VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

NATO dhe xhaxhai qё nervozon – Nga Max Hofmann

By | July 14, 2018

Komentet

Kosova dhe Shqipëria do të nënshkruajnë unifikimin doganor më 26 nëntor

Nadie Ahmeti

Marrëveshja për unifikimin doganor në mes të Kosovës dhe Shqipërisë pritet të nënshkruhet më 26 nëntor, në mbledhjen e përbashkët të këtyre dy qeverive që do të mbahet në Pejë, kurse do të fillojë së zbatuari nga janari i vitit të ardhshëm, thonë zyrtarë të Qeverisë së Kosovës.

Lulzim Rafuna, këshilltar i ministrit të Financave në Qeverinë e Kosovës, njëherësh këshilltar i kryeministrit të Shqipërisë për dogana dhe tatime, tha për Radion Evropa e Lirë se për këtë çështje, të dy qeveritë janë në fazat e fundit të harmonizimit të dokumentacioneve të nevojshme për mallrat që qarkullojnë mes Kosovës dhe Shqipërisë.

Ai tregon se më këtë marrëveshje planifikohet që të mos kërkohen dokumente të panevojshme, por të njihen në mënyrë reciproke dokumentet e të dyja shteteve.

“Qëllimi është që të harmonizohen të gjitha këto procedura, të eliminohet kontrolli i dyfishtë që kemi pasur dhe e kemi ende deri në hyrjen në fuqi të këtij protokolli. Paralelisht, jemi duke punuar që Zyrën Doganore në Durrës, ta avancojmë dhe të harmonizohet komplet me këtë protokoll dhe të harmonizohet me procedurat e reja që do të aplikohen në vendkalimin doganor, Morinë- Vermicë”, tha Rafuna.

Për të lehtësuar transportin e mallrave në mes dy shteteve, në muajin korrik është përuruar pika e përbashkët kufitare Morinë – Vërmicë që lidh Kosovën me Shqipërinë. Me këtë projekt që është financuar nga Bashkimi Evropian me më shumë se një milion euro, është bërë modernizimi i pajisjeve.

Edhe njohës të kësaj çështjeje, konsiderojnë se bizneset e të dyja shteteve do të përfitojnë nga zbatimi i kësaj marrëveshjeje.

Ish-drejtori i doganave, Naim Huruglica, njëherësh ligjërues për çështjet doganore dhe transportin ndërkombëtar, tha për Radion Evropa e Lirë se çdo shkurtim i procedurave të pritjes në kufi, ulë koston e të bërit biznes.

“Në mes të Kosovës dhe Shqipërisë është unifikim i procedurave në kuptimin e orareve, formave, punës në një objekt të përbashkët, për të mos pasur nevojë të ushtrohen dy kontrolle, pasi mund të bëhet një kontrollë e vetme me ekipe të përbashkëta. Kjo është një fazë më e avancuar sesa të kesh kontroll plotësisht të veçantë doganor”, thekson Huriglica.

“Kjo lehtëson sepse shkurtimi i kohës dhe procedurave ulë koston e transportit, ulë koston e të bërit biznes dhe automatikisht kjo e bën fuqinë tonë konkurruese pasi jemi në gjendje të dalim më lirë në treg me ato produkte që i kemi”, thotë tutje ai.

Për përfaqësues të komunitetit të biznesit, një vendim i tillë do të lehtësonte qarkullimin e mallrave të dy shteteve dhe do rriste mundësinë e investimeve të përbashkëta.

Agim Shahini, kryetar i Aleancës Kosovare të Biznesit, thotë për Radion Evropa e Lirë se më këtë vendim do të konkretizohen në praktikë marrëveshjet në mes Kosovës dhe Shqipërisë.

“Do të pranohen doganat e dy vendeve, do të unfikohet kontrolli i përbashkët dhe shumë produkte që do vijnë në Portin e Durrësit apo të Vlorës do të kenë mundësi të doganohen atje dhe pastaj drejtë do të vijnë në Kosovë. Kjo është risi që deri tani nuk ka ekzistuar”, tha Shahini.

Ndryshe, marrëdhëniet dypalëshe që prej shpalljes së pavarësisë së Kosovës me shtetin e Shqipërisë janë rritur nga viti në vit. Kjo vërehet edhe me rritjen e vëllimit të shkëmbimeve tregtare në mes këtyre dy shteteve. Sipas të dhënave zyrtare, vlera e importit të produkteve nga Shqipëria në vitin 2008 ka qenë rreth 60 milionë euro përderisa në vitin e kaluar kjo shifër është rritur në 151 milionë euro.

Ndërkaq, vlera e produkteve të Kosovës që eksportohen në Shqipëri në vitin 2008 ka qenë në mbi 21 milionë euro dhe në vitin 2017 vlera e këtyre produkteve ka arritur më 60 milionë euro.

Madje, institucionet e ndryshme të Shqipërisë dhe të Kosovës kanë vendosur një bashkëpunim reciprok. Këto marrëdhënie janë konkretizuar me firmosjen e mbi 50 marrëveshjeve.

Megjithatë, vlerësohet se këto dy shtete gjatë shkëmbimeve tregtare, disa herë kanë hasur në vështirësi dhe konsiderohet se nuk kanë arritur të kenë marrëdhenie tregtare në nivel të kënaqshëm.

