VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

(N)GUSHT NË TIRANË – Cikël poetik nga QAZIM SHEHU

By | May 26, 2019

Komentet

shkrimtarët e diktaturës sot qese të cofta vneri drejt ferrit Nga elida buçpapaj

nuk e di
a ke me shpëtu
ai vend prej mëkatit

ku shkrimtarët
e diktaturës
edhe sot
qese të cofta vneri
drejt ferrit

i mbajnë varrosë
shtatë pashë nën tokë
ende të qarat e fëmijëve
te armikut të partisë

eshtrat e fëmijëve
edhe sot
qajnë me vajin e erës
e nuk prehen

e shkrimtarët e diktaturës
qese të cofta vneri
drejt ferrit

nderohen
si nderi i kombit
nderi i kobit
kobi i kombit

se varrosën
shtatë pashë nën dhè
britmat e fëmijëve
në kampin e Tepelenës
kur Nana ther gjirin
se nuk ka as qumësht
e as gjak
me i dhanë
foshnjës që vdes

e klithma e nanës
jehonë që nuk na ndahet
prej veshit kurrë
bahet tërmet
prej dhimtës
kur askush
nuk e dëgjon
as sot
si qajnë eshtrat
e fëmijës
që vdiq prej ujës
sepse pati fatin e keq
e jetoi në

mes të lukunisë ujqnore
të shkrimtarëve
të diktaturës
që edhe sot
qese të cofta vneri
drejt ferrit

marrin
dekoratën
kobi i kombit

Nëna ime Alda Merini Nga Barbara Carniti Shqipëroi Elida Buçpapaj

 

 

Po ju paraqitem …

Unë jam Barbara, një nga katër vajzat e poeteshës Alda Merini

Dua t’ju tregoj historinë e saj, jo historinë e Poeteshës të famshme, që të gjithë ju e dini tashmë, por historinë e një nëne, një nëne pak të veçantë. Vajzat e tjera të ALDA MERINIT janë, Emanuela, Flavia dhe Simonetta.

Babai im quhej Ettore, ai ishte një “bukëpjekës” dhe e dashuronte shumë “zonjën” e tij: ajo ishte krenare për burrin e saj, me një fytyrë të ashpër dhe një figurë me një bukuri të rrallë.

“Nënat nuk kërkojnë parajsën, unë e kam njohur parajsën ditën që të kam ngjizur”.

Kështu shkruajti nënën time në vjershën homonime: kishim një lidhje të brendëshme dhe thelbi i saj si grua përkonte me mëmësinë. Si gjithë dashuritë e mëdha, pati edhe përplasje mes nesh. Kuptova se sa shumë kisha nevojë për të, vetëm kur ajo kishte nevojë për mua, kur mund ta përkëdhelja trupin e saj, duke e ndihmuar atë në momente të dobësisë trupore.

Ajo ishte një grua e veçantë: dhe jo sepse është poetesha më e madhe e shekullit XX, por sepse për mua ajo ishte, para së gjithash, nëna ime. Nëse dikush më pyeti cili është mësimi më i rëndësishëm që më ka dhënë mua nëna ime, unë do të përgjigja, pa as më të voglin dyshim, se nëna më mësoi të dua.

Të duash të tjerët, por mbi të gjitha ta duash dashurinë.

Ajo ishte kështu: e aftë për dashuri të mëdha dhe dashuritë e saj ishin të gjitha shumë të thella, të jetuara si një gjenezë për t’u përkundur në djep … Dhe kështu ishte edhe marrëdhënia jonë. Një gjenezë e vazhdueshme, një rënie në dashuri e vazhdueshme me njëra-tjetrin. Në heshtje. Pa fjalë të mëdha, por duke kërkuar dhe dëgjuar jehonën e shpirtit edhe nga largësia.

Një marrëdhënie e jetuar intensivisht, në misterin e humnertë të shpirtit të një nëne që përkëdhel shpirtin e vajzës së saj.

Në misterin qiellor të një vajze që adhuronte nënën e saj dhe në sytë e së cilës ajo gjen të vërtetën. Sublimuar nga emergjencat e përditshme. Nga ankthi i dallimeve, i moshës, i gjendjeve të shpirtit. I rrjedhave të jetës.

Gjëja që kam në mendje më së shumti, prej nënës sime, është shikimi i saj: është pafundësia që përkëdhel tani, madje edhe mangësitë e saj.

Kush është Barbara tani? Kërkoj një votim …

Barbara është vajza e saj, ajo është një grua, ajo është nënë. Barbara është një udhëtim dhe në të njëjtën kohë, ajo është një grua në ecje, duke parë horizontin. Nuk gjendet. Përpiqet. E vë në diskutim. Barbara qan, qesh, buzëqesh dhe mendon. Por gjithmonë dashuron.

Barbara Carniti

Ki mëshirë për mua Poezi nga Alda Merini Shqipërimi: Elida Buçpapaj

Për mua që jam larg ki mëshirë
që dridhem prej braktisjes tënde të kotë,
mbamë sikur toka e sheshtë shtrirë
jep faljen e saj në paqe të plotë
ose si një mesditë e çlirë
që i jep tingull orës me poterë i thotë,
mëshirë ki për mua mjerueshëm
sepse të dua shumë ëmbëlsueshëm.

 

Abbi pietà di me

Abbi pietà di me che sto lontana
che tremo del tuo futile abbandono,
tienimi come terra che pur piana
dia nella pace il suo perdono
od anche come aperta meridiana
che dia suono dell’ora e dia frastuono,
abbi pietà di me miseramente
poiché ti amo tanto dolcemente.

ALDA MERINI

Më 24 shtator 1896 lindi shkrimtari i shquar amerikan Francis Scott Key Fitzgerald

VOAL – Francis Scott Key Fitzgerald  (Frensis Skot Ficxherald ) lindi në 24 shtator 1896 në Saint Paul (Minesota, SHBA). Fëmijëria e tij mbizotërohet nga parimet dhe idealet e aristokracisë katolike dhe konservatore të jugut. Fatkeqësisht, babai i tij Edward nuk është shumë i mirë në administrimin e familjes së tij dhe shpesh nuk arrin të përmbushë kërkesat e përditshme ekonomike. Gjërat ndryshojnë me lindjen e fëmijës së dytë Annabel dhe transferimin në Buffalo. Por periudha e qetësisë nuk zgjat shumë, babai pushohet nga shoqëria për të cilën ai është përfaqësues, dhe familja kthehet në Shën Pali, ku ai siguron mirëmbajtjen e gjyshes së tij të nënës. Falë degës amë të familjes, ai përfundon studimet dhe demonstron talentin e tij të hershëm për të shkruar.

Në vitin 1909 ai botoi tregimin e tij të parë të shkurtër: “Misteri i Raymond Marge”. Prindërit, megjithatë, pasi gjetën performancën e dobët akademike, e transferojnë atë në Shkollën Newman në New Jersey; kolegj i njohur për një gjurmë të rreptë katolike. E megjithatë, këtu ai takohet me një frat shumë eklektik, Atë Fay, i cili do të përfundojë duke i kushtuar romanin e tij të parë: “Këtu nga parajsa”.

Më 1913 mbërriti në Princeton, një fazë themelore për të si shkrimtar. Këtu, në të vërtetë, ai zhytet në leximin e klasikëve dhe mban marrëdhënie të dijes dhe miqësisë me intelektualë të shumtë. Sidoqoftë, kjo është edhe periudha e afirmimit të tij përfundimtar si një vizitor i guximshëm dhe i apasionuar i ahengjeve teatrale dhe argëtimit. Gjatë viteve të universitetit, ai filloi një marrëdhënie me të renë Ginevra King, që i përkiste shoqërisë së lartë të Chicikagos, por kohëzgjatja e shkurtër e kësaj marrëdhënie dashurore e lë atë mjaft të dëshpëruar.

Në shpërthimin e Luftës së Parë Botërore, ai bëri kërkesë për regjistrim dhe u largua në Tetor 1917 pa u diplomuar. Dëshira e tij është të luftojë në Evropë në emër të idealeve të drejtësisë dhe lirisë, por ai dërgohet në Kansas, ku ai kalon muaj të gjatë joaktiv dhe zhgënjyes.

Në këtë periudhë, dukshëm e pakënaqshme, zhvillohet takimi i destinuar për të ndryshuar jetën e tij. Pasi u zhvendos në kampin e tij ushtarak në Alabama, ai takoi Zelda Sayre, një gjykatëse e njohur lokale në një valle. Të dy do të martohen në vitin 1920. Megjithatë, para se të vijnë në martesë, ka një moment të këputjes që zbulon se sa e lidhur është Fitzgerald me gruan. Pas refuzimit të botuesit Scribner për të botuar romanin e tij të parë, Zelda e lë atë dhe ai jeton në një gjendje intoksikimi të vazhdueshëm për rreth tre javë.

Romani më pas pëson një rishikim të gjatë dhe botohet në vitin 1920, duke u bërë në një kohë të shkurtër një bestseller i vërtetë i mirë. Kështu filloi një periudhë që e shenjtëroi atë si një përfaqësues të brezit të humbur të njëzetave të zhurmshme. Shtëpia e çiftit në New York bëhet, në të vërtetë, qendra e festave dhe takimeve të miqve dhe, pothuajse, një lloj simboli i një stili jetese të çrregulluar dhe të pa paragjykuar.

Udhëtimet nëpër botë gjithashtu fillojnë: çifti do të jetë së pari në Londër dhe më pas në Paris. Këtu, në vitin 1921, ata u bënë pjesë e rrethit të intelektualëve që u mblodhën rreth Gertrude Stain, dhe i cili ishte i përbërë kryesisht nga shkrimtarët mërgimtarë. Të dy do të tregojnë për periudhën franceze në një përmbledhje të vitit 1934.

Më 1921, në Shën Pali, lindi vajza Frances, me nofkën Scottie. Qëndrimi në Saint Paul, megjithatë, nuk zgjat shumë: Zelda nuk është mirë në mjedisin tradicionalist të qytetit dhe të dy rikthehen në New York. Kjo është periudha që bëhet protagonisti absolut i romanit të tij më të famshëm: “Great Gatsby”.

Ndërkohë, aktiviteti i tij si shkrimtar është shumë intensiv: në vitin 1922 ai boton “Të bukur dhe të dashuruar” dhe, në të njëjtin vit, përmbledhjen “Tregime të epokës së xhazit”.

Më 1924, të dy u kthyen në Francë në përpjekje për të zvogëluar shpenzimet e familjes. Në Cote d’Azur, Zelda përfundon duke u dashuruar me një aviator dhe fillojnë problemet e para me çiftin. Për të mos u përplasur, ata shkojnë në Itali, por Scott, i cili filloi të pijë, bën një përleshje me një shofer taksie. Pushimi tani është afër, i favorizuar edhe nga skizofrenia Zelda, e diagnostikuar në vitin 1930. Mjekët përshkruajnë një periudhë të shtrimit në një klinikë të specializuar në Zvicër. Pas pushimit nga puna të gruas, të dy u kthyen në Shtetet e Bashkuara së bashku dhe në vitin 1934 shkrimtari botoi romanin e tij të katërt “E butë është nata”. Situata e tij personale, sidoqoftë, bie: romani nuk arrin suksesin e dëshiruar dhe sëmuret nga tuberkulozt dhe më pas depresionit për shkak të shumë vështirësive ekonomike dhe familjare.

Shërimi fillon më 1937, kur ai pranon një kontratë 18-mujore si skenarist në Hollywood. Këtu ai takohet me një kroniste mondane, i cili e lejon atë të gjejë ekuilibrin e humbur. Në nëntor 1940, ndërsa u përpoq me shkrimin e romanit “Zjarret e fundit” ai u kap nga një sulm në zemër. Francis Scott Fitzgerald vdiq më 21 dhjetor 1940 në moshën vetëm 45 vjeç./ Elida Buçpapaj

ANKIMI I ZANAVE – Vëllim poetik nga LEK PERVIZI

Kopertina :

Nga  Ndue Pepa, Laç.

 

 

 

 

© Dorian

Rue de la Victoire, 18

1060 Bruxelle

D/2016/11.451/11

ISBN 978-2-930531-13-7

 

 

 

 

 

ANKIMI I ZANAVE

i

 

LEK PERVIZI

 

 

ANKIMI  I ZANAVE

 

 

 

Poezi

nga njӫ  i burgosun politik

 

 

 

DORIAN

 

 

 

 

Tӫ gjithӫ atyre

qӫ humbӫn jetӫn

nӫ kushtet e terrorit 

tӫ diktaturӫs komuniste,

heroj, dӫshmorӫ

e martirӫ tӫ lirisӫ

 

 

 

 

 

 

Nga autori

 

Poezi

*- Ankth (shqip, fren gjisht, italisht), Bruksel, 1992-95

*- Ankimin i Zanave, “Gjergj Fishta”, Lezhӫ, 2000.

Ribotim, Lulu, New York, 2010.

*- Gjurmӫ tӫ Hulbura, Arbӫria, Tiranӫ, 2002

*- Complainte de Nymphes, Thélès, Paris, 2005

Ribotim, Dorian, Bruksel, 2014.

*- Il Grande  Lamento, Lampi di Stampa, Milano, 2006

*-Petale de Rose, frӫngjisht-shqip, L’Harmatta, Paris, 2010.

*- Petalo di Rosa,  italisht-shqip, Lampi di Stampa, Milano, 20011.

*- Lahutari Shqiptar, vjersha rapsodike, Bruksel, 2002.

Ribotim, Lulu, NY, 2011.

*- Tingӫllime tӫ Vona, Dorian, Brukesl, 2014

*- Psherӫtima e Erӫs, Lulu, N.Y., 2011.

*- Lahutai kӫndon, Lulu, N.Y. 2012

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       

Portret i Autorit nga i biri  Leonard, Pluk1986

 

 

PARAQITJE

 

Një këngë e ndritur ngrihët nga errësina.

 

Tingujt e shpresës vallëzojnë me tmerrin.

 

Një thirrje mesnatës 8 Duhët t’i japish shtytje që era ta

përhapë mbi botën mbarë…deri sa të talojë një thirrje

tjetër që ta mirëpresë ose një vesh që ta dëgjojë,një vesh

bujar sa një zemër.

