VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Pa të keq ndaj Valon Sylës! -Diçka mbi çështjet etike, estetike, shpirtërore, emocionale, mentale, psikologjike të personit ose individit! – Nga AGRON SHABANI

By | April 14, 2019
1 Comments
  • author avatar
    Anonymous 1 day ago Reply

    Valoni e ka folë të vërtetën.

Komentet

Arma më e vjetër në botë – Nga Aurel Dasareti*

 

Kur rregullat normale shoqërore zhduken, kur ndalimi nuk është më pjesë e normës, vijnë abuzimet, vrasjet, vjedhjet dhe kushtet ku çdo individ vepron për përfitimin e tij.

***

Përdhunimi seksual në luftë ka ndodhur për sa kohë që njerëzit kanë luftuar, por ka pasur një kthesë në luftën e Ballkanit. Sulmi seksual në luftë është një përzierje e një arme për të poshtëruar, një “shpërblim” për ushtarët dhe hakmarrje. Kjo është një lloj arme që nuk është ndjekur penalisht para 20 viteve të fundit.

***

Për të dhunuar seksualisht sistematikisht është një armë shumë e lirë krahasuar me armët e tjera të luftës. Pikturat e vjetra dhe vizatimet e shpellave tregojnë gratë duke u përdhunuar në luftë. Përdhunimi ka qenë një lloj simboli i brutalitetit të luftës. Por në Bosnje dhe Kosovë, kishte papritmas elemente politike, ishte pjesë e spastrimit etnik që e kryen barbarët serbo-çetnik.

Përdhunimi si një armë në konfliktet e armatosura

Dhuna seksuale në luftë ka qenë prej kohësh një armë për kontrollin e një popullsie duke shkaktuar turp mbi ta dhe sanksione të tjera sociale. Kjo është rrallë në lidhje me epshin, dhe më shumë rreth shprehjes së fuqisë dhe krijimit të frikës që mund të paralizojë një popullatë të tërë. Viktimat e dhunës seksuale shpesh përjashtohen nga familja dhe komuniteti lokal për shkak të turpit. Gratë humbasin punën dhe shkollimin. Shoqëria e pranon në heshtje dhunën seksuale për shkak të turpit, por edhe për shkak të një sistemi ligjor që nuk i mbron ato. Një sistem ligjor jofunksional lejon që dhuna seksuale në konflikt të përsëritet në të gjitha konfliktet botërore. Kështu shohim se dhuna seksuale është një problem global që prek të gjithë njerëzimin, jo vetëm gratë. Prandaj, mbrojtja e grupeve të cenueshme gjatë luftës është e rëndësishme në çdo luftë për barazi.  Ndikon në gjendjen shpirtërore të një zone, dhe kufijtë se çfarë ndjehet si e drejtë dhe e gabuar. Sa është e përhapur dhuna seksuale në luftë ndryshon nga konflikti në konflikt. Por ndodh pothuajse në gjitha luftërat ku popullata civile kryesisht vjen në kontakt të ngushtë me luftëtarët.

Shkatërruese për shoqërinë

 

Dhuna seksuale ka pasoja të mëdha për një shoqëri dhe krijon probleme jashtëzakonisht komplekse. Personi që ekspozohet, padrejtësisht bëhet i degraduar dhe shpesh dëmtohet fizikisht, por gjithashtu ndikon në shëndetin riprodhues të një shoqërie. Në disa shoqëri është kaq e turpshme sa që askush nuk dëshiron më fëmijë me gratë më pas. Ky është një gjenocid i ngadaltë dhe i shpalosur, sepse njerëzit thjesht nuk riprodhohen më pas.

Shumë përballen me hakmarrje

Efektet psikologjike të përdhunimit në luftë janë parë shpesh në gjeneratat që vijnë pas, edhe pse ata vetë nuk e kanë përjetuar luftën.

Dhuna seksuale është një nga efektet më negative në njerëz. Kjo është një armë efektive që të dy individët dhe grupet mund të përdorin për të demonstruar fuqinë. Ushtrimi i dhunës në lidhje me seksualizmin shpesh lidhet me turpin dhe stigmatizimin. Dhe, shumë prej tyre (viktimave) nuk priten me mirëkuptim dhe përkrahje, por me hakmarrje.

Ne e dimë se abuzimi si armë ka pasoja negative për gjeneratat që faktikisht nuk kanë përjetuar luftë. Problemet mentale dhe trauma ndikojnë në mënyrën se si jeni si prind. Shumë prej tyre (të përdhunuarve) nuk duan të flasin për atë që ka ndodhur me ta.

Ky nuk është problem shëndetësor ose problem i grave, ky është një “problem i njeriut” në masën se janë burrat që dhunojnë në konfliktet e armatosura. Mund të jetë në lidhje me porositë, por gjithashtu mund të jenë eprorët që nuk i dënojnë ushtarët, që kjo të ndodhë. Prandaj, mjetet më të rëndësishme parandaluese janë që ky akt barbar antinjerëzor të ndiqet penalisht. Luftimi i abuzimit seksual ka të bëjë me parandalimin e njerëzve që të bëhen dhunues seksual.

Abuzimi si një strategji

Herë të tjera, sulmet seksuale janë vënë qartë në sistem. Sulmi seksual ndaj grave është një armë. Ju e ndëshkoni si gruan ashtu edhe burrin. Nderi shpesh lidhet ngushtë me gratë dhe të drejtat e tyre. Abuzimet seksuale shpesh përfundojnë prapa skenës (nuk folët shumë për to) kur shumë njerëz humbasin jetën e tyre në luftë. Deri në dy milionë femra gjermane u përdhunuan kur rusët e morën mbizotërimin gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore. Pothuajse 240,000 nga këto gra u vranë pastaj. Kur lexuat për këtë?

Njerëzit kthehen në numra nëse abuzimet janë mjaft të mëdha.

Spastrimi etnik

Gjatë luftës në Bosnje (1992-1995), përafërsisht 50.000 gra-vajza boshnjake (myslimane) u përdhunuan nga serbët. Aktivistët lokalë nga Ballkani raportuan për kampet e përdhunimit, ku qëllimi ishte për të bërë shtatzënë gratë kroate dhe myslimane me meshkujt barbarë të fëlliqtë serbo-çetnik. Për çdo rast, flasim për dhunën seksuale si pjesë e spastrimit etnik. Në një shoqëri patriarkale, ku fëmijët do të marrin përsipër etninë e babait të tyre.

***

Gjatë luftës në Kosovë (28 shkurt 1998 – 11 qershor 1999) pothuajse 1 milion shqiptarë u dëbuan nga territoret e tyre etnike, u vranë 17.000 civilë shqiptarë, ndërkaq janë zhdukur më tepër se 6.000 tjerë. Sikur kjo të mos mjaftonte, përafërsisht 20.000 gra shqiptare u përdhunuan nga qelbësirat barbare serbe-çetnike. Pastaj, shumë prej tyre edhe u vranë, u dogjën për së gjalli dhe masakruan me thika duke ua nxjerrë nga trupi organet për së gjalli në mënyrën më groteske-çnjerëzore, që kombet e civilizuara as që munden ta paramendojnë.

***

Por shqiptarët harrojnë shpejt kur dëmtohen nga të huajt. Bashkëkombësin e vet e vrasin për çështje banale.

Vitet e fundit, presidenti tradhtar-bërllok i Kosovës, i zgjedhur nga vetë shqiptarët, që edhe sipas një profesori shumë të njohur nga diaspora “pjellin gjithmonë tradhtarë në krye të politikës”, mundohet që me çdo kusht t`ia dhurojë armikut pjesën më të begatshme të Kosovës, si kundër-shpërblim për të shpëtuar prapanicën e vet nga gjykata speciale. Dhe jo vetëm kjo, ai me gjysmën e buxhetit të Kosovës ka financuar autorë të huaj t`ia qëndisin biografinë me shkarravinën prej disa qindra mijë faqeve, kinse është burrështetas, edhe atë modern e jo mahi.

Kremtuam Pashkët, Natën e Shenjtë të Ngjalljes së Jezu Krishtit. Më shkoi mendja edhe te ringjallja e këshilltarit dhe mikut të madh të Hashim kastravecit dhe Ramë dordolecit, Baton Haxhi Qamilit, të cilin e vranë serbët gjatë luftës por e ringjallën pas luftës.

E pabesueshmja është e vërtetë, Baton Haxhi Qamili u kthye nga varri. Aleluja!

Prandaj ky spiun i Stanishiqit këtë mrekulli e feston me tre gishtërinj. U ngjallë për të na treguar (vërtetuar) fytyrën e tij të vërtetë prej maskarai.

***

Shqiptarët e trojeve dhe diasporës kanë nevojë thelbësore për të ruajtur vetëdijen e tyre kolektive. Jeta tkurret (pakësohet) ose zgjerohet në lidhje me guximin tonë.

 

*Aurel Dasareti, USA, ekspert i shkencave ushtarake-psikologjike (dasaretiaurel@yahoo.com.au

Prof.Sami Repishti i drejtohet Frank Shkrelit pas shkrimit të tij për Masakrën e Tivarit

Pas shkrimit të Frank Shkrelit rreth Akademisë që u mbajt në Prishtinë për Masakrën e Tivarit, reagon Prof.Sami Repishti që i drejtohet me këtë shënim zotit Shkreli të cilin po e botojmë si më poshtë:

*Një reagim nga Profesor Sami Repishti, dëshmitar i kësaj ngjarjeje:

 

 “Mirëmengjezi e falemnderit Frank për kete shkrim me randësi. 

Unë i kam pa kosovarët në Shkodër, të gjithë leckamanë me rroba civile, te rij dhe të lodhun e të raskapitun mbas nji udhëtimi NË KAMBË prej Prizrenit deri në Shkodër e Tivar. 

Ruheshin nga të dy anët me vajza partizane ma të shumëten me mashinka dhe plot urrejtje. Atë natë, u ndigjue lajmi se nji lundër e mbushun me kosovarë ashtë fundosë në Bunë, sepse ura ishte prishë.

Ma vonë erdhi lajmi nga ata që shpëtuen se të gjithë ishin vra. Asnji shenj pendese nuk u tregue nga autoritetet komuniste as nga anëtaret e partisë.

 Tragjedi për kosovarët, tragjedi për të gjithë ne shkodranët që deshmuem kete ngjarje dhe nuk u ba asgja. “Kishte vdeke ora!”

