepse dihet se azilantët afrikanë, që zënë vendin kryesor në Francë, janë shumica myslimanë. Islamofobia në Shqipëri është një fenomen i sajuar, sepse Shqipëria vërtet që numerikisht ka shumicën e popullsisë myslimane, por ne nuk jemi ndonjë vend islamik i doktrinuar, përkundrazi jemi liberal. Madje, bashkëjetesa midis komuniteteve fetare në Shqipëri ka qenë shembullore. Dihet që paqen midis komuniteteve e vendos maxhoranca dhe myslimanët shqiptarë nuk kanë krijuar ndonjëherë probleme. Shqipëria gjatë gjithë jetës së saj shekullore, nuk ka asnjë dëshmi të ndonjë lufte fetare, ndërkohë që në Francë kanë ndodhur të tilla. Mjafton të përmendim “Natën e Shën Bartolomeut”, ku katolikët e protestantët u therën me njëri-tjetrin. Pra, refuzimi i Makronit ndodhi për shkak të mungesës së një perspektive historike. Kritikat që iu bënë Makronit lidhur me këtë çështje nga Kryeministri i Italisë, Cipras në Greqi etj., janë me vend.

A mund të ketë një perspektivë pas kësaj dhe për këtë, a duhet të ndryshojë edhe qëndrimi i palëve politike?

Në politikë nuk ka asgjë të pamundur. Edhe pse unë e quaj të padrejtë që Shqipërisë pas afro 30 vjetësh t’i refuzohet hapja e negociatave. Një padrejtësi e bërë jo ndaj klasës politike shqiptare, por ndaj popullit tonë. Është shumë e rëndësishme të theksoj se pavarësisht qëndrimeve ndërpolitike, e raporteve mes partive, ne duhet të kemi një vetëdije për faktin se jemi shqiptarë. Një vetëdije kombëtare. S’e kam kuptuar kurrë ngazëllimin e disa njerëzve për moshapjen e negociatave. Ky qëndrim më është dukur një paturpësi. Në vitin 1913, ne u copëtuam nga shtetet e Europës e diplomacia franceze ka qenë shumë negative ndaj Shqipërisë mbas Lidhjes Shqiptare të Prizrenit të vitit 1878. Ne sot jemi ende me kufijtë që u caktuan në Konferencën e Londrës, në ngjarjen që shënoi atë që sot quhet Shqipëria londineze. Kufij të ndarë në mënyrë të padrejtë, sepse më shumë se gjysma e tokave shqiptare, si në veri, ashtu edhe në jug, mbetën jashtë. Në këtë rast, është njësoj si unë të bëj me faj Ismail Qemalin e Luigj Gurakuqin për kufijtë, këta dy burra që vendosën Pavarësinë. A mund t’i fajësosh këta?! Nuk i fajëson dot. Pak a shumë në të njëjtën situatë jemi edhe sot. Në qoftë se Franca, në rastin konkret Makroni, dha një përgjigje refuzuese, nuk do të thotë që faji është i të gjithë shqiptarëve.

Si ndikon te Kosova moshapja e negociatave për Shqipërinë?

Sigurisht që refuzimi që iu bë Shqipërisë lidhet edhe me Kosovën. Është shteti më i ri në botë, që ende nuk është njohur nga të gjitha vendet. Kështu që, ndikon te çështja e njohjes. Kosova është shteti i dytë shqiptar, që së bashku me Shqipërinë përbëjnë faktorin e madh shqiptar në Ballkan e në Europë. Nëse nuk hapen negociatat për Shqipërinë, rrjedhimisht është dëmtuar një vend që ka ndikim të madh dhe është edhe zë për Kosovën. Nga ana tjetër, ky refuzim Shqipërisë iu bë edhe si pasojë e politikës tradicionale të Francës kundër shqiptarëve. Ka pasur një konkurrencë midis politikës gjermane, austro-hungareze dhe asaj sllave, për këtë arsye lindi edhe interesi për Shqipërinë. Në Janinë qe vetë konsulli hungarez Arn, që themeloi studimet shqiptare për albanologjinë. Kjo, sepse donte që një popull josllav të ishte si barrierë, si kundërvënie ndaj sllavëve, të cilët ishin në kontradiktë me Gjermaninë. Nga ana tjetër, Franca ka bërë të kundërtën, ka qenë gjithmonë me popujt sllavë, sepse i shikonte si aleatë edhe në konkurrencën apo kontradiktat që kishte me Gjermaninë. Kjo politikë gjeopolitike, që është gati 2-shekullore, i shfaq reflekset e saj edhe sot. Prandaj, “jo”-ja e Macronit ndihmon më shumë serbët, në aspektin e mungesës së përkrahjes së Shqipërisë dhe të Kosovës dhe krijon një ngërç të madh në Ballkan. Për këtë arsye, politika e BE-së, sidomos për integrimin e Ballkanit në BE, duhet të jetë më e hapur dhe më tolerante.

Ju thatë se ka rëndësi politika shqiptare, pasi ndikon drejtpërdrejt në të ardhmen e Kosovës, ç’mendoni për takimin Rama-Vuçiç-Zaev për mini-Shengenin Ballkanik?

Shengeni Ballkanik është një term përgjithësues, çka do të thotë se në Ballkan ka shumë shtete. Është Greqia, Rumania, Mali i Zi etj., pra si mund të flitet për Shengen Ballkanik me tri shtete, po të tjerat? Për mua ka qenë e gabuar nga ana e Kryeministrit Rama që mori pjesë me dy shtete, njëri prej të cilëve (Serbia) nuk është anëtar i NATO-s, ndërsa Maqedonia e Veriut është një shtet i përbërë nga dy etni: shqiptarët dhe maqedonasit. Ku është Mali i Zi, vend anëtar i NATO-s? Normalisht që dy apo tri shtetet anëtare të NATO-s, siç është edhe Greqia, mund të ishin një argument më shumë për këtë nismë. Por kjo nismë, e mbajtur në mënyrë të tillë, duket si një tendencë sovraniste… Tendenca të tilla janë përhapur shumë së fundmi në Europë. Tipike është rasti i Kryeministrit të Hungarisë, i cili kërkon një sovranitet më të madh sesa koncepti komplementar, që kemi në Europën e Bashkuar. Përpos këtyre, në të ashtuquajturin takim për “Shengenin Ballkanik” u mbajt një qëndrim kritik ndaj BE-së, ku kjo organizatë u sha nga Rama, Zaevi dhe Vuçiçi. Një qëndrim i tillë krijon një kontradiktë të panevojshme, që jo vetëm nuk e forcon perspektivën për në BE, por e minon atë.

Nga ana tjetër, pas refuzimit për hapjen e negociatave të Maqedonisë se Veriut dhe Shqipërisë, kemi dy qëndrime jo të ngjashme të krerëve të qeverive përkatëse. Zaevi merr përgjegjësinë mbi vete, ndërsa Rama e shkarkon atë te “problemet e brendshme” të Unionit Europian…

Kjo na nxjerr te situata që politika është qarkullim juridik. Në Maqedoninë e Veriut nuk ka hedhje mandatesh. Aty janë si opozita, si shumica e qeverisë. Për mua, gjesti i Zaevit është një gjest prej politikani të vërtetë. Kurse Rama, në të gjitha pseudoargumentimet që dha, duke theksuar se nuk jep dorëheqjen apo të bëjë zgjedhje të parakohshme, tregoi se nuk mendon si politikan vizionar, nuk mendon se ç’do të bëhet me të ardhmen e Shqipërisë. E ardhmja e Shqipërisë varet shumë nga rregullimi i këtij qarkullimi juridik e që kjo të bëhet funksionale në Shqipëri, duhet të ketë zgjedhje të parakohshme. Zgjedhje, të cilat duhet të jenë të dyfishta, si vendore ashtu edhe lokale. Kjo është e domosdoshme, pasi zgjedhjet lokale te ne qenë moniste, jopluraliste. Unë besoj se zgjedhjet e parakohshme te ne do të mbahen rreth muajit mars, kjo do të vijë si produkt i ndërhyrjes së ndërkombëtarëve. Ashtu siç ndërhynë në vitet ’97-1998 për situatën konfliktuale që u bë në Shqipëri, mendoj se do të shtrijë ndikimin e saj për zgjedhje të parakohshme. Kjo, edhe sepse pa zgjedhje nuk mund të ekzistojë as një e ardhme për Shqipërinë.

Ndërkohë që po flasim për zgjedhje, ndoshta jemi të ndërgjegjshëm edhe për një mungesë zgjedhjeje, pasi aktualisht sot kemi në Parlament figura pa një background, figura anonime, deri edhe analfabete… Si e shikoni këtë fakt?

Kjo ka ardhur si pasojë e ndryshimeve të kobshme të vitit 2008, si pasojë e listave ku kryetarët e partisë kanë të drejtën prej monarku të zgjedhin emrat. Po përgjegjësia më e madhe është e Partisë Socialiste, sepse ndërsa kishte mundësi të vendoste personalitete, ka vendosur njerëz anonimë që bëjnë të fortin e që janë idiotë nga pikëpamja kulturore. Asnjëri nga këta deputetë nuk është profilizuar në media, sepse s’ka folur, s’di se çfarë të thotë. Edhe shpikja e një gjoja opozite parlamentare nga listat, nuk është e drejtë nga pikëpamja logjike. Madje, është po aq e gabuar sa edhe heqja dorë në mënyrë masive nga titujt juridikë të deputetit që bëri opozita. Unë mendoj që kjo situatë e rëndë do t’i dëmtojë shumë partitë që bënë këtë gjest dhe jam i bindur që po nuk u ndërhy te ndryshimet e 2008-ës, vështirë se situata vizionare, nga asnjë nga këta politikanë për 30 vjet. Kanë qenë ligjërime politike të thashethemeve, të grindjeve provinciale. Politika shqiptare është provinciale në thelb, nuk ka vizion. Vizioni është kur flet në emër të kombit, të progresit europian e të njerëzimit, asnjëri nga këta deputetë nuk flet me këtë vizion. Së dyti, është e rëndësishme të theksoj se këta krerë partish nuk kanë arritur të krijojnë një konstelacion figurash në politikë që të kenë një lloj autoriteti, përkundrazi, ata janë të gjithë të klonuar. Janë ‘zombie’ të politikës. Por jo vetëm kaq, mua më habit fakti se si në administratën shtetërore nuk ka asnjë personalitet. Është skandaloze. Pa dyshim që mund të ketë më shumë femra se më parë, por mbi të gjitha është e rëndësishme të ketë personalitete femra. Kështu që, situata në të cilën gjendemi është shumë e vështirë të ndryshojë. Kjo kërkon një proces shumë të gjatë katarsisi.

Ndërkohë që jemi pothuajse në gjendje pritjeje, këta deputetë, shumica prej të cilëve siç ju thoni janë diletantë në politikë, kanë një kosto afatgjatë mbi taksapaguesit shqiptarë….

Unë mendoj se shqiptarët duhen parë si komb, jo si pjesë të ndara. Nëse flasim në këtë kontekst, shqiptarët e Kosovës kanë treguar nivel të lartë të moralit dy herë: një herë në vitin 1999 ku shumë djem edhe vajza braktisën punët dhe u bashkuan në UÇK për të luftuar. Shumë prej tyre edhe u vranë për lirinë e Kosovës. Kjo tregon nivel shumë të lartë moral. Së dyti, është hera e parë që për 20 vite, një forcë politike me djem dhe vajza të reja të pakompromentuar, por me vizion, arritën të fitojnë zgjedhjet. Kjo tregon se me moral mund të fitohen dhe zgjedhjet dhe pa moral mund të humbasësh. Nuk mund të bëhet Parlamenti me njerëz pa moral, por mund të bëhet një shtet me njerëz me moral. Fitorja e Albin Kurtit, që sipas meje është politikani më i ditur dhe më i pakorruptueshëm shqiptar, është një shenjë e mirë sepse në fund të fundit, edhe ai është shqiptar e ka ndikimin e vet edhe në Shqipëri dhe mund të jetë një referencë për ndryshime pozitive që njerëzit të besojnë se edhe te njerëzit me moral arrihet diçka… Unë nuk jam fatalist, unë mendoj që, qoftë edhe 5 veta, 5 ministra të zotë e të ndershëm mund ta ndryshojnë Shqipërinë.

A i kemi ne këta 5 veta që ju thoni? 

Unë mendoj se populli i ka 5 veta. Jam krejtësisht skeptik për tërë klasën politike, por s’jam pesimist në atë që në të ardhmen mund të ndryshojë diçka. A nuk ishte e korruptuar edhe klasa politike në Kosovë, si ka mundësi që pas 20 vitesh fiton një parti, e cila nuk është e korruptuar?

Konkretisht, nëse ndodh që Rama për një arsye apo për një tjetër të japë dorëheqjen/të largohet nga pushteti, a ka brenda PS-së anëtarë që mund ta zëvendësojnë?

Pikësëpari, Rama s’ka për ta dhënë dorëheqjen dhe për këtë jam absolutisht i sigurt, por le ta marrim në formë hipotetike, nëse ndodh. Nëse diçka e tillë do të ndodhte (çka unë se besoj aspak), të jeni të bindur se figura për të luajtur rolin e Kryeministrit ka mjaftueshëm brenda Partisë Socialiste, jo nga deputetët aktualë, por nga elektorati. Për sa u përket deputetëve, nuk besoj te asnjëri. Edhe ata, që herë pas here shfaqen si kundërshtarë të Ramës, nuk kanë ndonjë perspektivë, sepse kanë limitet e tyre. Për shembull, janë 2-3 kandidatura si Bushati apo Xhafaj, por mundësitë e tyre janë të limituara sepse pjesa më e madhe e forumeve të PS-së është caktuar nga vetë Rama. Edhe pse unë s’kam besim tek asnjë nga deputetët e Partisë Socialiste, nuk duhet të harrojmë se kjo parti ka një elektorat gjigant, ku ka shumë njerëz që mund të luanin rolin e Kryeministrit. Njerëz me integritet e kulturë. Mirëpo, po flasim në mënyrë hipotetike, pasi unë jam i bindur se s’do të ketë vakum, nuk ekziston një formulë e tillë. Duhet kuptuar se nuk ka asnjeri të pazëvendësueshëm, kulti i moszëvendësimit, i ekskluzivitetit është një kult i gabuar. Kulti se kemi këtë Kryeministër e s’mund të kemi një tjetër, është i pakuptimtë. Pa dyshim që Rama është i zëvendësueshëm, të gjithë ne jemi të tillë. Por e gjitha kjo është hipotetike, se ai nuk do ta japë dorëheqjen. Unë siç thashë, mendoj se në muajin mars do të bëhen zgjedhje të parakohshme, në të cilat ai do të hyjë si kryetar partie. Sepse ne jemi në një situatë të tillë ligjore, ku të jesh Kryeministër duhet të jesh kryetar partie. Diçka e tillë nuk është e drejtë. Në Statutin e Partisë, në kohën e Nanos, edhe pse ai ishte kryetar i PS-së, Kryeministër bëri Metën dhe Majkon. Mirëpo, në ndryshimin e Statutit i kanë rregulluar punët në mënyrë të tillë që, kryetari i partisë të bëhet edhe Kryeministër. I kanë limituar kështu mundësitë, ndaj ai s’ka për ta dhënë dorëheqjen.