 

Thirrja gjen atëherë vendin e vet, e ngushëllohët, kthehët në mërmëritje,si një fllad i lehtë që mund të ripërtrihët përsërië  Fjalët, si farëra të kuqe të hedhura mbi tokë, një ditë do të mbijnë…si kaçube të përflakura mbi shkretëtirën e botësë

 

Kjo është e gjithë përmbajtje që Lek Pervizi na paraqetë  I burgosur,ai i shpëtoi dhunës e mizorisë së njerëzve,  u lirua prej tyre, fillimisht me një thirrje, e më vonë me dashurinë ndaj vendit të tij, më I bukuri, më I shtrejti,  më e embël, e me qetësinë që gjeti te një vend mikpritësë

 

Eshtë më se e vërtetë që në vuajtje ndihësh i vetmuar, por Zoti  është atë me Zonjën e Bekuar, Nënën e të gjithëve.

 

Toka është  e madhe, ajo banohët edhe nga njerëz që dinë ç’është dashuriaë Të të lëxojnë është piknisja e shërimitë Diku rfjala fillon të  gjallërohët,ndoshta të përshpëritët në zemër apo në buzët e ndokujtë

 

Këtë ia urojmë vargjëve të kësaj përmbledhjeje sepse është mëse e vërtetëse poezia është si një lutje, si një kërkesë, që mjafton  ta dëgjosh dhe ta përvetësosh që ajo pastaj të ndizet flakëë

Paule De Smet,

Poet Belg

 

 

Dy fjalë nga autori

 

 

Ma në fund, të gjitha vjershat e kohës së dënimeve, që munda me shpëtue e me redaktue, arrita tri bashkoj në një përmbledhje të vetme, të paraqitun në vellimin “Ankimi i Zanave”, që mbetet dhe botimi i parë i jetës sime, në moshën shtatëdhjetëtrevjeçare, kur dihet se 45 vjetët e tjera i kalova nën përsekutimet, burgjet e kampet e konumizmit, i ndaluem për çdo shprehje të lirë fjale e memdimi, pa asnjë mundësi krijimtarie. Në kushtet e asaj jete shkëterrore ku na kishin pllakosë, poezia ishte ajo që bluhej e hartohej në mendjen si një duf e frymëzim i vetvetishëm, për të shprehun ma mirë përshtypjet e çastëve rënqethëse që po përjetonim. Ky fenomen ndodhte jo vetëm për mue, por edhe për të tjerë bashkëvuejtës, poetë të mirëfilltë apo rapsodë popullorë, që pësonin terrorin e diktaturës. Siç dihet. poezia asht shoqnuesja besnike e shqiptarit e frymëzuesja e vazhdueshme e tij. Vonesa e një botimi të plotë lidhet me vështirësitë e rindertimit me anë të kujtesës të të gjithë atyne vargjeve që ishin grumbullue në mendje gjatë gjithë kohës 45 vjeçare të qëndrimit në kushtet e burgjëve dhe kampëve, ku denimet përsëritëshin me kronologji ritmike, sipas planëve pesëvjeçare të shpalluna me bujë të madhe e që duhëshin realizue patjetër. Një ndër ato realizime ishte dhe “lufta klasore”, që zbatohej rreptësisht mbi kurrizin tonë me masa të vazhdueshme denimesh. Nga ana tjetër ishte e domosdoshme me tregue se si zhvillimi një kulture në kushtet e regjimit totalitar, nuk mund të përfytyrohej i lirë dhe aq ma pak realist, kur në njenën anë flitej e shkruhej për kopshte me lule e nga ana tjetër mbretnonte skëterra ma e zezë dhe terrori bante kërdinë në radhët e intelektualëve, të patriotëve të familjeve të mëdha e të shtresave të tjera të popullit. Ndërkohë disa të ashtuquejtun, shkrimtarë, të dalluem për një servilizëifl të neveritshëm, shpalosnin flamurin e “realizmit socialist”, që ishte, asht e do të mbetet një njollë e turpshme në historinë e kulturës shqiptare. Mjerisht ka akoma të tillë që duke pasë qenë të lidhun pas qerres së diktaturës si bashkëpunëtorë të zellshëm të saj, rrahin gjoksin si disidentë e të përsekutuem, duke harrue se i përkisnin klanit të varrmihësve të kombit shqiptar. Këto vargje pra, paraqesin lakuriq të vërtetën e trishtë që dikush mundohej të mbulonte me shoshë. E shosha s’ka si me mbulue diellin e aq më pak të vërtetën. Një krijimtari e mirëfilltë duhet të jetë përçuese e gjithë çka ndodh e zhvillohet para syve të saj. Mund të quhet se ajo e ka përmbushë detyrën, vetëm atëherë kur arrin të dëshmojë për rrethanat e gjendjes së shtypjes shpirtnore, materiale e njerëzore që ushtrohet mbi popullin e saj, veçanërisht kur ajo shtypje kryhet prej një diktature të urryeme. Shqiptarët provuen e duruen për një kohë të gjatë gjysmë shekullore një terror të paparë që nuk mund të mbetej pa u pasqyrue në veprat e shkrimtarëve të kohës. Por ata që ishin lejue e zyrtarizue në shërbim të diktaturës nuk mund ta kryenin atë detyrë, sepse ishin bashkëfajtorë në krimet dhe terrorin që ushtrohej. Oportunizmi e konformizmi tyne i kalonte kufijt e arësyes, sepse ata nuk mund të pretendojnë të mos kenë dijtë se ç’ndodhte përreth. Por nuk deshën. Kështu duke mohue vuejtjet e popullit tyne e gjakun e mija viktimave të pafajshme, ata mohonin vetveten. Vetëm kush e pësoi dhunën e persekutimin mbi kurriz e tij, me dënime, vrasje, burgje e internime, ishte në gjendje të përshkruente të vërtetën e hidhun që po përjetonte vendi. Shkrimtarëve të persekutuem u mbetet si detyrë të paraqesin në veprat e tyne dëshmitë e mbresat e asaj kohe të trishtë e të zymtë. Asaj detyre i përkasin edhe këto poezi që arrita t’i shpëtoj duke i ruejtun të ngulituna në kujtesë e që tani kërkûj fi radhis me shkrim që të mbetën si një dokument i pashlyeshëm. Njëkohësisht për të krijue urrejtjën e dënimin ndaj çdo lloj diktature që kërkon me anë të dhunës e të krimit, t’i imponohet shoqnisë njerëzore e të mohojë e te shkelë të drejtat e njeriut , kudo që ato arrijnë të marrin pushtetin në dorë. Uroj që lëxuesi të nxierrë përfundimet kuptimplote që përmbajnë në vetvete kto poezi, mbresa të gjalla e dëshmi të mirëfillta të një periudhe të kalueme shumë mizore, që mos u përsëristë ma kurrë.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PORTOPALERMO

1949-195

 

Tinguj të kobshëm


Pushuen kangët e gëzueshme të rinisë
tashma
shpejt filloi në zemrën time brenga
tinguj të kobshëm
të nxierrë
prej lahutes
tinguj të përvajshëm
prej lahutës së kohnave
tinguj hapash
që vijnë lart e poshtë
tinguj gjymtyrësh që zvarriten
gjymtyrësh rrënkuese
në të zymtat
qeli
tinguj britmash
vikamash
tinguj të ngjirrun
psherëtimash
grahmash
tinguj hekurash
llozash
prangash
tinguj kërcëllitës
trokitës
qizmësh e këpucësh
xhelatësh
policësh
rojësh

tinguj batarësh
në ato mëngjese pa ngjyrë
te një zall
te një breg
te një lumi cili vrapon i lëmëritun
me frikë
me tmerr
e fshehtas
tinëz
në valën e tij të vrullshme
gjak herojsh
gjak trimash
merr
skuq
shkumbën e bardhë.

Tinguj të përziem me gjak
tinguj të njomun me lot
me djersë
tinguj që kumbojnë
kobshëm
tinguj mortorë
tinguj të përvajshëm
nanash
nusësh
motrash
fëmijësh
prej thellësisë së shpirtitnave
të brengosun
prej thellësisë së zemrave
të lëndueme
tinguj të kobshëm
tinguj të vrazhdë
nxierr
tashma
lahuta e lashtë
lahuta e kohnave
pushuen kanget e gezueshme te rinise !

 

Arrestimi, qeli, burgu i Tiranës maj 1950, 
,

 

 

 

 

 

 

 

Tinguj tӫ kobshӫm

 

 

 

Autoportre

 

 

Portopalermo

Tallaze të zeza
të një deti të stuhishëm
përplasën mbi shkrepat e thepisun
me një potere shurdhuese
shpërthime stërpikjesh
shkumbë të kuqërremtë
ngrihen t’errtë tallazët
mbi horizontin e përflakun
të një perëndimi të pistë
me re të kobshme
hije ogurzeze
që shtyhen e përdridhen
me ndriçime vetëtimash
gjëmime bubullimash
shkrepje rrufeshë
apokaliptike bie mbramja
mbi këtë siujdhesë të shkretë
tokë të mallkueme.
I kobshëëm burgu
i kobshëm regjimi
i kobshem kush e ndërtoi
kala e mallkueme
humnere e sketerrë
vorr e qivur
qënjesh njerëzore të pafajshme
kositë në lulëzimin e tyne.

Portopalermo
shkamb i lashtë
shkretinë e vjetër
dhe shkretinë moderne
burg mizor
i një kohë mizore.

 

Gjak duket se kullon prej reve të zeza
përzie me lot dhimbjësh
me djersë mundimësh
përskuqet deti nen ndriçimin e zjarrtë
të një dielli të lodhun
që kërkon të çajë mes reve
siç kërkoj unë mes kujtimëve.

Apokalips
mbi tallazët e përgjakun
t’egërsuem
apokalips
në shpirtin tim të brëngosun
të dӫrmuem!

 

 

 

 

Shpellë  e Polifemit

Ciklopin Polifem prisnim
që të zgjaste duert përbindëshe
e të na gllaberonte të gjallë
tallazët e detit Jon
na shoqnonin me vajtime ngashruese
qanin hallin tone vallӫ ?

Ne
të pllakosun në zgavrat shkambore
ku sundonte errësina
e sundonte mjerimi
gjith ankth
gjith frikë
rrinim bri njeni tjetrit
të heshtun
flisnim apo recitonim
fjalë e vargje
me vetvehtën
të heshtun
prisnim të panjohunen mizore
të heshtun
prisnim monstrin me nje sy ne balle
të heshtun
të pafuqishëm
Uliksi nuk ishte midis nesh
kush vall do të na nxirrte
nga ato shpella mizore?

Ulurima e erës jëhonte nëpër guvat
me motive mortore
dhe dallget shkumbuese gjëmonin
plot britma lemëritëse
hija e zezë e ciklopit përbindësh
sillej aty vërdallë
e kobshme !

 

Pritje e frikshme.

 

Thӫrmohej tallazi mbi shkrepat shekullorӫ.

Stӫrpikje tӫ pӫrskuqme

shkumbӫ tӫ  pӫrflakshme

hidhӫshin  drejt qiellit

n’ato perӫndime vjeshtore

kur qielli merrtte flakӫ

prej saçit viganor tӫ diellit tӫ zjarrtӫ

si njӫ sy i kuq ciklopik

gjak.

 

Tӫ  strukun nӫ terrin e guvave

prisnim

(Ciklopӫt vӫshtronin t’uritun prej shekujsh)

e llahtarshme pritja

i llahtarshӫm ankthi.

 

Nӫ ato shpella qӫ nuk njihnin rreze drite

nӫ flakӫzen e shpirtit

dallonim njeni tjetrin

miset

kockat tona

s’kishin ma pӫrbamje

t’ishe a mos t’ishe

njӫlloj!

 

 

 

 

Edhe n’andrrat s’ka qëtësi

 

N’andrrat kërkoj prehje përherë
prej realitetit mizor të ditës
që vetëm çaste trishtimi
prapëhtinash
fyemjësh
brengash
jep.

I shtrime mbi shtresën time të mjerë
pres me dëshirë
që mbi qepallat e lodhuna
Morfeu
lehtësisht të me prekë

për me ran ë gjumë të thellë
dhe realitetin e hidhun

me harrue.

Kur ja me shfaqën

lumej vërshues e përmbytës
ujna të trubullta
ura të shëmbuna
gremina
humnera
gjarpij
ujq gllabërues
qen të tërbuem
luftime
arratisje
mundime çnjerëzore

në to I përfshimë

e si me shpëtue.

 

Kapërthye në luftime

nofulla të çame
egërsinash e kulshedrash
bolla të coptuem

në detna tallazore

tue lundrue
stuhi të  përballueme
lumej të kapërcyem
ikje me fore

perj egersinave të tërbueme
një luftë e parreshtun

të mundimëshme
pa kufi
edhe në gjumë
edhe n’andrrat
nuk po gjej prehje as qetësi !

 

 

 

 

Shpirti po shuhët 

 

Kurrë ma
kurrë
s’do të kthehet
koha e bukur e rinisë.

Fkaka e zjarrtë shkëlqimtare
që rrezatim jetësor shpërndante
e ngohtësi trupit
e fuqizim shpirtit
mendjës jepte
u fik
u shue
fare.

Një stuhi e furishme
shi
akull
borë
një tufan i kobshëm
solli errësinën midis nesh
përlau
pishtarët e ditunisë
meku
dritën jetësore
zhduku
idealëte njeriut
mbetëm
haru
në mëshirën e dhunës barbare

tӫ njӫ ideologjie pӫrverse

e mishӫrueme

nӫ terrorin

mizor

tӫ tiranisë.