Thaçi: Trump mbështet 100% marrëveshjen me Serbinë

Presidenti Hashim Thaçi gjatë takimit me presidentin e SHBA-së, Donald Trump në. Fotografi nga arkivi.

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, tha se ka takuar të shtunën mbrëma në Paris presidentin e Shteteve të Bashkuara, Donald Trump.

Përmes një postimi në Twitter, Thaçi tha se Trump shprehu “100% mbështetje për marrëveshjen ligjërisht të detyrueshme midis Kosovës dhe Serbisë”.

“Jam mirënjohës për mbështetjen e tij dhe të SHBA-së”, shkroi Thaçi.

Thaçi dhe dhjetëra liderë botërorë, përfshirë presidentin amerikan, qëndruan në Paris ku morën pjesë në shënimin e 100-vjetorit të përfundimit të Luftës së Parë Botërore.

Thaçi po udhëheq delegacionin e Kosovës në bisedimet me Serbinë për normalizimin e marrëdhënieve.

Arritja e një marrëveshjeje ligjërisht të obligueshme është synim i të dyja palëve, ashtu si dhe kusht për përparimin e tyre në rrugën e integrimit evropian.

Thaçi dhe homologu i tij serb, Aleksandar Vuçiq, kanë shpalosur së voni idenë për ndryshimin e kufijve, si mundësi për zgjidhjen e problemeve.

Ideja ka hasur në reagime për dhe kundër në Kosovë dhe Serbi, ashtu si edhe te komuniteti ndërkombëtar.

Kush është eurodeputetja që Shqipëria shpalli “non grata”? Nga zgjedhja në PE te kërkesa e refuzuar për arrest ndërkombëtar

Eurodeputetja Eleni Theocharous ka lindur në vitin 1953 në Qipro. Është me profesion kirurge. Është bërë pjesë e politikës si pjesë e ‘Lëvizjes Solidare”. Nga viti 2001 deri në vitin 2009 ka qenë anëtare e Dhomës së Përfaqesuesve të Qipros. Në vitin 2009 u zgjodh për herë të parë eurodeputete ndërsa në vitin 2014 për herë të dytë.

 

Në vitin 2015 doli si kandidatë e pavarur ndërsa në vitin 2016 ajo doli në mbështetje të tezës për ndryshimin e qëndrimeve ndaj Qipros duke bashkëpunuar me grupet nacionalistë greko-qipriote.

Në Parlamentin Europian është pjesë e grupit të konservatorëve dhe reformatorëve europiane. Aktualisht është pjesë e Komitetit të Peticioneve në Parlamentin Europian, ndërsa më parë ka qenë anëtare e komitetit të zhvillimit apo Komitetit për Punët e Jashtme.

Në karrierën e saj, shënohen edhe disa përplasje që kanë çuar në arrestime apo kërkesa për arrestime.

Në mars të vitit 2011, ajo u arrestua sëbashku me tre eurodeputetë të tjerë nga ushtria turke ndërsa zhvillonte një vizitë në Famagusta të Qipros për të parë gjendjen e monumenteve e të ndërtesave fetare.

Ndërsa në vitin 2017, Azerbajxhani lëshoi një urdhër arresti ndërkombëtar për eurodeputeten Theocharous dhe dy eurodeputetë të tjerë që ishin mes 100 vëzhguesve nga 30 vende gjatë referendumit. Kërkesa në fakt nuk u pranua nga Interpoli.

Tashmë, Shqipëria e ka shpallur “non grata” eurodeputeten, sëbashku me 52 shtetas të tjerë, me akuzën se në manifestimet e pak ditëve më parë në Bularat të Gjirokastrës kanë cënuar rendin kushtetues shqiptar, sigurinë publike e kanë bërë thirrje ekstremiste.

SCAN TV

Tri llojet e referendumeve që do të mund të organizohen në Kosovë

Arton Konushevci

Kosova mund të bëhet shumë shpejt me Ligjin për Referendumin. Kuvendi i Kosovës ka miratuar në parim projektligjin i cili parasheh tri lloje të referendumeve; atë shfuqizues, konsultativ dhe kushtetues.

Referendumi shfuqizues mundëson shfuqizimin e një ligji ose një pjese të tij. Kurse ai konsultativ, mund të iniciohet nga presidenti ose Kuvendi dhe përmes tij kërkohet mendimi i qytetarëve për ndonjë çështje të caktuar.

Ndërkaq referendumi kushtetues, është ai përmes të cilit Kuvendi mund të organizojë referendum për ndryshime kushtetuese, duke përfshirë edhe dy të tretat e minoriteteve dhe vendeve të tyre të rezervuara.

Deputetët e Kuvendit të Kosovës, thonë se ky projektligj apo organizimi i një referendumi mund të zbatohet në raste specifike që janë në interes të vendit.

Deputeti Elmi Reçica, nga Partia Demokratike e Kosovës, thotë për Radion Evropa e Lirë se janë përcaktuar rastet kur Ligji për Referendumin mund të zbatohet në praktikë.

“Është e precizuar se si, në çfarë situata dhe në çfarë momente mund të organizohet një referendum, kjo është specifikë e ligjit. Nëse nuk ka ndonjë vendim të Gjykatës Kushtetuese që është në kundërshtim me Kushtetutën, atëherë referendumi është valid dhe është i detyrueshëm që të zbatohet”, tha Reçica.