Pas “shfaqjeve” të fundit nga deputetët e përkohshëm të Parlamentit, mendoni se duhen vendosur disa kritere bazike për përfaqësuesit e popullit? 

Patjetër, jo vetëm kriteret morale që janë kryesore, por edhe kriteret e diturisë, të vetëdijes humane. Përpos këtyre, është shumë e rëndësishme që këta deputetë të kenë edhe njohuri bazike juridike. Pasi ata janë personat që vendosin ligjet e këtij vendi. Si mund të bëhesh ligjvënës nëse nuk ke asnjë përvojë bazike juridike?! Pra, duhet të jenë figura përfaqësuese, me kontribut në fushat përkatëse, juristë, ekonomistë etj., individë që të kenë një vizion që mund të përgjithësohet në Parlament përmes votimit të ligjeve.

Deputetë analfabetë, të tjerë që nuk respektojnë kodin e sjelljes (të veshjes), që kanë një prezantim në publik shpesh edhe vulgar… A duhet të ishin marrë masa ndaj tyre?

Kush do të marrë masa? Ky është një Parlament skandaloz. Po mund të ketë dhe të tjerë që mund të vishen me kollare, po janë po aq keq. Konceptualisht, deputetët e Parlamentit të Shqipërisë janë të prapambetur. Ajo që më tmerron është se kjo prapambetje reflektohet edhe te deputetët e PS-së. Si ka mundësi që ndër deputetët e PS-së, ku ka edhe disa individë të shkolluar, të mos ketë profile autonome. Deputetë që shfaqin haptazi idetë, kundërshtitë e tyre. Është për të ardhur keq që janë të gjithë kaq të bindur dhe të klonuar. A do të jetë Parlamenti që do vijë më i mirë? Vështirë të thuhet, pasja e një Parlamenti adekuat është një proces që kërkon kohë…

Palmer për REL: Përmes ekonomisë, deri te marrëveshja përfundimtare

Amra Zejneli-Loxha

Përfaqësuesi i posaçëm i Departamentit të Shtetit për Ballkanin Perëndimor, Matthew Palmer, në një intervistë për Radion Evropa e Lirë thotë se mundësitë e reja ekonomike dhe investimet e huaja në Kosovë dhe Serbi, mund ta bëjnë më të lehtë arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare ndërmjet dy vendeve. Ai shtoi se Richard Grenell, i dërguari Special presidencial i SHBA-së për bisedimet e paqes në Kosovë dhe Serbi, është në pozitën më të mirë për ta bërë këtë. Sipas Palmerit, qëllimi i SHBA-së është që thelbi i marrëveshjes tëjetë njohja reciproke, duke kujtuar se procesi i dialogut ështe i destinuar për kompromis.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Palmer, kjo është hera e parë që ju po vizitoni Kosovën pasi ky shtet ka mbajtur zgjedhjet parlamentare. Si e shihni ju si përfaqësues i Shteteve të Bashkuara, rezultatin e këtyre zgjedhjeve?

Matthew Palmer: Shtetet e Bashkuara janë më pak të interesuara për rezultatin e zgjedhjeve krahasuar me vetë procesin. Nëse shikoni procesin, mendoj se duhet ta konsideroni si jashtëzakonisht të suksesshëm. Kosova ka mundësi që është hapësira demokratike më aktive në Ballkanin Perëndimor, tani për tani.

Ne kemi pasur zgjedhje më 6 tetor. Askush nuk ka pasur dijeni se kush do të fitojë. Partitë kanë garuar në bazë të ideve, mediat kanë qenë duke sfiduar udhëheqësinë politike, ata kanë garuar në hapësirat mediale, sërish në baza idesh. Sjellja aktuale në zgjedhje ka qenë goxha e mirë. Pra, duke shikuar nga ajo perspektivë, pra se çfarë thonë zgjedhjet për demokracinë e Kosovës, mendoj se përbën rrëfim të mirë. Sa i përket rezultatit, mesazhi për mua, mesazhi për ne, ka qenë se publiku në Kosovë ka kërkuar që të shohë ndryshim. Dhe ata kanë votuar për ndryshim. Unë besoj se qeveria që po parashikohet, liderët e partive që janë ngjitur më së larti më 6 tetor, e kanë kuptuar këtë mesazh.

Radio Evropa e Lirë: Bisedimet për qeverinë e ardhshme janë duke vazhduar në mes të partive që tashmë udhëheqin, Lëvizja Vetëvendosje dhe Lidhja Demokratike e Kosovës, dhe siç thonë ato, një marrëveshje politike përfundimtare për formim të qeverisë, mund të arrihet pas certifikimit të rezultateve. Sipas jush, cilët duhet të jenë hapat e parë të qeverisë së re?

Matthew Palmer: Mendoj se qeveria e re duhet të përcaktojë natyrën e programit të saj. E di se prioritet i liderëve të këtyre dy partive është, siç janë shprehur ata, agjenda e tyre e brendshme, luftimi i korrupsionit, përballja me krim të organizuar, promovimi i transparencës dhe qeverisjes së mirë. Kjo është agjendë, të cilën Shtetet e Bashkuara e mbështesin aktivisht dhe fuqishëm. Në të njëjtën kohë ne shpresojmë se qeveria e re do të lëvizë në baza urgjente, për të identifikuar një rrugë mbrapa për kthim në dialog me Serbinë, që të kthehet në negociata dhe të punojë në mënyrë paralele për të arritur një marrëveshje të plotë për normalizim të marrëdhënieve në mes të Kosovës dhe Serbisë. Ne besojmë se këto dy agjenda, e brendshme dhe ndërkombëtare janë përmbushëse të njëra-tjetrës dhe jo konkurrente.

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni liderin e Vetëvendosjes, Albin Kurti, si kryeministër të mundshëm të Kosovës. A e shohin Shtetet e Bashkuara atë si partner?

Përfaqësues i posaçëm i Shteteve të Bashkuara për Ballkanin Perëndimor, Matthew Palmer.

Matthew Palmer: Sigurisht, ajo është shpresa dhe pritja jonë. Kjo do të jetë hera e parë që Vetëvendosje do të jetë në qeverisje. Kjo do të jetë hera e parë që Kurti do të jetë në pozitë publike, nëse gjërat shkojnë ashtu si presin të gjithë. Ne do ta shohim atë si kryeministër, në rast se ai arrin ta fitojë këtë pozitë për veten dhe partinë e tij. Ne presim që ai të jetë një partner i mirë dhe i fuqishëm i Shteteve të Bashkuara, sa i përket adresimit të sfidave të brendshme këtu në Kosovë, në promovimin e qeverisjes së mirë dhe llogaridhënies, në promovimin e rritjes ekonomike, mirëpo po ashtu edhe në punën në mbështetje të një marrëveshjeje me Beogradin për normalizim të plotë të marrëdhënieve. Pra, ne shpresojmë dhe presim që edhe kjo gjë të jetë prioritet i qeverisë së re.

Radio Evropa e Lirë: Albin Kurti, si një kryeministër i ri i mundshëm, ka deklaruar se ai nuk e sheh Listën Serbe si partner në formimin e qeverisë, duke e konsideruar atë një dorë të zgjatur të Serbisë në Kosovë. Ai tha se do të preferonte të përfshijë përfaqësues politikë të komunitetit serb që e kanë pranuar pavarësinë e Kosovës. Si e komentoni atë?

Matthew Palmer: Mendoj se Lista Serbe është një parti e krijuar nga komuniteti serb për të përfaqësuar interesat e saj në politikën e Kosovës. Do të ishte thelbësore që qeveria të përfshijë dhe të punojë me ta, dhe të pranojë rolin e tyre kushtetues në politikën e Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Si i shikoni përfaqësuesit e tjerë serbë?

Matthew Palmer: Unë mendoj se ka vend që qeveria të angazhohet gjerësisht me më shumë aktorë në këtë proces.

Radio Evropa e Lirë: Disa javë më parë, përfaqësuesit e koalicionit të mundshëm qeveritar kanë thënë se synojnë të largojnë taksën e vendosur në importet e Serbisë, që është konsideruar pengesë për dialogun Kosovë-Serbi, dhe ta zëvendësojnë këtë masë me politikën e “reciprocitetit të plotë”, që nënkupton se Kosova do të marrë hapa reciprokë, bazuar në sjelljen e Serbisë. Si e shihni ju këtë politikë të propozuar? A mund ta mbështesë Qeveria amerikane?

Matthew Palmer: Ne, natyrisht, se do të mbështesnim heqjen apo pezullimin e tarifave në baza urgjente. Ne iu kemi kërkuar këtë gjë partnerëve tanë në Kosovë tash e një kohë dhe jemi dëshpëruar nga mosgatishmëria e Kosovës për të marrë një vendim të tillë. Sa i përket reciprocitetit, kjo mua më tingëllon si diçka që mund të negociohet me Beogradin në tavolinë. Prandaj, unë shpresoj se qeveria e Kosovës, autoritetet e Kosovës mund ta gjejnë një rrugë për t’iu kthyer negociatave dhe më pas përmes atij procesi të adresojnë sfidat që kufizojnë apo zvogëlojnë mundësinë e qytetarëve të Kosovës dhe atyre të Serbisë në bërjen e tregtisë dhe biznesit, lirshëm me njëri-tjetrin.

Radio Evropa e Lirë: Gjatë diskutimit me studentë, ju thatë se jeni takuar me zotin Kurti dy ditë më parë në Shkup. A keni marrë ndonjë premtim apo ndonjë shenjë, a keni parë që zoti Kurti, në rast se bëhet kryeministër, do ta heqë tarifën dhe do t’iu kthehet negociatave?

Matthew Palmer: Nuk dua të flas në emër të zotit Kurti, mirëpo do të flas në emër të Shteteve të Bashkuara dhe ne do të dëshironin të shihnim Qeverinë e re rë Kosovës, duke përqafuar si politikë apo si strategji, lëvizjen përpara në drejtim të pajtimit me Serbinë.

Radio Evropa e Lirë: Kë e shihni në krye të negociatave në dialog me Serbinë? Kryeministrin apo Presidentin? Ju tani vonë keni thënë në një seancë në Senat se presidenti serb, Aleksandar Vuçiq dhe presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi janë të gatshëm për të negociuar një marrëveshje.

Matthew Palmer: Kjo vendim i takon Kosovës, si dëshiron të bashkëpunojë. Kosova duhet të krijojë një rrugë për t’u kthyer në negociata, për të përcaktuar për veten, rrugën se si dëshiron të përfaqësohet, ndonëse duhet ta çojnë përpara në dialog një person apo ekip që ka fuqi dhe autoritet dhe mund të negociojë me këdo që vendos përpara Serbia në atë proces. Më pas duhet të vendosë edhe për substancën e negociatave, çfarë dëshiron të sigurojë Kosova përmes këtyre negociatave?

Radio Evropa e Lirë: A mbështesin Shtetet e Bashkuara deklaratën që ka bërë Kurti rreth asaj se do të përcaktojë parimet para se të kthehet në tavolinën e negociatave? A është e nevojshme një gjë e tillë?

Matthew Palmer: Sërish, Kosova duhet të vendosë vetë si dëshiron t’iu qaset këtyre negociatave. Mirëpo për mua nuk është e qartë nëse diskutimet për parime kanë të bëjnë me parime që Kosova të vendosë vetë apo për parime që Kosova duhet t’i negociojë me Serbinë. Nëse është kjo e fundit, rruga e vetme për ta arritur këtë gjë është kthimi i sërishëm në këtë proces, sërish në tavolinën e negociatave për të biseduar me Beogradin rreth parametrave të negociatave. Nëse ka të bëjë me negociim të parimeve në mesin e përfaqësuesve të institucioneve të Kosovës apo mes partive politike, atëherë kjo më shumë duket si shpërqendrim, nga nevoja e kthimit të bashkëpunimit me Beogradin.

Radio Evropa e Lirë: Është thënë se Qeveria amerikane mund të ketë një plan ekonomik për Kosovën dhe Serbinë, për të inkurajuar një marrëveshje politike duke ofruar stimuj ekonomik për të dyja palët. Gjatë një seance dëgjimore në Senat, ju keni përmendur se përmes këtij plani ekonomik, së bashku me angazhimin politik, ju do t’i ndihmoni palët që të gjejnë një marrëveshje të qëndrueshme mes vete. A mund të na sqaroni më shumë se për çfarë stimujsh ekonomikë dhe tregtarë bëhet fjalë?

Matthew Palmer: Mënyra se si ne e shohim këtë, dhe mendoj se ambasadori Grenell ka qenë i qartë në këtë pikë, është se janë bizneset amerikane dhe evropiane që do të ishin të gatshme të investonin në Kosovë dhe Serbi, të cilat hezitojnë ta bëjnë këtë gjë për shkak të mungesës së sigurisë. Klima politike është e tillë që i pamundëson investimet ndërkombëtare në këto dy vende. Pra, a mund të identifikojmë ne biznese që janë të gatshme që nën rrethanat e duhura, me përparim drejt zgjidhjeve, të sjellin para dhe investime të huaja, në Kosovë dhe Serbi duke krijuar vende pune, mundësi ekonomike, të kontribuojnë në rritjen ekonomike, mbi bazën e një përparimi në këtë marrëdhënie. Kjo është ideja?! Mendoj se askush nuk është në pozitë më të mirë ta adresojë këtë sesa ambasadori Richard Grenell.

Radio Evropa e Lirë: Ndërkohë, presidenti serb, Aleksandar Vuçiq, po e përsërit ftesën e tij ndaj kompanisë gjermane “Volkswagen” për të hapur një fabrikë në Serbi. A mundet që kompania “Volkswagen” të jetë një shans ekonomik për Serbinë, por edhe për Kosovën?

Matthew Palmer: Nuk jam në gjendje të parashikoj se cilat ujdi, stimuj apo mundësi investuese mund të paraqiten. Por, sigurisht kompani të rëndësishme amerikane dhe evropiane, janë investitorë potencialë në të dyja ekonomitë.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se këto investime do të bëhen pas arritjes së mundshme të marrëveshjes mes Kosovës dhe Serbisë apo paralelisht me bisedimet për marrëveshjen?

Matthew Palmer: Mendoj se paralelisht. Vetë akti i krijimit të stimujveekonomik do të lehtësonte arritjen e një marrëveshjeje në nivel politik. Por natyrisht, me një sens urgjence, të identifikohen shpejt disa nga këto biznese dhe mundësi tregtare, dhe t’i përdorni ato si një shtytës në këtë proces politik.

Radio Evropa e Lirë: Ju keni thënë se presidenti Vuçiq është i gatshëm të negociojë marrëveshje duke marrë parasysh se SHBA-ja dëshiron njohje të ndërsjellë mes dy vendeve, si zgjidhje përfundimtare. A do të thotë kjo se Vuçiq është i gatshëm të njohë Kosovën, dhe me çfarë çmimi?

Matthew Palmer: Nuk më përket mua të vendos. Këto janë negociata. Nuk mund t’ju them se ku do të arrijnë palët me këto negociata. Por, unë mund t’ju them me siguri se qëllimi ynë, çfarë ne dëshirojmë të shohim si rezultat përmes këtij procesi të dialogut, është një marrëveshje që në thelbin e saj ka njohjen e ndërsjellë. Kjo është ajo çfarë do të hapte rrugën evropiane për Kosovën dhe Serbinë.

Radio Evropa e Lirë: Në çfarë niveli prisni fleksibilitet nga Kosova për të arritur marrëveshje me Serbinë?