 

 

 

 

 

Burg mizor, i njӫ kohӫ mizore

 

 

Portopalermo 

 

Një grumbull gurësh që formojnë një kala të ndërtueme mbi një grumbull shkrepash të thepisun. Një siujdhesë që shtrihet midis gjinit të vogël të detit Jon. Strehim e skele piratësh që në kohnat lashta. Ali Pashë Tepelena e përdori si fortifikatë për të mbrojtun vilajetin e vet. Një vend i shkretë. Palermo do të thotë “shkretinë e vjetër”. Për rreth kodra e male shkambore. Shkurre, ferra e bezga, si dhe nëpërka helmatisëse. Ky ishte Portopalermo.  Po të vinte njeriu dorën e mbarë mbi të, mund të kthehej në një vend turistik mjaft tërheqës. Por njeriu vuni dorë të mbrapshtë dhe e ktheu në një burg mizor. Mbrenda në atë kala, ku nuk pranonte të hynte as bagëtia, sepse errësina ishte e tillë sa ngjante si një skëterrë, diktatura komuniste pllakosi familje të tana: gra, fӫmijӫ,  pleq e plaka, të rinj e të reja deri dhe foshnje djepi. Pengje e hakmarje ndaj kundërshtarëve patriotë të arratisun, të konsideruem anmiq të përbetuem të regjimit komunist. Mbasi i hoqën prej aty gratë e fëmijët, duke i degdisun në kampin tjetër famëkeq të Tepelenës, e mbushën kalanë me burra nga katër anët e Shqipnisë, të dyshuem për rrezikshmëni. Aty u burgosën dhe djemt e të arratisunve ma të randësishëm. Mbrenda dy muejve, gjysma e të dënuemve, prej dobësisë dhe konditave kafshore, humbën shikimin. Sa afrohej mbramja ata që ishin të fortë duhet t’i shoqnonin për dore pse nuk shihnin. Buka prej thekne ishte krejt e qulltë. Supa, një spirilang si ujë i turbullt, ku fasulet apo makaronat notonin si peshq vetmitarë, ndahej me nga një lugicë nӫ ditӫ për njeri. Ky ishte ushqimi i përditshëm. Të burgosunit mbanin barkun me dorë e vareshin vetëm nga spirilangu i neveritshëm dhe I pamjaftueshëm. Filluen sëmundjet. Disa i zuni dizanteri e randë sa që i ruenim ditë e natë. Ndër ta, Musa Sina, një dibran i ri 16 vjeçar i internuem që në moshën 10 vjeçe, bashkë me familjen. Musa arriti në atë gradë, që quhet e fundit. Mjek nuk kishte, as ilaçe, fare. Gjendja e tij u keqësue tepër. Komandanti i kampit, njëfar rreshter Qaniu, kur erdhi të bajë apelin e darkës dhe u gjet para Musës të reduktuem në një grusht kockash e pa ndjenja, nuk e përmbajti dot urrejtjen kriminale e duke u tregue i ulët e mizor tej mase u çjerr: “Ç’prisni, kapeni këtë kërmë të ndyrë e hidheni në det!” Të burgosunit e tjerë mbetën shtang. Ç’përbindësh! Por Zoti kishte mendue ndryshe. Musa mbijetoi e ishte një mrekulli. Kaloi 45 vjet në burgje e në kampe. Pësoi tortura të tmerrshme e nuk u dorëzue kurrë as nuk nxori një emër e një fjalë. Ai vdiq pas dy vjetëve që përjetoi shembjen e komunizmit, duke lanë një kujtim të mirë, për të gjithë ata që e njohën. Përsonalisht e kam pasun shok e mik të ngushtë e tepër besnik! Njeri i sakrificës, bahej copë për të tjerët. Kurse rreshter Qaniu mbeti i përbuzun përgjithmonë si njeri xhelat e katil. Mori vulën e pashlyeshme të turpit. Kishte kujt t’i ngjante!

 

 

 

 

 

KAMPI I TEPELENËS

1948-1954

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tepelenӫ kala e mallkueme

Tepelenë
Tepelenë
sa krime të llahtarshme
nën muret e tua
kala e mallkueme !

E kobshme
me ato gurë të gdhendun
me gjak e djersë e mundime
skllevësh
me ato mure t’errtӫ
të mynxyrtë
siç e mynxyrtë asht historia jote

Lindun prej gurëve
ndertue me gurë
sundon mbi gurët
sundon mbi terrorin
që këtu ka strofkën e vet makabre
kala e mallkueme !

Pse
këta krijesatë të pafajshme
të pambrojtje
të mjerë
nën hijen tande shtypëse

 

Shiko sa varre të gërmueme
shiko sa kryqe të drujta
shiko sa rrasa të gurta
shiko sa nana të dëshpërueme
shiko sa baballarë të trishtun
sa ankth
sa tmerr
kala e mallkueme !
E keqja lind prej së keqës
terrori prej terrorit
tirania prej tiranise
ti
kala e mallkueme
prej një shpirti tӫ mallkuem!

E furishme era
pa pushim
me vrullin e saj të parreshtun
gerryen e bren
muret e tua mizore
dhe mizor
t’urryem
emnin e namin tand
perhap
mbi botë
kala e mallkueme!

 

 

 

 

Vdekja sillet midis nesh

Kujtime kohnash të trishta
në mendjën e sfilitun
në trupin e dërmuem
në shpirtin e brengosun.

Hija e shemtueme e vdekjës
e zgërdheshun
e frikshme
sillet midis nesh

me kosën e gjakosun.

Ne fytyrat e zbehta
në sytë e çakërrisun
në faqet e fishkuna
në trupat e rraskapitun
kërkon viktimën e ditës
kërkon kurbanin e orës
kërkon flijimin e çastit.

Kosa e e ndryshkun

e përlyeme me gjak viktimash
kërcënuese
shtrihet ogurzeze
mbi fatkeqët e pafajshëm
korr
korr
korr
sa  foshnje të njoma  korr

dhimbje e dëshpërim nanash

sa  pleq  të sfilitun korr
dëshpërim  e vajtim familjesh

sa të pafajshëm kor

lot e brengë

në zemrat e lendueme

 

 

Mizore sillet midis nesh

e frikshme
shërbëtore besnile

e nje tirani t’egër gjakatar

të pashpirt

të  pamëshirë
por një ditë

por një ditë me siguri

ajo do të bahet
xhelate e tij !

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vorre

 

U gërmuen disa vorre
shume vorre
në të mallkuemin kam

të Tepelenës
për foshnje të brishta
për ëngjuj
(a varrosën ëngjujt ?)
që sapo kishin hapun sytë jetës
sy të kaltërt
sy të zi
sy të hirtë
sy laramanë
sy të jeshiltë
sy të mëdhej oh sa të bukur sy !

Gjithë këto sy u mbyllën përgjithmonë
që të mos shifshin tmerret e kӫsaj toke.

 

Nanat mbeten  qyqe vetëm
kërcuna
pa burra
pa fëmijë
fëmijët mbetën pa nana
pa etën
morën rrugët e pafundshme qiellore

u lanӫ mjerimin tӫ tjerӫve

me lotӫt e pӫrthamӫ

me ninullat  e harrueme

u groposën
në atë tokë të zezë

të ’ashpӫr
të ftohtë
të braktisun.

Ato vorret humbën

brigjëve të përrojve

të përlamë nga furia e ujit

rrëbeshet e stuhitë

të grabitun

të shkulun

nga gjini i  nanave fatzeza.

Mbeti veç kujtimi

i krrelave t’arta

i syve të kaltërt

buzӫqeshja engjӫllore

mbetën

vetëm
emnat e vogëlushëve.

Në lartesitë qiellore
vëzullonin  yje të rij!

 

 

 

 

 

 

Bukӫ… bukӫ… bukӫ… !

 

 

 

 

Acar kërcënues

Acari i netëve të janarit
qëndron pezull
kërcënues
mizor

mbi barakat e kampit të mallkuem.

Vagëtima fëmijësh
rrënkime pleqësh
grahma mortore
çajnë muret e ndërtesave  vigane
hidhen drejt qiellit
shigjeta flakruese
mesazhe dëshpërimi e dhimbjeje
qielli qëndron i heshtun
në zbrazëtinë e pafundshme
i ftohtë
i largët.

Mes territ të natës endem
kërkoj që të flas me yjet
kërkoj që të flas me hanën
(a ndrit dielli  mbi kӫtӫ tokӫ vallӫ?).

Orvatem
të ndez pishtarin e shpresës
për të lëshue një fije ndriçim
mbi këtë tokë të mjerë
mbi këto njerëz të braktisun
t ë sfilitun
të harruem.

Yjet fundosën në humnerën siderale
hana tej maleve zhdukët
acari i netëve të janarit

vazhdon të qebdrojë
pezull
kërcënues
mizor.

Vagëtima fëmijësh

rrënkime
grahma

pleqsh
ankime e lutje nanash
të trishta

veç
dӫgjohen !

 

 

 

 

 Skllavët e shekullit njëzet

Një varg qënjesh njerӫzore

ngjitet e zbret
nëpër shtigjet e ashpra malore
ngarkue si kafshë pune
burra e gra
djem e vajza të reja
bukuria e tyne
mbështjellë me zhele.

T’perkulun
nën peshën e barrës së randë të druve

nӫn peshӫn e randӫ tӫ gurӫve
nën peshën e randë të terrorit
fytyrat e tyne të dëformueme
prej lodhjës e prej tortures.

Bie shi
bie borë
frynë era acar
djeg vapa përvëluese
karvani i skllavëve të shekullit njezet
shekull i turpshëm
hyp e zbret leqëve malore
nën tytat kërcënuese të armëve vrastare

tӫ policӫve

çerberӫ  t’egӫrsuem.

Nӫ çdo pike djersë  një pikë lot
nӫ çdo pikë loti  një pikë gjak
me rraskapitjen shtohët dëshpërimi
me dëshpërimin shtohӫt lodhja
lodhet dhe mendimi.

Varret qëndrojnë të heshtun
të vdekmit sodisin të heshtun
në qetësinë e thellë të tokës së zezë
ku kane gjetë prehje e qetësi t’amshueme.

 

Shpirtnat e tyne
na veshtrojnë ndoshta
nga lartesia e qiellit hyjnor
i shpëtuen përjetësisht mundimeve
mjer të gjallët
mjer këta skllavë të shekullit njëzet !

 

 

 

 

 

 

Grate e vajzat e internueme kryenin punë të detyrueme si sklavv e kafshë bartëse

 

 

 

 

 

 

 

Heroj e martirӫ

 

Heroj

thue të dalun prej poemëve homerikë
krenarë
të fortë
guximtarë
si krenaria e shqipëve të malëve
si fortësia e shkambit granitor
si guximi zulmëmadh i luajve
kreshnikë të ri lëgjendarë !

U këputen flatrat
u coptuen shkembejt
u robnuen luajt.
Të tjerë emna herojsh
të tjerë emna dëshmorësh e martirësh
do të skalitën në mermerin e pavdekshëm
do të këndohën nga rapsodët e malӫve:

Prind herojsh
nana herojsh
vllazën e motra herojsh
gra e fëmijë herojsh
ata vetë heroj
ata vetë dëshmorë
ata vetë martirë

tӫ flijuem

idhujve gjakatarӫ.
Sa të shumta kryqe
sa të shumta varre
pleqsh
nanash
vllaznish e motrash
fëmijësh engjullorë
sa e sa kryqe
sa e sa varre
te bjerrun skurrëve e prroskave.

Sa kunora me gjemba
mbi ato koka të pafajshme
sa gozhdë te ndryshkuna
mbi ato duer bujare
sa fytyra të pergjakuna
sa shpata që thyejnë kocka
sa heshta që çajne gjokse.
Me mija të kryqëzuem
Krishta
mbi Golgotën e shekullit tonë
të këtij Kalvari të shekullit njëzet
që komunizmi ngriti mbi botë
për turpin e vet
mbi aq popuj të gjorë
mbi aq kombe të dëshpëruem
për bijt e bijat e tyne
që u banë thëror
masakrue
prej xhelatëve tӫ pashpirt
barbarë
qofshin mallkue !

Sa martirë vogëlushë
sa dëshmore të shejtë
fëmijë
fëmijë
fëmijë
të grabitun prej gjinit të nanave
të bardha petale zambaku
të grabitun prej syve të etënve
të bardha pupla pellumbash
të grabitun prej dashnisë njerëzore
të bardha flutura bore
të grabitun gëzimit e lirisë
jetës fëmijore
(lodrat mbetën të braktisuna).
Sa e sa varre dhe kryqe
vorre
vorre
vorre
kryqe
kryqe
kryqe
humbun
zhdukun
tretun
pa lanë shej e gjurmë
në këtë toke të shkretueme
prej stuhive të çmendunisë njerëzore
tokë lotësh
tokë dërgjesh
tokë në meshirë të fatëve mizore.

Ne lartësine e qiellit
në lavdinë e madhërishme të Zotit
buzëqeshje vëzulluese engjujsh
gjitkund
yje
yje
yje
shëndritës
n’universin e pafund !

Balada e bukës

Yjet vështrojnë të heshtun
dhe vëzullojnë
në largësinë e nates kosmike
indiferentë
endëmi shtigjëve të mendimit
si lugetën e hije
qëndrojme pranë njeni tjetrit
e s’njihemi
as njohim vetvetën
(kërkova një copëz pasqyrë).

Të gjallët jetojnë me të vdekmit
të vdekmit me të gjallët
për një kafshatë tӫ thatӫ
për një kothere bukë.

Ne grahmën e fundit i burgosuni
mbërthen pas gjoksit racionin e tij
me dy duert skëletike
rrenkon
bukë
bukë
bukë!

Shpirti s’po don me  dalë
aq i lidhun pas asaj kotherëje të thatë
aq e shtrejtë
aq e dashun
aq e shejtë
prej së cilës duhej të ndahej
me aq dhimbje
përgjithmonë.
Tre dit jetoi i vdekmi me të gjallët
e tre net
tre dit jetuen të gjallet
me bukën e të vdekmit
e tre net
tre dit e tre net
u përgjigj i vdekmi apelit të kapterit
me gojën e të gjallit
u gropos diku
ku ?

U gropos një njeri
u gropos një racion buke
u gropos një emën
një racion buke ma pak
një emën ma pak
në listën e apelit
ma pak shkronja
ma pak kulturë
në librin e shkruem
me mija emna
të gjallë e te vdekun
në librin e kapterit
kryevepër
me mija vargje
kalue Homerit e Virgjilit

Dantes e Shekspirit !

Yjet vazhdojnë të vështrojnë
xixëllues
të heshtun
prej largësive të pafundshme
indiferentë
si gjithmonë !

 

 

 

 

 

 

 

Flijim mizor

Ç’asht ky idhull prej hekuri e çeliku
i ngritun
mbi këtë altar të tmerrshëm
të përgjakun ?