Ai nuk pret që Ligji për referendumin në ndonjë rast të bie ndesh me Kushtetutën e Kosovës.

“Propozuesit kanë pasur parasysh se ligji nuk do të duhej të bie në kundërshtim me Kushtetutën, sepse në momentin që mund të bie në kundërshtim me Kushtetutën pastaj është procedura që duhet të kthehet mbrapa dhe nuk mund të dekretohet si i tillë. Besoj se Gjykata Kushtetuese duhet ta vlerësojë atë pasi ta shqyrtojë e lexojë se a ka ndonjë element apo ndonjë nen të veçantë që mund të jetë në kundërshtim me Kushtetutën”, tha Reçica.

Në projektligj thuhet se “nëse arrihen të mbledhen 100 mijë nënshkrime nga lista e votuesve, mund të iniciojnë referendum për një çështje të caktuar.

Deputetja e Lëvizjes Vetëvendosje, Albulena Haxhiu, kryetare e Komisionit për Legjislacion, thekson se nga mënyra se si është hartuar projektligji, ai nuk bie ndesh me Kushtetutën. Projektligji, sipas saj, është është hartuar në përputhje më rrethanat në Kosovë.

“Projektligji është në përputhje me Kushtetutën dhe në rastet kur ka të bëjë me çështjet e Kushtetutës, për shembull për territorin e Kosovës apo për ushtrinë, Kuvendi për ta bërë këtë apo për ta jetësuar atë referendum, i duhen dy të tretat e deputetëve shumicë dhe dy të tretat e deputetëve të komuniteteve të tjera, siç aplikohet ndryshimi i Kushtetutës. Prandaj, nuk bie ndesh me Kushtetutën vetëm se duhet të theksohet fakti se kemi dispozita të tilla të cilat janë instaluar kinse në kuadër të diskriminimit pozitiv, por që në fakt kanë shkaktuar jashtëzakonisht shumë dëm”, tha Haxhiu.

”Kuvendi ose Presidenti i Republikës së Kosovës (me miratimin e Kuvendit) mund të propozojë një referendum konsultativ për një çështje me rëndësi për qytetarët e Kosovës dhe në përputhje me këtë ligj. Rezultatet duhet të jenë jodetyruese”, thuhet pos tjerash në projektligj.

Po ashtu, ne nenin pesë, theksohet se procedurat për fillimin e referendumit shpallen vetëm nga Kuvendi i Republikës së Kosovës. Ky projektligj ka për qëllim të definojë rregullat dhe procedurat për referenduemet të cilat nuk janë përfshirë në Ligjin Nr. 03/L-040 për Vetëqeverisje Lokale të Republikës së Kosovës.

Nacionalizmi populist në Evropë dhe Amerikë

Një libër i ri që shqyrton rizgjimin e nacionalizmit populist në të gjitha vendet perëndimore, fajëson partitë tradicionale se kishin shpërfilluar për një kohë të gjatë frikën popullore ndaj emigracionit dhe globalizimit.

Duke dështuar të ballafaqohen me alarmimin e hershëm publik, partitë tradicionale politike lejuan që të dyja çështjet të bëhen helmuese dhe të krijojnë mosbesim të gjerë ndaj elitave të stabilizuara, thonë autorët e librit.

Politikanët tradicionalë, sidomos të qendrëssë majtë, nuk do të ndjehen mirë kur të lexojnë librin analitik të mbushur me fakte “Populizmi Kombëtar: Revolta kundër Demokracisë Liberale”, nga akademikët britanikë MatthewGoodwin dhe RogerEatwell, botuar vetëm disa javë përpara zgjedhjeve të mesmandatit në SHBA.

President Donald Trump arrives to speak at a campaign rally at Erie Insurance Arena, Oct. 10, 2018, in Erie, Pa.

President Donald Trump arrives to speak at a campaign rally at Erie Insurance Arena, Oct. 10, 2018, in Erie, Pa.

Autorët, një sociolog dhe një historian, argumentojnë se populizmi kombëtar do të jetë i pranishëm për një kohë të gjatë dhe se revoltat populiste në Evropë “nuk u shfaqën sa hap e mbyll sytë”. Ata e hedhin poshtë idenë se nacionalizmi populist është anomali, ose thjesht një reagim ndaj krizës financiare që shpërtheu në vitin 2008, dhe masave shtrënguese që pasuan ose krizës së refugjatëve që ka përfshirë Evropën që nga viti 2014.
Përkundrazi, sipas tyre nacionalizmi populist është “një ideologji e rrënjosur në rryma shumë të thella dhe afatgjata që kanë gëluar nën sipërfaqen e demokracive tona dhe janë konsoliduar për dekada të tëra”.

Argumenti i autorëve Eatwell dhe Goodwin për qëndrueshmërinë e nacionalizmit populist – që presidenti i SHBA-së, DonaldTrump, zëvendëskryeministri italian MatteoSalvini dhe kryeministri hungarez ViktorOrban janë ‘normalja e re’ – duket se është mbështetur në një farë mase nga zgjedhjet të martës së shkuar në SHBA , rezultatet e të cilave, thonë shumë analistë, ishin të përziera.

Italian Interior Minister Matteo Salvini meets with Hungarian Prime Minister Viktor Orban in Milan, Italy, Aug. 28, 2018.

Italian Interior Minister Matteo Salvini meets with Hungarian Prime Minister Viktor Orban in Milan, Italy, Aug. 28, 2018.