Te fala Sami”

Diçka mbi psikologjinë politike nga një prizëm tjetër…. – Nga AGRON SHABANI

Siç dihet, psikologjisë moderne ose bashkohore nuk i interesojnë aq shumë çështjet ose aspektët e ndryshme siç janë: “ç’është shpirti i njeriut?”, “a është shpirti i njeriut material apo jomaterial?”, “dual apo jodual”, “a është i vdekshëm, apo i pavdekshëm shpirti i njeriut?”, “në çfarë marrëdhëniesh ose raportesh është ose ndodhët ai me trurin (mendjen) dhe trupin e njeriut?” dhe kështu me radhë.Ndërkaq, sipas psikologëve dhe filozofëve të shumtë, mendja (logjika), koshienca ose intelekti i lartë njerëzor, ndodhën tëfshehur ose maskuar në bërthamen ose brendinë e të gjitha çështjeve ose aspektëve të mundshme logjike, holistike dhe primatologjikeNë këtë prizëm edhe “logosi” është operativë dhe funksional si të thuash në të gjitha çështjet ose aspektët e mundshme koshiente ose logjike. Nrkaq, në çështjet ose aspektët e njohura shpirtërore, emocionale, mentale ose psikologjike, mëtepëështë instrumental, sensual, eksperimental, kognitivë, inkarnativë, ataraktivë etj. Me fjalë tjera, “logosi” është ‘organ’ ose ‘ enërgji e gjallë‘ që levizë ose qarkullon vazhdimisht brenda trupit, mendjes (trurit) dhe shpirtit të njeriut në kuptimin e asaj se mendja (truri) e ushqen shpirtin dhe shpirti e ushqen mendjen ose trurin e njeriut. “Logosi” pra në radhë të parë është ‘ligjë‘ ose një‘princip i lartë universal’ i cili e bën të mundur dhe e garanton bashkëjetesën, koekzistencën dhe harmoninë e gjithëmbarëshme nëmes botës koshiente ose logjike , botës trupore ose fizike dhe botës shpirtërore, materiale ose metafizike. 
Atëherë ç´është inteligjenca ose intelegjenca në kuptimin e plotë të fjalës…?
Fjala ose nocioni inteligjencë vjen nga fjala latine ‘interlligere’, që do të thotë të krijosh ose organizosh relacione, respektivisht marëdhënie midis marëdhënieve ose lidhje midis lidhjeve. Ky term ose nocion është prezantuar dhe konfirmuar edhe nga Ciceroni, Sokrati, Platoni , Aristoteli etj. Sipas tyre inteligjenca (intelegjenca) është ajo  bën njeriun të kuptojë dhe pranojë më mirë jetën, botën, natyrën dhe vetvetën e tij. Ndonëse, sipas Aristotelit, trupi, mendja (truri) dhe shpirti i njeriut janë të pandarë në kuptimin e asaj se shpirti ka dy anë ose pjesë të tij: pjesën racionale dhe pjesën iracionale. Për mendimin e Aristotelit, shpirti në brendinë ose substancën e tij përmban ide dhe idetë janë të konceptuara dhe përceptuara përmes intelegjencës së njeriut në kuptimin e njohur se shpirti e ushqen trurin dhe truri e ushqen shpirtin e njeriut. Për Hegelin ndërkaq, intelegjenca është gardian ose kujdestari i të gjithë jetës logjike ose psikologjike. Përderisa, Imanuel Kanti e shikonte dhe kuptonte intelegjencën vetëm nëpermjet bashkimit të saj me intuitën dhe sensibilitetin si dhe me interferimet, ndërthurjet ose ndërvarjet totale dhe absolute që burojnë nga dija, evolucioni dhe përvoja e njohur e njeriut. Shopenhauer e shihte intelegjencën si nënshtrim të shpirtit dhe vullnetit njerëzorë, gjegjësisht si elementin e parë dhe esencial. Dekarti  e percaktonte intelegjencen si “mjet për përfitimet e shkencës dhe teknikë perfekte të lidhur me një pafundësi gjërash”. Leibnitzi i referohej intelegjencës si një shprehje e nukleusit progresivë të vetdijes dhe ndërgjegjës.

 Se këndejmi, Darwin, në librin e tij “Origjina e specieve” pohon se “qenia njerëzore është kurorëzim i evolucionit dhe progresit ku intelekti ose intelegjenca është ajo që i dallon ose diferencon njerëzit prej kafshëve”.
Në psikologji, intelegjenca ka dy elemente kryesore që dallojnë një person intelegjent nga një person jointelegjent ose më pak inteligjent: Enërgjia ose kapaciteti për të punuar dhe krijuar si dhe performansa dhe sensibiliteti. Me fjalë tjera, një person inteligjent ose performant në fusha të ndryshme, ka një kapacitet pune dhe një nivel ose radius levizjeje dhe enërgjie krijuese ose inovatore shumë më të madhe, sesa një person jonintelegjent ose më pak inteligjent.  Ndonëse, psikologët dhe psikologjia i referohen intelegjencës së njeriut edhe nga pikëpamja sociale, morale, materiale, shpirtërore, emocionale etj. Në këtë prizëm, të ndikuar paksa edhe nga filozofia sociale e Thomas Robert Malthusit i cili mbeshtet faktin se burimet ose resurset natyrore janë të limituara dhe se njerëzit mbi bazën e njohur të zhvillimit, evolucionit dhe intelegjencës së tyre konkurojnë për burimet, vlerat ose resurset e njohura globale ose universale: Psikologët janë të mendimit se  është e drejtë sovrane dhe legjitime e personave intelegjent të sundojnë ose mbizoterojnë mbi personat jointelegjent ose më pak inteligjentPersonat me probleme mendore ose me aftësi tëkufizuara shpirtërore, emocionale, mentale ose psikologjike, nuk arrijne te identifikojne ne menyre korrekte detyren, te planifikojne nje strategji per zgjidhjen e nje problemi ose te monitorojne vetveten veprimet e tyre.
Ka dy lloje te inteligjences:

  Inteligjenca ideationale, qe vepron nepermjet fjaleve dhe ideve, duke perdorur analizen llogjike dhe racionalitetit te fjales.
– Inteligjenca instinktive, qe vepron nepermjet instikteve, sentimenteve, apo permes atyre elementeve qe ne i quajme inteligjence emocionale.
– Pergatitja ose stadi i akumulimit , domethene kerkimi i informacioneve te fituara prej njeriut gjate historise se tij intelektuale, kulturore, profesionale etj.
– Inkubacioni ose faza e pritjes, ku personi mbetet i lidhur me nje problem dhe terrenin ku konfrontohet dhe ndikohet nga faktoret e ndryshem determinant ose paradigmatik etj.
– Ndricimi ose momentet kur shfaqet zgjidhja e problemit, ku perfshihen ceshtjet ose aspektet kognitive dhe emocionale, domethene personaliteti i indvidit. Qofte ai politik ose jopolitik etj.
– Verifikimi ose venia e teorise ne praktike.
Howard Gardner ne kuader te Iteligjencave te Shumefishta (Multiple Intelligences): flet per shtate lloje inteligjencash:
Inteligjenca vizuale ose hapesinore, Inteligjenca verbale ose linguistike, Inteligjenca matematikore ose aritmetike, Inteligjenca kinestetike, Intelegjenca atonale ose muzikore,Inteligjenca interpersonale  ose empatike, Inteligjenca intrapersonale dhe Intelegjenca emocionale e cila ka shume rendesi ne jeten institucionale, politike, diplomatike etj. Kjo per faktin se cdo njeri ka mendjen racionale dhe ate emocionale. Komponentet e inteligjences emocionale jane: vetenjohja, vet-rregullimi, vete-motivimi, empatia dhe aftesia per te krijuar marredhenie me persona te tjere. Inteligjenca emocionale pra eshte nje gershetim, simbioze ose perzierie vetezoterimi, motivimi, empatie, mendimesh te lira, takti, ritmi, sensi, politike, diplomacie etj.

NË PRISHTINË U MBAJT AKADEMI PËRKUJTIMORE PËR MASAKRËN E TIVARIT – Nga Frank Shkreli

Ja edhe shënjat e para të një interesimi zyrtar për njërën prej tragjedive më të mëdha të historisë së Kombit shqiptar. Ditën e martë në Prishtinë u mbajt një akademi përkujtimore me rastin e 74-vjetorit të Masakrës së Tivarit. Sipas lajmeve, në tubimin e organizuar nën përkujdesjen e Presidentit të Republikës së Kosovës, Z. Hashim Thaçi, foli Kryeministri i Republikës së Kosovës, Z. Ramush Haradinaj, Zëvëndës Kryeministri i Kosovës, Z. Enver Hoxhaj dhe Drejtori i Institutit të Historisë, Sabit Syla.

Në fjalën e tij me këtë rast, Kryeministri i Kosovës, Z. Haradinaj e cilësoi Masakrën e Tivarit, si njërën prej ngjarjeve më të dhimbëshme, si një ngjarje, ndaj së cilës është bërë më së shumti padrejtësi në gjithë këto vite. Udhëheqsi i qeverisë së Kosovës u kujtoi të pranishëmve se këtë vit janë janë mbushur 74-vjet nga Masakra e Tivarit, që atëherë, “Nën ndikimin e hegjemonizmit serb u mobilizuan dhunshëm 13 mijë e 335 shqiptarë, të shpallur si robër lufte, një pjesë e të cilët pastaj u vranë dhe u hodhën në varreza masive, prej të cilëve shumica djem e burra të Kosovës”.

Kryeministri Haradinaj tha se kjo ditë duhet të kujtohet jo vetëm si një datë tragjike në historinë e Kombit shqiptar, por edhe të përdoret si një rast që të merren masa dhe veprime të nevojshme për të zbuluar të vërtetën mbi këtë masakër, ashtu që sipas tij të, “nxjerrim në dritë të drejtën”. Ai shtoi se e vërteta e këtij krimi makabër është mohuar për një kohë të gjatë, ndërkohë që pasardhësit e këtyre martirëve nuk kanë marrë kurrë asnjë përgjigje dhe se as nuk u ndëshkua askush për vrasjen e tyre. Z. Haradinaj tha me këtë rast se zbulimi i së vërtetës dhe ndëshkimi i përgjegjësve të këtij krimi – një ndëshkim të pakën edhe para historisë, pasi shumë prej tyre mund të mos jetojnë më — duhet të ndodhë sepse, sipas tij, “Pa ndëshkimin e atyre që urdhëruan dhe kryen krimet, ato krime mund të përsëritën, kurdo. Së këndejmi, është detyrë e shtetit të Kosovës që t’i njohë dhe t’i trajtojë ata që kaluan ferrin e Tivarit — pas vdekjes — si martirë”, ka thënë Kryeministri i Republikës së Kosovës, Z. Ramush Haradinaj, në Akademinë Përkujtimore mbajtur në Prishtinë të martën, me rastin e 74-vjetorit të Masakrës së Tivarit.

Kryeministri i Republikës së Kosovës tha se kjo tragjedi e fshehur për shumë dekada nga qeveritë komuniste në të kaluarën, më në fund, ka filluar të tërheq vëmendjen e historianëve dhe po studiohet, por, sipas tij, kjo gjë po bëhet gjithnjë nga pikëpamje të ndryshme ideologjike. “Kuptohet se, motivi i kësaj masakre, ishte spastrimi etnik i Kosovës. Kolonat e të rinjve kosovarë që ecën për një javë, në kushte çnjerëzore dhe nën tytat e armëve të komunistëve të atëhershëm, ishin stigmatizuar si reaksionarë”, ka thënë Z. Haradinaj. Në fund të fjalës së tij me këtë rast, Kryeministri i Republikës së Kosovës e cilësoi Masakrën e Tivarit si njërën prej “faqeve më të errëta të historisë së Ballkanit, e drejtuar kundër shqiptarëve të Kosovës”, si një përpjekje për të spastruar etnikisht Kosovën nga shqiptarët autoktonë, ndërkohë që bëri thirrje se për “zbardhjen e saj të plotë, duhet të ndërveprojnë të gjitha palët e involvuara…në frymën e bashkpunimit rajonal”, ka përfunduar Kryeministri Haradinaj.

Ndërsa, Zëvëndës Kryeministri i Republikës së Kosovës, Z. Enver Hoxhaj foli për atë që ai cilësoi si “dimensioni njerëzor i tragjedisë së Tivarit, i njerës prej tragjedive më të përgjakshme, më të dhimbshme për shqiptarët e Kosovës, por edhe një tragjedi që ka përmasa ballkanike, në kontekstin e Luftës së Dytë Botërore.” Z. Hoxhaj e cilësoi Masakrën e Tivarit, “Jo si një zhvillim periferik, por ka qenë qëllim i vet luftës”, tha ai. Masakra e Tivarit “Nuk ka qenë një ngjarje e izoluar”, u shpreh Zevëndës-Kryeministri i Kosovës, “Por ka qenë një vazhdimësi e krimeve që Serbia ka bërë në Kosovë edhe para Masakrës së Tivarit, prej luftërave ballkanike, 1912-13, por edhe një vazhdimësi e asaj çfarë ka ndodhur në Kosovë, sidomos në kontekstin e viteve 90-ta dhe të politikës së spastrimit etnik të vitit 1998-99.” Nga dimensioni politik, vazhdoi mëtej Zoti Hoxhaj, Masakra e Tivarit tregon edhe natyrën e re të regjimit të ri komunist, i cili po instalohej në ato anë. “Thënë shkurt”, u shpreh zyrtari i lartë i Kosovës, “Maskara e Tivarit është një tragjedi dhe një paralajmërim se si një padrejtësi e vjetër po zevëndësohej me një padrejtësi të re” , nenvijoi ai, duke shtuar se, “Masakra e Tivarit ishte gjithashtu edhe një paralajmërim për një sistem të padrejtë që ka qenë komunizmi – ai jugosllav edhe komunizmi shqiptar, sisteme të padrejta, që heret ose vonë, shpërbëhen”, theksoi Z. Hoxhaj.