Nje yll i kuq vigan
gjak
një drapën i ndryshkun vigan
gjak
nje çëkan i randë vigan
gjak
një flamur i huej vigan
gjak
potrete vigane
të Stalinëve & kompani
xhelatë përbindësh
terror përbindësh
mbi male skeletësh
kokallesh
kafkash !

Cilet jane
këta shtriganë të çthurun
që nuk njohin Zot e fè
që shqyejne
kaq trupëza të brishtë
vogëlushësh të njomë
kaq  trajta tӫ bukura
vajzash e nusësh përri
kaq forma tӫ pӫrkryeme
tӫ rijsh guximtarӫ
kaq muskuj t’fuqishëm
trimash kreshnikë
kaq mise të lodhuna
pleqsh të gjorë
të flijuem kurban
idhullit monstruoz
të komunizmit
të pa din e imanë
të pa fè
të pa Zot?

Një kasapane qënjesh njerëzore
të pafajshme
sakrifikue
nje pushteti tiranik
barbar
mizor !

 

 

 

 

 

 

Nën mbulesën e frikës

Acari i netëve të janarit
qëndron pezull mbi kampin
kërcënues
i kobshëm.

Vagëtima foshnjësh të njoma
rrënkime pleqsh
grahma mortore

dëgjohën
brenda atyne kazermave vigane
shpella ciklopike
ku i frikshëm
terrori
veshun me rroba policësh
me qizme policësh
me gryka pushkësh
automatikësh
me fjalë t’egra
barbare
poshtnuese
sillet rrotull i llahtarshëm.

Struken viktimat
nën mbulesën e frikës
të mornicave
të ngricës.

Dikush tepër i lodhun
tepër i dërmuem
nën batanijën e randë
në gjumin e thellë të vdekjës
pushon
prej tre ditësh
zemër madh e bujar
racionin e vet të bukës
trashëgim
ua len tӫ  gjallӫve !

 

 

Si ishin stivosur të internuarit ne ato baraka vigane

te kampit të Tepelenës.

(gjysma lindore e një kazerme)

 

 

 

Kampi i Tepelenës

 

 

Tepelena u damkos me njollën e turpit nga komunizmi, që aty krijoi kampet më të tmerrshëm të internimit që kishte njohun ndonjëherë vendi ynë. Duke përfshi edhe Turanin, Memaliajn e Veliçotin, aty u mbyllën për pesë vjet shumë të gjatë, me mija qӫnje njerӫzore. Familje tӫ tana. Pleq e plaka, burra e gra, të rij e të reja, fëmijë të mitur dhe foshnje të varun pas gjinit të nanave të reja, që sapo ishin nda prej burrave të tyne të arratisun në mal ose jashtë shtetit. Nӫ kampin e Turanit konditat ishin tepër të këqia. Një mungesë e plotë e strukturave higjenike, krejtësisht primitive. Sëmundjet ngjitëse filluen të korrin viktima ndër pleqtë dhe fëmijët. Ishin  këta që e paguen shtrejtë këtë gjendje absurde të një pakujdesie të pafalshme nga ana e administratës komuniste. Epidemitë shkaktuen një ekatombë të vërtetë foshnjesh të njoma.  Vdekja nisi tӫ korrte si pas qejfit. Shumë nana mbetën pa fëmijë. Xhelatët përfitonin për t’i nxjerrë menjëherë në punë të detyrueshme. Puna ishte shtazore, me mbajtë mbi kurriz si kafshë ngarkese, barrë të randa drushë, gurësh,  etjerӫ materiale tӫ randa Me kilometra e me orë të tana, nëpër shtigje të pjerrta e të ngushta malore, me shi e me borë, me vapë e me acar, pa ushqim e pa veshmbathje.  Prej vuejtjeve e mundimeve, prej urisë e prej të ftohtit, vdiqën shumë të internuem, sa që u ba problem për varret, që kishin mbulue fushën në hyrje të kampit tӫ Tepelenës e dalloheshin nga rruga automobilistike që kalonte lart tij,  e binin në sy. Aty kishte kalue njӫ ditӫ vetӫ diktatori, qӫ kur mori vesh ç’ishin ato varre, dha urdhӫr tӫ zhdukӫshin. Kështu u ndërmor nga komanda tranferimi i varrëve, e shumë prej tyne mbetën  aty, se nuk pati kush t’i  merrte. Kështu vetëm një pjesë e varrëve   u çuen në grykën e lumit të Bënçës, një gjysmë ore larg, për t’i përdjerrë. Ato varre do tranferoheshin përsëri ma vonë, në 1953, për t’i zhdukun krejtësisht.  Ndërsa shumica e varrëve që mbetën  në fushën para komandës, me urdhërin që dha diktatori, vendi  u kalue me bulldozer e traktot dhe u mboll me tërshërë. Këto varre u zhdukën fare.   Prania e fëmijëve në këto kampe ishte ana ma makabre dhe e tmerrshme. Kur shpërtheu dizanteria apo kolera, ata vdisnin si mizat. Në një natë të vetme, në kampin e Turanit vdiqën 33 fëmijë. Si pas dëshmitarëve që përjetuen ato rrethana të llahtarshme, pothuaj çdo ditë vdisnin nga shtatë – tetë veta, në Turan, Memaliaj, Veliçot e Tepelenë. Për t’u përmendun, vdekja e dy binjakëve të vegjël të nanës malësore Cuklina. Njeni në mëngjes e tjetri në darkë. I gjithë kampi i lemeritun dha kujën. Vogëlushët ishin të bukur si dy engjëj dhe shtëpia e tyne dilte fare, sepse nuk kishte mashkuj të tjerë. Kjo ngjarje u kthye në tragjedi. Motra tyne, që ishte arratisë nӫ Mal tӫ Zi,  kur mori vesh lajmin, vrau veten. Ma vonë lirohet e ama, tashmë e vejë e pa asnjë fëmijë e pa kërkend, sepse dhe i shoqqi I arratisun kishte vdekë. Kur kthehet në kullën boshe e të braktisun e zen një dëshpërim i madh dhe e ther veten me thikë. Këto ngjarje të kobshme, njollosin sistemin e diktaturës, si një sistem nga ma të urryemit e ma kriminelët, që populli shqiptar pati fatkeqësinë të durojë për 45 vjet rresht, duke e pague me flijimin e mija e mija viktimave të pafajshme. Këto mbresa vlejnë për të dhanë ma të qartë përfytyrimin e asaj vale terrori dhe persekutimi që përfshiu vendin tonë gjatë një gjysmë shekulli.

 

 

 

 

Një mijë mundime

Mija herë në pranga
mija herë ekzekutue
mija herë torturue
mija herë ne burgue
mija herë internue
mija herë i uritun
mija herë i etun
mija hereëi vdekun
mija herë i kryqëzuem
ndeë mija kryqe
ndër mija pranga
ndër mija burgje
ndër mija kampe.

Lumej trupash të gjymtuem
lumej mëndjesh të përdaruna
lumej zemrash të brëngosuna
vijne trubull me gjak
shkumbues me gjak
lumej kockash të thyeme
gjymtyrësh të sakataueme
syshë të çakërdisun
gojësh të përçame
nga tmerri

barbaria.
e idhtarӫve tӫ skӫterrӫs.
Xhelatë vampirӫ
ku mund të gjejnë strehim
shpirtnat tuej katran
shpirtnat tuej kriminelӫ?
Katran
për maskrat mbi njerëzimin
kriminelӫ
për gjakun e pafajshëm
që dërdhet mbi njerëzimin !

Ankth e shpresë

 

Sa dhimbje
sa dëshperim
pushtojnë shpirtin e sfilitun
ankthe
forma të perçudme
kërcënuese
përfytyrohen pa pushim
mbi skenare të përgjakun
perëndimesh të perflaktë
shqetësues.

Uraganë e stuhi shkatërrimtare
lamshe qenjësh njerëzore
genocid universal
me gjak viktimash kupat plot
dehën monstrat e ngërdheshun
përbindshat që nuk njohin Zot
djajt vampirë tӫ rrathӫfe tӫ ferrit.

Ideologji absurde

tӫ çmenduna
përfshijnë këtë tokë të përlotun
shëmbin e rrënojnë
shfarosin e përlajnë
Me sadizem të ndotun
pa dhimsuni
pa ndërgjegje njerëzore
përplasӫn mbi këtë truell të shkretë

mundohӫn të errësojë diellin
mundohӫn të gremisi  nӫ humnerӫ

ruzullin mbarë.

Diell
ngrihu me fuqinë tande rrezatuese
me fuqinë tande të zjarrtë
me fuqinë e dritës së pasosun
të drejtësisë
të lirisë
të mirësisë
të dashunisë

riktheje paqën në këtë luginë të pa shpresë
riktheje virtytin në këtë botë të përdalun
riktheje qetësinë në zemrat e brëngosuna
riktheje mirësinë midis popujve
riktheje dashuninë midis njerëzve !

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Holocaust i pafajsisë

 

 

 

Një heroinë e lirisë

Flokët krrela krrela
vashëza e hirëshme
buzët si lulja e allit
vashëza e bukur
zemrën të florijtë
vashëza e mirë.

Tërhequn për flokësh
zvarritun
t’përgjakuna buzët
goditun
ato sy të përvajshëm
mavitun.

Ma e bukur
me atë sjellje krenare
ma e bukur
me ato flokë të shprishun
ma e bukur
me ato sy të përlotun
aq ankth në zemër
aq ankth në mendje.

Bisha lakmiçare
xhelatët
vështrojnë prenë e bukur
bisha të urituna
gllabëruese
dhe kur fillojnë të nxierrin
kthetrat
dhe kur nisin të skërmisin
dhambët
dhe kur hapin nofullat
t’egërsuem
prej dritarës
fluturon me vrull
vashëza krenare
vashëza e bukur
vashëza trime
heroina shqiptare.

Fluturim fatal
dallëndyshe pranvere
në një dimën të kobshëm
acar.

Ja vdekje ja liri
vdekje
liri !

 

 

 

 

 

Ankimi i Zanave

 

I errӫt
qielli
e errӫt
toka
e heshtun era
tӫ heshtun malet
tӫ heshtun pyjet.

S’vallzojnë ma
të bukurat Zana
as Orë e Shtojzovalle
ne velo të bardha
mbështjellë.
S’këndojnë ma
Zanat e malit
nën tingujt kumbuese të lahutës
kur ndrit hana e argjendë
kur ndrisin yjet e zjarrtë: :
vajtojnë !

Trupore të ngurta ngjajnë
në rroba të zeza veshun
vetëm ankime
tashma
tinguj të kobshëm
nxierrin
prej lahutës së kohnave.

Ishin tӫ rij guximtarӫ

ishin dragoj

si Zanat e malit trima

si lisat shekullorӫ

tӫ fortӫ

si shqipet flturuese

krenarӫ

si ylli i mengjesit

tӫ bukur.

 

Ku janӫ miset tueja

hyjnore

ku janӫ armӫt e rrebta

ku janӫ lahutat kumbuese ?

Më kot presin burimet
etjen tuej
më kot presin pemët
andjen tuej
me kot presin vashëzat
lӫdhatimin tuej
me kot presin nanat
dashuninӫ  tuej

Të tretun janë eshtnat
të bjerrun vorret
e braktisun dashunia
të harrueme puthjet
shterrun burimet
pertha pemet

tӫ coptueme lahutat
Në qiell shkëlqejnë
yje të rij llamburitës
çdo yll ma i ndritun se tjetri
çdo yll
një hero
në hapsinën e universit
në faqet e historisë
në zemrën e tokës
në kangët
në lëgjendat
të pavdekshëm !
Sa e bukur ishe  moj Shqimni

Sa e bukur ishe moj Shqipni
tashma sa e zymtë që je !
Ne burimet e tua
të kjarta
të kullueta
gjak !
Në lumejt e tu
të shkathtë
të argjendë
gjak !
Në liqejt e tu
pasqyra të qiellit
gjak !

Sa e lumtun ishe moj Shqipni
tashma sa e trishtueme je !
Në pyjet e bukura virgjën
varre
në detnat e kaltra
varre
në shkrepat granitor
varre
të humbun
të perdhunuem
eshtnat e herojve trima
tretun !

Sa e hishme ishe moj Shqipni
krenare
për historinë tande
të skalitun
në rrjedhën e shekujve
prej bijve tӫ tu kreshnikë
të dalun
prej lëgjendave të lashta homerike.

Plot shkëlqim njato dy sytë e zi
faqet e kuqe porsi molla n’ gemb
buzët e tua gazmore
porsi lulja e allit
shtatin si selvi
gojën plot me kangë të hareshme
kangë trimnije
si ato Zanat e malit perri
sa fatkeqe je tashti Shqipni !

Mbrapshtue historia
lëgjendat përdhunue
sytë mbushun me lot
faqet flakë e zjarr
prej marazit
buzët nxi prej tmerrit
goja plot vajtime
shtatin me plagë mbulue
kështu të katandisën
e të kanë mjerue
xhelatët e këtij shekulli kobzi
qofshin mallkue !

 

 

 

 

Atdhe Atdhe i imi

 

Atdhe Atdhe i im
tokë herojsh
tokë lëgjendash
gojdhanash
që trashëgohen ende
ndër malet e bjeshkët e nalta
ku fluturojne të lira
shqipet krenare
prej mjegullnajës
së kohëve të shkueme
ndër pyjet e tua shekullore
ndër fushat
lumejt
detnat
ku flitet
një gjuh e vetme arbnore.

Atdhe Atdhe i im mijavjeçar
qytetnime të lashta
ruen me xhelozi
në gjinin tand
tokë bujare
tokë trimash
q’aq forcë i dhe
krahut të fuqishëm
të Gjergj Kastriotit Skenderbeut

Herojt tӫ pavdekshӫm

tӫ Kombit shqiptar.

Atdhe Atdhe i im
tokë ligjesh të moçme
tokë e Kanunit të Lek Dukagjinit
të ligjit primar
të shqiptarve
krijue
në agimet e njerëzimit.