​E ashtuquajtura “vala blu” u riktheu demokratëve kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve, por në këto zgjedhje pati gjithashtu një “valë të kuqe”, që u dha mundësinë republikanëve të forcojnë kontrollin e tyre në Senat.
Që nga viti 2016, në Evropë dhe Shtetet e Bashkuarajanë botuar shumë libra dhe studime mbi fuqizimin e nacionalizmit populist, por pak kanë gëzuar një vëmendje aq të menjëhershme sa libri i autorëve Eatwell dhe Goodwin. Vetëm në dy javët e para të botimit, libri arriti të renditet në listën e 10 librave më të shitur në gazetën më të madhe britanike SundayTimes.

Ndryshe nga shumë autorë të tjerë, ata thonë se nuk shkruajnë për të denoncuar apo vlerësuar, por për të kuptuar një lëvizje që kërkon, thonë ata, të rikthejë “përparësinë e kombit mbi organizatat ndërkombëtare të largëta dhe që nuk kanë përgjegjësi ndaj qytetarëve” dhe të ritheksojë “rëndësinë e stabilitetit dhe rregullit mbi paqëndrueshmërinë e pafundme dhe kaotike që rrjedh nga globalizimi”.
Por autorët janë kritikuar dhe akuzuar se po përpiqen të “normalizojnë” një lëvizje të rrezikshme.
“Ka padyshim informacion të dobishëm dhe autorët janë të saktë kur vënë në dukje se kundërshtarët e populistëve të krahut të djathtë kanë nevojë për përgjigje më të mira, por është shumë e qartë se ky libër është pjesë e një projekti për të normalizuar të djathtën e re”, argumenton Martin Shaw, sociolog politik dhe studiues i marrëdhënieve ndërkombëtare.

Në një përmbledhje të librit për politics.co.uk, ai kritikon ashpër autorët Eatwell dhe Goodwin se ekzagjerojnë prirjet politike duke i paraqitur ato “si fakte shoqërore-shkencore”.

A demonstrator holds a pro-Brexit sign and a U.S. flag, as the speech by the Mayor of London, Sadiq Khan, is interrupted at the Fabian Society New Year Conference, in central London, Britain Jan. 13, 2018.

A demonstrator holds a pro-Brexit sign and a U.S. flag, as the speech by the Mayor of London, Sadiq Khan, is interrupted at the Fabian Society New Year Conference, in central London, Britain Jan. 13, 2018.

Disa kritikë të tjerë thonë se autorët Eatwell dhe Goodwin në fakt i simpatizojnë nacionalistët populiste, duke bërë që t’i minimizojnë ekstremet negative të lëvizjes.

Autorët i hedhin poshtë këto kritika dhe thonë se kundërshtarët e nacionalistëve populistë nuk kuptojnë disa nuanca të rëndësishme të lëvizjes. Ata thonë se përpjekja për të identifikuar vetëm një lloj mbështetësi apo vetëm një motiv për nacionalizmin populist është i padobishëm. Ata akuzojnë kritikët e tyre se duan ta minimizojnë populizmin duke e portretizuar thjesht si një lëvizje të burrave të bardhë të indinjuar.
“Trump dhe Brexit bënë për një aleancë të gjerë dhe jokompakte të konservatorëve të klasës së mesme dhe punëtorëve,” shkruajnë ata.

Dhe ata thonë se ka larmi racore dhe brezash në radhët e nacionalistëve populistë – duke theksuar se një në tre burra hispanikë që votuan në zgjedhjet për në Shtëpisë së Bardhë në vitin 2016 mbështetën kandidatinTrump, ndërsa Brexit u mbështet nga një ndër tre votues britanikë të pakicave etnike dhe me ngjyrë.”

Brexit është vendimi i Britanisë për t’u larguar nga Bashkimi Evropian. Po ashtu, politikania e ekstremit të djathtë Marine Le Pen tërhoqi mbështetjen e votuesve më të rinj në fushatën presidenciale në Francë, vitin e kaluar.
“Prirja për t’i shpërfillur këto lëvizje si tërheqëse vetëm për burrat e bardhë racistë në moshë, injoron faktin se Le Pen mori mbështetjen e saj më të madhe jo vetëm nga të rinjtë, por edhe nga gratë e reja në Francë, ndërsa në Austri, Gjermani, Itali dhe Suedi, populistët janë më të fuqishmit mes grupmoshave 40 vjeçare ose kanë një mbështetje të njëjtë në të gjitha grupmoshat.” Autori Goodwin i bëri këto komente të enjten pas zgjedhjeve në SHBA, në një artikull për gazetën The Guardian të Britanisë.

Autorët thonë se kemi të bëjmë me prirje më afatgjata, që përfshijnë mosbesimin ndaj politikanëve tradicionalë dhe institucioneve, shkaktuar nga një ndjesi e shumë vetëve se nuk u dëgjohet më zëri, frikën në rritje midis disa grupeve për shkatërrimin e mundshëm të identitetit historik kombëtar dhe mënyrave të jetesës me të cilat janë mësuar; dhe nxitjen nga globalizimi të pabarazive në rritje të të ardhurave dhe pasurisë, që ka nxitur një ndjenjë privimi, duke shkaktuar humbjen e besimit në një të ardhme më të mirë.
Të gjitha këto prirje thonë autorët, kanë ndezur një prirje të katërt: mos-angazhimin dhe dobësimin e lidhjeve midis partive tradicionale kryesore dhe popullit.
Disa kritikë të librit thonë se autorët e ekzagjerojnë këtë mos-angazhim dhe hedhin poshtë pretendimin se nacionalizmi populist shënon fundin e “politikës relativisht të qëndrueshme, partive tradicionale të forta dhe votuesve besnikë. Në zgjedhjet britanike vitin e kaluar “Laburistët dhe Konservatorët fituan 82 përqind të votave, fitorja e tyre më e madhe që nga viti 1970,” vëren revista The Economist.