Zevëndës-Kryeministri i Republikës së Kosovës u bëri thirrje institucioneve akademike të Kosovës që të bëhen studime të mëtejshme të plota — për të mos thënë përfundimtare — në lidhje me këtë tragjedi dhe të mos hesitojnë që të trajtojnë, si rolin që kanë luajtur komunistët jugosllavë, ashtu edhe edhe rolin e komunistëve shqiptarë, në Maskarën e Tivarit.

Natyrisht se zbardhja e plotë e së vërtetës dhe e fakteve historike mbi Masakrën e Tivarit është detyrë dhe përgjegjësi e historianëve dhe akademikëve shqiptarë në Prishtinë dhe në Tiranë – por duhet të trajtohet larg influencave ideologjike të së kaluarës komuniste, pasi këta heronjë të Kombit shqiptar ishin viktimat e para – jo vetëm të një regjimi të padrejtë siç e cilësoi Z. Hoxhaj – por, mbi të gjitha, të një regjimi kriminal komunist sllavo-aziatik, që skllavëroi një popull të tërë për pothuaj gjysëm shekulli.

Organizimi i Akademisë Përkujtimore në Prishtinë mbi Masakrën e Tivarit — nën përkujdesjen e Presidentit të Republikës së Kosovës, Z. Hashim Thaçi, ku folësi kryesor ishte Kryeministri i Republikës së Kosovës, Z. Ramush Haradinaj dhe ku foli gjithashtu edhe Zëvëndës Kryeministri i Kosovës, Z. Enver Hoxhaj — tregon rëndësinë që duhet t’i kushtojnë dhe përgjegjësinë historike, kombëtare dhe morale që duhet të kenë politikanët shqiptarë anë e mbanë trojeve shqiptare mbi çështje të tilla, përfshir edhe rolin që duhet të luaj politika dhe përfaqsuesit e saj në një shoqëri të lirë — në mbështetje të zbardhjes së të vërtetave të dhimbëshme historike, siç është Masakra e Tivarit.

Për këtë, udhëheqsit e Republikës së Kosovës meritojnë vlerësimin tonë jo vetëm për përkujdesjen e organizimit të kësaj Akademie Përkujtimore, me rastin e 74-vjetorit të Masakrës së Tivarit, por edhe për pjesmarrjen e tyre në punimet e saja. Simbolikisht dhe realisht, ky është një mesazh tepër i rëndësishëm dhe domethënës për vullnetin e tyre për të zbuluar, më në fund, të vërtetën mbi një prej krimeve më të rënda kundër Kombit shqiptar në trojet e veta — e planifikuar, e drejtuar dhe miratuar nga një bandë kriminelësh, mbështetës të komunizmit ndërkombëtar, të maskuar si çlirimtarë të popujve.

Një reagim nga Profesor Sami Repishti, dëshmitar i kësaj ngjarjeje:

 

 “Mirëmengjezi e falemnderit Frank për kete shkrim me randësi. 

Unë i kam pa kosovarët në Shkodër, të gjithë leckamanë me rroba civile, te rij dhe të lodhun e të raskapitun mbas nji udhëtimi NË KAMBË prej Prizrenit deri në Shkodër e Tivar. 

Ruheshin nga të dy anët me vajza partizane ma të shumëten me mashinka dhe plot urrejtje. Atë natë, u ndigjue lajmi se nji lundër e mbushun me kosovarë ashtë fundosë në Bunë, sepse ura ishte prishë.

Ma vonë erdhi lajmi nga ata që shpëtuen se të gjithë ishin vra. Asnji shenj pendese nuk u tregue nga autoritetet komuniste as nga anëtaret e partisë.

 Tragjedi për kosovarët, tragjedi për të gjithë ne shkodranët që deshmuem kete ngjarje dhe nuk u ba asgja. “Kishte vdeke ora!”

Te fala Sami”

NËNA TEREZE BASHKON DY FAMULLI AMERIKANE NË NJË – Nga Frank Shkreli

Dy kisha katolike, “Sacred Heart” dhe “St. Francis of Assisi” në qytetin Njubërg të Nju Jorkut, një qytet i vogël në breg të lumit madhështor Hudson, janë bashkuar kohët e fundit në një famulli, që është njësia e organizimit kishtar administrativ për këtë zonë. Arkipeshkvia e Nju Jorkut, në bashkpunim me priftin e Kishës së re, ka vendosur që famullia e re, e dalë nga dy famullitë e lartëpërmendura – tani e tutje do të mbajë emërin e Shën Nënë Terezes.

Famullitari i Kishës së emëruar “Shën Nënë Tereza e Kalkutës”, Bill Damroth ka njoftuar emrin e ri të dy famullive të bashkuara, që sipas gazetës New York Catholic është famullia e parë në në këtë shtet që merr emrin e Nënë Terezës. Statuja e Nënë Terezës u zbulua gjatë ceremonisë historike të njoftimit të emrit të ri të famullisë, në prani të më shumë se 300 antarëve të saj.
“Ishte një natë shumë e bukur”, citohet të ketë thënë famullitari Damroth, duke shtuar se pagëzimi i famullisë së bashkuar me emrin Nënë Tereza, “Ishte një celebrim i shpresave për të ardhmen tonë”.

I përndershmi Damroth tha për gazetën katolike të Nj Jorkut, “Catholic New Yorker”, se “Nënë Tereza kishte të njëjtat mundime dhe çkurajime, si të gjithë ne, por ajo i përballoi të gjitha ato nepërmjet forcës së besimit të saj. Ajo ishte bashkuese! Ishte pjesë e të gjitha segmenteve të shoqërisë: të pasur, të varfër, të sëmurë e të shëndoshtë. Ajo gjëndej kudo që e donte nevoja. Në cilën do pjesë të botës, ajo gjëndej atje, për të gjithë.”

Emri i Shën Nënë Terezes ishte ndër tre emra që i ishin dërguar Kardinalit të Nju Jorkut për konsiderim, përfshirë Shën Papa Gjon Palin e II. Kardinali i Nju Jorkut e kishte lënë në dorë të vet famullitarit Damroth të përzgjidhte emrin për famullinë e re. Ai më në fund kishte vendosur që tani e tutje famullia e re do njihej me emrin Shën Nënë Tereza. I Përndershmi Damroth është shprehur për gazetën katolike të Nju Jorkut se zgjodhi emrin e Nënë Terezës pasi ajo njihet anë e mbanë botës dhe se kishte pasur rastin ta takonte disa herë gjatë vizitave të saja në Shtetet e Bashkuara, ku Nënë Tereza ka disa qëndra të murgeshave të saja. Prifti Damroth tha se kishte thënë meshë dy tre herë në prani të Nënë Terezës dhe se ishte bindur që atëherë se ai gjëndej, “në prani të një shënjtëreshe moderne të gjallë”.

“Është një nder i madh që pas aq shumë vitesh, të kemi mundësinë që ti dedikojmë dy kishat tona këtu në Njubërg, një gruaje religjioze e cila ka ndryshuar botën vetëm për mirë dhe e cila vazhdon edhe sot të influencojë pozitivisht mbarë botën”, është shprehur famullitari i Kishës Shën Nënë Tereza, duke theksuar se “Është e pabesueshme për mua që sot të kam rastin, mundësinë dhe privilegjin të nderojmë në këtë mënyrë, Nënë Terezën”.

Për shumë vite tani, motrat e Nënë Terezës kanë qëndrat e tyre në zonat më të varfëra të Nju Jorkut, në lagjën Harlem dhe në Bronks. Ishte pikërisht në Kuvendin e motrave të saja në Bronks më 1997 ku ajo u takua me Princeshën Diana. Ishte një takim i cili ende edhe sot ka mbetur në imagjinatën e të gjithë atyre që kanë qenë dëshmitarë të takimit të famshëm të “murgeshës me princeshën”. Vetëm disa muaj pas takimit të tyre në Bronks, ato ndërruan jetë të dyja mbrenda një jave.

Bronks, 1997

Imazhe të tilla ka shumë nga jeta, takimet dhe veprimtaria e Nënë Terezës, jo vetëm në Nju Jork, në Washington dhe në Shtetet e Bashkuara, por edhe anë e mbanë botës. Por, Nju Jorku dhe lagjet e tija Bronksi, Harlemi dhe Bruklini kishin një vend të posaçëm në zemrën e Nënë Terezës. Kishte qenë në moshën 86-vjeçare, e sëmur dhe vetëm pak muaj para se të ndërronte jetë, që Nënë Tereza kishte bërë një vizitë të papritur në lagjet Harlem dhe Bronks, për të vizituar murgeshat e saja.

Vizita të tilla kishte bërë shumë gjatë periudhës ç’prej fillimit të 1980-ave kur kishte marrë çelsin e qytetit të Nju Jorkut nga krye-bashkiaku i këtij metropoli në atë kohë, Z. Edward Koch. Dukej sikur Nënë Tereza kishte renë në dashuri me Nju Jorkun por edhe Nju Jorku kishte renë në dashuri me Nënë Terezën. Këtyre imaxheve dhe kujtimeve u është shtuar tani edhe një famulli që mban emrin e Shën Nën Terezes shqiptare, në një lagje të një njësie administrative kishtare në qytetin Njubërg të shtetit të Nju Jorkut, pranë lumit gjigant. Hudson.

Fituesja e Çmimit Nobel për Paqë, Nënë Tereza pranon Çelsin e Qytetit të Nju Jorkut nga Kryetari i Bashkisë së këtij qyteti, Edward Koch, në vitin 1981 — June 5, 1981. (PAUL BURNETT/ASSOCIATED)

SRI LANKA: MARTIRIZIMI I TË KRISHTERËVE NUK KA MBARUAR – Nga ANDREA RICCARDI, themelues i Bashkësisë së Shën Exhidit – Përktheu Eugjen Merlika

Në shumë Vënde të botës vdiset duke shkuar në kishë, Në Sri Lanka vriten edhe në ditën e Pashkëve, festa m’e rëndësishme. Atentate të ndryshme kanë goditur tri kisha të ishullit e tre hotele lluksi, ku buajnë turistët e huaj. Kuptimi politik I atentateve është ende për t’u zbërthyer. Mund të mendohet se është një shenjë për të huajtë dhe për një fe (krishterimi) që quhet e sjellur nga ata. Ose një veprim I thjeshtë për të prishur barazpeshat e Vendit.
Është goditur Vendi i bashkëjetesës shumëbesimëshe
Kisha e Shën’Andoit në Kolombo nuk është vetëm një faltore shumë e dashur për katolikët e mbarë ishullit: mjafton të shkohet çdo të martë për t’a parë plot e përplot. Ka besim në shtatoren e Shenjtit edhe nga ana e myslimanëve, induistëve dhe budistëve, në një vend që ruan kujtesën e një ngjarjeje mrekulluese. Kisha është një faltore kombëtare, por edhe një vënd i bashkëjetesës shumë besimëshme, tepër e vizituar në Kolombo. Historia e vonë e Sri Lankës është tepër e nderë. Në vitin 2009 qeveria fitoi betejën me “tigrat tamil”, veçanërisht të vendosur në Veriun e ishullit. Por problemet nuk mbaruan, sa që nga viti 2018 është në fuqi gjëndja e shtetrrethimit, edhe në sajë të atentateve të skajorëve budistë kundër myslimanëve.
Budistët janë shumica
Budistët përfaqësojnë shumicën e banorëve të ishullit, rreth 70 %, ndërsa induistët janë 12 % dhe myslimanët 9,7 %. Të krishterët, në pakicë, janë 1.500.000 besimtarë, në pjesën më të madhe katolikë. Përfaqësojnë një bashkësi të vlerësuar e të respektuar, edhe për veprat e saj edukative dhe shoqërore. Mbas atentateve kardinali Ranjit, personaliteti katolik më i njohur në vend u shpreh se”bëhet fjalë për një çast tepër tepër të trishtuar për të gjithë ne”. Jo vetëm katolikët janë viktima të atentateve, por e gjithë bashkëjetesa ndërmjet besimeve fetare të Vendit.
Kishat e krishtera janë kthyer në një shënjestër
Është një fakt që kishat e krishtera, në vitet e fundit janë kthyer në një objektiv, për atë që synon, nëpërmjet terrorizmit, të mbjellë përçarjen e të tërheqë vëmëndjen publike. Për të krishterët lutja në këta vende kulti, nuk është më një rit, por një veprim guximi, si n’Egjypt, Pakistan, Nigeri e gjetiu. Martirizimi nuk është më një fakt i shekujve të parë të krishterimit, por e vërteta e së tashmes të shumë të krishterëve.