Tokë poetësh
lahutarësh
atdheu  i Gjergj Fishtës
vjershëtari të madhërishëm
të Homeri i fundit
i njerëzimit
që i këndoi trimnitë
heroizmat
e një populli luftëtar
e një populli kreshnik
e një populli liridashës
e nje populli shum të lashtë
si bjeshkët shkambore
që naltohën hijerandë
kunorë
të pamposhtuna kurdoherë.

Atdhe Atdhe i im
aq i çartun e fatkeq
në skëterrën e komunizmit
në sketërrën djallëzore
në skëterrën gjakatare
aq i çartun e fatkeq.

Gjithmonë qëndrove i vendosun
me trimni krenare
ndër stuhitë e historisë
s’pyete as për djall as dreq
as për baloza zullumqarë.
Histori të reja
kangë të tjera heroike
do të thurin e këndojnë
poetët mendjendritun
rapsodët e lahutarët
me atë lahutë aq të moçme
me atë lahutë jehonë e shekujve
e gdhendun me çelik shpatash
me hekur e zjarr betejash
e kalitun me burrni shqiptare
e stolisun prej mjeshtrave malësorë
e ruejtun prej Zanave belholla
n’ato bjeshkë të nalta mbulue me borë.

Histori të reja
kanë me u këndue
qe te mbesin trashegim
për breznitë e ardhshme
të trojëve arbnore !

 

 

 

 

Pamje qendrore e një  barake te kampit të Tepelenës

 

 

 

Bir’i i njeriut 

 

Kur dhimbja dukej se po më shqyente miset
kur tmerri dukej se po më çthurte mendjen
kur mënija dukej se po më pushtonte trunin
kur vuejtja dukej se po më trondiste shpirtin
kur lutja dukej se po heshte
dhe qëndronte memece

mbi buzët e zhurituna
përpara me je shfaqej një kryq
e mbi atë kryq
i kryqëzuem
Bir’i i Njeriut.

Me atë kunorë gjembash
mbi ballin hyjnor
me ato gozhdë t’ashpra
mbi duert bujare
me ato kuja të ndryshkun
mbi kambët e lodhuna
me ato plagë të gjakosuna
mbi gjoksin e shejtë
me atë fytyrë të pikllueme
për botën mëkatare
me ato sy të ndritun
mishӫrues

nga dhembshunia e madhe.

Sa dashuni në atë vështrim të zjarrtë
në atë vështrim lutës
për ata që po e dënonin
që po e torturonin

që po e vrisnin
që po e kryqëzonin mbi kryq.

 

Në atë përfytyrim

që shfaqësh para syve të mi

ngarkue me aq tragjedi

që përmbledhej

në atë sakrificë

mbinjerëzore

zhdukeshin
dhimbja tmerri dhe urrejtja
e prej thellësisë së gjithë qenies sime
vinte fuqia dhe guximi
besimi dhe shpresa
fjala rikthehej
në buzët e përthame:

o Zot o Zot

pranoje lutjën time!

 

Lahuta e coptueme 

 

Mora lahutën
me ia marrë një kange
një kangë trimnije me këndue
një kangë të maleve tona.

T’ankueshëm kumbuen

tingujt  e lahutӫs
të vrazhdë
therës
thika në zemrën e lëndueme të njerëzve
si vaji i ngashruem i fëmijëve
në përpëlitjet e fundit
si lemeria e nanave të shkreta
mbi trupat e vogëlushëve pa jetë
si grahma e pleqve të mjerë
buzë vorrit mizor
si britma e llahtarshme e torturës
si kërcëllitja e prangave
si bataret e pushkëve vrastare.

Kupa e qiellit ra mbi mue
mbeta haru
ngrinë vargjet mbi buzët e zbeta
heshtën tingujt e lahutës së lodhun
s’ishin malet ma male
s’ishin fushat ma fusha
s’ishin pyjet ma pyje
s’ishin mrizet ma mrize
s’ishin krojet ma kroje
s’ishin kangët ma kangë
hana nuk ndriçonte për shtojzovallet
as për orët e zanat e dragojt
dielli nuk shëndriste si përherë
qielli qëndronte krejt i mvrejtun
prej reve të zeza të stuhive.

Lahutën e kapërtheva me dy duer
e përplasa për një shkamb graniti
e coptova për një trung lisi
tinguj të rënqethshëm u ndigjuen
jehuen të kobshme
isot e vajtimeve mortore!

 

Zbrazëti

Bora bie
e bardhë e papërlyeme
dhe ndotët e nxihet
prej çthurjeve të njerëzve
dhe skuqet
prej gjakut të viktimave
dhe kthehet në akull kallkan
prej mospërfilljes.

Kthetra të ftohta
kanë mbërthye njerëzit
(ç’dimën i madh)
dielli qëndron i strukun
mbas shtëllungave të zeza të reve
dashunia përdaret nëpër shtigjet e harresës
një natë e gjatë diluviane
mbështjell rruzullin tokësor.

N’errësinën e llahtarshme
të kalamendun
i shtrijmë duert njeni-tjetrit
zbrazëtia hapet para nesh
e përfrikshme
shtrijmë duert për të gjetë një mbështetje
atje ku ka vetëm humnerӫ!

 

 

 

 

 

 

E kaluemja nuk kthehet

Kurrë
kurrë
nuk rikthehëmi
në lojnat e fëmijore
në lumturinë e rinisë
në dashuninë e pafund
të nanave tona
t’etënve tonë.

Një stuhi e përgjakun
një stuhi e përfrikshme
zhduku
format e tyne toksore
bashkë me to
çdo kujtim
çdo ndjenjë.

Mjegull e largët kohore
abstrakte
vëgimtare
mbetet tashma
e kaluemja
ajo nuk rikthehet ma kurrë !

 

 

 

 

PLUK I LUSHNJËS

1958-1990

 

 

 

 

 

 

Gjurmë të humbuna

Hap pas hapi
zvarritem
nëpër shtigjet gjithë pluhun
të arave.
Ndjek hijën time
hijën timë besnike
të heshtun
qe më prin e stërgjatun
nën dritën e venitun
të diellit përëndues
mbrapa
mbi pluhurin e shkriftë
mbetën gjurmët e mija të lodhuna.
Ҫdo hap një mendim
çdo hap një ndjenjë
çdo hap një kujtim

Me çudi
e vështrojnë gjurmët
këtë vetmitar
këtë hije
që zvarritet nëpër pluhurin e fushave

aq i lodhun
aq i mëndueshëm.
Vetëm gjurmët
mbesin  mbrapa
stamposun
n’atë pluhur të butë
që zhdukën në hiç
nën vrullin e parë të erës !

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nana , vizatim i pare i imi nӫ kampin e  Tepelnӫs 1951. E internuar  mӫ 1945 beri 32 vjet internim, deri prill 1977,

kur ndӫrroi jetӫ në kampin e Plukut.

Nanë,nana ime

Nanë
nanë
nana ime !

Nje britmë plot ankth
plot ankth një thirrje
prej thellësisë së qënjes sime
prej zemrës
prej shpirtit tim.

Nje jehonë
një fytyrë
një buzëqeshje
një gëzim
kujtime të një fëmije.

Mundime
lot
dëshpërime
vdekje
kujtime

të një njeriu të brëngosun
mbërthye në pranga
trup
mendje
shpirt
pӫrçudnue
mbarue.

E randë pesha e padrejtesisë
e randë pesha e mohimit
e randë pesha a absurditetit
e randeëpasha e terrorit

e randë pesha e ùmashtrimit
e randë pesha e përversitetit

Nanë
nanë
nana ime
dashunia jote thyen prangat e zeza
përmbys muret e absurditetit
rropos të gjitha mbrapshtinat
i jep drite mendjës
fuqi trupit
liri shpirtit.

Zani yt i ambel asht i larget
fytyra jote
vetëm një kujtim
dashunia jote
vetëm një vëgim.

Nane
nanë
nana ime
ndigjoje britmën e tand bir
ndigjoje thirrjen
në prehnin tand
gjen prehje
si  fëmijë
pӫrsӫri !

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Terror e mizori

 

Një mjegull e përmortshme
një mjegull e përgjakshme
mbi gjithë vendin
terr
e nëpër terr e terr rreshqasin hije
shpirtna t’arratisun të mallkuem
e nëpër terr e terr një heshtje e randë
që të len pa frymӫ

ashtu

haru.

Si hije lugetnish nëpër rrugët
hijet e xhelatëve
vijnë vërdallë
çdo shtëpi përgjon me frikë
me ankth e brengë
plot llahtar.

Befas
një trokitje dyersh
aq shurdhuese
një potere prangash
aq e vrazhdë
gulçasin kamionat

tӫ tronditun
breshën
hapa policësh
mbi kalldram

sigurimi
tmerr !

 

Burrat i kanë lidhun
trimat i kanë prangue
po duen trimat për me i vra
po duen trimat për me i pushkatue
mizorisht.

Vajë nanash të mjera
vaje nusesh e motrash të ngrata
vajë i ngashruem fëmijesh jetima.

Edhe muret e shtëpive
qajnë
edhe gurët e kalldremëve
qajnë
edhe makinat e kaminonat
qajnë
veç përbindëshi qesh
gajaset
e si oktapodh hukubet i ndyre
zgjat krahët gjarpij – shushunja
që shtrydhin pa mëshire
viktimat e shkreta
shtrydhin
shtrydhin
viktimat e pafajshme.

Lot në sytë e nanave
lot në sytë e motrave
lot në sytë e nuseve
lot në sytë e fëmijve.
Gjak në sytë e xhelatëve
gjak mbi ballin e katilëve
gjak mbi duert e vrasëve.

Krisma pushkësh mortore
në breg të lumit
gjak në ujnat e trembuna
lot në zemrat e nanave
batare plumbash

mbi gjokset e trimave
gjak mbi zallishtën e bardhë
lot në zemrat e motrave
tyta të zjarrta mbi ballin e herojve
gjak mbi ranishtën e shkriftë
lot në zemrat e fëmijëve
përhapet jehona e përfrikshme
tronditën malet e fushat
llahtar!

Nje za buçet i fuqishëm
një thirrje
ma e fortë se krisma e armëve
ma e forte se breshëria e plumbave:

Rrofte Liria:

Dridhet zemra e tiranit përbindësh
tmerrohet
monstri ngrin i ngërdheshun
ushqye me gjak
zhytun ne gjak
se fundit hesht
infarkt !

 

 

 

 

 

 

 

Lëgjendat përsëriten

Një baloz i ardhun prej stepave Siberiane
apo prej Uralëve të largta
e prej malëve t’ashpra të Kaukazit
kishte lëshue një haraç të randë.

Nga nje trim për shtëpi
po don me gri
e vajza t’reja
me gllabërue
me gjakun e viktimave
etjen me shue
i pangopshëm gjithmonë
kanibal mizor
hukubet e katalla i ndyrë
me një sy të kuq gjak në ballë
si gacë prushi i zjarrtë.
Me një drapën në një dorë
me një çekan në tjetrën
korr qënje njerëzore pa meshirë
dh’eshtnat ua copton
me egërsi.

Gjergj Elez Alia kreshniku i malëve
trimi i pavdekshëm i lëgjendave shqiptare

paska dӫgjue.
Turrshëm asht çue si rrufeja
nga varri shekullor

pllakat e gurta tutje tuj hedhӫ
ka ngjesh armët e rrepta
ka shilue atin pullalli
ka vringllue shpatën flakëruese
me balozin fort asht kapërthye
në sulme ngulmuese
idhshem tuj flakrue patershanat
rreptas tuj  kryqezue jataganat
fort fuqi i ka dhanë krahut Gjergj dragoi
si nje vetimë ka shkëlqye shpata mizore
koka e balozit ka flutrue në njenën anë
trupi asht gremis në anën tjetër
u perserit e lavdishme
lëgjenda e vjetër !

Baloza
Baloza
të zi
të kuq
të verdhë
me shqiptarin mos u ndeshni kurrë
mos u ndeshni me Gjergj Elez Ali

si malet shkambore asht forca e tij
s’pyet për plagët e luftave shekullore
qe e randojnë
s’pyet për rrasat e mermerit
që e mbulojnë
nga vorri çohët përsëri
nuk lejon që sytë e bukur
të motrës trime Tringë
të lotojnë

nuk lejon që kambӫ  anmike e huej
të shkelë atdheun e tij
s’duron që balozat të kapërdisen
e me thundrat e tyne kafshore
të shkelin trojet shqiptare
haraçe tuj kerkue e flijime
e vasheza të bukura si përri
kurdohere do të gjëndet
kurdohere do të ngrihet
një Gjergj Elez Ali
burrë mbi burrat e trim i rallë
tokave arbnore
zot me u dalë ngadhnjimtar
anmiqt
baloza qofshin
apo kulshedra me shumë krena
me i rroposë e me i përmbysë
e me i shue fare !

Ne çdo votër
të kullave kala shqiptare
do të kumbojnë tingujt e lahutës
lëgjenda të reja do të thurën
e Oret e Zanat e malit
e Shtojzovallet
do të kërcejnë
kangët e heroike tuj këndue
për fatosin e pavdekshëm
trim mbi trimat Gjergj Elez Alinë !

 

Dashuni e ndrydhun

Dashunia mbeti e ndrydhun
ndër muret e mendimit
dhe mendimi vetë
ndër muret e qëlive
(e kam fjalen për trunin).

Andrrat vetëm
mund të dëpërtonin përtej gurit
mund të dëpërtonin përtej betonit
përtej dyerve të hekurta
e telave me gjemba.

Ne pandërgjegjën e gjumit
çdo andërr ishte dashni
e dashnia vetӫ

andërr
e bukura ime
një vëgim !

 

 

 

 

 

 

 

 

Mater Dolorosa

 

 

Balada e trëndafilit tӫ bardhӫ

E këputa një gonxhe trëndafili të bardhë
në agimin e një dite pa shkëlqim
dielli fshihej pas reve të zeza
dielli nuk lëshonte ma nxehtësi
nuk kishte ma forcë
nuk kishte ma jetë
ishte shue
si mund të çelte trëndafili i bardhë?

E vendosa në një vazo të kristaltë
në dhomën time të vetmueme
ku diell ishte dashnia
ku dritë ishte mirësia
u magjepsa me lulëzimin e trëndafilit
me shkëlqimin e petaleve të bardha
dhe u mahnita nga ajo bukuri e rrallë
bukuri e brishtë!