Matthew Palmer: Sërish, i takon Kosovës të caktojë parametrat e saj të angazhimit. Unë nuk mund të përmend numra, shembull shtatë nivele. Kjo nuk është mënyra sesi funksionon. Por, do të kërkoj kreativitet, do të kërkoj vullnet politik dhe përkushtim për të bërë kompromis. Dhe, Kosovës nuk po i kërkohet që vetëm të japë në këtë proces, ajo gjithashtu do të fitojë nga ky proces, pra do të avancojë dhe mbrojë interesat e saj. Kjo është natyra e negociatave, e dialogut. Ky proces ka në thelb kompromisin.

Radio Evropa e Lirë: A mundet që SHBA-ja të pranojë një zgjidhje që fuqizon një entitet serb brenda Kosovës?

Matthew Palmer: Nuk e kam të qartë se çfarë po mendoni me “fuqizimin” e entitetin serb. Mendoj se në këtë aspekt ka vend për të menduar në mënyrë kreative. Tashmë ka pasur një punë kreative sa i përket idesë së Asociacionit të komunave serbe. Mendoj se duhet bërë më shumë punë në atë drejtim. Por, ekzistojnë shumë mundësi për palët që të gjejnë një rrugë përpara që respekton dhe reflekton interesin e Kosovës dhe të Serbisë, po ashtu. Askush nuk duhet të humbasë në këtë proces. Të dyja palët mund të fitojnë më shumë sesa të humbin.

Radio Evropa e Lirë: Sa i përket Asociacionit, ne jemi të vetëdijshëm se Serbia më përpara do ta dëshironte atë më shumë si organizatë me kompetenca ekzekutive, sesa ashtu siç ka vendosur Gjykatat Kushtetuese e Kosovës?

Matthew Palmer: Ka shumë punë për t’u bërë. Por, unë nuk do ta negocioj marrëveshjen mbi bazën e njërës apo tjetrës palë. Unë do ta mbështes procesin, të punoj me palët që t’i ndihmoj ato të arrijnë marrëveshje, të cilën ato mund ta adaptojnë dhe përvetësojnë si të tyren.

Radio Evropa e Lirë: Duke parë dështimin e BE-së për të filluar negociatat e pranimit me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, a besoni se një dështim i tillë ndikon në mundësinë e një marrëveshjeje midis Kosovës dhe Serbisë, pasi që “anëtarësimi në BE” shihej si një karotë e rëndësishme për të detyruar palët të arrijnë një zgjidhje politike?

Matthew Palmer: Sigurisht, mendoj se është një mesazh thellësisht negativ për të gjithë rajonin. Unë mendoj se është dërguar mesazh negativ jo vetëm për Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, por gjithashtu krijon një atmosferë negative për procesin e dialogut. Dështimi i Këshillit Evropian për të arritur një kompromis është thellësisht për të ardhur keq, dhe unë besoj se e rikthen procesin dhe dërgon mesazhe negative nga të dyja palët. Por, palët duhet të shkojnë përtej kësaj. Është në interesin e tyre më të mirë për ta bërë këtë, dhe besoj se Këshilli Evropian do të gjejë një mënyrë për të ecur përpara, si për Maqedoninë Veriore ashtu edhe për Shqipërinë, dhe se ata përsëri do të përqendrohen në perspektivën evropiane të të gjithë rajonit.

Përgatitën: Krenare Cubolli
Kestrin Kumnova

Në “Real Story” ish-diplomati i parë i SHBA në Shqipëri, flet për integrimin, Reformën në Drejtësi dhe rrezikun rus (E plotë)

Diplomati i parë amerikan në Shqipëri pas rënies së komunizmit, Christofer Hill ka rrëfyer ekskluzivisht në Real Story të Sokol Ballës disa të vërteta të forta për Shqipërinë në rrugëtimin e saj 30-vjeçar, i cili paralajmëroi edhe nga se duhet të shqetësohet vendi ynë, ku çështja kryesore mbetet influenca ruse.

 

“Duhet të jeni vigjilentë dhe të shqetësuar për Rusinë”, ka paralajmëruar Hill në intervistën me gazetarin Sokol Balla, ku tregoi edhe disa të vërteta për burgosjen e Nanos, Pavarësinë e Kosovës, ndërsa jep këndvështrimin e tij për reformën në drejtësi hapjen e negociatave me BE-në. Në intervistën për gazetarin Balla, ai ka rrëfyer edhe një plagë të Shqipërisë, sesi u krijuan skemat piramidale në Shqipëri, duke e lidhur ngushtë atë me shkeljen nga vendi ynë të embargos me Jugosllavinë.

“Nëse shihni me kujdes se si funksiononin ato skema piramidale, jepnin para që ishin këtu për shkak të kontrabandës së naftës dhe pas arritjes së paqes nuk ishte më nevoja për kontrabandë dhe skema piramidale kaloi në kolaps, duke shkaktuar që shumë njerëz të humbnin para”, ka deklaruar ish-ambasadori i parë i SHBA në Tiranë.

Sokol Balla: Zoti Hill shumë faleminderit që jeni në programin tim.

Christopher  Hill: Faleminderit ju, është kënaqësi të jem këtu.

SB: Cili është qëllimi i vizitës këtë herë?

CH: U ftova nga kjo organizatë ndërkombëtare që të jem pjesë e kësaj konference mbi “Paqen dhe Sigurinë” këtu në Ballkan. Ishte një mundësi për të ardhur dhe jam shumë i lumtur që jam këtu.

SB: Sa e ndryshme është Shqipëria që ju shihni sot, me Shqipërinë që ju keni parë në vitin 1991, mos gaboj?

CH: Po, ishte viti 1991. Nuk mund të gjykoj të gjithë Shqipërinë, por nga ajo që pashë në Tiranë, mund t’ju them me bindje ndryshimet e Tiranës së sotme dhe Tiranës 28 vite më parë. Ka shumë ndryshime.

SB: Ju ishit zyrtari i parë i SHBA që erdhët në Shqipëri, pasi ne rivendosëm marrëdhëniet diplomatike. E saktë?

CH: E saktë. Isha diplomati i parë i caktuar këtu. Kishim disa njerëz të përkohshëm, por unë isha i pari person i caktuar. Cilat ishin ndryshimet? Së pari ne nuk kishim një ambasadë, ambasada jonë ishte përdorur nga Italia, kështu që kishim dy dhoma në “Hotel Dajti”, dhoma 205 dhe 206. Punuam në Hotel Dajti për gati 3 muaj, deri në tetor 1991, kur ngritëm flamurin amerikan mbi ambasadën tonë dhe filluam punë. Ato ishin kohë të vështira, shumë të vështira. Kishte shumë probleme me energjinë elektrike, uji…

SB: Probleme sigurie?

CH: Probleme sigurie. Ishte disi e rrezikshme të ecje në rrugë natën, sepse nuk kishte drita dhe ndonjëherë kapakët e pusetave vidheshin dhe pa drita, mund të bije në gropë. Ishte e rrezikshme në fakt.

SB: Dhe pastaj gjëja e parë me të cilën ju u përballët ishte opozita e re…

CH: Në fakt, gjëja e parë ishte që me vënien në punë të ambasadës sonë, të ndihmonim Shqipërinë. Shqipëria kishte nevojë për ndihmë kudo. Përfshi ushqim e çdo gjë tjetër. Ne e bëmë atë. Padyshim ishin zgjedhjet që u zhvilluan në mars 1992 dhe problemi ishte që të përpiqeshim të qëndronim jashtë dhe jo të sugjeronim kë kishim të parapëlqyer, por që procesi të ecte përpara.

SB: Por ishte e vështirë, sepse Ambasadori Ryerson që erdhi u përfshi në zgjedhje dhe më parë ishte edhe vizita e Sekretarit të Shtetit Baker, e cila në fakt ishte një ngjarje e madhe dhe të cilën edhe sot ne e cilësojmë një pikë kthese…

CH: Ajo ishte një nga ngjarjet më të jashtëzakonshme që unë kam parë në karrierën time në shërbimin e jashtëm. Ishte pikërisht këtu, në sheshin Skënderbej dhe ishin 500 000 njerëz. Ishte e paharrueshme. Por më pas çështja ishte të merreshim me pritshmëritë e shqiptarëve ndaj SHBA dhe jo që ata të ishin të zhgënjyer, por të ishin realistë se çfarë mund të bëhej.

SB: Çfarë ndodhi nga 1992, kur këtu gjërat ndryshuan ku Partia Demokratike erdhi në pushtet dhe pastaj ju kishit 1 apo 2 vite në Shqipëri. Dhe më pas pamë një ish-kryeministër të shkonte në burg, nga ish-partia komuniste dhe papritur emri i Christopher Hill doli në skenë. Zoti Nano ju akuzoi që ju ishit direkt i përfshirë në burgosjen e tij.

CH: Ju siguroj që unë nuk kam qenë as direkt, as indirekt dhe në asnjë formë, në burgosjen e tij apo të asnjë tjetri. I kishim duart e zëna, duke u marrë me çështje tërësisht diplomatike. Por kur proceset demokratike ecin përpara, kur ka zgjedhje, ka një konkurrencë të ashpër mes shqiptarëve dhe në atë konkurrencë shume gjëra mund të thuhen.

SB: Partia Demokratike konsiderohej si një investim amerikan. Cila është e vërteta?

CH: Nuk ishte investimi ynë. Lidershipi i saj, nën Sali Berishën, i parapriu ardhjes sonë. Më kujtohet që kur ishte një mbledhje me opozitën, më kujtohet që një numër i tyre ishin aty, përfshi Berishën dhe Baker, ai ishte shumë të impresionuar nga kjo opozitë. Por sinqerisht ishte detyrë e opozitës që të ftonte shqiptarët dhe në një farë mënyre ata e bënë, duke thënë “Amerika është me ne”.

SB: Ambasadori Amerikan ishte pjesë e fushatës në atë kohë, pjesë e mitingjeve politike të opozitës…

CH: Nuk jam shumë i sigurt nëse është një qasje e drejtë ndaj ambasadorit. Ai u përpoq që të qëndronte jashtë asaj, por ndonjëherë ishte e vështirë, duke qenë në një takim me politikanë dhe njerëzit i drejtoheshin duke i thënë: A mund të thoni disa fjalë. Dhe ai deklaronte që jam shumë i lumtur që jam në Shqipëri mes shqiptarëve dhe ajo merrej si një miratim. Miratim politik.

SB: Unë ende e mbaj mend atë me dy gishtat lart…

CH: Po, e vërtetë. Unë gjithmonë jam munduar të mbaj pesë gishtat lart.

SB: Më pas, në kohën kur ne menduam që gjërat po shkonin për mirë, gjërat po shkonin keq dhe ne pamë përplasjen e parë mes asaj se çfarë Amerika kërkonte nga Shqipëria dhe çfarë qeveria shqiptare bënte. Pse? Pse ishte kjo periudhë problematike mes qeverisjes së parë demokratike dhe SHBA? Veçanërisht pas 1995-1996?

CH: Ajo ishte pas periudhës time këtu. Unë u largova nga Shqipëria për të drejtuar zyrën e Ballkanit në Departamentin e Shtetit. Punova me ambasadorin Holbrooke dhe ne merreshim me Bosnjën shumicën e kohës. Më vonë shkova në Maqedoni, në vitin 1996, për të qenë ambasador atje dhe gjatë asaj kohe mu kërkua që të merresha me çështjen e Kosovës. Mendoj që çështja e Kosovës kishte disa degëzime të mëdha me situatën këtu në Shqipëri. Ishte shumë kohë e vështirë për Shqipërinë, sidomos me disa nga sanksionet kundër Serbisë, ku serbët përpiqeshin t’i shmangnin ato, duke sjellë benzinë, nëpërmjet vendeve si Shqipëria. Ishte një kohë e vështirë për Shqipërinë.

SB: President Berisha tha më vonë, që ai e lejoi atë të ndodhte, pasi në të kundërt njerëzit në Kosovë do të vuanin nga uria.

CH: Mendoj që ishte një situatë që i shkaktoi shumë tendosje institucioneve shtetërore. Sepse kur ti ke njerëz që duhet të ndalojnë kontrabandën, ata duhet ta bëjnë atë. Ishte një kohë shumë e vështirë për Shqipërinë që të ecte përpara si demokraci, por mendoj që Shqipëria eci përpara.

SB: Duke thënë që situata në Kosovë pati degëzime në Shqipëri, mos po thoni që ajo që ndodhi në Shqipëri mes ‘97-‘99 kishte të bënte dhe me situatën në Kosovë?

CH: Them që kishte të bënte me situatën në Kosovë, sepse ajo që ndodhi ishte ajo që u quajt “skema piramidale” këtu. Por nëse shihni me kujdes se si funksiononin ato skema piramidale, jepnin para që ishin këtu për shkak të kontrabandës së naftës dhe pas arritjes së paqes nuk ishte më nevoja për kontrabandë dhe skema piramidale kaloi në kolaps, duke shkaktuar që shumë njerëz të humbnin para.

SB: Kjo është hera e parë që dëgjohet një gjë e tillë, veçanërisht e thënë nga një zyrtar i SHBA-ve në atë kohë, që paratë e kontrabandës ishin baza e piramidës?

CH: Fillimi, po!

SB: Dhe më pas doli nga kontrolli…

CH: Po, dhe njerëzit që ishin të fundit që kishin futur para, dolën që ishin humbësit më të mëdhenj.

SB: Më pas ju mbaj mend ju, kur u kthyet në Ballkan, në Shkup…

CH: Isha në Shkup nga 1996-1999 dhe gjatë asaj kohe isha dhe Negociatori i SHBA në Kosovë, duke u marrë me Milosheviçin, Rugovën, Thaçin dhe gjithë ata njerëz.

SB: Çfarë mbani mend nga ajo kohë?

CH: Kohë shumë e vështirë, sepse unë po përpiqesha të shisja diçka, që askush nuk e donte. Po përpiqesha të shisja një marrëveshje autonomie, për të cilën shqiptarët e Kosovës thoshin që ishte shumë pak dhe serbët thoshin që ishte shumë. Ishte shumë e vështirë të shisje diçka që askush nuk donte ta blinte.

SB: Çfarë e ndryshoi qëndrimin e SHBA mbi atë çështje? Çfarë e çoi nga një autonomi në një pavarësi të plotë?

CH: Mendoj ajo se çfarë ndodhi ishte që SHBA dhe unë, e shpërndamë këtë marrëveshje në një vend të quajtur Rambuje. Serbët e refuzuan dhe kosovarët e pranuan. Ata e pranuan propozimin tonë, serbët e refuzuan dhe një luftë nisi mbi të. Në atë pikë, kur lufta fillon, është e vështirë të kthehesh pas tek autonomia dhe ne për shkak të situatës që po zhvillohej, për shkak të të gjithë krizës në atë kohë, ishte e qartë që Kosova do të shkonte drejt pavarësisë. Asnjë nga vendet e BE nuk e pranoi atë, madje sërish kemi 5 vende që nuk e pranojnë. Por një gjë ishte, që shqiptarët ishin të arsyeshëm, ndërsa serbët nuk ishin dhe kjo ishte kosto.

SB: Gjithashtu mbaj mend, me korrigjoni nëse jam gabim, që qëlluan mbi ambasadën amerikane në Shkup.