Çfarë thoshte raporti i CIA-s për Mid’hat Frashërin, pse figura e tij ka krijuar dyzim në historinë shqiptare – Nga ROLAND QAFOKU

ROLAND QAFOKU

Të ishe Mid’hat, por jo Frashërlli. Të donin aq shumë si Lumo Skëndo, por të urrenin po aq shumë si Mid’hat Frashëri njëkohësisht. Kryetar i Kongresit të Alfabetit në Manastir dhe një nga hartuesit e këtij alfabeti, por çdo vepër e shkruar prej tij u ndalua me ligj të veçantë të qarkullohej dhe lexohej. Firmëtar i Aktit të Pavarësisë dhe ministër në qeverinë e parë të Ismail Qemalit, por për 50 vjet firma dhe emri i tij u fshi nga kjo proklamatë dhe historia njëkohësisht dhe emri i tij u vendos në listën e kriminelëve të luftës. Një dardhë që ra poshtë pemës Frashëri, me Abdylin baba dhe me Naimin dhe Samiun xhaxha, por që kjo iu mbajt publikut e fshehtë për 50 vjet. Askush tjetër sa emri dhe figura e Mid’hat Frashërit nuk ka krijuar një dyzim në histori, por edhe në letërsinë dhe filozofinë shqiptare sa ai. Aq e theksuar ishte dhe ndoshta vazhdon të jetë akoma edhe sot, sa mund të themi se Mid’hat Frashërin, ose e kanë dashur dhe e duan aq shumë, ose e kanë urryer ose vazhdojnë ta urrejnë po aq shumë. Shqipëria është ende e ndarë, pro dhe kundër tij, edhe tashmë që pritet që më 12 nëntor në SHBA dhe 14 nëntor në Tiranë të zhvillohen dy ceremonitë, e zhvarrimit të eshtrave në New York dhe varrimit të tyre në tokën për të cilën e la amanet. E kanë dashur dhe e duan për arsyen e madhe se mendimi intelektual shqiptar në vitet që ai jetoi, kalonte përmes tij. E urryen dhe vazhdojnë ta urrejnë për arsye sepse përfshirja e tij në politikë nëpërmjet Ballit Kombëtar dhe pozicioni i tij kundër komunizmit gjatë Luftës së Dytë Botërore la shije të rëndë për sistemin diktatorial. Por si duhet të vizatohet portreti i këtij njeriu të madh, nga të rrallat figura polivalente që ka nxjerrë Shqipëria? A është ai vetëm një personazh i mirë apo personazh vetëm i keq në histori apo të dyja së bashku? Vështirë t’i përgjigjesh saktë këtyre pyetjeve, por do përpiqemi ta vizatojmë Mid’hat Frashërin nëpërmjet deklarimeve të vetë atij, por dhe të tjerëve ndaj tij.

Mid’hat Frashëri shpërtheu bashkë me një plejadë shkrimtarësh dhe medimtarësh si Faik Konica, Fan Noli, Luigj Gurakuqi, Gjergj Fishta e Ndre Mjeda, duke krijuar korpusin e korifenjve të mendimit shqiptar në gjysmën e parë të shekullit 20. Gazetar, botues, diplomat, përkthyes, biograf, studiues, sociolog dhe albanolog, përveç shumë e shumë artikujve, studimeve, krijimeve letrare, Mid’hat Frashëri na ka lënë të shkruar dy kryeveprat e tij: “Kalendari Kambiar” nga viti 1897-1928 dhe revistën “Dituria” nga viti 1909 deri në vitin 1929. Nuk ka fushë që në këto dy kryevepra të mos ketë dhënë mendimin e tij special në ndihmë të zhvillimit të Shqipërisë dhe qytetarizimit të shoqërisë shqiptare. Vetë emri dhe jeta e Mid’hat Frashërit u bë një institucion më vete. Ishte 49 vjeç kur shkroi një testament që edhe sot është unikal për nga mënyra e të shkruarit, mendimit, vlerës intelektuale që po linte pas, por edhe dobisë së punës së tij për Shqipërinë. Mjaftojmë të shkëpusim disa pasazhe nga ai testament për të kuptuar vlerën e madhe të figurës së tij.