“Corriere della Sera”, 22 prill 2019 E përktheu Eugjen Merlika

Mira Meksi, një shkrimtare erudite – Nga Prof. dr. ESHREF YMERI

 

Në veprën më të fundit “Hakmarrja e Kazanovës”, ku përfshihet novela me titullin në fjalë dhe 16 tregime, vepër kjo që u prezantua në panairin e librit të këtij viti, Mira Meksi i zbulon lexuesit vetëvetësinë (individualitetin) e Xhakomo Kazanovës, për të cilin Dostojevski (1821-1881) thotë:

“Individualiteti i Kazanovës është njëri nga më mbresëlënësit e kohës së vet”.

       Autorja, për herë parë në letërsinë shqipe, shpalos para lexuesit një figurë komplekse të shek. XVIII, si Xhakomo Kazanova (Giacomo Girolamo Casanova1725-1798), një aventurier italian ky, qejfli udhëtimesh dhe shkrimtar, autor i jetëshkrimit të hollësishëm me titull Histoire de ma vie” (Historia e jetës sime).

Mira Meksi është plotësisht e vetëdijshme se skalitja e një figure historike në një vepër artistike është një detyrë bukur e vështirë. Kjo për arsye se shkrimtarit, së pari, i duhet të sigurojë një informacion shterues për jetën e figurës në fjalë, jo vetëm brenda rrezes së jetës personale, por edhe brenda rrezes së ngjarjeve që shpalosen në mbarë shoqërinë ku heroi i veprës jeton. Së dyti, shkrimtarit i duhet të jetë tepër i vëmendshëm në respektimin “prerjes artistike” të veprës, për të mos i lejuar vetes të bjerë në historizëm.

Për arritjen e këtyre dy objektivave, shkrimtarit i duhet një përgatitje enciklopedike, i duhet erudicioni, aq i domosdoshëm ky për ta nxitur dhe për ta mbajtur të ndezur kërshërinë e lexuesit.

Erudicioni është thellësia, shkëlqimi dhe hapësira e dijeve që sigurohen si rezultat i arsimimit, i formimit intelektual përmes leximit sistematik të veprave nga burime letrare dhe joletrare. Fjala e latinishtes “erudire” do të thotë “nxjerr nga mosdija, pajis me dije”. Rrjedhimisht, një shkrimtar me përgatitje erudite ka aftësinë të bëjë vlerësime kritike mbi bazën e logjikës deduktive.

Erudicioni shpërfaqet ndjeshëm në krijimtarinë e Mira Meksit. Ai bie në sy në të gjitha veprat artistike që ajo ka botuar deri tani. Këtu po përmend vetëm romanet “Planeti i ngrirë”,  “E kuqja e demave”, “Porfida Ballo në Versajë (Versailles)”,“Frosina e Janinës”, “Mallkimi i priftëreshave të Ilirisë”, pa u ndalur në përmbledhjet me tregime.

Tomas Karleil (Thomas Carlyle 1795-1881), shkrimtar, publicist, historian dhe filozof anglez me prejardhje skoceze, autor i veprës me titull “Heronjtë, nderimi i heronjve dhe heroikja në histori”, botuar në vitin 1856, ka lënë për brezat pasardhës një aforizëm me fare pak fjalë, por me një domethënie fort të thellë:

“Shkrimtari është një shërbestar i shenjtë”.

       Ai predikonte kultin romantik të heronjve, të këtyre personaliteteve të jashtëzakonshme, të cilët, me bëmat e tyre, kryejnë një mision hyjnor, duke e shtyrë njerëzimin përpara dhe duke u  ngritur mbi turmat e njerëzve me formim të mangët.

Domosdo që misioni hyjnor i heronjve të veprave artistike është reflektim i drejtpërdrejtë i misionit hyjnor të shkrimtarëve. Kuptohet vetvetiu që ky mision hyjnor nuk mund të kryhet pa një përgatitje enciklopedike. Erudicioni i Mira Meksit është me të vërtetë sa befasues, aq edhe frymëzues për brezat e rinj të letrave shqipe, por edhe tepër joshës për masën e gjerë të lexuesve. Prandaj, sa herë që një vepër e saj prezantohet në panairin e librit në vjeshtën e çdo viti, lexuesit i shikon në radhë, në pritje për të marrë një autograf nga autorja në ballinën e librit të sapoblerë.

Me magjinë a fjalës artistike, Mira Meksi ka arritur të plazmojë mjeshtërisht figurën e Kazanovës, i cili qe bërë aq i famshëm me morinë e aventurave dashurore, saqë emri i tij, nga i përveçëm, qe bërë i përgjithshëm dhe në ditët tona përdoret në kuptimin “femrajoshës” apo “femramashtrues”.

       Përmes punës kërkimore të dy heronjve kryesorë të novelës, profesorë të arkeologjisë dhe të historisë së lashtë, të cilët janë vënë në kërkim të veprës së Kazanovës “Manualle dell’amore, Mira Meksi hedh dritë mbi “odisenë” e jetës së Kazanovës.

Suksesi i jashtëzakonshëm që pati vepra “Historia e jetës sime”, e kushtëzuar nga moria e peripecive të jetës dhe e aventurave dashurore, e pati shndërruar figurën e Kazanovës në njërën prej legjendave të kulturës botërore. Stendali, Alfred de Myse, Delakrua dhe të tjerë ishin të entuziazmuar nga kujtimet e tij.

Kur bën fjalë për varganin e aventurave dashurore të Kazanovës, Mira Meksi shkruan:

“Ai është kryemjeshtri i artit të dashurisë, ku femra është perëndesha, kurse mashkulli skllav i  saj”.

       Por mes gjithë morisë së dashurive të aventurierit profesionist, autorja, tek e bën lexuesin ta mbajë frymën pezull, ndalet në dashurinë e Kazanovës për francezen e bukur Henriette, e cila, me kalimin e viteve, qe shndërruar në “pengun më të rëndë të zemrës së venecianit”.

Është e vërtetë që emri i Kazanovës lidhet me përfytyrimet për aventurat e tij dashurore, emër që vendoset në të njëjtën radhë me personazhe të tillë të botës artistike perëndimore, si Don Zhuani i mirënjohur, Lovelasi [personazh i romanit epistolar “Klarisa” të shkrimtarit anglez Samuel Riçardson (1689-1761), dhe Foblasi [heroi i romanit “Aventurat e kavalierit Foblas” (Le amours du chevalier de Faublas) të shkrimtarit francez Zhan-Batist Luve de Kuvre (Jean-Baptiste Louvet de Couvray 1760-1797]. Është e vërtetë që në kujtimet e Kazanovës, në të cilat ndihet aroma e filozofisë se lirisë së individit, nuk anashkalohet odiseja e bëmave të tij seksuale. Megjithatë, në novelën e Mira Meksit individualiteti konkret i Kazanovës kristalizohet në një mënyrë më komplekse dhe më interesante. Prandaj, në një sërë studimesh që i janë kushtuar figurës së tij, jo më kot janë  bërë përpjekje për ta paraqitur në një mënyrë më tërësore, si një aventurier me kulturë të gjerë dhe mendjemprehtë.

Kur mbaron së lexuari këtë vepër të fundit të Mira Meksit, në të cilën edhe tregimet janë njëri më joshës se tjetri, lexuesi i vëmendshëm dhe me kulturë filologjike rri e përsiat, duke arritur në përfundimin se vepra artistike e kësaj shkrimtareje të talentuar është mishërim i përgatitjes enciklopedike, i erudicionit dhe i kulturës së lartë gjuhësore, e cila është e pamundur pa zotërimin e universit të pasur të leksikut. Dhe Mira Meksi e zotëron në përsosmëri këtë univers. Ajo gërmon  në “xeherorët e pasur” të shqipes sonë hyjnore dhe, me një pasion të lakmueshëm, vjel dhe krijon fjalë plot aromë amtare, krijon kompozita fort të goditura, ca kapërthime të bukura fjalësh këto, të cilat të kujtojnë kapërthimin e magjishëm të artistëve në një skenë baleti.

Kur lexoj prozën artistike të Mira Meksit, më vijnë në kujtesë ca përcaktime mjeshtërore të shkrimtarit të shquar rus Konstantin Paustovski (1892-1968). Këto janë përcaktime që ai bën për shkrimtarin. Ai shkruan:

“Një shkrimtar që ka për zemër përsosmërinë e formave arkitekturore, në prozën e vet nuk e lejon një kompozim të ngarkuar dhe të plogët. Ai do të mundohet të arrijë përpjestimin e pjesëve të veprës dhe rreptësinë e gdhendjes së fjalëve. Ai do të shmangë morinë e zbukurimeve venitëse të prozës, të ashtuquajturin stil ornamental”.

Lexuesit kërshërimtarë të veprave të Mira Meksit i merr malli që atë ta shikojnë më shpesh në ekranet e televizioneve. Por ajo, siç e ka përcaktuar bukur fort njëri nga personalitetet e kulturës shqiptare, akademik Flori Bruqi, “mbyllet në “kullën e fildishtë” për të shkruar libra”. Por kur Mira Meksi zbret nga lartorja (piedestali) e “heshtjes” së saj dhe shfaqet para lexuesve në ekranet televizive, ata janë të bindur se ajo do t’u sjellë një tjetër surprizë të këndshme, një tjetër vepër artistike me joshë befasuese. Dhe kjo ndodh vetëm një herë në vit: në panairin vjeshtak të librit.

 

Tiranë, 25 dhjetor 2018

Notre Dame de Paris: Kujtime personale – Nga SAMI REPISHTI*

Ridgefield, CT.- Në mbramjen e datës 16 prill 2019, agjencitë botënore të lajmeve njoftuen se Katedralja Notre Dame de Paris ishte mbulue nga flakët, që digjnin pa mëshirë gjithçka dhe rrezikojshin me shkatërrue definitivisht këtë ndërtesë madhështore e historike njikohësisht. Pamja ishte e dhimbshme dhe jam i sigurt se qindra milionë qytetarë të botës mbarë, shikojshin në ekranet e televizionit këtë katastrofë dhe vuejshin nga pamundësia me ndërhye. Nji fat i tërbuem u vërsul mbi nji kryevepër të mendjes dhe punës së njeriut ndërtues.

Gjithçka varej nga çapkënllëku i nji fati mizor. Do të shpëtonte, apo do të rrënohej për tokë ky monument i racës sonë? Me padurim pritshim lajmet zyrtare.