CH: Kur lufta nisi, ne kishim disa vizitorë të paftuar, të cilët u mblodhën përpara ambasadës sonë, disa mijëra dhe i vunë zjarrin makinave tona, dogjën disa nga banesat pranë ambasadës. Ata morën shtizën e flamurit tonë dhe si në skenat e mesjetës, u përpoqën që përmes saj të hynin brenda në derën kryesore të ambasadës. Unë isha aty bashkë me 41 punonjës të ambasadës, amerikanë dhe maqedonas dhe na u desh që të prisnim për ndihmë nga ushtria. Ishte një ditë e gjatë.

SB: Ndoshta vetëm në Athinë, përjashtuar Lindjen e Mesme, unë kam parë skena të ngjashme kundër ambasadave amerikane…

CH: Në Kinë ka ndodhur. Por në atë ngjarje ne ishim të gjithë brenda dhe ishim të shqetësuar se nëse do lejonim godinën kryesore të digjej, ne nuk do kishim më oksigjen për të marrë frymë. Ishte një pasdite shumë e gjatë.

SB: Më kujton pak a shumë çfarë ndodhi vite më pas në ambasadën kur humbi jetën dhe ambasadori juaj.

CH: Po, e saktë. Por ajo çfarë i thashë stafit ishte që ne mund të gjenim mundësinë që të qëndronim, kështu që i kërkuam Qeverisë së Maqedonisë të mbyllte rrugën përpara ambasadës sonë, shtuam rojet, shtuam marinsat dhe asnjëherë nuk e mbyllëm ambasadën, ne qëndruam.

SB: Ju keni shërbyer në Shqipëri, në Kosovë, në Maqedoni. Mendoj që ky është dhe fillimi i të kuptuarit që shqiptarët janë miqtë tuaj më të afërt në Rajon?

CH: Kam kaluar shumë kohë me shqiptarët, mos harroni dhe Nju Jorkun…

SB: Dhe tani ju ktheheni, gjërat kanë ndryshuar dhe sot kemi një Maqedoni tjetër. Ose më saktë, një tjetër shtet. Kemi një Maqedoni të Veriut.

CH: Nuk jam mësuar të them Maqedonia e Veriut, them Maqedonia, por më duhet ta mësoj veten që ka ndryshuar. Besoj që të gjithë vendet, Shqipëria, Maqedonia e Veriut fatin e tyre e kanë që të jenë plotësisht të angazhuar në rrugën euro-atlantike, janë në NATO dhe nuk kam asnjë dyshim që do të jenë edhe në BE.

SB: Jeni i sigurt për të fundit?

CH: Jam i sigurt për të fundit. E di që ka qenë frustruese dhe e vështirë për njerëzit në ditët dhe javët e fundit, por mendoj që frustrimi dhe irritimi nuk janë një zëvendësues i mirë politik. Ajo që mendoj se Shqipëria duhet të bëjë, është që të punojnë bashkë për të çuar procesin përpara, sepse ju e dini që do të shihet përsëri në 2020. Nuk është një JO finale.

SB: Ne e shohim në një mënyrë më skeptike, sepse Franca e sotme nuk është më Franca e djeshme dhe Franca e fillimit të shekullit XX, ku skenarin më të mirë ata as na konsideronin…

CH: Nëse shikoni se në çfarë rruge po shkon Bashkimi Evropian dhe se çfarë Franca po kalon, janë çaste shumë të vështira për BE. Kjo çështja e BREXIT i ka përfshirë të gjithë. Çështja e refugjatëve nga Siria dhe Afrika e Veriut është një problem i madh, veçanërisht për Francën. Nuk jam i habitur nga Franca në kuptimin që ata mendojnë se po shkojmë shumë shpejt, por nuk do ta merrja këtë si një vendim historik. Është diçka që ata janë të mbingarkuar nga këto faktorët e tjerë. Ne kemi parë shumë politikanë evropianë që duan që të përfundojë kjo punë dhe të sjellin Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut në Bashkimin Evropian. Ajo do të ndodhë. Dhe çka është më e rëndësishme për shqiptarët është që të mos e kthejnë këtë në një mëri, frustrim apo të mos hanë ushqime franceze. Duhet të kuptojnë që jo çdo moment do të jetë i favorshëm në këtë proces.

SB: Do të presim kombëtaren e futbollit të Francës më 17 nëntor këtu në Tiranë, datë që përkon të jetë dhe 75 vjetori i çlirimit të kryeqytetit. Shpresoj ta shfrytëzojmë këtë mundësi për t’i munduar ata.

CH: Ashtu do thosha dhe unë, t’i mundni dhe të mbetet në fushën e futbollit.

SB: Për fat të keq gjërat nuk janë “në fushën e futbollit” këtu në Ballkan. Shohim një rritje të influencës së Turqisë, Kinës, Iranit, por a duhet të shqetësohemi mbi atë që bën Rusia në këtë rajon? A duhet të frikësohemi?

CH: Jo, nuk mendoj që duhet të frikësoheni. Duhet të jeni vigjilentë dhe të shqetësuar, them po. Rusia ka problemet e saj dhe Rusia ka disa probleme demografike. Rusia po vepron duke deklaruar fuqi, çka nënkupton që kanë pak vështirësi në rrugën e shkurtër. Çështja është që të kuptojmë çfarë procesesh po udhëhiqen dhe të jemi vigjilentë. Vendi jonë mendoj që duhet të bëjë të njëjtën gjë.

SB: Jemi me fat që kemi në këtë periudhe, në kohe paqeje, kemi një të dërguar special të Amerikës në Rajon dhe një të dërguar special të Presidentit të SHBA, në një dialog shumë të vështirë mes Kosovës dhe Serbisë. Dhe nuk do të isha i shqetësuar, sepse tashmë kemi një Bazë amerikane dhe një tjetër bazë ajrore në Kuçovë…

CH: Është bazë e NATO-s.

SB: Është bazë e NATO-s, por ne e dimë, NATO është SHBA, në të kundërt nuk do të ishte?

CH: Është një lajm shumë i mirë. Ju jeni në NATO dhe tani keni një shenjë të NATO-s brenda jush.

SB: Çështjet tona janë të sigurta, por kur vjen puna tek Rajoni, veçanërisht me çështjen e Kosovës ende e pazgjidhur, a ka një plan B për SHBA në këtë Rajon? Ne gjithmonë kemi menduar që me përfshirjen e 1991-shit të SHBA në Maqedoni, me trupa speciale në Veri, përfshirjen në çështjen e Kosovës dhe të qenurit partner strategjik i Shqipërisë, ne gjithmonë kemi menduar, madje disa prej nesh ende besojnë që SHBA e kanë një plan B për shqiptarët, në çdo rast.

CH: Unë nuk di të ketë një plan B!

SB: Bashkimi i shqiptarëve?

CH: Unë nuk besoj që SHBA mendon në ato kushte. Ajo çfarë Amerika ka dashur të bëjë, duhet të bëjë dhe besoj që do ta bëjë, është të mbrojë investimet që ne kemi bërë në këtë pjesë të Ballkanit. Pjesë e investimit është të bëjmë që shtetet të ndihen të sigurta me fqinjët, kufijtë, t’i sjellim brenda sistemit euro-atlantik. Procesi po shkon mirë. Unë natyrisht që jam i shqetësuar nga marrëdhëniet Kosovë-Serbi, e dinim që ashtu do të ishte. Askush që në vitin 1999 nuk ka thënë që gjithçka do të jetë mirë. Do të ketë probleme të vazhdueshme. Do të isha pak i kujdesshëm sa i përket ndryshimit të kufijve. E di që ka pasur disa interesa për të ndryshuar kufijtë. Është një vendim shumë shumë i madh dhe njerëzit duhet të mendohen mirë. Por, nëse shihni botën tani dhe shihni problemet në Siri, në Lindjen e Mesme, unë nuk e përfshij Ballkanin në atë kategori.

SB: Përsëri, kur flitet për ndryshimin e mundshëm të kufijve, jo vetëm është diskutuar, por është konfirmuar në nivelet më të larta. Kam pasur në programin tim Presidentin e Kosovës, zotin Thaçi, i cili foli hapur për këtë. Ai foli për 2-3 komuna në Kosovë që kanë shumicë serbe dhe ku autoriteti i Kosovës është i vogël, gati inekzistent. Dhe një vit më pas pamë që gjërat kanë ndryshuar. Ne nuk e dimë me siguri çfarë SHBA mendon për këtë, por me siguri dimë që kemi një të dërguar special, ambasadorin Grenell, i cili është i angazhuar direkt në këtë çështje. Ne dimë që SHBA do shumë që kjo çështje të zgjidhjet sa më shpejt të jetë e mundur, por nuk e dimë cilat janë opsionet…

CH: Nëse dikush do më kërkonte këshillën për këtë çështje, unë do t’i thosha: Ndryshimi i kufijve së pari janë të pranueshme bazuar në aktin final të Helsinkit të 1975, por njerëzit duhet të kuptojnë që ndryshimi i kufijve është një vendim i madh. Është një vendim shumë i rëndësishëm dhe nuk mund ta ndërmerrni atë vetëm ndërmjet politikanëve. Ju nuk mund të keni një politikan që të dalë me hartë dhe të vendosë vijën e të thotë këtu e duam kufirin. Kjo është diçka që duhet të pranohet nga njerëzit, sepse ndryshimi i kufijve ka qenë shkaku i shumë konflikteve në botë. Duhen të jenë shumë të kujdesshëm dhe duhet të pranohet nga të gjithë. Le të shohim çfarë zoti Grenell do të propozojë, do të shohim çfarë qytetarët e Kosovës do të duan, çfarë serbët duan, por unë do të isha shumë i kujdesshëm mbi këto gjëra.

SB: Sidomos nëse ka një vijë etnike të kufirit, sepse mund të hapë dhe çështje të tjera në Bosnje…

CH: Po, mund të hapë çështje të tjera. Këto janë çështje të vështira. Janë bërë më parë me sukses, por disa të tjera kanë rezultuar tërësisht të pasuksesshme. Duhet të tregohen shumë shumë të kujdesshëm dhe shpresoj që ambasadori Grenell ta kuptojë këtë.

SB: Siç ju e thatë, sot kemi dy të dërguar specialë për Ballkanin, një nga Departamenti i Shtetit dhe tjetri është direkt nga Presidenti i SHBA. A ka ndonjë dallim në çështje mes Departamentit të Shtetit dhe të dërguarit të Presidentit?

CH: Mendoj që duhet të pyesni ata për këtë gjë. Është pak e pazakontë që të shkohet nga 0 të dërguar special në 2 të dërguar specialë. Nuk jam i sigurt se si kjo funksionon. Di që zoti Palmer tashmë ka detyra për Ballkanin Perëndimor, por nuk jam i sigurt pse na duhen dy dhe jam i sigurt që duhet të sqarohet kjo gjë.

SB: A është kjo një shenjë e një situate kaotike në SHBA, lidhur me politikën e jashtme?

CH: Nuk do të thosha që është një shenjë konfuzioni, por mendoj që njerëzit janë konfuzë mbi të dhe do të ishte e nevojshme një shpjegim më i mirë.

SB: A ka një ndryshim në politikën e jashtme të Amerikës në tre vitet e fundit, që në momentin që zoti Trump u bë President i Shteteve të Bashkuara të Amerikës?

CH: Nuk besoj që ka ndonjë ndryshim lidhur me Ballkanin, por ndryshimi i madh është që Presidenti do që të largojë trupat tanë nga ato që i quan “luftëra të përhershme” përfshi Afganistanin e Sirinë dhe kjo ka qenë një çështje e madhe në Amerikë. Presidenti sigurisht është sulmuar në shumë drejtime, përfshirë dhe çështjen e shkarkimit të tij. Por nuk besoj që Ballkani është në atë kategori dhe ju nuk do donit të ishit në atë kategori.

SB: Padyshim që nuk duam të jemi aty. Ju keni mbuluar dhe çështje të tjera si ato të Koresë së Veriut. Ju keni qenë i dërguari special në bisedimet me Penianin dhe pastaj ju keni një President Amerikan që është takuar dy herë me liderin Kim Yong Un. Si e shihni këtë?

CH: Ndryshim i madh. Unë isha përpjekur që ta shtyja Presidentin Bush që t’i dërgonte një letër Kim-it dhe përgjigjja e tij ishte jo, nuk do t’i çoj një letër. Unë kisha një situatë të ndryshme. Presidenti Trump doli dhe tha unë mund të flas me të dhe mund të jem vetë negociatori për çështjet bërthamore. Mendoj që dëshmon vështirësi, e qartë që Koreja e Veriut nuk bëri lëshime nga ato që Presidenti kishte në mendje. Sinqerisht jam pak i shqetësuar se ku do të shkojë kjo. Çdo herë që Presidenti takohet me dikë nga Koreja e Veriut është një lajm i mirë për Korenë e Veriut, por nuk jam i sigurt çfarë lajmi është për ne.

SB: Është një shqetësim edhe për ne, sepse ne ndjekim politikën e SHBA dhe çdo gjë që ndodh atje, është një lajm i madh këtu. Ju e dini, ne jemi shteti i 52-të i SHBA. Ne jemi pak të shqetësuar mbi atë se çfarë po ndodh në Uashington sot. Është një çështje e madhe apo…?

CH: Koha do ta tregojë, por kjo çështja e shkarkimit është një çështje e madhe dhe flet për abuzimet e presidentit me detyrën. Nëse ndiqni zhvillimet në Uashington, do t’ju thosha t’i ndiqnit me shumë vëmendje.

SB: Ju prisni që ai të shkarkohet?

CH: Janë dy etapa “akuza” dhe “bindja” dhe shumë njerëz që kanë numëruar votat janë të bindur që do të ketë një akuze të ngritur, por nuk është e qartë.

SB: Përfshirë edhe senatin?

CH: Nuk është e qartë, sepse duhen 66 senatorë, 2/3 e senatit për ta miratuar dhe tani Republikanët kanë 54 senatorë, asnjë nuk ka dalë për ta mbështetur akuzën. Kështu që do të jetë një proces i vështirë për demokratët për të arritur me sukses. Thënë kjo, shumë gjëra ndodhin çdo ditë.

SB: Duke u kthyer te Shqipëria. Siç ju thatë, kur unë ju pyeta për burgosjen e Fatos Nanos dhe ju thatë që nuk ka asnjë të vërtetë në të. Ne kemi ende në proces, në pjesën e fundit Reformën në Drejtësi, e cila ishte e mbështetur fort nga BE dhe së pari nga SHBA. Më kujtohet një histori që një nga miqtë tuaj të ngushtë në atë kohe, zoti Selami më tha, që ju ishit të habitur që patë në gjyq shoferin e tij, i cili ishte bërë gjyqtar.

CH: Nuk e mbaj mend këtë bisedë.

SB: Por është e vërtetë, shoferi i tij u bë gjyqtar. Dhe në fakt kjo tregon që ne ndryshuam gjyqtarët pas 1992-shit, por i zëvendësuam me njerëz të papërshtatshëm dhe shkalla e padrejtësisë dhe korrupsionit në sistemin e drejtësisë është shumë e lartë. Tani kemi procesin e vettingut, ku shumë gjyqtarë dhe prokurorë janë nxjerrë nga sistemi për shkak të akuzave për korrupsion dhe ne jemi sërish si në vitin 1992 me pritshmëri të mëdha që tani ky sistem i ri drejtësie do të sjellë drejtësi në këtë vend. SHBA ka thënë kështu, a duhet t’i besojmë përsëri?