MID’HAT FRASHËRI, MË 29 PRILL 1929

“Çë ka pasuri të tundëshme ose të patundshme, libra, mobilla, karta, plaçka, etj. i lë për krijimin e një “INSTITUTI ALBANOLOGJIJE” që të jetë një qendër e studimeve shqipëtare, të mprojë, të zhvillojë, të qendrësojë dhe të udhëheqnjë studimet që përkasin Shqipërisë dhe shqiptarëtë”

Ndërsa shkëlqeu në fushën intelektuale, përfshirja e tij në politikë e bëri Mid’hat Frashërin me shumë armiq. Ministër i Botores në qeverinë e Ismail Qemalit, vetëm 4 muaj pas marrjes së detyrës, ai dha dorëheqjen pas rrethimit të Janinës dhe qëndrimit të butë, sipas tij, që mbajti Kryeministri Ismail Qemali. Qëndroi pak më shumë se dy vjet ambasador i Shqipërisë në Greqi, nga viti 1923 deri në vitin 1925, por edhe nga kjo detyrë dha dorëheqjen, pavarësisht se kontributi i tij, sidomos për çështjen çame, ishte i jashtëzakonshëm. Kundërshtar me Ahmet Zogun, të cilin e sulmoi si intelektual e megjithatë gjatë viteve të Mbretërisë qëndroi me një baraslargësi nga politika. Pikërisht përfshirja e tij full time në politikë ishte aq e vlefshme për vendin, por dhe po aq e rëndë për të. Ja si e përshkruan diktatori Hoxha figurën e Mid’hat Frashërit:

ENVER HOXHA, NË LIBRIN “KUR U HODHËN THEMELET E SHQIPËRISË SË RE, TIRANË 1984”

“Lumo Skëndo kish bërë për Shqipërinë veçse dy-tri broshura pa vlerë letrare e politike dhe ca muhabete të ‘stërholluara’. Kur e takova, më tha se do më ndihmonte në rast se ndjek rrugën e xhaxhait tënd, patriotit Hysen Hoxha. Rrugën e tij po ndjek- iu përgjigja,- madje me besnikëri. Jo,- m’u kthye Mid’hat beu,- nuk është ashtu. Ai ishte nacionalist i flaktë, ishte me Ismail Qemalin në Vlorë kur u ngrit flamuri, ishte me Çerçizin e të tjerë, kurse ti nipi i tij ke marrë rrugë të keqe antishqiptare, ti je bolshevik dhe bolshevizmi është armiku i Shqipërisë”

Po përse Enver Hoxha e sjell figurën e Mid’hat Frashërit kaq të zbehtë dhe të një profili kaq të ulët, duke treguar deri, neveri e përçmim? Si ka mundësi që njeriu më i rëndësishëm i Shqipërisë, e nis pasazhin për të duke iu drejtuar me emrin Lumo dhe vijon më pas me emrin Mid’hat, duke bërë një ngatërresë në dukje të qëllimshme. Përse nuk e evidenton se është djali i Abdyl Frashërit, kryetarit të Lidhjes së Prizrenit dhe nipi i Sami dhe Naim Frashërit, ideatorëve të Rilindjes? Duket qartë se arsyeja e madhe përse Enver Hoxha e pikturon negativisht figurën e Mid’hat Frashërit është angazhimi i tij në politikë dhe konkurrenca politike. Marrëveshja e Mukjes, më 2 gusht 1943, në të cilën Mid’hat Frashëri ishte përfaqësues i Ballit Kombëtar si një nga ideatorët dhe hartuesit e kësaj marrëveshjeje ishte e pafalshme për Partinë Komuniste dhe Enver Hoxhën. Prishja e kësaj marrëveshje solli njëkohësisht edhe shpalljen armik politik dhe kryesor të Enver Hoxhës ndaj Mid’hat Frashërit. Ja çfarë shkruante Enver Hoxha pas kësaj marrëveshjeje:

ENVER HOXHA, SEKRETAR I KOMITETIT QENDROR TË PARTISË KOMUNISTE, SHTATOR 1943 

“Ju e dini që marrëveshja me Ballin Kombëtar ka qenë në dëm të Luftës Nacionalçlirimtare dhe të Partisë sonë dhe si e tillë nuk u pranua nga Komiteti Qendror. Të jeni të pamëshirshëm në diskretitim ndaj Ballit Kombëtar në popull, në ndarjen e popullit nga ai në mënyrë që populli të bashkohet me ne, të paraqitni Ballin si shkaktar të përçarjes”

Lufta politike mes Partisë Komuniste dhe personalisht mes Enver Hoxhës dhe Mid’hat Frashërit vijoi edhe më shumë, më 18 tetor 1943, ditë kur Mid’hat Frashëri u zgjodh kryetar i Partisë së Ballit Kombëtar dhe kjo rrezikonte marrjen e pushtetit nga ana e komunistëve. Ja çfarë shkruan Mid’hat Frashëri si kundërpërgjigje ndaj Partisë Komuniste dhe drejtuesit të saj Enver Hoxha:

MID’HAT FRASHËRI, KRYETAR I BALLIT KOMBËTAR, TRAKT I VITIT 1944

“Partia Komuniste në këtë luftë ideologjike dhe luftë klasash, që vazhdon të bëjë, e ka futur Shqipërinë në belanë më të madhe: ndau të birin nga i ati, ndau burrin nga gruaja, vëllanë nga motra, ndau më në fund shqiptarët në dy fusha vdekje. Ne po e përsërisim: Kurrë s’kemi dashur dhe as duam një gjë të tillë. Përgjegjësia historike e vëllavrasjes i takon vetëm Partisë së Kuqe”

Këtu historianët shqiptarë janë ndarë në dy kampe. Nga njëra anë qëndrojnë ata që mendojnë se Balli Kombëtar bashkëpunonte me pushtuesit gjermanë dhe nga ana tjetër janë historianët që mendojnë se në këtë moment në Shqipëri nisi lufta civile e iniciuar dhe e zbatuar nga Partia Komuniste dhe lideri i saj Enver Hoxha nën ndikimin e misionarëve jugosllavë.