I pari erdhi lajmi i Presidentit francez Emmanuel Macron, i cili i drejtohej Francës dhe të gjithë botës me mesazhin inkurajues se Franca do të durojë me dinjitet këtë fatkeqësi dhe do të ndërmarrë punën gjigante dhe ndërtuese të ripërtrimjes së Katedrales. Pak ma vonë u njoftue se dy kullat e përparme dhe nji pjesë e altarit, bashkë me shumë objekte arti, kishin shpëtue në sajë të sakrificës së ma shumë se 500 zjarrfikësve. Dy ditë ma vonë u njoftue se zjarri ishte shkaktue nga nji shkëndijë elektrike e padiktueme në kohë dhe që u përhap me përpjestime madhore. Nji lehtësim: nuk ka qenë nji akt kriminal çmendurie njerëzore…..

Profesorja Nora Neimann e Universitetit Katolik dhe drejtoreshë e Departamentit për Artin deklaroi: “Ne e shohim këtë si një simbol të guximit, të ripërtëritjes njerëzore e inovacionit. Për ata në mesin e bashkësisë, si besimtarë katolikë, ajo është simbol i qëndresës së besimit ndaj të gjitha pengesave”, raportonte “Zëri i Amerikës”. Për shqiptarët, sidomos për shqiptarët katolikë, katastrofa aksidentale e Notre Dame de Paris rikujton aktin kriminal të nji çmendurie antinjerëzore, dinamitizimin në vitin 1967 të Kishës së Gomsiqes, ndërtue në shekullin 13, tempullin historik ku u kunorëzue në martesë heroi ynë kombëtar, Gjergj Kastrioti Skënderbeu, me zonjushën fisnike Donika Arianiti!

Sa ndryshim rranjësor në mes të qytetnimit europian dhe egërsisë primitive të komunizmit shqiptar…! Në orët e para të mbramjes u hap lajmi se kontributet për rindërtimin e Katedrales kishin arrit shumën 700 milionë euro, që ma vonë u rrit në 1 miliard euros. Si do te rindërtohet Katedralja e re: nji vazhdimësi e kulturës tradicionale apo nji manifestim i modernitetit?

Zemrat e ndaluna nga trishtimi e dhimbja filluen me rrahë përsëri me shpresë të ringjallun. Katedralja do të rindërtohet; francezët dhe miqtë e tyne të shumtë në të gjithë botën do të rindërtojnë Katedralen pa dyshim. Sikur të ishte hapun qielli…!

***

Besimi i fortë në Francën katolike, krynaltësia e justifikueme e nji historie kombëtare franceze, ndihma e pamohueshme e përgjithshme nga milionat që janë prekë nga kjo humbje e madhe do të rindërtojnë Katedralen e djegun; nga hini i saj do të rilindë si nji feniks i antikitetit, Katedralja e re.

Për nji student shqiptar që vuen në mërgim e që arriti me studiue në bankat e Sorbonnës, problemi ashtë ma i komplikuem: ashtë shqetësimi i madh që e frikëson se në vendin e tij të lindjes, katastrofa të këtilla priten me nji farë kënaqsie si nji grusht i randë kundër fesë katolike…sikur feja të ishte nji gur, nji mur apo nji katedrale që prishet nga zjarri. Shkreti shpirtnore dhe morale! Vorfëni frikësuese mendore që nënvleftëson krenarinë e qenies njeri, krijesë që mendon e ndien, që gëzon e vajton, por nuk dorëzohet. Shpifjet e “inxhinierëve të shpirtit” nga ata që nuk njohin shpirtin dhe përqafojnë pashpirtësinë në mendimet e aktet e tyne, nuk janë në gjendje me kuptue randësinë e prishjes së nji prej monumentevet të artit dhe të qytetnimit botënor. Arsyeja? Sepse në thelb ka karakter fetar…anatema e tyne e përditshme.

Për nji student shqiptar që vuejti që në moshën 20-vjeçare të zezën e ullinit, me familje të persekutueme dhe me nji atdhe të shtypun e të poshtënuem nga bijtë e bijat e veta, Katedralja zinte vendin e nderit në mendime dhe përfaqësonte kështjellin e bindjeve të tija, pavarësisht nga forma e lutjeve që ai i drejtonte Krijuesit, të vetmit Krijues të Gjithësisë – nji dhe për të gjithë…

Gjatë viteve të mia në New York kam ushtrue nji traditë: vizitën e herëmbashershme të Katedrales Shën Patriku (Fifth Avenue), ku gjunjëzohesha me përulësi të pafund në këtë tempull kushtue Krijuesit nga krijesa e Tij, ndizëshe nji qiri në kujtim të prindërve të vdekun e të gjallë, shokëve dhe të gjithë shqiptarëve që vuejshin pa shkak në atë gropë mjerimi që ishte Shqipëria komuniste dhe në mënyrë të paevitueshme derdhshe pika loti të nxehtë.

Rreth e rrotull meje kishte të tjerë të ulun në bankat e drunjta të Katedrales që luteshin. Njerëz të thjeshtë që kërkojshin ndihmë dhe ndoshta edhe falje për transgresionet e tyne nga nji Hyjni, që ishte gati me falë… edhe ata që e kryqëzojshin për së gjalli! Këtë rit ia kalova edhe fëmijëve të mi.

Në qershor të vitit 1970, ambasada franceze në Amerikë më njoftoi se qeveria franceze më akordonte nji bursë studimi njivjeçare pranë universitetit të Parisit, “La Sorbonne”-n e famshme. Gëzimi i im nuk njihte kufi. Vendosa të marr edhe familjen në këtë udhëtim premtues. I mbushun me entuziazëm udhëtova dhe fillova studimet. Landa ishte e randë, kërkesat e shkollës ishin të gjana dhe unë u zhyta në këtë botë akademike, që jepte dritë për të gjithë botën. Natyrisht, ndërtesa e parë mbas universitetit vinte La Bibliothèque Nationale de Paris. Nga aty, në Katedralen Notre Dame, distanca ishte e shkurtë. Nji ditë vendosa të rifilloj “traditën” time të vizitës. Pamja e brendshme ishte edhe ma mahnitëse se ajo e jashtme dhe qëndrimi në këtë ndërtesë tetë herë shekullore më impononte nji sens serioziteti së bashku me respektin që meritonte për shërbimin që ofronte: nji çast të qetë, nji atmosferë frymëzuese, nji lehtësim shpirtnor që më ringjallte dhe nji meditim të thellë për veten dhe për të tjerët që më mungojshin. Pyetjet ekzistenciale që na shtrohen çdo ditë, vijshin të natyrshme për mue në atë vend. Dhe, ajo që më mbante të gozhduem në bankat e fundit ku uleshin ata që nuk luteshin formalisht, ishte muzika fetare e koreve të vazhdueshme që me tingullin e tyne sikur më naltësojshin mbi të zakonshmen e jetës sime të përditshme.

Altari, i nji bukurie magjepse, ndriste me kryqin e madh florini dhe merrte kuptimin e tij të plotë nga statujat e Nanës Shën Marie, që mbante në prehën trupin e shtrimë pa jetë të të Birit, kryqëzue pa faj. E vështirë me gjetë nji pamje ma të dhimbshme se ajo, e që kishe pa edhe në Bazilikën e Shën Pjetrit, Romë, për së afërmi. Zemër nane, dhimbje nane, pafajni nane e “kryqëzueme” pa faj…

E kam përjetue këtë fenomen në qelitë e burgut të Shkodrës, sidomos në prezencën masive të klerikëve katolikë shqiptarë, viktima të terrorit të kuq. Para syve më vijshin fytyrat e atyne që pata nderin me njohë e me kujtue me dhimbje zemre. At Çiprian Nikaj, i pushkatuem, viktimë e nji akuze të gënjeshtërt, që shqetësohej jo për jetën e vet, por për sulmet kundër Kishës. At Donat Kurti, që punonte ditë e natë në përkthimin shqip të Testamentin të Ri nga frëngjishtja, pa folë nji fjalë dhe që nuk u ankue kurrë. At Aleks Baçli, që në kampet e punës kalonte orët e lira tue gdhend në nji copë druni të fortë bustin e nji fetari, jo ma të madhe se nji kokërr orizi… e që buzëqeshte sa herë që fliste, e me të gjithë. Të gjithë të pafajshëm…

E vështirë me besue, por gjendja e vërtetë që ilustron marrëzinë e egërsisë komuniste: me shkatërrue fenë dhe me kambëngulje Kishën Katolike Shqiptare si grupi ma i organizuem fetar …dhe përjetësisht antikomunist. Sot, ata janë kufoma të tretuna nen dhe… por në kujtesën time të gjithë janë dëshmorë të nji ideali mbijetësor në shërbim të nevojave të krijesës së Zotit, instrumente të vullnetit të Zotit…

Fjala e tyne? “Jam i pafaj” Dhe: “Fiat voluntas Dei” (U baftë vullneti i Tënzot)… nji qëndrim i paarritshëm për qeniet e thjeshta!

Me sy të ngulun në atë kryq dhe në atë statujë mermeri, ishte e pamundun me evitue kujtimin e fytyrës së nanës sime të internueme në Veliqot të Tepelenës. Arsyeja? Nji djal në burg, nji tjetër i arratisun dhe përgjegjse për dy fëmijtë e internuem: motrën 14-vjeçare që shërbente në kamp tue tërheqë karron e bukës së policëve, në vend të kafshës… dhe vëllaun 11-vjeçar që ngushëllonte nanën e pangushëllueshme në ato ditë të vështira!

Lidhja me statujën prej mermeri? E pazgjidhshme! Aty më vijshin para syve fytyrat e familjarëve, nanës sime, të vëllaut dhe motrave që u përndoqën sepse ishin motrat e mia, shokët që kishin vuejtë me mue, të afërmit, të tjerët, e gjithë nji populli i nënshtruem çizmes së ndytë të policit të kuq që më turbullojshin mendjen sa herë që më dilnin para në kujtesë…

Aty, për çudinë time të madhe, mbrenda vetes ndiejshe nji prirje me falë, sikur nji za i mbrendshëm më këshillonte me thanë: “Fali o Zot, se nuk dinë çka bajnë!” dhe sikur lutesha që Krijuesi të çlironte nga kjo gjendje milionat në botë që vuejshin nga shtypja, smundja, uria e të këqija të tjera që mundojnë njerëzimin. Kathedralja Notre-Dame e Parisit, në këto momente, transformohej në mbrendinë time në nji qendër spitalore, ku kuroheshin zemrat e milionëve të smurë e viktimët e padrejtësisë së pameritueme.

Mbas ditës së parë, çdo herë që shkojshe në Bibliotekë, përfundojshe me nji vizitë në Kathedrale, ku më dukej se lodhja fizike shkrihej nga naltësia e mendimit që këshillon falje edhe për kriminelin. Në këte frymë naltësuese me dukej sikur shihja shpëtimin tim shpirtnor, sikur pranojsha jetën e përkohshme mbi tokë e nuk i lejojsha vehtes me u çnjerëzue. Zoti e din sa miliona të tjerë, edhe ma të damtuem se unë dhe familja ime, kanë kalue përvoja të këtilla dhe ringjallje shpirtnore si ajo e imja. Nji vjet ma vonë, u largova nga Parisi, por përvoja ime në atë “qytet të dritës” erdhi me mue dhe vazhdoi të më shoqënojë edhe në New York.

Nji nga vizitat e para në qytetin metropolitan ku banojshe ishte Kathedralja e Shën Patrikut, që e gjeta ashtu si e lashë: nji vend lutjesh, qetësi shpirtnore, lehtësim i vuejtjeve tona të përditshme dhe pasunimi ynë me frymën e faljes së fajit. Nga këto ndërtesa prej guri të ftohtë dilte ngrohtësia e madhe shpirtnore që i jep jetës sonë kuptim…!