CH: Reforma e sistemit të drejtësisë është një punë me kohë të plotë, është një proces shumë i vështirë. Një numër vendesh e kanë bërë, por ka dhe vende të tjera që e kanë të përfshirë politikën. Nuk mund të them se çfarë po ndodh këtu por është shumë e vështirë ta bësh dhe të sigurohesh që të gjithë ta pranojnë. Sepse ka shumë humbës në këtë lojë, po aq sa fitues. Është një gjë e domosdoshme për tu bërë dhe është e rëndësishme që të vendoset ndarja e pushteteve, duke lejuar drejtësinë që të kenë lirinë e tyre dhe jo të ndikohen nga politika dhe ky është një nga proceset më të vështira për një demokraci. Unë dua të përgëzoj Shqipërinë për këtë që po bën, nuk do të shtoj asgjë për ta kritikuar atë.

SB: Ne kemi pasur nga Departamenti i Shtetit 3 raste të deklarimit të “persona non-grata” në Amerikë, pasi sipas asaj që kane deklaruar, janë të përfshirë në raste korrupsioni. Mendoni që kjo ndihmon në vendosjen e një sistemi të lirë dhe të ndershëm drejtësie?

CH: Unë nuk mund të flas për ato raste, nuk i njoh ato çështje. Ajo që besoj është që korrupsioni dhe probleme të lidhura me të, kanë të bëjnë me institucionet. Më tregoni institucione të dobëta, ju tregoj korrupsionin. Ajo që mund të them është që Shqipëria është duke kaluar përmes kësaj, shumë vende po kalojnë, është një nga ato çështjet e vështira për të mbrojtur demokracinë.

SB: A keni takuar ndonjë nga politikanët që kanë qenë gjatë viteve ‘90?

CH: Nuk kam takuar, por jam i sigurt që do të takoj.

SB: Cilin nuk do donit të mos e takonit?

CH: Nuk e di. Disa do doja t’i takoja vetëm për kortezi disa për të parë se çfarë po bëjnë tani.

SB: Fatos Nano?

CH: Nuk e di nëse është këtu, do ishte bukur.

SB: Një shaka e bukur në fund, sepse ndonjëherë edhe ne nuk e dimë nëse zoti Nano është këtu apo jo. Zoti Hill shumë faleminderit, ishte një kënaqësi. Ka shumë çështje për të cilat do doja të flisnim, por koha fluturon. Ju uroj gjithë të mirat dhe ju falënderoj për gjithçka që keni bërë për këtë vend dhe për shqiptarët.

/Balkanweb/

(Shihni videon) Pas 28 vitesh në Bar Juvenilja, Kadareja u takua me intervistuesin e tij Elez Biberaj

Shkrimtari Ismail Kadare ka qenë ndër të parët që ka kërkuar azil politik në Francë në vitin 1990. Po ato ditë të para të shembjes së regjimit, Kadare dha një intervistë për Zërin e Amerikës, ku tregonte detaje për azilin politik të tij.

Drejtori i Zërit të Amerikës, Elez Biberaj gjatë një takimi me Kadarenë, ka rikthyer edhe një herë në vëmendje këtë intervistë.

“Paska qenë shumë e qartë, s’e di pse më kritikojnë ca tani”, ishte ky komenti i shkrimtarit, pasi dëgjoi ato që kishte thënë 28 vite më parë.

 


“Më 24 tetor 1990, në ora 18.00, gazetari Elez Biberaj, nëpërmjet valëve të “Zërit të Amerikës”, dha lajmin e bujshëm se Kadare kishte kërkuar strehim politik në Francë. Më pas u dëgjua dhe intervista që Kadare i kishte dhënë Biberajt pikërisht për vendimin e tij, për të lënë Shqipërinë komuniste. Njëzet e tetë vjet më vonë, në Bar Juvenilja, Kadareja u takua me intervistuesin e tij dhe biseda miqësore u zhvillua teksa të gjithë dëgjonim regjistrimin e atij emisioni të rrallë, i cili pati një jehonë të jashtëzakonshme tek të gjithë shqiptarët, kudo në botë”, është ky teksti që shoqëron videon.

 

 

Intervista – Daci: Mirë që u ndërruan pushtetet, por nuk priten çudira

Arton Konushevci

Ish-kryetari i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës, Nexhat Daci, thotë se qytetarët presin gjithmonë që pushtetet e reja të jenë më efikase. Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, ai tha se Qeveria e re e Kosovës, duhet të tregohet e aftë në zgjidhjen e problemeve me të cilat përballen qytetarët. Sa i përket dialogut me Serbinë, Daci tha se do të ishte më se e domosdoshme përfshirja e opozitës.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Daci, zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Kosovë kanë sjellë si rezultat ndryshime dhe pritet që ish-opozita të marrë pushtetin. Cilat janë pritjet tuaj nga një qeveri e mundshme midis Lëvizjes Vetëvendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës?

Nexhat Daci: Unë besoj që është shumë mirë kur në zgjedhje ndërrohen garniturat. Është një freski, nuk do të thotë se janë më të mirë apo më të këqij, por qytetarët presin gjithmonë që pushtetet e reja të jenë më efikase apo duhet të jenë më efikase. Prandaj, unë mendoj që është bërë mirë që opozita i ka fituar zgjedhjet sepse vetëm në atë mënyrë faktikisht është lëvizja e ujit, nuk bëhet amull uji dhe kur bëhet amull, nuk pihet. Prandaj, zakonisht njerëzit presin që kur opozita të vjen, duhet të tregohet e aftë në zgjidhjen e problemeve që ka jeta e njerëzve dhe shpresoj të kenë sukses.

Radio Evropa e Lirë: Sa konsideroni se koalicioni i ardhshëm, që po pritet, është i aftë të trajtojë çështjet që në Kosovë shihen si prioritete të veçanta, si zbutja e papunësisë dhe zhvillimi ekonomik?

Nexhat Daci: Unë besoj që kjo është pika më e dobët në Ballkan. Në përgjithësi te shumica e shteteve të Ballkanit, prioritet merr gjithmonë politika e në vend të dytë ose të tretë, jeta e qytetarit. Prandaj, me atë sa kam unë informacion ose sa kam përvojë, ardhja e opozitës gjithmonë krijon shpresë dhe ata do të luftojnë që të realizojnë një pjesë të premtimeve.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se në aspektin e zhvillimit ekonomik dhe të Kosovës do të ketë suksese qeveria në ardhje?

Nexhat Daci: Do të punohet, por çudira nuk do të ketë. Nuk do të ketë sepse ambienti i krijuar politik humb shumë kohë për normativa të reja për standarde të reja. Por, unë shpresoj se kësaj radhe me kryeministrin e ri që për herë të parë është në fuqi, gjërat do të lëvizin më shpejt në drejtim të jetës së qytetarëve.

Radio Evropa e Lirë: Ndërkohë, zoti Daci, bashkësia ndërkombëtare pret që sa më parë të vazhdojë dialogu me Serbinë. Prisni ju që qeveria e ardhshme të arrijë marrëveshje me Serbinë?

Nexhat Daci: Mua po më pëlqejnë deklaratat e njerëzve që mund të jenë në qeverinë e re, që nuk lodhen shumë çka mendon tjetërkush, por çka kërkon populli, votuesi. Unë kam një zhgënjim enorm të madh në bashkësinë ndërkombëtare. Premtime tepër të mëdha prej dhjetë vjetësh më parë deri tash. Për qarkullimin e lirë, për udhëtimin pa viza dhe asnjëherë nuk i përmbahen premtimeve e as vendimeve të forumeve më të mëdha, siç është Parlamenti Evropian e këto të tjerat.

Prandaj, porosia ime ose këshilla ime për qeverinë e re është që nën një të jenë interesat e Kosovës, të shtetasve të Kosovës dhe diku në renditje pika e dytë, të tretë, të katërt apo e pestë e bashkësisë ndërkombëtare. Mbani në mend, gjatë vite kam qenë kryetar i Parlamentit dhe përfaqësuesit specialë të cilët kanë qenë të plotfuqishëm si mbretërit, kanë thënë se për 24 orë do t’i keni…, i kanë pasur të gjitha funksionet dhe do të thotë kanë funksionuar ata si shtet dhe nuk kanë kryer asgjë. E shihini që sa vite që thotë ‘kryeni edhe këtë detyrë do ta merrni lëvizjen e lirë’. Sa e kryejmë atë detyrë, t’i shtojnë edhe pesë apo gjashtë të tjera.

Prandaj, pushteti i ardhshëm ose qeveria e ardhshme nuk duhet të jetojë me premtime dhe nga premtimet, por nga puna që bën. Në radhë të parë në zhvillimin ekonomik në punësim, pastaj ndaljen e migrimit të të rinjve që është një sëmundje e madhe dhe shumë më pak t’ua vënë mendjen çka premtojnë për çdo ditë. E shikoni tash çka u bë me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, me kryeministrin (Zoran) Zaev dhe kryeministrin (Edi) Rama. Gjithmonë kur një popull i ka shikuar interesat e veta, familjen e vet, shtëpinë e vet, ka pasur sukses. Gjithmonë, kur ke jetuar nga premtimet, zhgënjimi ka qenë rezultati i fundit. Do të thotë, pa bashkësinë ndërkombëtare nuk mund të ekzistohet, unë nuk mendova si një vend jashtë rruzullit tokësor, por prioritet duhet të jetë shtëpia jote, jeta e njerëzve në shtëpinë tënde dhe jo ikja prej shtëpisë tënde. Ne nuk guxojmë të mendojmë dhe të luftojmë për izolim nga Evropa dhe Amerika, por gjithmonë në zgjidhjen e prioriteteve dhe problemeve duhet të mbështetemi në Amerikën, gjithmonë pa qenë kundër Evropës. Por, jo të mbajmë shpresë të madhe në Evropën.

Unë e përgëzoj qeverinë e kaluar që ka kontribuar shumë për elementet e sigurisë. E kemi një polici që e ka përkrahur gjithë Kosova, shumë e fuqishëm, e trajnuar mirë, e shkolluar. Kemi edhe ushtrinë tash të përgatitur. Prandaj, krejt orientimet e përvojës sugjerojnë që në një prioritet duhet të ketë shtëpia, pastaj Evropa apo tjetër kund.

Radio Evropa e Lirë: Serbia vazhdimin e dialogut e kushtëzon me heqjen e taksës. Si duhet të veprojë qeveria e re ne këtë rrafsh?

Nexhat Daci: Çdo skajshmëri në këtë koncept është e dëmshme. Heqja e përnjëhershme pa e studiuar dhe pa i parë veprimet e Serbisë do të ishte jo dobiprurëse. Por, edhe insistimi është jashtë kohës tashmë. Do të thotë unë besoj se qeveria e re, me sa i kam përcjell debatet, në veçanti kryeministrin e ri e përcjelli më me shumë vëmendje se sa të tjerët, besoj se duhet të rritet një optimizëm në këtë drejtim për vendoret (prodhimet vendore).

Radio Evropa e Lirë: A e shihni opozitën e ardhshme, përkatësisht PDK-në dhe AAK-në, në tavolinën e bisedimeve krahas qeverisë?

Nexhat Daci: Është mençuri politike që nëse formon ekipe, ekipe më të mëdha se një njeri ose dy të përfshihen. Lënia e opozitës anash siç u veprua, nuk është e rezultatshme. Në periudhat kur ka qenë presidenti (Ibrahim) Rugova, njëshi të them i politikës, edhe opozita ka marr pjesë në bisedime në Vjenë. Do të thotë kur është interesi i shtetit dhe shtetësia, nuk duhet të jesh kokëfortë dhe ‘unë jam unë, ti nuk bën të jesh me mua’ ose e kundërta. Do të thotë prania e opozitës në delegacione për mua është injeksion shumë i mirë politik që opinioni botëror e kupton që ne jemi bashkë dhe rezultatet nuk do të mungojnë.

Radio Evropa e Lirë: Është diskutuar shumë edhe paralajmërimi i kandidatit për kryeministër, Albin Kurti që Lista Serbe të mos përfshihet në Qeveri. A konsideroni se mund të anashkalohet Lista Serbe dhe të mos përfshihet në qeverinë Kurti?

Nexhat Daci: Çështjet kushtetuese nuk mund të ndërrohen me vullnet ose me fjalë. Në qoftë se çështjet kushtetuese e pranojnë si konstitente, Lista Serbe, duhet të jetë e përfshirë, por jo në numër dhe në metodologji që mund ta pengojë atë që e synon kjo qeveri. Unë mendoj se kryeministri në një intervistë ka thënë një të mirë që se pari do të bisedohet me serbët, që është plotësisht logjike, me serbët që jetojnë në Kosovë që duan të jetojnë, që i kanë familjet në Kosovë. Siç po duket ajo edhe do të ndodhë që Lista Serbe të mos e ketë asnjë ministër, po le të jetë një (Nenad) Rashiq që ka qenë një prej ministrave më të mirë që e ka pasur qeveria. Gjithmonë orientim ka pasur në kuptimin politik pro Kosovës dhe mbrojtjen e serbëve të Kosovës ose në Kosovë.

Nuk e kam asnjë pikë besimi në Listën Serbe. Por, prapë po e them përbërja edhe e parlamentit kësaj radhe edhe e qeverisë do ta ulë forcën politike në minimum të minimumit të Listës Serbe.

Meta: Ideja e Shqipërisë së Madhe nuk është aspak e mundshme. Projekti “Serbia e Madhe” dështoi

Presidenti i Republikës Sh.T.Z Ilir Meta intervistë për gazetën më të madhe egjiptiane “Al – Ahram”

Ky ishte udhëtimi im i parë në Shqipëri, vendi me një histori të lashtë që daton që nga periudha ilire. Malet, luginat, fushat, deti Adriatik dhe deti Jon, brigjet, qytetet dhe fermat e bënë këtë vend, i cili ka një popullsi prej 3 milionësh, një destinacion turistik.

Aty takova Ambasadorin e nderuar të Egjiptit Mohamed Khalil, si dhe këshilltarët e Presidentit dhe profesorë të Universitetit të Tiranës, intelektualë dhe ekonomistë nga elita shqiptare. Dhe më pas pata nderin të takoja Presidentin Ilir Meta.

E përshkrova në këmbë distancën nga hoteli në pallatin presidencial, sepse është shumë joshëse të ecësh në zona të përcaktuara për këmbësorë. Është gjithashtu e mundur që dikush të përjetojë historinë bashkëkohore të Shqipërisë vetëm duke ecur nëpër rrugët e saj. Këto ndërtesa datojnë që nga epoka mbretërore ku jetoi mbreti Ahmet Zogu, i cili ishte mik i mbretit egjiptian Farouk. Ato ndërtesa i përkasin epokës komuniste ku sundonte Enver Hoxha. Dhe ndërtesat bashkëkohore përfaqësojnë Shqipërinë e re.

Presidenti Meta posedon një entuziazëm tejet tërheqës; ai ka qenë ministër i jashtëm, kryetar i parlamentit dhe kryeministër. Ai ka një vizion të qartë për vendin e tij dhe botën. Ai gjithashtu sheh bashkëpunim strategjik të mundshëm në Pellgun e Mesdheut midis Shqipërisë dhe Egjiptit, sepse Egjipti është porta për Afrikën dhe botën Arabe. Po kështu, Shqipëria është porta për Ballkanin dhe Evropën. Të dy vendet bien dakord për modernitetin dhe paqen dhe kundërshtojnë ekstremizmin dhe luftërat.