E pashë trëndafilin tuj u venitun
petalet binin njeni pas tjetrit
si fjolla dëbore
të ftohta
dimni po trokiste mbi xhamat e dritares
dielli tashma ishte harrue
shpirti po shuhej
në përqafimin e errësinën siderale
ku nuk mund të çelnin trëndafilë të bardhë!

 

 

 

 

Ecce Homo!

 

Njeriu
kapitali ma i çmuem
shkruente Lenini
po
vërtet
njeriu
kapitali ma i çmuem
shpallte Stalini
prej Siberisë së pafund
mbi ato miliona krijesa  njerëzore
që kishte  zhdukun
në hiç.

Ecce Homo !

Shpallin bijt e Stalinit
gjithashtu
Çausheskët
Enverët
Pol Potët
Maot
krijesat përbindëshe

të komunizmit
shpallin e shpallin
xhelatët e popujve
dhe demagogët e tjerë

shembëlltyra të tyre
diktatorë.

Ecce Homo

Po
njeriu i prangosun
njeriu i fyem
njeriu i torturuem
i kryqëzuem
i masakruem
i vramë
njeriu i mjerë
bagëti
për me ngranë bar
njeriu i degraduem
për me brejte një kockë
një popull
një popull i tanë
për me brejte një kockë.

Ecce Homo !

Nӫ banketët e përbindëshve
në kupat e arta të vrasëve
gjak
në gotat e kristalta
të varrmihësve
lot.

Në syte e përskuqun të xhelatëve
në buzët e dëformueme
egërsi
sadizëm
tmerr
tmerr !

Ecce Homo !

Ja njeriu
njeriu i Leninit
njeriu i Stalinit
e i bastardeve të tjerë
i bijve të denjë të tyne
grabitçarë të urryem
të njerëzimit
përbindësha.

Ja pra

ky ishte njeriu

i Leninit & kompani
i ngritun në piedistalin  e krimit

symbol

për të mashtrue popuji

njeriu

kapitali ma i çmuem.

Ecce Homo !

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Korbat

Nje korb
mbi majen e një lisi shekullor
me qindra korba të tjerë

pas tij
mbulojnë degët
me një kunorë t’errët
ogurzezë
dhe fillon orkestra
sinfonia makabre

onomatopeike

shurdhuese
kori

krokatja
krra…krra…krra…

Heshtin kangët e bilbilave

Pushojnë
cicӫrimat e zogjve
ndalet  fluturimi i pëllumbave
në qiellin e kaltërt
të dlirtë

Ndërsa
re të zeza
mbulojnë diellin perëndues

që përflak qiellin.

Te zhytun në llucën e mashtrimëve
të një ideologjie të përdhosun
përverse
qëndrojmë të pafuqishëm

të fundosun

të përdjerrë
n’atë errësinë të pistë
të përçudun.

Qizmet e randa të diktaturës
shkelin mbi kokat tona
të dhunshme
dërmuese.

Ndigjohet vetem

krokatja
e sorrave e stӫrqokӫve
te kërmave

krra… krra… krraja
e korbave të zi !

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kushedi se një ditë do të flakim maskat Poezi nga Eugenio Montale E përktheu Mimoza Pulaj

Kushedi se një ditë do t’i flakim maskat

që mbi fytyrë mbajmë pa e ditur.

Prandaj është kaq e vështirë të njohim

njerëzit që takojmë.

Ndoshta ndër shumë, ndër miliona gjendet ai

fytyra e maska e të cilit përputhen

e vetëm ai do të mund të na tregonte fjalën

që e presim prej gjithmonë.Por e mundshme është

që ai vetë nuk e di dhuntinë e tij.

Kush e ka  ditur, që i tillë  qe,

pagoi për dhuratën e tij me belbëzim ose më keq.

Nuk ja vlente ta dinte,ta gjente.Emri i tij qe përherë

i pashqiptueshëm për shkaqe

jo vetëm fonetike.Shkenca

ka shumë më tepër për të bërë  apo për të mos bërë.

 

Chissà se un giorno butteremo le maschere

 

Chissà se un giorno butteremo le maschere
che portiamo sul volto senza saperlo.
Per questo è tanto difficile identificare
gli uomini che incontriamo.
Forse fra i tanti, fra i milioni c’è
quello in cui viso e maschera coincidono
e lui solo potrebbe dirci la parola
che attendiamo da sempre. Ma è probabile
che egli stesso non sappia il suo privilegio.
Chi l’ha saputo, se uno ne fu mai,
pagò il suo dono con balbuzie o peggio.
Non valeva la pena di trovarlo. Il suo nome
fu sempre impronunciabile per cause
non solo di fonetica. La scienza
ha ben altro da fare o da non fare.

 

EUGENIO MONTALE

 

 

 

Ngjala Poezi nga Eugenio Montale Përktheu Mimoza Pulaj

Ngjala, sirena

e ujërave të ftohta që lë Balltikun

për të mbërritur në detet tanë, në derdhjet tona,

në lumenjtë ku në thellësi

kridhet, nën suvalë e në të kundërtën e rrymës

nga dega në degë e më pas

gjatë rrjedhjeve

gjithnjë e më në brëndësi, në zemër të pengesave, të gurit,

nga përroi në përrua

duke kaluar vështirësi, rrëke me baltë ,

pellgje ujëamull, derisa një ditë një rreze dielli

e shkrehur ndër gjethet e  gështenjës ndricon

fërgëllimën e saj  në  pellgjet,në hendeqet

që zbresin nga relievi i Apenineve në fushat Romagnola;

ngjala,pishtar, kamxhik,

shigjetë Dashurie në tokë

që vetëm përroskat tona o përrenj

pirenejsh të shterur shpien

në parajsën e pllenimit;

shpirt i gjelbër që kërkon jetë

atje ku  vetëm

kafshon përvëlimi e shkretimi,

shkëndia që thotë

e gjithë fillon kur e tëra shfaqet

e shkrumbuar,shterpë e flakur;

mundesh ti këtë ylber, hark e flakë të shpejtë,binjake

të asaj që  të mbërthejnë qerpikët

e bën  që ti  e pastër  të ndricosh në mes të bijëve

të njeriut,të zhytur në baltën tënde,mundesh ti

të mos e pranosh  si motër?

 

L’anguilla

 

 

L’anguilla, la sirena
dei mari freddi che lascia il Baltico
per giungere ai nostri mari,
ai nostri estuari, ai fiumi
che risale in profondo, sotto la piena avversa,
di ramo in ramo e poi
di capello in capello, assottigliati,
sempre più addentro, sempre più nel cuore
del macigno, filtrando
tra gorielli di melma finché un giorno
una luce scoccata dai castagni
ne accende il guizzo in pozze d’acquamorta,
nei fossi che declinano
dai balzi d’Appennino alla Romagna;
l’anguilla, torcia, frusta,
freccia d’Amore in terra
che solo i nostri botri o i disseccati
ruscelli pirenaici riconducono
a paradisi di fecondazione;
l’anima verde che cerca
vita là dove solo
morde l’arsura e la desolazione,
la scintilla che dice

tutto comincia quando tutto pare
incarbonirsi, bronco seppellito;
l’iride breve, gemella
di quella che incastonano i tuoi cigli
e fai brillare intatta in mezzo ai figli
dell’uomo, immersi nel tuo fango, puoi tu
non crederla sorella?

 

EUGENIO MONTALE

 

 

 

 

DJEMTË E PODGURIT DO TA MBAJN’ BAJRAKUN! – Poezi nga Kadri Tarelli

Baladë kushtuar luftëtarit Bajram Sali Gashi, “Dëshmor i Kombit”

O Bajram Salihi, nga familja Gashi! 1
Mësues e drejtor, të pat Shënavlashi.
Moshë djalërie, i pjekur në mend,
Nëpër oda burrash, ti mbaje kuvend.

Për shkoll’ e mësim, s’ t’u dhimb pasuria,
Sytë te vocërrakët, në mend shqiptaria.
– Shqip mësoni djem, gjuhë dhe dituri!
Se janë rreze drite, për komb dhe liri.

Mik, poet Lazgushin, prite dhe përcolle,2
Në çdo shtëpi fshati, në çdo prag kasolle.
Mësues Haki Taha, erdh bashkë me ty,3
Kosova dhe lufta, ju mori të dy.

Gjak i Ulqinakut, nga Durrësi thërret:
Lufto për Atdhe dhe në luft’ me mbet!
Nëna ju mëkoi, me ëndërr bashkimi,
Kosova jep kushtrim: bini hasmit, bini!

Armët brezit ngjeshe, si burrat qëmoti,
shqiponjën mbi krye, flamur Kastrioti.
Mali t’u bë strehë, përballë një ushtri,
A dorëzohet trimi, kur vdes për liri?

Zjarr po ndizet bjeshka, gjëmon gjyle topi,
Nan’ e gru’ burrnesha, syrit ngriu loti.
Mos pikojë dhimbja, mos dridhet qerpiku,
Burrat nuk vajtohen! Na njeh mir’ armiku.

-Vëllezër! Un’ për Kosov’, sot po e fal gjakun!
Se djemt’ e Podgurit, do ta mbajn’ bajrakun!4
Çka thotë Sali Rama e bab’ Ram Alia,5
-Kosova asht’ e jona! Ç’do këtu Serbia?

Hero Bajram Gashi, o Bajram lavdia!
Të kujton Istogu, të nderon Shqipnia,
Vitet rrodhën lumë, mes nesh je i gjallë,
Me plisin mbi krye, sikur ishe djalë.

Shënim:
Bajram Sali Gashi është dekoruar “Dëshmor i Kombit”. Tiranë 1994.
Poeti lirik Lazgush Poradeci.
Haki Taha, autori i atentatit ndaj Miladin Popoviçit. 1945
Podguri, krahinë e Kosovës, me qendër qytetin e Istogut
Bajram Sali Gashi dhe at e bir, Ram Alia e Sali Rama, ranë në luftë kundër ushtrisë serbe, në Mars 1945

PROMETHEU I PALIDHSHËM I OKSIGJENIT TË SHQIPES – Nga Ton Zmali

      (Parathanje për librin e Paulin Shestanit për Fishtën  me titull, ”SHKËMB I TOKËS DHE I SHPIRTIT SHQIPTAR” ) 

T`i heqësh kulturës shqiptare Fishtën, asht njilloj sikur t`i heqësh Rilindjes së përbotshme Dante Aligherin, ndërsa t`i heqësh Fishtës “Lahuten e Malcis”, asht njilloj sikur t`i heqësh Dantes “Komedinë Hyjnore”…                                                                                

  Midis majave kulmore të mendjeve të ndritura, Gjergj Fishta asht mundësi i heshtjeve, vrasësi i harresave, rilindësi dhe ringjallësi i madh, përpara të cilit gjunjëzohen kohnat, qofshin ato hyjnore apo me sakatët, me xhuxhët e tyne epshakë. Dikujt sot ndoshta fjala liri dhe luftë për të jetue persosjet e saj, i duket si nji zhargon i vjetër i heroizmave të dala boje, por liritë janë si gravitetet e universit, nuk mund të ekulibrojnë jashtë njëra – tjetrës.   Bashkëkohësia e vet, At Gjergj Fishtën e pati krahasue me “Zeusin e vetëtimave e bubullimave”, “Homerin e dytë të Ballkanit”, “Shkëmb i tokës dhe shkëmb i shpirtit shqiptar”etj…    Shkëlqimi marramendës i vlerave të tij në të gjitha fushat e jetës përbën në vetvete universet e hapsinave të pafund, të ringjalljeve të pandalshme e të vërshimeve gjigande që mund të sjellë madhështia brilante e kryegjeniut. Ai ka qenë, asht e do të mbetet pararendës i kohnave,  nji marathonomak pishtarndezur që u bën dritë qorrnajave e miopëve keqorientues të popullit të vet. Orvatjet dhe përpjekjet ogurzeza të tejskajshme të qarqeve lindore “komuniste dhe mbeturinave anadollake”, sulmet, shpifjet, intrigat dhe heshtjet dashakeqe, ndalimi, çenzurimi, harrimizolimi e akuzimi absurd nuk munden të shuajnë e të zhdukin oksigjenin e përjetshëm të artit të fjalëve pa varr të shqipes së futun prej tij në shkolla së bashku me alfabetin që shkruajnë përjetësisht bashkëkombësit e tij, alfabet që u krijue, u orientue dhe u zbatue drejt perëndimit prej tij, duke u ba oksigjeni i fjalës dhe i gjuhës së lirë që i kishte mungue kombit pesë shekuj në robëri.    Mendoj se mjafton vetëm kontributi i tij për gjuhën për t`iu ngritur përmendorja e pavdekshme kombëtare, “Gjergjit të mendjes përkrah Gjergjit të shpatës”, si dy maja në vargmalet dritëzuese  e të pamolepsuna të kultures sonë.   Me korifeun e ndaluar At Fishta jam takue për herë të parë personalisht në rrethana misterie të paimagjinueshme, ndonëse në mjediset e jetës ku jam  rritë  oksigjeni i fjalëve epos mbi sharkun e lahutes, telat dhe kuajt e muzave ishin shpirti i ndezun i odave, gëzimeve, festave dhe notave polarike, akujt e të cilave, pas ndalimit të zjarrit fishtian u shndërruan pak nga pak në morg asgjësues dritash, andrrash e shpresash. Aty mbijetoi e kalëroi në katër dekada edhe arkivoli harrimtar i fjalës time gojëndryme.                            