Ja si e përcjell këtë moment Mid’hat Frashëri: Mid’hat Frashëri 7 Tetor, 1943.

BALLI KOMBËTAR Qarkore Nr. 7. Shqipëria e Shqiptarëve. Vdekja e Tradhëtarëve. Gjithë komiteteve Krahinore. Organizata jonë ka dashur gjithmonë t’i largohet grindjes dhe gjakderdhjes me Partinë Komuniste, prandaj ka pasur një sjellje paqësore. Mirëpo shifet se Partia Komuniste jo vetëm që nuk respekton marrëveshjet e nënshkrueme në Mukaj, por na sulmon në çdo mënyrë, si me prapagandë ashtu edhe me vrasje. Prandaj, porositeni që çdo sulmi e çdo atentati komunist t’i përgjigjeni menjëherë dhe po me atë mënyrë. Për këtë çështje duhet bamë edhe nje prapagandë sistematike tue botue trakte, kështu që ta kuptojë populli si është e vërteta dhe kush e ka fajin. Shqipëri e Lirë. 07- 10- 1943. Për Komitetin Qendror. Mid’hat Frashëri”.

Por duket se komunistët kanë pasur në dorë një fakt, që për ta ka qenë provë e fortë. Ky dokument u përdor gjatë nga komunistët si një fakt që, sipas tyre, Balli Kombëtar jo vetëm nuk luftoi gjermanët, po bashkëpunoi me ta.

MID’HAT FRASHËRI, 7 TETOR 1943 “Gjithë komiteteve krahinore. Meqënëse vendi ynë sot ka nevojë të ngutshme për rregull dhe disiplinë gjithë komitetet, komandat dhe çetat e Ballit Kombëtar porositen që me të arritur kjo qarkore të pezullohet çdo operacion luftarak kundër forcave gjermane tash për tash. Më vonë do t’u dërgohen dhe direktiva të tjera. Për Komitetin Qendror, Mid’hat Frashëri.”

Dhe lufta civile duket edhe më e qartë me përplasjen e deklaratave të bëra nga të dy palët. Mid’hat Frashëri sqaron pozicionin e tij ndaj Partisë Komuniste, por edhe Nacionalçlirimtares. Ja çfarë deklaron ai:

MID’HAT FRASHËRI, KRYETAR I BALLIT KOMBËTAR: DEKLARATË, 12 DHJETOR 1943

“Ju bëj të ditur bashkëatdhetarëve të mi se nuk jam, as nuk kam qenë, as do të jem kurrë komunist ose nacionalçlirimtar. Që është komunizma e maskuar. Dhe që këto doktrina janë kundër lirisë së vërtetë. Kundër interesave shqiptare. Kundër karakterit shqiptar. Dhe të dëmshme në çdo pikëpamje për Shqipërinë. Kushdo që ka përdorur emrin tim për përhapjen e këtyre doktrinave ka bërë tradhëti. Prandaj këshilloj që gjithë bashkëatdhetarët që të largohen një orë e më parë nga partizanët komunistë ose nacionalçlirimtare. Se vazhdimi në këtë rrugë, përveç që shkakton vëllavrasje, do të sjellë edhe vdekjen e Shqipërisë”.

Por jo vetëm në atë kohë, por edhe pasi erdhi në pushtet Partia Komuniste, i mëshonte versionit që Mid’hat Frashëri kishte bashkëpunuar me pushtuesit. Një raport i CIA-s, 10 vjet pas çlirimit të Shqipërisë, bën një konfirmim që çon ujë në historinë dhe qëndrimin komunist.

RAPORT I CIA-S, 5 MAJ 1954

“Balli Kombëtar është krijuar fillimisht në vitin 1939 nën influencën e Mid’hat Frashërit,{më parë President (shënim: nuk është e vërtetë) i Shqipërisë nga 1929-1931}. Frashëri ishte kolaboracionist me fashistët dhe më pas me gjermanët, që e emëruan drejtues të administratës së Shqipërisë. Pas kapitullimit të Italisë, Balli Kombëtar u përça dhe nuk ishte më i organizuar. Shumica e grupit u zhvendos në Itali bashkë me trupat italiane, ku fillimisht u mbajtën si të burgosur lufte. Të tjerë iu bashkuan lëvizjes partizane të rezistencës në Shqipëri në udhëheqjen e Enver Hoxhës apo në Jugosllavi, nën drejtimin e Titos. Vetë Frashëri emigroi drejt Shteteve të Bashkuara pas Luftës së Dytë Botërore. Ai ka kaluar disa vite në vende të tjera, duke u përpjekur të organizojë grupe të rezistencës shqiptare dhe më 26 gusht 1949 në Paris arriti të krijojë Komitetin Kombëtar të Shqipërisë së Lirë, qëllimi i të cilit ishte organizimi i të gjitha grupeve shqiptare kundër regjimit komunist. Frashëri ka qenë lideri i Ballit Kombëtar deri në vdekjen e tij, në 4 tetor 1950, kur u zëvendësua nga Hasan Dosti”.