Meta ishte presidenti i parë shqiptar që vizitoi Egjiptin në 60 vjet. Kur e pyeta për përshtypjen e tij, ai u përgjigj: “Unë isha shumë i lumtur që vizitova Egjiptin dhe takova Presidentin Abdel-Fattah Al-Sisi. Egjipti është një partner i rëndësishëm për ne. Shqipëria nuk është një vend i madh dhe nuk mund të ketë marrëdhënie me të gjitha vendet e botës. Por përmes Egjiptit ne mund të jemi miq të të gjithë miqve të saj. Shqipëria është e rëndësishme edhe për Egjiptin. Shqiptarët, të cilët janë në çdo pjesë të Ballkanit, veçanërisht në Kosovë dhe Maqedoni dhe në çdo vend tjetër, janë miq të vërtetë të Egjiptit. Kam vizituar projektet gjigande; Kanali i Ri i Suezit dhe Muzeu i Madh Egjiptian. Vlerësimi im është që Egjipti po ecën në drejtimin e duhur”.

Presidenti ka besim të plotë tek Evropa. Ai tha: “BE tani nuk është në gjendjen e saj më të mirë. Sidoqoftë, Bashkimi Evropian është ndërmarrja më e mirë njerëzore, ku përparimi ekonomik ecën paralelisht me përparimin e të drejtave të njeriut dhe qytetarëve. Situata e BE do të përmirësohet pas reformave të reja. “

Presidenti Meta beson se Ballkani Perëndimor do të bashkohet me BE një ditë dhe se kjo është në interes edhe të vetë BE-së. E gjithë popullsia dhe pesha e Ballkanit Perëndimor është e barabartë me Rumaninë.

Kur e pyeta Presidentin shqiptar për pikëpamjen e tij për ngritjen e së djathtës populiste në Evropë, ai tha se kjo ishte prova e dështimit të së majtës. Për shkak se e majta, e cila solli modernizimin e Evropës, nuk mundi t’i përgjigjej kërkesave të njerëzve. Sidoqoftë, kjo nuk do të thotë që kontinenti nuk do të rigjejë rrugën e nisur dhe mbledhë fuqinë e tij.

Presidenti shqiptar beson në paqen rajonale dhe kur e pyeta për marrëdhëniet e tij me Turqinë dhe Greqinë ai tha, “Marrëdhënia e Shqipërisë me Greqinë është jashtëzakonisht e rëndësishme … ne ishim dhe do të mbetemi fqinj. Të dy ne jemi anëtarë në NATO. Kemi një minoritet Grek në Shqipëri dhe ka një numër të madh të shqiptarëve që jetojnë në Greqi.
Lidhja jonë me Turqinë është gjithashtu historike. Ne kemi interesa të mëdha ekonomike dhe të dy jemi anëtarë në NATO. Por unë do të doja të shprehesha qartësisht se: është e rëndësishme për Shqipërinë që problemet midis vendeve të tjera nuk duhet të ndikojnë tek ne. Nuk është detyrë e Shqipërisë të luajë rolin e arbitrit në konfliktet dhe problemet që ndodhin në vendet e tjera”.

Unë e pyeta presidentin për shqetësimin që ngrenë disa intelektualë në lidhje me “Shqipërinë e Madhe” dhe nëse kjo ide ishte serioze. Ai tha, “Të gjithë shqiptarët kanë një projekt të përbashkët. Ky është bashkimi me Europën. Ideja e Shqipërisë së Madhe nuk është aspak e mundshme. Projekti “Serbia e Madhe” dështoi. Ne po jetojmë në një rajon të ndërlikuar. Nuk ka vend ‘të pastër etnikisht’ në Ballkan. Është çmenduri e plotë të flasim për projekte ekspansioniste në këtë aspekt.”
Unë i thashë Presidentit Meta se ai kishte paralajmëruar kundër përpjekjeve për të përçarë shoqërinë politike dhe për të krijuar një shtet paralel në Shqipëri dhe Kosovë, dhe e pyeta nëse ai ende besonte këtë.

Presidenti u përgjigj, “Ne po jetojmë në një botë në të cilën [ne shohim] ndikimin e personaliteteve apolitike dhe lojtarëve [të huaj], veçanërisht OJQ-ve. Këto janë pjesë e rreziqeve të globalizmit.

Është shumë e rëndësishme të mbrohet sovraniteti i njerëzve në mënyrë që të ruhet sovraniteti i shtetit.”

Takimi im me presidentin shqiptar zgjati për gati një orë. E vlerësoj shumë që ai më priti pavarësisht angazhimeve të tij të shumta dhe më pas pashë pallatin presidencial të mbushur me njerëz për shkak të pritjes së një vizite të kryeministrit italian. Presidenti kishte planifikuar të vizitojë Monakon dhe Japoninë në kuadrin e politikës së tij për të bërë miq me të gjitha vendet e botës.

“Historia e shtetit egjiptian shkon në më shumë se 7,000 vjet dhe ne kemi hasur në kufijtë tanë shumë luftëra dhe probleme për shekuj të gjatë. Sidoqoftë, një dhuratë e shkëlqyeshme erdhi përtej kufijve tanë dhe ne nuk mund ta harrojmë kurrë … Ai ishte udhëheqësi i vendit tonë me origjinë shqiptare Mohamed Ali Pasha,” i thashë Presidentit Meta.

Themeluesi i PS, Limoz Disdari: Zoti Kryeministër, jep dorëheqjen në mënyrë të parevokueshme

Limoz Dizdari, Artisti i Merituar, ish-deputet i PS-së dhe ish-Kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë në intervistën ekskluzive për gazetën “Telegraf” dialogon me Kryeministrin Rama, duke përdorur sarkazëm dhe ironinë e një artisti të madh, por edhe një personaliteti politik.

Artisti Limoz Dizdari, me sarkazëm i thotë Kryeministrit se, kur u kthye nga Brukseli, i dështuar për të dytën herë për mos hapjen e negociatave, i thotë që nuk foli si Talejrandi, por si vetë Buonaparti…

 

Artisti Limos Dizdari, me sarkazëm, i thotë kryeministrit Rama, se ai u foli që t’iu japë mend, jo aq shqiptarëve, por gjithë Botës.

Dhe një lider i tillë, thotë artisti Dizdari, nuk mund të japë dorëheqjen, sepse do shumë Kullat, Rrugët, Minierat, të gjitha asetet e këtij vendi. Dhe artisti Limoz Dizdari i thotë kryeministrit Rama: “Ju zoti kryeministër nuk e doni këtë vend e nuk e përfillni atë, keni më shumë qejf të talleni me të”.

Analiza për “Telegraf”: 

I nderuar zoti kryeministër! E dëgjova me shumë vëmendje intervistën Tuaj që dhatë sapo u kthyet nga Brukseli. Ishte një bisedë e sinqertë, e qartë dhe pa pasion. E tillë m’u duk, edhe se Ju, sikur kishit përvetësuar plotësisht këshillën e Talejrandit, i cili porosiste: “Sur tous pas traup de zels”, (Mbi të gjitha, pa pasion) . Sidoqoftë, në fjalën Tuaj kishte shumë këshilla të vyera, në atë, që ato tentonin të vinin tek ne, jo prej teje si kryeministër, por tamam prej Jush si Ministër i Jashtëm në prezencë të të ngarkuarit Tuaj, zotit Cakaj. Këtu mua m’u duk e m’u krijua përshtypja se nuk flisnit si Talejrandi, por si vet Buonaparti, që jepte këshilla për të gjithë popujt në shumë kontinente e që duhet ta dëgjonin të gjithë me shumë vëmendje.

Veçanërisht Populli apo delet e perëndisë, t’i vlerësojnë mirë trillet e Tuaja profetike. Ai duhet të kuptojë e t’i vlerësojë mirë se, qeveria i ka bërë shumë mirë punët e saj, por Evropa ka hallet e veta të brendshme, që janë të shumta, gjë që ne padyshim nuk i kuptojmë dot, ato…. janë të koklavitura, por që duken qartazi në takimet e shumta me kryeministrat e shteteve pjesëmarrëse. Ato bien botërisht në sy, në copa bisedash me ta, por ne duhet të vazhdojmë përpara. Kjo është shumë e rëndësishme. Të shohim vetëm PËRPARA .

Ju të jepni dorëheqje!!! Dhe kjo ka shumë arsye: – Ju e doni jashtë masë Atdheun, Popullin, Njerëzit e veçanërisht LANÇ. Ju i doni shumë Kullat, Rrugët, Minierat, të gjitha asetet e këtij vendi

Nuk e di se pse Ju zoti kryeministër, në këtë moment më kujtuat një takim të një instruktori të dikurshëm të Komitetit të Partisë së Punës me punëtorët e një ferme dhe shumë kooperativistë: Ai rrekej t’i bindte dëgjuesit se, Kina kishte bërë gabim të madh dhe do ta kishte shumë problem që po prishej me ne – Shqipërinë dhe shqiptarët, prandaj këshillonte ai, se – Ne duhet të shohim vetëm PËRPARA e të mos mërzitemi.

Ju të jepni dorëheqje!!! Dhe kjo ka shumë arsye: – Ju e doni jashtë masë Atdheun, Popullin, Njerëzit e veçanërisht LANÇ. Ju i doni shumë Kullat, Rrugët, Minierat, të gjitha asetet e këtij vendi

Pjesëmarrësit, të bindur, të urtë e punëtorë, prisnin qetësisht që oratori instruktor, të përfundonte. Si zakonisht u bë një pyetje nga organizatorët:

-Ka pyetje, apo diskutim?

U ngrit një fshatar i cili, ashtu në ecje e sipër foli shumë thjesht:

– Ju e kini pasur shumë të vështirë të na bindnit t’i donim, – hiç mos u shqetësoni…

Këtë episod më kujtuat zoti Kryeministër, kur Ju i përgjigjeshit pyetjes për përgjegjësinë Tuaj pse nuk u pranuam për hapje negociatash nga BE-ja. Jam i bindur për përpjekjet Tuaja shumë të mëdha që nuk arritët të bindnit Francën dhe Gjermaninë. Gjëra që ndodhin. Çudi! Mos ndoshta është koha dhe për Ju të bëni dorëheqje?… Kjo po, që do na shqetësonte shumë, ka kohë që ju kërkohet që Ju të ikni dhe e keni kundërshtuar me shumë forcë këtë opinion se, si mund të ndodhë kjo gjë kaq lehtësisht. Jo! Kjo s’mund të ndodhë… Ju të jepni dorëheqje?!!! Dhe kjo ka shumë arsye:

– Ju e doni jashtë masë Atdheun, Popullin, Njerëzit e, veçanërisht LANÇ-in.

-Ju i doni shumë Kullat, Rrugët, Minierat, të gjitha asetet e këtij vendi, Kulturën dhe Arsimin e këtij vendi.

-Ju ngritët një ministri për diasporën dhe refugjatët.

Këtu mua m’u duk e m’u krijua përshtypja se nuk flisnit si Talejrandi, por si vet Buonaparti, që jepte këshilla për të gjithë popujt në shumë kontinente e që duhet ta dëgjonin të gjithë me shumë vëmendje

-Ju me siguri keni shumë detyra për të bërë dhe sqarime për të dhënë. Të gjitha grupet e interesave ju duan shumë. Ju duan shumë ministrat që ju rrethojnë, policët që përballen me sharjet, gurët dhe fjalët e ndyra që bien mbi ta; zyrtarët e administratës memece me gjuhë të gjatë e të trashë si dhe llafazanët shurdhues në errësirën e tyre. Të gjithë ju duan pa masë. Ju bëtë shumë qoka me fondet e këtij shteti, por të darovitura si projekte… Joo! Në asnjë mënyrë mos jep dorëheqje!… Ç’të duan le të thonë ata…mos dëgjo Zaev-in që do të japë dorëheqje apo kërkon të bëjë zgjedhjet e parakohshme! …apo i ka vetëm propozime Kjo nuk mund të ndodhë. Joo dhe pikë.

Zoti kryeministër, le t’i lëmë shakatë dhe sarkazmat – të flasim drejt:

Ju jeni më i zoti se çdo kush tjetër si i tillë. Me statusin tuaj apo dhe të atyre, që kanë qenë para jush këtu, në rajon a në botë, e po kaq lart sa Ju, nuk ka arritur t’u konkurrojë, sidomos kur është fjala për shakatë që bëni, të cilat duhen përkthyer: si lutje, lot, brenga, dhimbje apo vetëvrasje.

Ne njihemi shumë mirë së bashku. Kemi folur, kemi diskutuar si dhe kemi tentuar të punojmë, po kurrë nuk jemi marrë vesh. Ka qenë e pa mundur. Jeni një shpërdorues i rëndomtë i fjalës dhe i besimit, – një i vetëklonuar përsosmërish! U talle shumë me komisionin parlamentar shqiptar të kulturës dhe arsimit në Parlament. Por ai komision parlamentar që “unë nën-drejtoja” – siç shpreheshit Ju atëherë, e bindi parlamentin shqiptar të mos merrte parasysh kërkesën Tuaj që të prishej Teatri Kombëtar, atë që Ju e kërkoni me insistim ta bëni sot nga maja e pushtetit, ku gjendeni. Unë nuk e mora vesh se ku u gjet ai kallamar me bojë të njomë, që ta përsërisnit atë kërkesë të keqe e të gjatë në ligësinë e saj dhe trimërisht të kthjellët për interesat që parashikonte. Sigurisht, duke përdorur çdo mjet që justifikon qëllimin, të cilin filozofia Juaj përfaqëson. Këtë përpjekje e keni bërë edhe me shumë figura artistike të vyera, duke tentuar për të arritur të deformoni personalitetin dhe kontributin e tyre, përmes përpjekjeve Tuaja që t’i ushqeni me projekte artistike pa asnjë dobi shoqërore, por, më së shumti ndihmojnë për një përçarje tërësisht të dëmshme. Ato projekte të dhëna në mënyrë tinëzare, më shumë ngjajnë si produkte hormonale që të shtojnë në peshë e të bëjnë obez.

-Ju zoti kryemionistër nuk e doni këtë vend e nuk e përfillni atë, keni më shumë qejf të talleni me të Unë nuk dua të besoj se Ju abuzoni, duke vjedhur votat, për të zaptuar pushtetet, pronat, fondet, 

-Ju z. Kryeministër akuzoheni se keni krijuar një rrjet ministror e administrativ, që ju rrinë “sus”. Për të gjitha këto ju domosdoshmërisht duhet të jepni përgjigje e domosdoshmërisht të kërkoni llogari. Ju gjithashtu akuzoheni se jeni arrogant dhe se mbani përgjegjësi që Shqipëria po boshatiset, një vepër shumë e rëndë, por a mund të jetë një vepër e tillë vetëm e juaja?

Si ndodhi që projekti për Teatrin Kombëtar, rivjen në skenën politike mbas 20 vitesh me një arrogancë të pa precedent dhe me kaq shumë mospërfillje?! Mos ndoshta, pse Ju jeni më i madhi i shtetit?! Dy ishin emrat që mund të pengonin atë kallamar të zi me bojë të njomë që mban peng një grupim të madh artistik: Milva Ikonomi që është zv/kryetare e komisionit, që të vërtetën e fjalës së saj nuk e përfilli kush dhe emri tjetër është ai i Gramoz Ruçit, mbi të cilin bien shumë gabime dhe faje me përgjegjësi.