Për gëzimin tonë të pakufi ka fillue puna e rindërtimit të Kathedrales. Inxhinierë dhe arkitektë kanë ofrue shkencën dhe artin e tyne në shërbim të Kathedrales: njeriu krijon, digjet dhe rikrijon. Unë pres me padurim – sepse mosha nuk më lejon shumë vite tjera – të shoh përsëri Kathedralen Notre-Dame de Paris të rindërtueme aq sa të mundësojë vizitimin e saj dhe, mundësisht, unë të rigëzoj minutat e pafund të lehtësimit tim shpirtnor në këte faltore të të Madhit Zot, ndërtue me tregue adhurimin tonë për Krijuesin dhe me ofrue çaste ringjalljeje shpirtnore për milionat që e kërkojnë. Ashtu qoftë! Të lumtun janë ata që besojnë! Të lumtun janë ata që falin fajin e kryem kundër tyne, të gjithë ata që përbuzin urrejtjen, këte kancer që konsumon fatkeqët që e ushqejnë!

* Ish-bursist i qeverisë franceze (1970-’71)

Kujtesë për njërin ndër tre komandantët e parë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës Sali Çekaj – Nga NUE OROSHI

(Te rrasa e Kosharës njëzet vjet më parë,tokës Dardane ju vra një ushtarë/)

Heronjtë e vërtetë të kombit shqiptarë gjithmonë janë shquar me heroizëm dhe pa rrahur gjoks për të bërat dhe betejat e tyre që ishin tmerri i armiqve shekullor.Historianët, shkrimtarët,këngëtarët dhe poetët i kanë përjetsëuar  në vargje heronjët e vërtetë të kombit shqiptar.Edhe Sali Çekaj i takon plejadës së herojve të kombit i cili moto të luftës e kishte: „Ejani me ne dhe pas nesh dhe jo shkoni ju në luftë dhe ne qëndrojmë për t´i kryer punët e tjera.“

Shkrimtari dhe poeti duke dëgjuar zanat e malit do t´i kushtonte këto vargje Sali Çekajt:“Sali Çekaj një djalë shqiptari/kush ja dha besën i pari/nga Drenica ni sokol djali/thonë me emër Adem Jashari/kush ja dha besën i dyti/ish nga Llapi ni djalë Petriti thonë me emër Zahir Pajaziti/.E zana e malit i qon fjalë Rrasës së Kosharës se aty ku luftohet për jetë a vdekje Veterani i Luftës së UÇK-Sali Çekaj po luftonte sikurse një shkëmb i pamposhtur.Motoja e tij ishte të luftojmë shkaun pa dallim se kush jemi dhe nga jemi.

Tek Sali Çekaj nuk qonte peshë orjentimi ideologjikë por vetëm ai kombëtar.Pra,tek Saliu ishin të lidhura ngushtë menquria që e përdorte në rrethana të ndërlikuara e sidomos në ndarjet ideologjike që e demtuan tejmase luftën çlirimtare të Kosovës,e kishte trimërinë e pashoqe por këtë trimëri e përdorte vetëm kundër shkaut dhe aty ishte gjithmonë i pari dhe drejtësia-që shpesh herë gjykonte drejtë karshi rrethanave politike e mirrte vendime të shpejta pa u ndalur asnjëherë.

Sali Çekaj kur bënte thirrje për t´iu bashkangjitur luftës kombëtare ai ju thoshte bashkëatdhetarëve se nuk ju thërrasim për t´iu përcjellur në luftë por ju thërrasim që të na bashkangjiteni në luftë ku ne do t´iu prijmë dhe ju do të na ndjekni mbrapa.Ishte i përpiktë dhe punonte me shumë përkushtim.

Me vite të tëra karrshi thirrjeve për mobilizim ushtarak ishte edhe shumë aktiv në aspektin politikë,në organizimin e protestave dhe demostarave anë e kënd Evropës.

Sali Çekaj me kalimin e kohës u bë simbol i cili lidhte fijet e politikës me ato të rezistencës luftarake.Shpesh herë pas viteve të nëtëdhjeta kryente aksione ushtarake  siç ishte rasti ndaj koloneve serbe dhe malazez që kishte sjellë Serbia në Dukagjin.

Sali Çekaj asnjëherë nuk e ndalte hapin.Kur punonte politikisht thoshte:“Ka ardhur koha e qëndresës ushtarake-këtë qëndresë  duhet ta bëjmë shqiptarisht. “ Për përqarësit e kombit ishte i pamëshirshëm,ju ndërprente   thashethenat duke ju thënë se kemi punë me Serbinë dhe jo me njëri-tjetrin. Kurse për veprimtarët e devotshëm ai gjithmonë i përkrahte dhe i ndihmonte për t´i kryer me nder dhe besnikëri çështjet kombëtare.

Sali Çekaj pati fatin ti takonte katërshes së parë që e udhëheqi dhe projektoj Betejen e lavdishme të Kosharës, ku krahas Agim Ramadanit,Anton Qunit,Rrustem Berishës dhe shumë luftëtarëve të tjerë në Kosharën legjendare Sali Çekaj printe gjithmonë në rreshtin e luftëtarëve të parë.Këta luftëtarë patën fatin që atë gurë të mallkuar që na ka robëruar ta shkulin dhe ta hedhin për tokë dhe së bashku me gurin ata hodhën në tokë edhe shumë ushtarë të armikut  tonë shekullorë .

E poeti pas gjamës së tij njëzet vjet më pas do t´i shkruante këto vargje:“Te rrasa e Kosharës 20 vjet më parë/tokës Dardane ju vra një ushtar/kur gjëmuan malet/retë shihen përpjetë/ Sali Çekaj ishte trim me flet /kumti i hidhur ishte i vërteti/në rrasë të Kosharës vritet Sali Çeku/e kur toka e qielli kuvendojnë me hanën/gratë e lëshojnë vajën e burrat e lëshojnë gjamën/pashë këtë tokë e pashë këtë qiell/pashë këtë hanë e pashë këtë diell/pashë… pashë… pashë besën e zotit/pashë këtë gjakë t’Gjergj Kastriotit/po vajtojnë edhe fëmijët e djepit/i therrët shpirti i Sali Çekut/Në rrasë të Kosharës ky plisbardhë/i dha shembull kombit shqiptar.

SOT VOTOJENI BLERIM REKEN PËR PRESIDENT – Nga BINAK MAXHARRAJ

(Shqiptari që e voton sllavomaqedonasin e jo shqiptarin për President të Maqedonisë Verore,nuk është shqiptar).

Sot në Maqedonin e Veriut është një ditë e veçantë,sepse për hërë të parë ne historin e këtij shteti shqiptarëtë kanë mundësinë ta zgjedhin Presidentin nga radhët e tyre.

Janë dy kandidat,kandidati i Zajevit,Menduh Thaçit dhe Ali Ahmetit,kurse kandidat është Blerim Reka kandidat i të gjithë shqiptarëve në Maqedonin e Veriut. Blerim Reka është doktor i shkencave judidike,është profesor Universiteti,diplomat karijere,njohës i mirë i rethanave ne Maqedoni dhe atyre nderkombëtare.

Pra sot votojeni Blerim Reken për President të Maqedonisë Veriore.Kjo është detyre dhe obligim patriotik i secilit shqiptar ne Maqedonin Veriore .

Historia ka qenë e pamshirshme ndaj Shqiptarëve.Por,historia na tregon se te parët tanë historikisht kanë jetuar ne trekëndeshin Deti Egje-Lumi Danub(të Beogradi)e deri ne Dalmacin e Kroacisë.Por,sot  nuk është ashtu.Shqiptarët janë tkurr,janë shtrydhë në një teritor tëpët të vogël.Kjo ndodhi atje diku ne shekullin e 12 kur nga Karpatët zbritën bishat e egra,sorrat dhe Korbat e zi,zbritën barbaret slavo Serb,te ciklët te ndihmuar edhe nga Rusia i gllaberuan tokat shqiptare,kurse shqiptarët i asimiluan,i debuan ,i vanë për ti zhdukë nga trojet e veta.Sot,shqiptarët janë mberthy në një teritor por te ndamë qe te jetojnë ne disa shtete,sepse sllavet nuk donin qe shqiptarët te jetonin se bashku,por edhe shumë prej tyre i shpërngulën me dhunë për Turqi.Thuhet se sot ne Turqi jetojnëmbi 5 milion shqiptar pa të drejta kombëtare.

Këtë katrahurë më Shqiptaret e banë sllavet,por edhe sllavo maqedonasit.Mu për këtë arsye sot nuk duhet te ia jepni votën kandidatin  slav Panderovskit,por duhet të jeni krenar që e keni rastin qe për herë te parë te votoni një shqiptar.Dhe sot këtë duhet ta beni duke ia dhanë voten Blerim Rekës.

Sot ju duhet te votoni për kandidatin e popullit Blerim Reka,e jo per kandidatin sllav te Menduh Thaqit dhe Ali Ahmetit,sepse qe te dytë janë shpirtëra të shitur,të prishët që ne planë te parë e nxjerrin sllavin së sa shqiptarin vetm për interesa te tyre përsonale.Ata sot janë të humbur,te izoluar,njerëz qe ia këthejnë shpinën popullit te vetë i cili për herë të parë në histori iu dha shansi të zgjedhë njkë shqiptarë për President.Por,kështu ndoshë më shqiptarët pro sllavë.Edhe na këndej kufirit në Kosovë e kemi një Thaq si ne Maqedoni,i cili ka marrë turr n’krye ne vehte qe ta ndanë,copton dhe korixhon Kosovën duke i dhënë teritor Kosove Serbisë.

Pra sot për të gjithë shqiptarët ne Maqedonin Veriore është dita e Juaj,është shansi i juaj që te votoni për kandidatin e juaj.Largohuni nga pispilleçët e Ali Ahmetit dhe Menduh Thaqit të cilët ia këthyen shpinën popullit të vetë dhe i dilën haptas në ndihmë kandidatit sllav.Mos bini në këthedrat e tyre,por sot votoni me shpirtë e zemer për kandidatin shqiptar Blerim Rekën.Është zgjedhja më e mirë dhe patriotike.Këtë gje mund dhe duhet ta bëni sot,ja sot ja kurr,sot ju jeni në detyrën e juaj me patriotike,më atedhëtare për ti dal zot trollit shqiptari shqiptarit.

Nese sot ndodhë qe ndonjë shqiptare e voton sllavin e jo shqiptarin Blerim Reka,ai nuk është shqiptar,është më shumë tradhëtarë i interesave të kombit.

Pra,votojeni sot Blerim Reken,nese doni te jeni më faqe e fytyrë të bardhë,mos e humbëni fytyrën,sepse njriun i pafytyrë nuk është njeri.

As me Lindjen dhe as me Perëndimin! – Nga AGRON SHABANI

 

Si për çudi ne shqiptarët, asesi të gjejmë vetën në detin ose oqeanin e madh të dijes ose diturive të njohura botërore ose planetare. Qofshin ato në fushën e fesë ose religjionit, qofshin ato në fushat e arsimit, informimit, kulturës, historisë, filozofisë, politologjisë, psikologjisë, sociologjisë, antropologjisë, epistemologjisë, ontologjisë etj. Mos të flasim këtu për çështjet dhe aspektët e njohura të ekonomisë, industrisë, teknologjisë etj. Katastrofë! Ndërkohë që e rrahim gjoksin e pulës se jemi të ditur ose univerlsal për gjithçka ose çdo gjë.