Nuk e mbaj mend as ditën, as muajin, por kujtoj me siguri se ishte periudha e “Çmendurisë së artit”, menjëherë pas dënimit të festivalit të njëmbëdhjetë, festivalit të pranverës dhe plenumit të katërt që varrosen çdo iluzion për lirinë e artit. Ishte koha që sapo kisha mbrojtur diplomen në I.L.A. (Sot Akademia e Arteve të Bukura). Në barakën prej dërrasash të Mark Frrok Sadikut, në Laç, vëllait të madh të nanës sime, bujta gati si gjysen ilegal i fshehun brenda lekures time.  Në mjes kur ai u ngrit heret për të marr turnin papritur e pakujtue më vjen te koka e minderit dhe me thote,  -A don me folë goja-gojës me Atin e Madh Gjergj Fishta?!.. E leni këto libra të kuq… Rruga e Shqipnisë asht rruga e Fishtës. Pa prit të marr përgjigjen time rrënqethëse, nxori nga nëndyshemeja e cepit të barakës, poshtëminderit ku flinte nji libër të vjetër, të shkruar në nji gegënishte të pastër. Valixhja prej hekuri kishte edhe libra të tjerë “të verdhë”, siç quheshin atëherë e asokohe për të cilat kurrë  nuk mora haber , por di që u morën pa inventar e pa kthim ditën e arrestit të tij që ishte 5 maji. Libri i fshehur ishte “Lahuta e Malcis”. Kundër saj dhe autorit ishin derdh mbi mue rrufe leksionesh me lloj-lloj akuzash e sulmesh llahtaruese.   E ndaluemja ka nji shije të çuditshme. U mrekullova që në rreshtat e parë ku në sfond dëgjova fjalën e dajos në ikje kur më  tha:  -Po e mbyll derën me dry nga jashtë… mos iu përgjigj askujt. Po trokiti kush, fute librin nën jastek e ban sikur po fle gjumë.   U zhyta me nji oreks të urituni në oqeanin e asaj vepre dhe ndjeva brenda çdo vargu e rreshti alarmet zgjuese të “korifeut të ndaluem” që hynte brenda meje si oksigjen përjetësie. Të nesërmen po aty shetita “Mrizin e Zanave” dhe ndigjiova pallamat e lemerishme  të “Gomarëve të Babatasit”.                                                                                                                               

 Ato dy ditë e netë në barakën e drujtë me dërrasa të vjetra e të kalbuna vende-vende, pranë Kombinatit të Drunit, i kyçun me dry nga jashtë, jetova parajsen e shpirtit qiellor, u ngjita majave të heroizmit të paimagjinueshëm të vetorganizimit atdhetar të malësorëve për vetëmbrojtje të tokës dhe të lirisë së vet. Preka iluzione andrrash universale dhe u tejngopa me oksigjenin e fjalëve pa varr të gjuhës sonë të lashtë sa vetë jeta mbi tokë. Po njikohësisht nga  ekstaza e majave të larta u hodha viktimisht nën kataraktet, hone e humnera të botës së molepsun e pa karakter që paranjoftonte simptomat e ferrit që jetonim.                                   

Gjatë rrugës në fushën e letrave e sidomos pas studimeve të mia që lidhen me “krijimtarinë, estetikën e kritiken e ndalueme të këtij kryegjeniu”, shpesh kam pyet veten:   Pse u ndalue kaq egërsisht ky “Përbindsh i dijeve”, siç e quan  me të drejtë Prof. Aurel Plasari?   Pergjigjen e jep vepra e tij dritëzuese. I pa mëkat e krejt pafajësisht u “grabiti djajve të tokës së vet” oksigjenin e fjalëve të gjuhës së Perëndisë për të ndez flakadan  zjarrin e shpirtit atdhedashës të bashkëkombësve të tij në veçanti, por edhe për çlirim njerëzor në përgjithësi nga prangat e jashtme e të brendshme të “luciferrëve të kohnave”. Gozhdat e ndryshkuna të nguluna në trupin e këtij prometheu të lidhun në eposin e maleve të lahutës së tij gjatë kohëve nga psikozat e kryeskifterëve të realsocit që akoma shfaqen aty-këtu në horizontet e lirive si hije të përjetshme, të molepsuna me dogmat e dështueme të botës së fjalëve të vdekuna nga mbingarkesa e tejskajshme  e gazit karbonik e të jetës së ngujueme oksigjenvrasëse e symbyllëse. Dilema fishtiane mbeti e hapun si dilema e njohun shekspiriane “të rrosh apo mos të rrosh”, por ajo s’kishte të bante me Hamletin, por me shqiptarët…”tash që u ba Shqypnia duhen ba shqiptarët”. Në të vërtetë shqiptarët mbeten pa u ba… dhe dilema fishtiane vazhdon pa kohë e pa cak  Ajo që mbetet perla e pendës fishtiane asht vepra e tij pa dallim feje, krahine si dhe idea në bashkësimin e shqiptarëve.  Duhet theksue fakti se në satiren ke sarkazmen e thellë politike kundër shtetit dhe organizmave shoqnore të bashkëkohësisë, Fishta dhe Migjeni, ndonëse në pozicione të ndryshme, janë në të njëjtën vijë sulmi, luftëtarë të të njëjtave llogore, sidomos përsa i përket pasojës morale e përgjegjësisë së drejtësisë e humanizmit me qendër njeriun edhe jetesën e tij. Migjeni e autopson varfërinë e tejskajshme të kohës me viktimat e saj si pasojë reflektive nga vjen mjerimi. Kurse Gjergj Fishta i mbush e i zbraz armët e rënda mbi “Gomarët e Babatasit” dhe mostrat e tyre si shkaqet e së keqes nga vijnë pasojat, kusarët dhe korrupsionet e shtetit. Të dy, secili në mënyren e vet, në thelb synojnë universalitetin e lirive të çlirimeve shoqërore, ngallënjimeve e dinjiteteve të vlerave njerëzore.                                                                                                        

     Fishtës i shkon për shtat thënia e mençur popullore “Prek nji kashtë e dalin gjashtë”, pra prek nji rresht a fjalë nga vargjet e tij e shpërthejnë rreze drite ku do të gjejsh rrezatime e diej të pafund; prek nji sekondë nga jeta e do të gjejsh vite e shekuj, paramotet dhe epokat e popullit të tij; prek nji fletë nga vepra e tij e zgjohen Homerë, Eskilë, Shekspirë e Dante…                                                    

Prometheu i ndaluar i oksigjenit të fjalëve pa varr të shqipes asht universalisht enciklopedi gjithëkohore, e cila sa më shumë të lexohet e të përjetohet, aq më shumë fisnikëron kulturën e qytetëron botën shqiptare. Nën shqetësimet e vazhdueshme të gogësimave e ulëqerave të arteve të orientuara në klimat e ndotuna të dekompozimeve të tyne, bahem i detyruar t`u them shkarrashkruesve  të realsocit, që vazhdojnë akoma me shkrimet e tyne edhe sot e asaj dite të përdorin termin “shkrimtar katolik të Veriut” duke synuar përfshirjen unikale prej fillnajave të shkrimit të shqipes nga Pal Engjulli, Barleti, Budi, Bardhi, Buzuku, Bogdani, Matranga, Prendushi, Migjeni, Camaj, Palaj, Kurti etj. Me të tilla etiketime keqdashëse “fetarokrahinore”, këto qorravaça të dalë boje, siç u thotë Fishta këtyne modeleve në bashkëkohësinë e vet, nuk sjellin vlera arti, por përçarje, ndarje me parcelime në kulturë dhe traditen letrare të gjuhës shqipe, e cila asht unikale kudo e kurdoherë, që asht dëshmue si vlerë nga pellazgjishtja e deri në përsosjen e alfabetit fishtian me syte drejt europes te origjina.  Ferexhetë e errësinave “pesëqind plus pesëdhjetë vjeçare” ka ardhur dita t`i grisim në mendjen, jetën e kulturën tonë, duke u hapur rrugë dritave të lirive, duke refuzue majmunëritë mbrenda dhe jashtë vetes.                                                                                        

 Promethe i palidhshëm i ideve, misionar profetik elitar me frymë evropiane të andrrimit, mendimtar integrues e erudit perspektivë si guk i bardhë orienton rilindjen e hapësinave të reja me ankthet e kohës, duke i rrëfye botës shqiptare vullkanet aktivë të antikonformizmit në art e letërsi, publicistikë, gazetari, politikë, ligje e shtet, moral, karakter, besim, orientim e qytetërim.  Artisti i talentuem vetëlidhet drejtpërdrejt  në intuitivitet me satelitorët e ardhmenive, kurse i patalentuemi asht si televizor pa antenë. Rrezatimi i veprës së tij universalisht dëshmon se  artistëve të vërtetë nuk u lind kurrë nevoja për bateritë e auditorëve artificial, mediokër e të rremë. Dufet e fjalëve të zjarrta si prush ndezin shqiptarët e u japin frymë hyjnore lirie larg korit elegjiak të dështakëve puthadorë, lustraxhi, oborrtarë e shërbyesa të dogmave bashkëkohore e atyne pa kohë.    Përpjekja e disa  intelektualëve të nderuem të letrave për të “standardizue” fjalën fishtiane, mue më gjenë krejt në krah të kundërt, atje ku dogmat e kongresit të përjashtimit të drejtshkrimit duhet që të afrohen te gjuha e Fishtës dhe rranjet e saj. Asnjë arsye nuk ka që Fishtës t`i preket origjinaliteti autokton i madhështive të papërsëritshme të universit gjuhësor të përdorur prej tij. “E mesmja e artë” e shqipes duhet të gjejë kryeqendren e vet në aksin gjuhësor të orbitës së tij, por jo kurrsesi jashtë magmave të vullkaniteteve unikale të njësimit bashkëjetues.                                                                                                              

   Sebep për me i shkrue këto pak rreshta për korifeun e fjalës shqipe të derisotëm u ba inisiativa e intelektualit të nderuar në Greqi, Z. Paulin Shestani, i cili prej shumë vitesh në emigracion hulumton e studion pandërprerje sistematikisht e i pavarun askund dhe te askush jetën dhe veprën e Gjegj Fishtës, duke synue krijimin e nji përmbledhjeje me titull “Shkëmb i tokës dhe i shpirtit shqiptar”. Libri i tejkalon kufijt e nji  bibliografie, duke i theksuar lexuesit të sotëm, të nesërm e më tej gjykuesve apo paragjykuesve “arshiven e plotë” të derisotme të pasurive të patundshme të fjalëve e të kryefjalëve të botës së letrave që na dhuroi kryegjeniu i graviteteve të pavdekshme. Ai ka mundur të tërheq magnetin e artit të fjalës rreth e rrotull, penat e mendjet e shquara me elitat më të ndritura të botës shqiptare mbrenda dhe jashtë vendit.  Gëzimi im kaloi kufijtë e çdo parashikimi kur mora vesh se fatlumnisht autori më kishte zgjedhur mue, nga krijuesit dhe studiuesit e emigracionit, për t`u përcjellë lexuesve librin e tij arshival. Atëherë më kaloi në mendje libri “Fishta, Estetikë dhe kritikë”, ku në nji letërkëmbim të Fishtës me Dr. Gjergj Pekmezin, për vlerat e mëdha të veprës së Thimi Mitkos “Bleta shqiptare”, Pekmezi kish shkruar:   “Në kurbet kaq munda, kaq bëra”  Fishta fisnikërisht thotë:”Po të banin të gjithë mergimtarët aq sa keni ba ju, kultura shqipe do të ishte sot nji ndër ma të përmendunat e kohës.  Duke i marrë leje Fishtës e duke mos prek asnji fije autorësie, këto fjalë profetike në ligjeratë të drejtë s`dua t`i them edhe unë sot, nji shekull ma vonë autorit për librin arshival të vlefshëm për të gjithë. Libri nderon autorin si atdhetar, përmbledhës, gjurmues dhe hulumtues, por dëshmon edhe pavdekësitë origjinale të oksigjenit të fjalëve të gjuhës sonë të lashtë. Uroj që ky libër qëllimirë t`u ngjajë ”Hipogrifeve fishtiane”, simboleve të fluturimeve të muzave mbi kokat e kryezeusave edhe sot kur maska skifterësh e kufoma krijuese përpiqen të na shiten si engjuj të kohnave. Autori ka kuptue vetë, por ndjen edhe  nevojen të njoftojë të tjerët për mesazhin fishtian që duhet t`u jepet brezave të ardhshëm se graviteti i rrajve e ka mbajtun e do ta mbajë botën në kambë si nji forcë e palëkundshme e universalitetit të saj.  Nji gja asht e sigurtë dhe e pamohueshme për të gjithë ata që shkruejnë e  flasin gjuhën shqipe, kudo që janë, gjuhën e  perëndive  si e quajti ai ndërtuesi modern i saj, kur jep mesazhin e pavdeksisë:

“Pra, mallkue njaj bir Shqyptari,                                                                      

Qi ketë gjuhë të Perëndisë;                                                                                                                                                                            

Trashigim qi na la i Pari,                                                                                                                                                                                    

Trashigim s`ia len ai  fmisë”…                                                                                                                      

Duke ecë nëpër shkallët përcjellëse të kësaj parathanie, them me bindje të plotë se shqiptarët sot më shumë se gjithnji kanë nevojë për terapitë universale të kulturës së hapur të fjalës e të shpirtit njerëzor. Galeria e shumësalloneve dhe polivitrincat “Shestani”, zemërhapun mirëpresin me besim të patundun në profecinë fishtiane se “Shqipnija e shqiptarët do të bahen nji ditë prej Zotit…”: Vizitoni magjitë e saj brilante pa asnji ngurrim, pa asnji hezitim, pa asnji paragjykim, duke u ngjitur shkembive te tokes e te shpirtit shqiptar me traditat madhore te eposeve tona krijuese.

                                                                                                          Ton Zmali                                                                                                                                                                                                           

Poet e shkrimtar

                                                                                                          Athinë, 2011.                                                                      

KJO NUK ËSHTË MË SHQIPËRIA E NËNSHTRIMIT – Nga Roberto Saviano, Espresso

VOAL – Gjithnjë e më shpesh vijnë tek ne për të studiuar dhe pastaj kthehen në atdhe për të punuar, ndoshta për një kompani italiane, si rasti më i fundit ai Agon Channel. Kështu, para syve tanë ka ndryshuar një vend. Si të flasësh për Shqipërinë në pak rreshta, duke u përpjekur të përmbledhësh çdo gjë, eksperienca personale, histori, të shkuarën dhe të tashmen, për të bërë një pasqyrë reale të asaj që po ndodh në anën tjetër të Adriatikut? Si të mos e lartësoj pa e kritikuar apo të demonizoj një bum ekonomik, shumë larg zymtësisë që po përjeton vendi ynë? Shqipëria në javët e fundit ka qenë në qendër të thashethemeve kombëtare për shkak të Agon Channel, televizioni i parë italian jashtë vendit. Pra, pas prodhuesve të ndryshëm, edhe një pjesë e vogël e rrethit mediatik ka menduar se është më e leverdishme të emigrosh se sa të prodhosh në shtëpi.