Më vjen shumë keq që zë në gojë këta dy emra, që për mua kanë qenë shumë të respektueshëm, sepse jehona e luftës dëgjohet gjatë, për sa kohë janë gjallë luftëtarët e asaj lufte. Shumë muaj më parë atyre iu kam shkruar personalisht për çfarë mendoj, por nuk kam asnjë përgjigje prej tyre. Kjo më bën të mendoj se problemi është më i madh e më i komplikuar, ndërsa ajo çfarë shohim e ndjejmë, është më tragjike:

-S’ka me shpresë,

-s’ka me besim,

-s’ka me drejtim,

-s’ka me vlerësim.

Gjithçka është e përkohshme dhe vërtet tjetërsohet.

Ju zoti kryeministër nuk e doni këtë vend e nuk e përfillni atë, keni më shumë qejf të talleni me të.

Unë nuk dua të besoj se Ju abuzoni, duke vjedhur votat, për të zaptuar pushtetet, pronat, fondet.

Ju z. Kryeministër akuzoheni se keni krijuar një rrjet ministror e administrativ, që ju rrinë “sus”. Për të gjitha këto ju domosdosmërisht duhet të jepni përgjigje e domosdoshmërisht të kërkoni llogari.

Ju gjithashtu akuzoheni se jeni arrogant dhe se mbani përgjegjësi që Shqipëria po boshatiset, një vepër shumë e rëndë, por a mund të jetë një vepër e tillë vetëm e Juaja ?

Zoti Kryeministër: Jeni një pushtet – mbajtës i tërë pushtetshëm në çdo vendimmarrje, pa u matur, pa u konsultuar me strukturat institucionale shtetërore, pa pyetur shpeshherë as për ligjet, vendimet, bordet drejtuese, pa le për ministrat e akoma dhe më keq për drejtorët e mjerë

… por sidoqoftë, si administrator i shtetit, rëndon portreti Juaj shumë rëndë, si pjesë e fajit dhe e turpit.

Ju zoti kryeministër, keni një përgjegjësi ekstreme lidhur me transformimin e PS-së në grupime njerëzish që s’kanë asnjë lidhje shpirtërore apo politike, me këtë forcë të majtë e të përgjegjshme. Kjo është një e vërtetë që bie lehtësisht në sy e që krijon brengë tek gjithë ai grumbull i madh njerëzish të ndershëm e të përgjegjshëm që përbënte dikur Partinë Socialiste.

Zoti Kryeministër, më bën jashtëzakonisht përshtypje forca Juaj, kur është fjala për vendimmarrje: Jeni një pushtet – mbajtës i tërë pushtetshëm në çdo vendimmarrje, pa u matur, pa u konsultuar me strukturat institucionale shtetërore, pa pyetur shpeshherë as për ligjet, vendimet, bordet drejtuese, pa le për ministrat e akoma dhe më keq për drejtorët e mjerë.

Në kartelën për shqiptarin, që hartoi Faik Konica, citohet studiuesi gjerman Herbert Louis, i cili pohon se: “Në Shqipëri nuk ekziston një dukuri e tillë si turma. Sipas tij, çdo shqiptar i zgjuar ose budalla, ka një aftësi të habitshme për të vendosur vete!” “Mungesa e frymës së kopesë, interpreton Faik Konica, mund të jetë interesante, por ajo ka pasur pasoja fatale për unitetin e Shqipërisë…. ideja e tij për Qeverinë nuk i ka kapërcyer kufijtë e qytetit ose malit të tij” (“Shqipëria – Kopshti Shkëmbor i Evropës Juglindore”). Themi shpesh herë, se ne paguajmë një imazh, – imazhin e njeriut që ecën buzë Lanës, para SHQUPI-it me atë ecjen e shkujdesur me sëpatë në dorë.

Ishte një pamje shumë e shëmtuar ajo ecja jote krenare me sëpatë në dorë…         Mesazhi erdhi shumë i qartë për çdo shqiptar …. të paktën të kishe marrë një nga ato spatulat e baltës që përdorte Kristaqi … ose një penel nga tavaloca jote e punës ….por jo ….. Ajo çfarë kishe nevojë të përçoje tek ne të gjithë, vetëm sëpata e kryente atë mision. E shëmtuar… dhe e përsëritur shumë herë në variante të tjerë.

Të ardhur me vullnetin tonë të lirë e plot ëndrra, të heshtur e të vetmuar kaq larg, mbase do të duhej të mos flisnim, nëse nuk do të ishim të ndërgjegjshëm për atë se çfarë ne bëjmë këtu, e që është shumë më e dobishme se çdo premtim i dhënë vetëm përmes fjalëve që mund të artikulojmë.

Por a mundet të mos flasim, kur shohim mënyrën kaq selektive të qëndrimeve të Qeverisë, për pronën, pushtetin dhe njerëzit …?

Si mundet të mbyllim gojën, kur kemi pothuaj 20 vjet, që kërkojmë të zbatohet ligji, e që vetë Ligji ka më shumë se 20 vjet, që lutet e i përgjërohet Qeverisë, të respektohet Parlamenti i Shqipërisë?

Për këto dhe shumë të tjera mendoj dhe do të bënit shumë mirë të jepnit dorëheqjen e menjëhershme në mënyrë të parevokueshme. Kini mirësinë të kuptoni se janë të shumtë njerëzit që mendojnë kështu. Ndryshimin e bëjnë vetëm ata që heshtin; janë njësoj të tille – Janë të thjeshtë e modestë në mençurinë e tyre, por jo se nuk do të jenë dakord me një dorëheqje dinjitoze të mundshme, nga ana Juaj.

Megjithatë, dua ta dish Edi, Kristaqin e njoha aq, sa ajo që ma bëri ta doja ishte vetëm natyra dhe vepra e tij, e cila rriti tek unë, çdo ditë e më shumë, respektin për të.

Ju përshëndes dhe Ju uroj krijimtari të mbarë!/ Telegraf

Intervista – Zyrtari i DASH: Përkushtim i palëkundur për SPAK e BKH

Armand Mero

Zv. Ndihmës Sekretari amerikan për Çështje të Narkotikëve dhe Ligjzbatimit Jorgan Andrews, thotë se përkushtimi i Shteteve të Bashkuara për të mbështetur ngritjen e strukturave të reja që do të luftojnë korrupsionin dhe krimin e organizuar, si SPAK dhe Byroja e Hetimit, mbetet i palëkundur. Këto komente ai i bëri për Zërin e Amerikës, gjatë vizitës zyrtare që po zhvillon në Tiranë. Zoti Andrews thotë ndër të tjera se zbatimi i masave antikorrupsion do të forconte dhe rolin e agjencive ligjzbatuese në luftën kundër krimit të organizuar dhe trafiqeve të drogës, pjesë të rëndësishme të së cilës ai sheh dhe reformimin e sistemit të burgjeve

Zëri i Amerikës: Z. Andrews, faleminderit për mundësinë. Cili është qëllimi i vizitës tuaj në Shqipëri?

Jorgan Andrews: Shumë faleminderit. Është kënaqësi të jem me ju sot. Përfaqësoj një byro të Departamentit të Shtetit të SHBA – Byronë për Çështjet Ndërkombëtare të Narkotikëve dhe Ligjzbatimit. Jemi përgjegjës për zbatimin e ndihmës civile në fushën e sigurisë, zbatimit të ligjit dhe sektorin e drejtësisë në vendet anembanë botës. Jemi në 90 vende. Jemi krenarë që jemi partnerë me Shqipërinë dhe me policinë e sektorin e drejtësisë të Shqipërisë teksa ata ndërmarrin reforma për të përmirësuar cilësinë dhe sasinë e drejtësisë që iu ofrojnë qytetarëve të Shqipërisë.

Zëri i Amerikës: Në raportin e DASH për strategjinë e luftës ndërkombëtare kundër narkotikëve theksohet se Shqipëria është gjithnjë e më shumë, një vend tranzit për kokainën dhe heroinën, pse ka ardhur kjo?

Jorgan Andrews: Ka një numër arsyesh. Mendoj se mënyrat në të cilën drogat prodhohen dhe trafikohen kudo në botë po ndryshojnë. Mendoj se ka pasur përhapje jo vetëm të tipeve të drogave, me gjithë këto drogat sintetike, por që me globalizimin e logjistikës, korridoreve dhe rrjeteve, ka pasur edhe një përhapje të rrugëve të trafikimit. Pra, grupet kriminale ndërkombëtare kanë më shumë mundësi për të prodhuar dhe lëvizur drogat kudo në botë. Për pasojë, nuk duhet të habitemi që organizatat kriminale ndërkombëtare, përfshi ato në Shqipëri, po shfrytëzojnë këto mjete në botën e globalizuar.

Zëri i Amerikës: Në raport thuhet se korrupsioni i përhapur e kufizon efektivitetin e përgjithshëm të luftës kundër narkotikëve. Si i vlerësoni përpjekjet e autoriteteve shqiptare në luftën kundër krimit të organizuar, drogës apo dhe pastrimin e parave dhe çfarë prisni më shumë?

Jorgan Andrews: Po ndalem së pari tek komenti juaj për korrupsionin. Dëshiroj ta filloj duke thënë se jemi të gjithë qenie njerëzore. Nuk ka rëndësi se nga vjen, nëse jepet mundësia, një përqindje e caktuar e njerëzve do të zgjedhin të jenë të korruptuar. Nëse nuk kemi institucione të forta, të afta dhe të besueshme që krijojnë shtysat e duhura për sjellje të ndershme dhe shkurajojnë sjelljen e pandershme. Një nga gjërat ku punojmë me homologët tanë në Shqipëri, teksa at andërmarrin nisma të ndryshme anti-korrupsion, është se përpiqemi t’i ndihmojmë për të ngritur institucionet që do të shkurajojnë korrupsionin tek njerëzit. Sepse në pikëpamjen tonë, korrupsioni është ai që minon çdo gjë në shoqëri. Pavarësisht nëse përpiqesh të krijosh një mjedis të mirë biznesi, të nxisësh investim nga kompani të huaja, të cilat do krijojnë vende pune për shqiptarët, apo nëse përpiqesh të qeverisësh dhe ofrosh shërbime për qytetarët – të gjitha këto gjëra minohen nga korrupsioni. Korrupsioni imponon kosto dhe në botën e globalizuar ku jetojmë, vendet tona nuk mund të jenë konkuruese nëse jemi të korruptuar. Nuk konkurojmë dot për biznes, nuk konkurojmë dot për mundësi, nëse paguajmë çmim ekstra për shkak të korrupsionit. Kështu, homologët tanë shqiptarë në sektorin e drejtësisë, në polici dhe tjetërkund po shohin masa të ndryshme anti-korrupsion. Realizimi i kësaj do t’i bëjë më të fortë kundër organizatave kriminale ndërkombëtare për të ulur përmasat e trafikimit njerëzor, trafikut të drogës, dhe të tjera veprimtari kriminale. Pra të gjitha këto janë pjesë e krijimit të një sistemi më të mirë, më të fortë, më të aftë drejtësie.

Zëri i Amerikës: Reforma në Drejtësi parashikon dhe ngritjes e strukturave të posacme për luftën kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit, si dhe një njësi të posacme hetimore e ngjashme me FBI-në amerikane, cilat janë pritshmëritë tuaja për këto dy organe të reja që pritet të ngrihen, cila do të jetë mbështetja konkrete që do të ofrohet nga SHBA?

Jorgan Andrews: Qeveria e Shteteve të Bashkuara, përfshi zyrën që unë përfaqësoj, si dhe partnerët tanë në Departamentin e Drejtësisë mbështesin fort përpjekjet shqiptare për të ngritur këto struktura të reja anti-korrupsion. Kemi punuar fort për të ndihmuar Shqipërinë që të krijojë procesin e përzgjedhjes, për të siguruar që personat që vijnë në këto struktura të jenë kontrolluar (vetuar), dhe sillen si duhet pasi bëhen pjesë e atyre strukturave. Ideja është që pasi këto struktura të jenë themeluar dhe ngritur me personat e duhur, ata të mund të ndihmojnë institucionet shqiptare të bëhen më të forta, më transparente dhe të ofrojnë shërbime më të mira dhe drejtësi për qytetarët. Pra, përkushtimi ynë është i palëkundur. Do të vazhdojmë t’i mbështesim këto organizata. Por gjithnjë e më shumë, me kalimin e kohës, me përparimet që Shqipëria do të bëjë, do të kërkohet gjithnjë e më pak ndihmë sapo këto institucione të ngrihen dhe të fillojnë të funksionojnë mirë.

Zëri i Amerikës: Së fundmi u njoftua për një mbështetje prej 920 mijë dollarësh amerikanë për përmirësimn e sistemit të burgjeve në Shqipëri, konkretisht, cfarë synohet përmes kësaj mbështetjeje?

Jorgan Andrews: Më vjen mirë që më pyetët për këtë. Jemi në proces hartimi të një program të lidhur me sistemin e burgjeve. Si një person që ka qenë i përfshirë në programet tona të ndihmës për sistemet e burgjeve në vende të tjera, e njoh mirë këtë lloj pune. Në përgjithësi, kur përfshihemi në punën me burgjet, kjo është pjesë e një përpjekjeje më të madhe për të reformuar të gjithë systemin. Qeveria e Shqipërisë ka nivel të lartë vullneti politik të investuar në reformimin e të gjithë sistemit. Kemi vënë re në vende të tjera se nëse reformohet policia, kjo nuk mjafton nëse gjykatat dhe burgjet nuk reformohen. Nëse reformohet policia, prokurorët dhe gjykatat, por nuk ke bërë gjë me burgjet, pavarësisht nëse arreston, heton dhe dënon një anëtar të krimit të organizuar, ai person mund të shkojë në burg dhe prapë ta drejtojë sipërmarrjen kriminale nga burgu. Pra, sistemi i burgjeve është pjesë kyç e përpjekjes për reforma në systemin e drejtësisë dhe interesi ynë është që të ndërtojmë një program që ndihmon për të siguruar që qeveria në fakt t’i kontrollojë burgjet dhe të sigurohet që të burgosurit nuk vazhdojnë të drejtojnë sipërmarrjet e tyre kriminale nga burgu.

Intervista – Osmani: SHBA nuk do të kërkojë ndryshimin e kufirit (video)

Arton Konushevci

Vjosa Osmani e cila ishte kandidate e Lidhjes Demokratike të Kosovës për postin e kryeministres, në një intervistë për Radion Evropa e Lirë shprehet optimiste se koalicioni i ardhshëm qeverisës me Vetëvendosjen do të formohet pas certifikimit të rezultatit zgjedhor. Ajo po ashtu flet për dialogun me Serbinë dhe marrëveshjen finale, për cilën thotë se nuk duhet të arrihet pa bekimin e Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve evropianë.


Radio Evropa e Lirë: Zonja Osmani, ku qëndron aktualisht procesi i bisedimeve midis Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe Lëvizjes Vetëvendosje për një koalicion të mundshëm qeverisës?