I përqeshin dhe injorojmë me fobi, cinizëm, egoizëm dhe injorancë të tepruar inflatore dhe inflamatore, herë religjionin musliman ose islamik dhe herë religjionin kristian ose katolikë, ndërkaq vet akoma nuk i kemi bërë dallimet esenciale ose substanciale në mes njeriut, popullit (kombit), shtetit, politikës, diplomacisë dhe religjionit. Flasim ose shkruajmë me nota të larta ose superlative mbi heroizmin dhe patriotizmin tonë kombtar, ndërkaq afro gjysma e shqiptarëve në Kosovè, Shqipëri dhe gjithandej, janë të bastarduar, hibridizuar ose të shkombtarizuar nga martesat e përziera shqiptaro-boshnjake, shqiptaro-turke, shqiptaro-greke, shqiptaro-italiane, shqiptaro-serbe, shqiptaro-ruse, shqiptaro-malazeze, shqiptaro-rome dhe kështu me radhë. Gjegjësisht, të shkëputur nga trugu nacional (kombtar) si dhe nga pema e njohur familjare (gjenealogjike) ose biogjenetike njëherë e përgjithëmonë.

Ndonëse, yjet dhe Zoti (Hyji) ynë i përbashkët në qiell, vlerat e njohura hyjnore, globale ose universale të jetës sonë në tokë së bashku me qenien, materien, krijesën dhe ekzistencën tonë, paraqesin si të thuash “mbretërinë e posaçme” në kuader të syzimit, singularizmit, transcedendetimit, koperimit, dialogut, konsenzusit dhe kompromisit të njohur empirik, evolutivë, dialektik dhe pozitivistë në mes religjionit, popullit (kombit), shtetit, shkencës ose filozofisë.

Flasim ose shkruajmë për filan pefagogun ose fistek politologun dhe diplomatin shqiptarë ose kosovarë, ndërkaq as në Tiranë dhe as në Prishtinë, nuk kemi pedagog ose fakultete të mirëfillëta të shkencave politike, përveç degë ose nëndegë të tyre të ndara ose shkëputura nga juridiku, historia, filozofia dhe shkencat tjera në kolokiume, seminare, semestrale etj. Nuk kemi pra Fakultete të Shkencave Politike ose Diplomatike si në Zagreb, Beograd, Romë, Berlin, Londër, Paris, Moskë, Krakovë etj.

I përqeshim dhe injorojmë fenë (religjionin), kulturën dhe filozofinë arabe ose muslimane, ndërkaq arabet ose muslimanët ishin të parët që e ndanë globin tokësor në meri­dia­ne të ndryshme, përcaktuan gjatësinë e një grade, llogaritën sipërfa­qen e Tokës dhe zbuluan se sa kilometra kubik ka globi tokësor. Duke vëzhguar lëvizjet e yjeve, llogaritën të parët se kur do të ndodhë eklipsi i Diellit dhe Hënës, duke studiuar atmosferën, e cila mbështjell globin tokësor, e matën dhe zbuluan se lartësia e dritës është 100 kilometra, kurse jashtë kësaj lartësie, hapësira është e zbrazët, me çka pajtohen, me pak përjashtime edhe fizikanët ose astrofizicientèt e sotëm. Ata të parët, e ndanë ditën dhe natën në 24 orë dhe e zbuluan orën, si njësi matëse për kohën, i studiuan trupat qiello­rë… dhe u dhanë emra të veçantë, të cilët përdorën edhe sot në gjuhët evropiane ose gjithëbotërore dhe shërbejnë si gjurmë të pashlyeshme të kulturës së lavdishme arabe. Ibn Ruzhdi, i njohur në Perëndim me emrin Averros, nga Kordoba, është i pari që ka zbuluar njollat e diellit. Arabët në Spanjë kishin globin tokësor, në kohën kur në Kostandinopojë dhe Romë, mëso­hej se Toka është e rrafshët. Një prift katolik, pas mbarimit të studimeve në universitetit islam, tek arabët në Spanjë, solli një glob tokësor në shkollën e tij në Romë, ku ka ligjë­ruar gjeografinë dhe astronominë. Ky prift, me vonë, bëhet Papa Silvester II.

Se këndejmi, ndikimi, influencimi dhe interferimi i i arabëve ose muslimanëve, nuk ishte vetëm në fushën e gjeofizikës ose astronomisë, por edhe në letërsi, filozofi, logjikë, psikologji, mjekësi (medicinë), matematikë, teknologji etj. Georgi Zejdon (Gjorgj Zejdon) në librin “Madhështia e Spanjës Muslimane”, pos tjerash shkruan: “Farmaceutikët bashkëkohorë evropianë, që kanë studiuar historinë e profesionit të tyre, kanë zbuluar se ekspertët muslimanë kanë themeluar, në principe shkencore, farma­kologjinë si shkencë. Ata kanë shpikur metodën e sajimit të ilaçeve dhe kanë sajuar ilaçe krejtësisht të reja. Ata, për herë të parë, kanë hapur dyqane të specializuara për përpunimin dhe shitjen e ilaçeve, siç janë sot barnatoret. Mek Kap ka shënuar se, vetëm në Bagdad, ishin rreth 60 barnatore të cilat kanë dhënë rregullisht recetat që janë paguar nga arka e shtetit (bejtul-mal), sipas urdhrit të kalifit. Që në fund të shekullit të dytë, hixhri, Mekka, Medina, Damasku, Bagdadi, Alepi, Kajroja, Amani dhe qytete të tjera të mëdha muslimane, kanë pasur spitale, ndërsa guvernatorët dhe ministrat e tyre garonin mes tyre, që regjionet e tyre të kenë institucionin më të mirë për shërimin e të sëmurëve. Vetëm Bagdadi kishte katër spitale të mëdha. Në vitin treqindegjashtëdhjetë e tetë (368)- guvernatori Dejlemi Izadu-devlet i Badadit, kishte ngritur dhe themeluar spitalin Abdudi, me 24 specialistë, secili ekspert për lëmin e tij. Ky spital, shumë shpejt, arriti një reputacion sa i tejkaloi të gjitha spitalet në botën islame, ndonëse me kohë, edhe ai u tejkalua“.Ndërsa, në librin “Historia e civilizimit arabo-islam”, Gj. Zajden shkruan: “Rendi dhe rregullimi i spitaleve islame ishte i tillë, që mun­dësonte trajtim të drejtë për të gjithë pacientët, pa marrë parasysh përkatësinë e medh’hebit, religjionit apo profesionit, ndërsa shërimi ofrohej me respekt të duhur ndaj secilit pacient. Ek­zis­tonin sektorë të posaçëm për pacientë me sëmundje spe­cifike. Në afërsi të spitaleve studiohej mjekësia dhe hulum­toheshin ilaçet. Këto ishin vende ku studentët mëso­nin teorinë, ndërsa në spitale e kryenin praktikën. Më tej, ekzis­tonin spitale lëvizëse (siç ekzistojnë edhe sot) me mjekë dhe pajisje të bartura me deve ose mushka në çdo vis.

Dozy -ekspert dhe orientalist i madh, në librin e tij “Historia e muslimanëve të Spanjës”, thotë: “Pushtimi arab ishte i mirëseardhur për Spanjën, ai nxiti revolucionin e gjithmbarshëm social, flaku tutje pjesën më të madhe të së keqes, nën të cilën Spanja lëngonte më shekuj. Taksat, që vendosën arabët (ndaj popullsisë vendase) ishin thuajse krejtësisht të papërfillshme, në krahasim me taksat që u imponoheshin nga sunduesit e mëparshëm. Arabët, tokat e shumta që kishin feudalët, ua shpërndanin në mënyrë të barabartë atyre që i punonin: fshatarëve, çifçive, skllevërve, etj. Pronarëve të rinj, u interesonte t’i punonin ato sa më mirë që ishte e mundur. Të korrat ishin të jashtë­za­konshme. Tregtia u lirua prej kufizimeve dhe taksave të rënda, që më parë u shtrëngonin fytin… Kur’ani u mundë­soi skllevërve çlirimin e tyre kundrejt një pagese. Kjo, bëri që të vihet në lëvizje një energji e re. Të gjitha këto masa, sollën një mirëqenie të përgjithshme, e cila bëri që domini arab, të jetë i dëshiruar dhe i mirëpritur.” V. Robinson në veprën “Historia e mjekësisë”, thotë: “Evropa ishte në errësirë, në kohën që Kordoba kishte bërë ndriçimin publik. Në Evropë, mungonin banjot, ndërkaq, Kordoba kishte me mijëra. Rrugët e qyteteve evropiane, ishin zhytur në baltë, ndërkohë, që rrugët e Kordobës ishin të shtruara me pllaka betoni ose mermeri. Fëmijët e Kordobës studionin në shkollë, dhe mësuesit e tyre kishin formuar një bibliotekë të krahasueshme me dimen­sionet e bibliotekës së famshme të Aleksandrisë“.

Pra, këto libra ose vepra të njohura ahkencore ose netodologjike, nuk janë shkruar nga unë (A.Sh!), por nga mendjet e ndritura të botës së njohur shkencore, kulturore ose akademike të Perëndimit.

I përqeshim ose injorojmë religjionin kristian ose katolikë së bashku me botën dhe kulturën e lartë perëndimore, ndërkohë që SHBA-s, Gjermania, Britania e Mafhe, Italia, Franca etj., i eksplorojnë Diellin (Yllin), Afërditen (Venerën), Marsin, Saturnin Plutonin, Neptunin ose Jupiterin së bashku me sistemet tjera interstelare ose galaktike. Pa i cekur këtu arritjet, zhvillimët, përparimet ose zbulimë tjera epokale ose historike.
I lusim dhe festojmë Pashkët, Krishtlindjet, Ramazanin ose Bajramin, ndërkaq, shumica prej nesh nuk ua dijmë historinë, vlerat dhe kuptimin atyre festave ose ngjarjëve të mëdha fetare, kulturore, historike, ushtarake, shtetrore, nacionale, politike dhe të tjera që i kremtojmë ose festojmë! Mbase, pa i njohur, studuar, analizuar dge juotuar kurrë thesarin tonë mendor, fetarë, kulturorë, shtetrorë, nacional dhe historikë së bashku je vlerat e përbashkëta (globale ose universale) të kulturës dhe civilizimit tonë botërorë ose planetarë.

Ndër­kaq, akoma më i çuditshëm është fakti se shumica e shqiptarëve e konsi­derojnë vetveten përcjellës të drejtpërdrejtë dhe të pandër­prerë të civilizimit të lashtë të Ilirisë­ dhe Dardanisë Antike! Ndonëse kushtët, rrethanat ose zhivillimët e përgjithshme fetare, kulturore, martesore, gjenealogjike, biogjenetike dhe të tjera në nënqiellin ose botën e sotme shiptare, e flasin dhe dëshmojnë të kundërten e thesarit ose pasurisë së dikurshme mendore, shpirtërore, fetare, kulturore, patriotike, historike dhe gjeografike të iliro-shqiptarëve. Po të mos ishin dijetarët dhe filozofët e njohur evroperëndimorë, për shumëçka ne shqiptarët, ndofta s’do të kishin dijeni dhe njohuri mbi të kaluarën ose historinë tonè.Të dobishëm janë vetëm ata njerëz që mësojnë dhe i mësojnë të tjerët, kurse të tjerët (veç tyre) janë të dëmshëm, domethënë, prej tyre nuk ka asgjë.

NJI TJETËR DESHMUER : DERVISH MITROVICA – Nga MUSTAFA KRUJA*

 

Vargut të dëshmorëve t’Atdheut i u shtue dhe nji verigë. Më 2 të Marsit, ndën cipën e zezë të mesnatës, nji anije italjane shkarkoi në skelen e Durrsit trupin e nji të dekuni në mërgim. Trupin e nji burri bujar qi, para shtatëmbdhetë vjeç kish lânë plâng e shpí, gjâ e pasuní e tânë kujtimet e jetës, ato mâ të dashunat e mâ të shênjtat, u kish kthye shpinën të gjithave, edhe Mitrovicës e Kosovës së vet për me shkue me jetue e me punue në Shqipnín e lirë, bashkë me shokët mâ të ngushtë t’idealit, me Bajram Currin, Hasan Prishtinën e sa zotní tjerë dhe me djelmnín kosovare. Ç’ vlerë kishin për tê çifliqet e pallatet qi lênte në dorë t’anmikut mbas Kosovës e Mitrovicës së dashun qi, për të dytën herë, po hyjshin nën zgjedhë të huej ?