Sigurisht, nga kjo ngjarje ishte me më shumë interes të kuptonim pse Sabrina Ferilli dhe Simona Ventura kishin vendosur të “emigronin” profesionalisht, në vend që të përballeshin me një diskurs për atë që është Shqipëria sot dhe sa ka ndryshuar nga stereotipi që na ka shoqëruar që nga rënia e Murit të Berlinit dhe fundit të diktaturës komuniste të Enver Hoxhës që zgjati 41 vjet. Një pjesë e shtypit italian ishte më e prirur që të gjente justifikime për këtë diasporë të falimentimit personal, në mosfunksionimin e televizionit italian, në pamundësinë e gjetjes të hapësirës për artistë, të cilët në fakt kanë gjetur gjithmonë, që kanë protagonistë për vite me radhë. Pra natyrisht, ia vlen të braktisësh rrugën e thashethemeve joproduktive dhe të kërkosh shpjegimin diku tjetër, ndoshta edhe në rritjen ekonomike të Shqipërisë, të cilën Italia nuk duhet ta shohë më si motrën e vogël, fatkeqe dhe të varfër, që nuk mund ta braktisë kurrë atë rolin e saj të trishtë të nënshtrimit. Në Shqipëri investohet sepse është një vend që ofron mundësi që Italia nuk t’i jep dhe që as në të ardhmen e afërt nuk do të jetë në gjendje ta bëjë. Në Shqipëri investohet sepse është një bast që shpreson ta fitosh, sepse edhe pse është e vërtetë që është një vend i gërryer nga korrupsioni dhe krimi i organizuar, edhe pse është e vërtetë që drejtësia ka probleme të mëdha, për të cilat nuk mund të tregohemi të verbër, janë probleme që i jetojmë edhe këtu tek ne. Pra, të bësh biznes në një vend që ka një taksë mbi fitimin 15% sigurisht është një rrezik që ia vlen ta marrësh.

Natyrisht mbeten në sfond një sërë çështjesh që lidhen me sigurinë në punë, pagën minimale që janë shumë më e ulët në krahasim me atë të italianëve, por një gjë është e sigurt, Kryeministri shqiptar­ piktori i ri socialist – e përdor “mungesën totale të sindikatave” si gjënë më të çmuar të vendit të tij, duke e ditur se ndonjëherë larg nga tutela e më të dobëtëve, sindikatat janë shpesh vetëm garanci ruajtjeje. Deri sot, sipas qeverisë shqiptare kompanitë italiane aktive në Shqipëri janë më shumë se 350, e ku janë punësuar 120 mijë njerëz. I krahasoj këto të dhëna me një kujtim personal. Nuk do ta harroj kurrë herën e parë që në fund të viteve ’90 njoha disa shqiptarë, bashkëmoshatarë të mi.

Jetoja në Gjermani dhe në autobus fillova të bisedoja me djem që njihnin gjuhën time. Unë isha student dhe ata punonin në një kantier jashtë qytetit. E kuptova që ishin shqiptarë, sepse flisnin mirë italisht, por jo mjaftueshëm sa për të maskuar theksin që më dukej se nuk i përkiste asnjë dialekti. Megjithatë ata nuk donin të më thoshin se nga cili qytet vinin dhe çfarë rruge kishin bërë për të arritur në Këln. Me kalimin e kohës i njoha më mirë dhe kuptova që kishin pasur turp. Turp se gjykoheshin. Turp se kishin kërkuar azil në Itali. Sepse ne u ndjemë të përmbytur, të pushtuar. Sepse nuk ditëm të ishim mikpritës. Një karakteristikë që dallon politikën tonë edhe sot. Ata djem ishin identik si unë, por unë studioja dhe ata për të punuar iu desh të përshkonin gjysmën e Europës. Në ato vite ishin të paktë ata që parashikonin kolapsin ekonomik që do vinte dhe unë ndjehesha me fat, me fat që isha italian. Tani shoh Shqipërinë, një vend në rritje, kandidat për anëtarësim në Bashkimin Europian, një vend nga i cili ende nisen për të arritur anën tjetër të Adriatikut, por tani në krahasim me më parë, vijnë për të studiuar. Për të studiuar dhe pastaj të kthehen në shtëpi, sidoqoftë Italisë i ka mbetur shumë pak për të ofruar.

*Shkrimtari dhe gazetari Roberto Saviano ia kushton këtë javë Shqipërisë rubrikën e tij në revistën ‘Espresso’

shkurt 2015

NËSE DO TË ZHDUKESHIN FAKTI DHE FJALA – Esé nga Roberto Saviano

VOAL – Të shkruash do të thotë të marrësh përgjegjësi. Të shkruash është përgjegjësi. Tanimë këtë gjë e eksperimenton edhe ai që nuk e ka të shkruarit profesion. Për shembull, përpara se të shkruash një postim në Facebook, i cili mund të lidhet me një koment,  një zhvillim politik, apo edhe më banale, me ndeshjen e fundit të futbollit, do menduar aq sa duhet për të kuptuar nëse komenti ynë është vërtet i nevojshëm.

I nevojshëm për atë që do ta lexojë dhe për ne vetë. Për historinë tonë në Web, për atë, që në këto mjedise virtuale, përherë e më të prekshëm, do të mbetet nga ne.  Për atë që ditë pas dite, postim pas postimi, çon në ndërtimin e një identiteti paralel. E bëra këtë hyrje sepse shpesh ai që shkrimin e ka profesion duket se harron sesa fondamentale është të kuptosh se përse po shkruan. Dhe se kujt i drejtohet shkrimi. Për mua, të shkruash, ka patur sidomos domethënien të matesh, krahasohesh, të ndash dhe të njohësh. Mjet ndërmjetësimi mes meje dhe atyre që më rrethojnë.

Nëse shkruaj për Primo Levin apo për Anna Politkovskaja, nëse flas për Salamov apo për “Jo- Ditët e ylberit”(film i vitit 2012 që tematizon diktaturën e Pinoçetit) në televizion, e bëj sepse këto argumente janë Unë, janë vetvetja ime. Kanë kontribuuar dhe kontribuojnë për ushqimin e jetës sime dhe më ndihmojnë për të kuptuar atë që jetoj, që shoh, atë që më pëlqen dhe atë nga e cila më vjen ndot. Në të gjitha këto nuk besoj të jem i ndryshëm nga pjesa më e madhe e njerëzve. Ajo që padyshim më diferencon është privilegji se mund të shkruaj edhe jashtë hapësirës së pafundme virtuale. Dhe është pikërisht hapësira që okupojnë dhe përhapja që kanë, që i bën fjalët të rrezikshme, ndonëse mund të jenë thjesht recensione librash. Të rrezikshme në përmasën që do të lexohen, komentohen, riprodhohen.

Të dashura, të urryera, të ndara, të kritikuara. Fjalët e mia, fjalët e gjithkujt që sot shkruan, duhet të bëjnë llogaritë me një kohë në të cilën shkrimi-gazetaresk apo letrar-gëzonte një kredibilitet që për ne ishte për t’u patur zili. “Kanalet e furnizimit”(komunikimit) ishin të dobët dhe ishte kjo dobësi që i jepte gjithçkaje më më shumë autoritet. Në hapësirat e kufizuara të gazetave të përditshme dhe revistave, gjente vend vetëm ajo që perceptohej si e nevojshme dhe si e tillë e pandryshueshme. Sot, përkundrazi,  informacioni është vazhdimisht i përditësuar dhe gjithçka humbet cilësinë e esencialitetit, gjithçka mund të zëvendësohet, kundërshtohet dhe përgënjeshtrohet pas shumë pak kohe.

Verifikimi i burimeve mund të mohohet, sepse në rast gabimi, lajmi menjëherë modifikohet, fshihet apo përmbyset. Ndodh kështu që mes lajmit dhe gossipit të thashethemeve, të të dëgjuarit se çfarë thuhet, diferenca gradualisht pushon së ekzistuari. Fitojnë prapaskenat-që shpesh nuk janë gjë tjetër veçse mbeturina të grabitura nga Webi-që nuk duhet të verifikojnë gjë, por thjesht të gjenerojnë konfuzionin. Rezultati i këtij tregimi të realitetit të ekspozuar ndaj ndotësve profesionistë, gjeneron tek ai që lexon, humbjen totale të pikave të palëvizshme.

Dhe mbi atë që shkruan? Sigurisht, do të bindemi se fjalët tona nuk janë të nevojshme dhe se kështu ne mundet menjëherë të shkarkohemi nga çdo përgjegjësi. Fillon kështu, të mos shkruhet më për një publik lexuesish heterogjenë, teksa shpresohet një numër sa më i madh i mundshëm, por të flitet me një njeri të vetëm. Gazetari që na ka kritikuar javën e kaluar, gjykatësi që na ka dënuar pardje. Por këto janë justifikime shumë të ulëta për të marrë në dorë lapsin, apo siç ka më shumë gjasa, për të vënë duart në tastierë.

Është e rëndësishme që shkrimet tona të mos i përgjigjen nevojave për hakmarrje, shpagimit personal, të mos jenë, shigjetime, përqeshje sarkastike dhe tallje. Të paaftë për të argumentuar apo për të arsyetuar, preferohet vënia në lojë, ironia, dëgjimi i theksit dhe injorimi i bisedës, t’i bësh që të dëgjojë lektorit pjesë të një shoqërie ku të gjithë janë në fund të fundit narcistë të shpifur. Ai që e ka reduktuar deri në këtë pikë shkrimin e tij, kënaqet finokërisht duke hedhur baltë mbi botën, duke injoruar faktin se pjesë e kësaj balte do të përfundojë pashmangshmërisht të jetë pjesë edhe vetë.

Përgjegjësia për fjalën, si kurrë më parë, duket të jetë zbehur, sepse gjithçka mund të modifikohet, deri edhe grafikisht, vetëm një çast pasi është bërë pronë publike. Ndjesia që krijohet është se edhe përgjegjësia-sikurse fjalët-janë përherë të modifikueshme, në varësi të atij që qeveris, vendos apo që komandon.

ËSHTË NJË ITALI QË DËSHIRON TË ËNDËRROJË – Nga Roberto Saviano, La Repubblica

Kur kam filluar të shkruaj e ëndërroja tokën time dhe në ëndërrat e mia ajo tokë ka filluar të jetojë. Por ka momente në të cilat të ëndërrosh duket tejet e vështirë. Ka momente në të cilat gjithçka duket e lejuar përveçse të ëndërrosh. Në të cilat rrethanat janë kaq trysnuese, në të cilat përditshmëria është kaq e vështirë, sa që ëndërra duket vesi i intelektualit ose shpresa e fundit e të dëshpëruarit.

Ka momente në të cilat ëndërra jonë – e jona para se e të gjithë të tjerëve – duket e padobishme. Pse të vazhdosh të shkruash për histori të kriminalitetit dhe të vdekjeve, për histori të fluksit të parave dhe policitë, për padrejtësisë dhe demokracitë në rrezik? Pse ta bësh këta gjersa asgjë nuk ndryshon? Pse ta bësh nëse dhe një njeri, qoftë një i vetëm, të vijë e të thotë se i ka lexuar ato që ti ke shkruar, por se bota të ngjall gjithnjë neveri? Se asgjë nuk ndryshon pavarësisht se të gjithë e dinë se çfarë po ndodh? Rrëfej se mijëra herë më kanë pyetur, në muajt e shkuar, se a ishte ky momenti për të shkruar dhe botuar një libër për kokainën, një libër për narkotrafikun ndërkombëtar.

Jam pyetur se a ishte ky vërtet tregimi për të cilin njerëzit kanë nevojë tani. Për të cilin unë kam nevojë. Jam pyetur se a mos është kjo një kohë për art, për trillim, për zbavitje. Një kohë për shkrehje më shumë se për përkushtim.

Përgjigjen e kam gjetur në ëndrrën time, atë të dikurshmen. Ëndrrën e një bote që njeh dhe lufton për të njohur. Përgjigjen e kam gjetur në vështrimet dhe në fjalët e njerëzve që takoj. Nuk është e vërtetë – si mund të mendohet nganjëherë – se italianët tashmë janë dorëzuar dhe se “asgjë më nuk mund të ndryshojë”./Përktheu: SKËNDER BUÇPAPAJ

(02 maggio 2013)

Roberto Saviano

Quando ho iniziato a scrivere sognavo la mia terra e nei miei sogni quella terra ha iniziato a vivere. Ma ci sono momenti in cui sognare sembra difficilissimo. Ci sono momenti in cui tutto ci sembra lecito tranne che sognare. In cui le contingenze sono talmente pressanti, in cui il quotidiano è talmente difficile, che il sogno sembra il vezzo dell’intellettuale o l’ultima speranza del disperato.

Ci sono momenti in cui il nostro sogno – a noi stessi prima che agli altri – ci sembra inutile. Perché continuare a scrivere storie di criminalità e di morte, di flussi di denaro e polizie, di ingiustizie e di democrazie in pericolo? Perché farlo se poi nulla cambia? Perché farlo se anche solo una persona, ne basta una, ti verrà a dire che ha letto ciò che hai scritto ma che il mondo fa sempre schifo? Che nulla cambia nonostante tutti sappiano ciò che accade? Confesso che mille volte mi sono chiesto, nei mesi scorsi, se fosse questo il momento per scrivere e pubblicare un libro sulla cocaina, un libro sul narcotraffico internazionale.

Mi sono chiesto se fosse davvero questo il racconto di cui le persone avessero bisogno ora. Di cui io avessi bisogno ora. Mi sono chiesto se non fosse questo piuttosto un tempo da fiction, da invenzione, da svago. Un tempo per l’evasione più che per l’impegno.

La risposta l’ho trovata nel mio sogno, lo stesso di un tempo. Il sogno di un mondo che conosce e lotta proprio perché conosce. La risposta l’ho trovata negli sguardi e nelle parole delle persone che incontro. Non è vero – come a volte si può credere – che gli italiani siano ormai rassegnati al “niente può più cambiare”.

Përktheu: SKËNDER BUÇPAPAJ