Vjosa Osmani: Siç e dini, të dy partitë kanë shprehur vullnet të mirë që të negociojnë për një koalicion qeverisës. Tani ne përkundër faktit që e presim certifikimin e rezultatit të zgjedhjeve për të arritur një marrëveshje finale, natyrisht që puna apo kontaktet ndërmjet LDK-së dhe Vetëvendosjes nuk janë ndërprerë në asnjë moment. Përveç takimeve formale kemi edhe kontaktet joformale pothuajse në baza ditore, kurse takimet ndërmjet grupeve punuese të cilat po tentojnë harmonizimin e programit po mbahen vazhdimisht dhe takimi i radhës është nesër, pra të mërkurën, ku do të diskutohet edhe më tej për fuzionimin e ministrive, për mënyrën se si mund të funksionojnë ato, por edhe për disa çështje të tjera programore që do të jenë sfidat e para me të cilat do të ballafaqohen të dy partitë.

Një nga temat e radhës, për të cilën duhet të kemi një harmonizim 100 për qind është fusha e politikës së jashtme dhe besoj që pas këtij takimi të mërkurën, ne do të dakordohemi me Vetëvendosjen për një takim të radhës ku edhe do të diskutojmë, siç e thash, për këtë fushë ku kryesisht fokusi do të jetë te dialogu Kosovë-Serbi.

Por, kryesisht këto ditë po flasim për ekonominë për çështjet sociale, pra ka tema të shumta për të cilat është më rendësi ta gjejmë pajtimin tani në këtë fazë që po i presim rezultatet finale, në mënyrë që pastaj mos të humbim shumë kohë pas certifikimit të rezultateve dhe të arrijmë një marrëveshje politike lidhur me bashkëqeverisjen, gjithnjë duke marrë parasysh këtë vullnet të mirë që e kanë treguar të dyja partitë.

Radio Evropa e Lirë: A ka dallime të mëdha mes dy partive që mund të pengojnë tutje arritjen e një marrëveshjeje?

Vjosa Osmani: Nuk e besoj. Dallime natyrisht që ka sepse po flasim për dy parti të ndryshme që jo vetëm që kanë ideologji të ndryshme politike, por edhe programet tona dallojnë në disa fusha, sidomos te fusha e ekonomisë, te çështjet sociale. Deri diku kemi dallim edhe te politika e jashtme, mirëpo këto çështje patjetër që ne duhet t’i harmonizojmë.

Tani unë besoj se është në interes të Kosovës që të formojmë një qeveri të ndryshimit të madh, një qeveri e cila do t’i japë fokus luftës së krimit dhe korrupsionit dhe të merremi me nevojat më imediate të qytetarëve tanë duke u fokusuar në investime shumë më të mëdha në fushën e arsimit, në fushën e shëndetësisë dhe mbi të gjitha të punësimit, e sidomos te punësimi i të rinjve.

Kjo nuk do të thotë që të lihet anash edhe politika e jashtme apo procesi i dialogut me Serbinë, por unë jam shumë optimiste se të gjitha këto, madje brenda një afati të shkurtër, do të arrijmë pajtim dhe do të kemi një qeveri në një afat më të shkurtër sesa që ka ndodhur në të kaluarën sepse për dallim nga e kaluara, kur sidomos kjo qeveria e fundit, ku kryesisht diskutimet në mes të partive kanë qenë pazare politike, fokusi ynë tani është te programi qeverisës në mënyrë që të kemi një qeveri që vërtetë ndryshon jetën e qytetarëve për të mirë. Prandaj edhe siç e thash, besoj që …natyrisht dallimet ekzistojnë, por nuk besoj që janë aq të mëdha sa do të mund ta pengoni një koalicion të ardhshëm.

Radio Evropa e Lirë: Ku janë këto dallime të mëdha që ju i konsideroni?

Vjosa Osmani: E përmenda, janë kryesisht në program, janë në fushën e ekonomisë janë në deri diku te çështjet sociale dhe ka dallime edhe te mënyra se si ne e shohim politikën e jashtme. Megjithatë, ende nuk kemi hyrë në detaje për të parë se sa ka fleksibilitet edhe nga pala tjetër, për të gjetur zgjidhje të cilat funksionojnë dhe të cilat janë më të mira dhe më në interes të qytetarëve.

Radio Evropa e Lirë: Pra, siç thoni ju, parimet kryesore mbi të cilat do të mbështetet marrëveshja nuk kanë të bëjnë me pozitat udhëheqëse, por me programin?

Vjosa Osmani: Dhe nuk do të duhet të lidheshim shumë me pozitat udhëheqëse në qoftë se qëllimi ynë është vërtetë të kemi një qeveri të ndryshimit dhe një qeveri e cila më në fund e kthen investimin te kapitali njerëzor apo te njerëzit tanë, që janë potenciali më i madh i shtetit tonë. Prandaj edhe natyrisht që për pozitat do të vijë koha që do të diskutohen edhe ato dhe secila parti i ka prioritetet e veta, mirëpo assesi unë nuk përkrahi gjuhën kushtëzuese lidhur me pozitat të cilat vetëm mund të pengojnë apo mund të dëmtojnë një raport mirëbesimi, i cili tashmë është në ndërtim e sipër në mes të dy partive tona.

Osmani e pavendosur për pozitën e saj në koalicionin e ardhshëm qeverisës

Radio Evropa e Lirë: Gjatë fushatës, Vetëvendosje disa herë e kishte përmendur mundësinë që ju të jeni në pozitën e kryetares së Kuvendit. E preferoni këtë pozitë apo një post ministror në Qeveri?

Vjosa Osmani: Po, tani Lëvizja Vetëvendosje ka përmendur shumë pozita jo vetëm këtë në raport me mua, mirëpo besoj që e kemi sqaruar përfundimisht që ky është vendim që më takon mua dhe LDK-së si parti e cila më ka propozuar dhe më ka përkrahur unanimisht, por besoj që duhet ta shikojmë këtë proces përtej individualizimit dhe përtej asaj se kush ku është.

Unë jam e bindur që do të mund ta ndihmoj këtë qeveri pavarësisht se ku do të jem në mënyrë që të jemi të suksesshëm, në mënyrë që ta dëshmojmë para qytetarëve që ne si LDK kemi çfarë të ofrojmë dhe t’i kontribuojmë këtij ndryshimi të madh, se ku do të jetë Vjosa është çështje që do të diskutohet pak më vonë dhe besoj se nuk është çështje prioritare.

Radio Evropa e Lirë: Megjithatë ju e keni në mendje se ku mund të jepni kontributin tuaj më të madh?

Vjosa Osmani: Unë e kam në mendje, por nuk e kam një vendim përfundimtar sepse është çështje që duhet ta mendoj edhe pak.

Radio Evropa e Lirë: Apo mund të ndryshojë ky mendimi që ju keni aktualisht?

Vjosa Osmani: Siç e thash janë disa opsione, mirëpo nuk ka ndonjë vendim final sepse për mua është tejet me rendësi ta shoh në fillim nëse po arrijmë pajtim për programet tona. Nëse po arrijmë pajtim se ku dëshirojmë ta shohim Kosovën pas katër vjetësh të këtij mandati tonë të përbashkët. Nëse do të arrijmë pajtim aty, pastaj unë do ta shoh se cili është vendi ku mund ta ndihmoj një program të tillë që të realizohet më së lehti dhe më së miri. Pra, kudo që jam, qëllimi im do të jetë që premtimet që i kemi dhënë para qytetarëve, që temat që janë në interes nacional, të punoj që ato të realizohen. Kjo është besoj shumë më e rëndësishme sesa pozita specifike.

Serbia nuk mund të përfitojë nga Kosova, por nga BE-ja

Radio Evropa e Lirë: Sapo jeni kthyer nga një vizitë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe duket se qeverinë e ardhshme e pret mbase faza finale e bisedimeve me Serbinë. A morët ndonjë mesazh gjatë kësaj vizite rreth vazhdimit të dialogut?

Vjosa Osmani: Natyrisht që jo vetëm gjatë kësaj vizite, por është deklarim publik i Shteteve të Bashkuara dhe i partnerëve tanë evropianë, që ata presin që qeveria e ardhshme shumë seriozisht t’i qaset procesit të dialogut dhe kjo të bëhet në një periudhë sa më të shpejt.

Natyrisht që është tejet me rëndësi për ne si njerëz që përfaqësojmë interesat e qytetarëve, që të sigurohemi që edhe ta japim maksimumin që Kosova të jetë palë konstruktive, palë që përfaqëson interesat e qytetarëve të Kosovës, por në të njëjtën kohë të nxjerrim një marrëveshje kualitative e cila i mbron këto interesa, i mbron premisat kryesore të shtetësisë sonë, nuk lejon assesi që në tavolinë të hapen tema siç është tema e kufijve apo tema e sovranitetit shtetëror, tema e rregullimit të brendshëm. Dhe, për një gjë të tillë ne natyrisht që të kemi një pajtim brenda koalicionit qeverisës, të shkojmë, siç e thash me një program 100 për qind të harmonizuar dhe pastaj të arrijmë një pajtim me shumicën në Parlament sepse është tejet me rëndësi që edhe opozita të jetë e përfshirë në këtë proces jetik për Kosovën.

Tani, Shtetet e Bashkuara janë vendi kyç që e kanë ndihmuar Kosovën që të ketë sukses në periudha të ndryshme të historisë së saj dhe secili prej nesh duhet ta kuptojmë që asnjë marrëveshje e mirë për Kosovën nuk do të mund të arrihet pa bekimin e Shteteve të Bashkuara dhe natyrisht edhe shteteve të fuqishme të Bashkimit Evropian siç është Gjermania. Prandaj, për mua dhe për LDK-në është tejet me rëndësi që qëndrimet tona të harmonizohen me këto shtete përkrahëse, këto lidhje apo këto miqësi siç i quajmë – mirëpo mbi të gjitha janë marrëdhënie bilaterale – për ne janë ekzistenciale si një shtet që akoma ballafaqohet me probleme tejet të mëdha në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Prandaj, do të jetë detyrë tejet e rëndësishme që të rindërtojë urat, që fatkeqësisht janë dëmtuar gjatë qeverisjes së kaluar, që të rikrijojë një partneritet mirëbesimi me këto shtete dhe të harmonizojë qëndrimet me Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian lidhur me dialogun Kosovë-Serbi. Për ne është esenciale që të kemi aleatë në këtë proces sepse nuk mund të kemi sukses pa aleatë. Ne mund t’ia bëjmë qejfin njëri-tjetrit këtu në Kosovë, mirëpo përfundimisht marrëveshja që do të arrihet në Bruksel duhet ta ketë edhe bekimin e miqve tanë shpëtimtarë. Prandaj edhe këto kontakte janë tejet me rëndësi që të informohemi se cilat janë pak a shumë idetë që i kanë Shtetet e Bashkuara lidhur me atë se si duhet të vazhdojë dialogu dhe ne tashmë edhe bashkë me Lëvizjen Vetëvendosje ka kohë që i diskutojmë – edhe pse vetëm në terma kështu më të përgjithshëm – këto çështje dhe jam e bindur që të do të arrijmë një marrëveshje.

Tani, me rëndësi është që ne ta japim tërë përkushtimin tonë që dialogu të vazhdojë dhe ta dëshmojmë edhe njëherë para bashkësisë ndërkombëtare që Kosova gjithnjë ka qenë dhe mbetet pala që nuk e kushtëzon dialogun për dallim nga Serbia që jo vetëm që e kushtëzon, por edhe diku mbi 90 për qind të marrëveshjeve të nënshkruara nuk i zbaton në praktikë, duke treguar kështu që mbetet palë që e destabilizon rajonin dhe nuk e mban fjalën sa i përket fqinjësisë së mirë.

Radio Evropa e Lirë: Pra, parimet e dialogut me Serbinë dhe përfaqësimi i Kosovës në negociata a do të jetë pjesë e marrëveshjes qeverisëse?

Vjosa Osmani: Unë besoj që këtu do ta kemi mjaft të lehtë që ta arrijmë një marrëveshje me Vetëvendosjen dhe jam shumë e lumtur që tani edhe shtetet që na përkrahin janë në pajtim të plotë që dhe natyrisht kurrë nuk ka qenë kërkesë e Shteteve të Bashkuara që tema e kufijve të jetë në tavolinë, por kësaj radhe është më e theksuar që kjo çështje assesi nuk do të kërkohet nga ana e Amerikës, nga ana e Gjermanisë jo se jo sepse edhe deri tani janë deklaruar shumë kundër ideve të tilla.

Pra, sa i përket parimeve themelore tashmë siç e dini dy vjet që kemi bashkëpunuar me Vetëvendosjen në parlament, kemi pasur një pajtim të plotë rreth asaj që cilat janë temat që assesi nuk mund të diskutohen në Bruksel. Çështja e dytë për të cilën kemi pasur pajtim dhe kemi akoma është që Kosova duhet të përfaqësohet nga ana e qeverisë në dialog. Kjo do të thotë që kryeministri i ardhshëm nuk mund të ikë nga obligimet që i ka për të përfaqësuar Kosovën në këtë proces, siç ka ndodhur me zotin (Ramush) Haradinaj.

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni ju zgjidhjen apo marrëveshjen finale, që mund të nënshkruajë Kosova që të jetë e pranueshme dhe për Serbinë dhe anasjelltas. Çfarë duhet të përmbajë kjo marrëveshje?

Vjosa Osmani: Po, tani detyra jonë themelore si përfaqësues të Kosovës do të jetë që të shohim se si marrëveshja të jetë e pranueshme për Kosovën. Pra, nuk është punë e jona të mendojmë se si të jetë ajo marrëveshje e pranueshme për Serbinë. Ajo është detyrë e Serbisë në radhë të parë. Unë mendoj që duhet ta rikthejmë dialogun në binarët e tij fillestarë sepse kur pat filluar në vitin 2010 (v.j. 2011) qëllimi ka qenë që marrëveshjet të jenë të tilla që prekin jetën e qytetarëve, për të mirë natyrisht, marrëveshje praktike që eliminojnë barriera, që integrojnë qytetarët, por mbi të gjitha që përfitimi i të dyja palëve do të jetë integrimi në Bashkimin Evropian.

Pra, kur ne sot pyetemi se çka është ajo që përfiton Serbia nga ky proces, natyrisht që ne nuk mund ta shikojmë Kosovën si një shportë me pemë nga e cila duhet Serbia të marrë diçka. Natyrisht që nuk është territori i Kosovës apo rregullimi i brendshëm i Kosovës diçka nga e cila Serbia duhet të marrë.

Ajo çka Serbia do të përfitojë është ajo çka ka qenë plani që nga fillimi, pra integrimi në Bashkimin Evropian dhe nuk ka përfitim më të madh për Serbinë, për një shtet që ka shkaktuar të gjitha luftërat në ish-Jugosllavi, që ka shkaktuar qindra mijëra viktima në ish-Jugosllavi, që ende s’ka kërkuar falje dhe vazhdon politikën e mohimit të këtyre krimeve sesa të ecë drejt integrimit në Bashkimin Evropian edhe pse akoma e shkelë parimin themelor të Bashkimit Evropian që është fqinjësia e mirë.

Prandaj, edhe përgjigja jonë asnjëherë nuk duhet të jetë se çka përfiton Serbia prej Kosovës. Serbia mund të përfitojë diçka nga Bashkimi Evropian, por jo të marrë diçka nga Kosova që e shndërron atë në shtet komplet jofunksional ose në një Bosnje të dytë, e cila sot po e ka ulësen në Kombet e Bashkuara, por është komplet jofunksionale dhe gjithë bashkësia ndërkombëtare e shohin si një model që nuk do të duhej të ndiqej kudo në botë, e lëre më në rajonin tonë.