Dervish Mitrovicën e gjêjmë në 1912 në Vlonë, bashkë me shumicën e parís kosovare, me lulen e intelektualvet e të nacionalistëvet të Kosovës. Vêndin, trojet u a kishte pushtue anmiku. Po shpresa rronte e gjallë në zêmrat e tyne. Nji shtet shqiptar po formohej, sado i vogël, sado i qethun e i cunguem gjithkah. Ky shtet duhej organizue, duhej forcue. Do të vinte dita me mêndue e me punue edhe për Kosovën kreshnike, për Dibër e Çamërí. Për këtë qëllim e me këtë shpresë vrapuen kosovarët mâ parë në Vlonë, ndën hijen e flàmurit të shênjtë të Skanderbegut, t’asaj shêmbëlltyre të pamvarsís e t’idealit kombtar mâ të plotë. U vunë në shërbim të Ismail Kemalit të pavdekshëm e mbasandêj të Mbretit Wilhelm Wied në Durrës. Luftuen, u vranë ndër kodrat, zajet e kënetat e Durrsit mjerisht me …. shqiptarë qi nuk dojshin Shqipní, qi nuk dijshin se ç’âsht Atdheu e lirija ! Luftuen Kosovarët për krahas me Mirditas e me gjithë atdhedashësit e Shqipnís. E kur së ligës i u dha me e mundun të mirën, së mbrapshtës me e vue përpara të mbarën, tradhtís me e poshtnue idealin ; kur gjithë patriotët u shpërndanë, kryeultë e të dëshpruem kush në nji ânë e kush në nji tjetër, atëhere edhe Kosovarët, me krenë e djelmní u shtrënguen me kërkue strehë e me u gatue për luftat e ardhshme në shërbim t’Atdheut. Disa në Mirditë, do në Lumë e në Malsí të Gjakovës e nji tubë e mirë në Shkodër.

Nuk ngjat shumë e i a mbërrîn lufta botnore. Sikur të gjithë atdhetarët e tjerë edhe krenët e intelektualët kosovarë janë të bindun se fati i kombit t’onë, sidomos bashkimi i gjithë tokës shqiptare në një Shtet varej nga fitimi i armvet austro – hungare qi ishin sjellë kundra anmiqve t’Atdheut t’onë. Prandêj të shkelmen ushtrít e asaj mbretnije në fushat e Kosovës të tânë patriotët e këtij vêndi bashkohen me to, jo si mercenarë por si ushtarë të vërtetë t’Atdheut e me premtime të qarta të Fuqís pushtuese. Dervish Mitrovica âsht ndër ta, në krye të nji batalioni e me gradë majori. Mbas pushtimit të plotë batalioni i tij shërben për qetín e vêndit në nënprefekturën e Mitrovicës. Komanda austro – hungare i ngarkon Dervishit, bashkë me detyrën e gradën ushtarake, edhe kryesín e administratës civile të Mitrovicës me krahinat e veta. Të dyja këto detyra i kryen mâ së miri gjatë gjithë luftës tue forcue edhe mâ tepër dashunín e popullit ndaj tij. Por…. qe ! Lufta mbaroi si mbaroi e Kosova e shkretë veshi prap petkun e zís e të mjerimit. Dervish Mitrovica, me të gjithë patriotët e tjerë kosovarë, muer përsëri rrugën e mërgimit. Iku në Vjenë e pak mâ vonë ktheu në Shkodër. Mërgim ? jo! Këtu tash ai nuk e quente vetin të mërguem. Gjindej n’Atdhé të vet, n’Atdhé të lirë e mund të punonte për tê e për Kosovë.

Krenët kosovarë, qi të munden me punue me sistem e me fryt për idealin e tyne, themeluen Komitetin e Kosovës. Dervish Mitrovica qe mis i këtij komiteti. Në Gushtin e vjetit 1921 nji dekret i Këshillit të Naltë i a njohu gradën ushtarake si major i ushtrís shqiptare. Por…. pa zyrë as komandë e pa rrogë! Qeveria e asaj kohe, në të cilën sundonte i gjithfuqishëm Ahmet Zogu, s’i kishte në sŷ të mirë Kosovarët e sidomos ata të komitetit. Këta ishin fajtorë, sepse nuk mund të harrojshin vêndin e tyne, Kosovën! Duhej pra të vuejshin në mjerim. Mirë e kishin në kishin lânë pasunitë e tyne në duer të baba – Pashiqit! E Dervishi i shkretë dhe fëmija e tij qi ishin mësue me gjithë të mirat e ksaj jete rrojshin tash në nji shtëpí përdhese, herë me bukë e herë pa tê, me ndihmën e disa burrave shkodranë mbasi kishin shitë e hângër gjithë ça kishin mujtë me marrë me vete.

Në 1923 u bânë në Shqipní zgjedhjet e Kuvêndit Kushtetues. E prefektura e Kosovës e zgjodh Dervishin, bashkë me Avni Rustemin, Niman Ferizin, Kadri Hoxhën e Dr. Fahrín, përfaqësues t’asaj krahine. Punoi me partín opozitare, qi kishte në krye Gurakuqin dhe Fan Nolin. U vra Avniu e qe Dervishi në sheshin e revolucionarvet qi çuen në Vlonë, në Shkodër e në prefekturën e Kosovës flámurin e kryengritjes për shpagë e për drejtí.

Qeveria e Fan Nolit e emnoi kumandar të gjindarmërís së Shkodrës. Për mue pat qênë nji fat i madh me pasë nji shoq e bashkpuntuer si atê n’at prefekturë. Oficer gjindarmërije i mbaruem, tue pasë shërbye qysh në moshën mâ të ré si nëntoger, si toger e si kapidan në gjindarmërín e Turqís në Shkup, Jeni – Pazar e Mitrovicë, i mbajtun në shërbim e i çmuem fort edhe prej kontrollit ndërkombtar qi kishte vue Evropa në tre vilajetet e Rumelís : Selanik, Manastir e Shkup ; trim, por jo profkatar, por i âmbël sa me çarmatisun me dorë të vet dy burra të maleve me nam për kah gishti e zêmra : bajraktarin e Shalës e Mark Sadikun ; e me gjithë këtê jo profkatar, por i âmbël dhe i përvutë sa s’ka ; i ndershëm tejet. Me këto cilsí ai s’kishte si mos me u dashtun e nderue si prej eprorvet ashtu prej nënurdhnasvet të vet e prej gjithkuj të gjindej në përpjekje me tê.

Dervishi s’i ka kursye kurrë flît e rreziqet për idealin kombtar. Mbas shpalljes së Kushtetís turke në 1908, kur filloi lufta ndërmjet nesh e Turqvet të rij për të drejtat e gjuhës e të vêndit t’onë, ai ndonse zyrtar i qeverís turke, përkrahu me të tânë fuqín e vet organizatat nacionaliste të themelueme me emnin Bashkimi. Por ky veprim fare i haptë i Dervishit nuk mund të mos i binte në sŷ Turqvet të Rij. U muer nji herë nën veré t’eprorvet të tij në Selanik, por edhe atje kishte shumë Shqiptarë e nji klub me rândsí të Bashkimit. E Kosova ishte te dera. Prandêj qeveria turke nuk vonoi me e çue n’Anadoll. Me gjithë këtê, me ndihmën e disa miqve të fuqishëm, mujti me kthye prap në Kosovë, ku u ndodh në kryengritjen e 1912-s. Ishte kumandar i gjindarmërís në Mitrovicë. Të plasmen kryengritja në rrethet e Gjakovës ai i shkruen nënprefektit të vet : “Sod po më thërret detyra ndaj kombit t’em. Jam kryengritës kundra qeverís turke për të drejtat e popullit shqiptar. Lamtumirë!” E me gjithë kompanín e vet dhe me kryengritësit e Mitrovicës shkon e bashkohet me ata të Pejës.

Kishte trashigue nji pasuni të madhe prej s’âmës, bijë Begollajsh të Pejës. Por si bulku i tij si katundari fqî e adhuronte për njerzí e ndere qi u bânte. Ideja e Atdheut të lirë e shtŷni me i përbuzë të gjitha të mirat qi gzonte në vênd e në plâng të vet. Sërbët, Pashiqi vetë, e kanë lutë me kthye e me gzue gjân e vet, tue i premtue edhe grada e zyra n’at shtet. “Kur të çilni shkollat shqipe e t’u njihni të drejtat Shqiptarvet më keni atje. Ndryshe jo!” përgjigjej Dervishi.

I shkreti Dervish ! Kurrë s’e ndieva atë burrë me u ankue për ça kish bâ flí e për mjerimet qi vuente n’Atdhén e lirë. Kishte gjithmonë uzdajë se punët e Shqipnís nuk do të shkojshin përherë rrokopujë, se fati i saj nuk do të qëndronte për jetë ndër duer të flliqta e të padenja. Rronte me shpresë e me nji durim shêmblluer. Shkodra s’kishte ndryshim nga Mitrovica për tê. Shtëpija përdhesë ku banonte i dukej baras me pallatin qi kish lânë në Mitrovicë. Mjaft qi t’ishte n’Atdhé të lirë e të kishte uzdajë për Kosovën.

Por…. ahi vaj ! Mërgimi i dytë e i fundëm ; mërgimi i vërtetë, mërgimi prej Atdheut të lirë në vênd të huej, ky e pat ligshtue fort. Përpara vuente me trup, por e kishte shpirtin të shëndoshë e të fortë. Tash vuente me shpirt. Mërgim dyfish. Miq e shokë mâ t’afër e mâ të dashtun bjerrë : Bajram Curr, Hasan Prishtinë, me të cilët kishte bashkëpunue heret e vonë për idealet e tija. Ça mâ zí për qëndrimin e tij, kishte humbun forcën mâ të madhen qi e mbante gjallë : shpresën për kthimin e Kosovës në gjî t’Atdheut. Këto dy vjetët e fundit pat ardhë gjithnji tue u tha e mbarue. Malli i Atdheut e dëshprimi i a grinë shpirtin e i a grinë mushknít. E hângrën. Vdiq më 24 fruer 1935 në Zarë, ku pat jetue me familjen e vet gjatë gjithë këtij mërgimi.

“Kurrë s’kthej i gjallë ndën kët regjim, thoshte. Kam ikë prej të huejve për me rrue i lirë e me punue për Atdhé. Si me kthye në nji vênd ku mbyten patriotët për hatrin e huej e ku punimi për Atdhé paguhet me krye ?”.

Nuk desh me u kthye i gjallë. Por kur e pa dekën tu praku fshâni të madhe, qau e tha : “Trupin t’em, eshtnat e mija due qi t’i kalbë toka shqiptare. M’i çoni e m’i vorroni atje!”

Nderimi i pashoq qi i bâni Shkodra bujare trupit të pa shpirt të këtij dëshmori t’arratisun, guximi qi ajo diftoi në kët rasë âsht nji provë e qartë se sa fort ka qênë dashtë e çmue edhe nji heret nji protestë elokuente në heshtjen e saj kundra atyne qi i shkaktuen dekën e pakohshme, vetëm në të pesëdheteshtatën vjetë të jetës së tij.

Jo veç miqt e dashamirët, por të gjithë ata qi e kanë njohë Dervish Mitrovicën për s’afri qajnë sod me zêmër për tê bashkë me grue – zezën e jetimët e tij.

*MUSTAFA KRUJA Kostancw, shtypshkronja “Albania” 1 – 5 – 1935