Megjithatë, Mid’hat Frashëri ishte një shqiptar që e donte aq shumë vendin e vet. Në 5- vjetorin e pushtimit të Shqipërisë nga Italia fashiste, ai bëri një deklaratë publike që tregon shumë për këtë qëndrim.

MID’HAT FRASHËRI, KRYETAR I BALLIT KOMBËTAR, 7 PRILL 1944

“Shqiptarë, pikërisht sot pesë vjet më parë, disa ushtarë të vetëquajtur stërnipat e qezarëve të Romës, të shtymë nga një politikë të çmendur, e lindum nga një fantazi e sëmurë e një megallomani, shkelën tokën tonë pa trimëri zemrash, por të futum në tankse dhe të mbështjellë në çelik. Shqiptarë! Në të gjithë Evropën ne kemi qenë të parët që patën guximin t’i përgjigjemi me armë nji imperializmi të padrejtë. Vëllazën shiptarë! Përkujtoni në këtë ditë të zezë heronjtë dhe dëshmorët e atdheut. Përqendroni mejtimin tuej në hidhërimin dëshpërues të ditës tragjike në 7 prill 1939. Mos u lëshoni zemra. Të ecim siç kemi ecur në gjurmët e stërgjyshërve tonë, trima kreshnikë që vaditën gjatë shekujve me gjakun e tyre këtë tokë. Motra dhe vëllazën shqiptarë. Të mblidhemi të gjithë nën zhgabën dy krenore për të mundur të përballojmë së bashku ndonjë 7 prill ma të zi që ndoshta ndonjë fat i keq mund ti rezervojë atdheut tonë. Rroftë Shqipëria!”

Por rregulli i artë i historisë është se shërimin e plagëve nuk mund ta bëjnë ata që i shkaktuan. Dhe brezi aktual është ai që duhet ta nderojë Mid’hat Frashërin, duke i dhënë atë që meriton kësaj figure polivalente. I dha kaq shumë Shqipërisë si intelektual dhe bëri politikë në një periudhë aq të vështirë. Njëkohësisht, kundër pushtuesve dhe kundër komunistëve, ishte një zgjedhje e vështirë për intelektualët e asaj kohe të pozicionoheshin në një Shqipëri, që kishte humbur pavarësinë. Por pyetja e madhe që shtrohet sot, është: Cili shqiptar vuajti falë pozicionit politik të Mid’hat Frashërit gjatë Luftës së Dytë Botërore? A ka urdhra të dala prej tij për vrasje, përndjekje e krime? A solli pasoja pozicionimi i tij? A kishte ai vërtet pushtet që të ndikonte te gjermanët dhe të sillte vrasjen e partizanëve? Sot është shumë e lehtë të gjykosh dikë që jetoi gjatë Luftës së Dytë Botërore. Por Mid’hat Frashëri e plotësoi figurën e vet edhe duke mbajtur atë pozicion që pati. Mirë apo keq, ai mendoi se një Shqipëri pa komunizëm ishte më e mirë se çdo Shqipëri tjetër. E deri sa Shqipëria në 50 vjet vuajti diktaturën më të madhe në Europë, Mid’hatit duhet t’i japim të drejtë. I japim të drejtë edhe për një fat tjetër sepse ai ishte pro rezistencës, por kundër komunistëve. Ashtu si në thënien lapidare të Kadri Hazbiut, njërit prej pushtetarëve më të rëndësishëm të sistemit komunist: U ngjitëm në mal si patriotë dhe zbritëm si komunistë. A ishte faji i Mid’hat Frashërit për këtë?

Duhet të ketë qenë i lumtur Mid’hati që ne na duket sikur iku nga kjo botë atë 3 tetor të vitit 1949 me një mijë e një brenga. I lumtur nëse mbështetemi te konkluzionet e tij të jetës që i ka lënë të shkruara: I lumtur është ai që në vështirësi lë të flasë zemrën dhe jo mendjen e tij. Dhe Mid’hati kështu bëri. Foli dhe shkroi me zemër. Nuk e kemi nderuar Mid’hatin për 69 vjet dhe çfarëdo të bëjmë nuk e kompensojmë dot baltën e hedhur ndaj tij. Të paktën, më 14 nëntor, eshtrat e frashërlliut të madh do t’i kemi në Tiranë, duke çuar në vend amanetin e tij. Se për nderimin që meriton, ndoshta do të bëjnë brezat që do vinë. Mbështetur edhe te këto tre urtësi që ai shkroi vetë:

“Partizanët e barazimit s’duan kurrë që i poshtmi të ngrihet sa i larti, po i larti të unjet sa i poshtmi. Rrafshimi ndër ta do me thënë prishje dhe rrëzim.

Prandaj vjen fatkeqësija”.

“Gjuha është rrojtja a vdekja e kombit”. “Në robëri puna jonë është lufta, në liri lufta jonë është puna”

Thaçi dhe Vuçiq takohen të enjten në Bruksel

Shefja e politikës së jashtme të Bashkimit Evropian, Federica Mogherini, do të presë më 8 nëntor në Bruksel presidentët e Kosovës dhe të Serbisë, Hashim Thaçi dhe Aleksandar Vuçiq.

“Në takim, dy liderët pritet të konfirmojnë gatishmërinë e tyre për të intensifikuar punën drejt arritjes së një marrëveshjeje ligjërisht të obligueshme për normalizimin gjithëpërfshirës, i cili është vendimtar për rrugët e tyre evropiane”, thuhet në komunikatën e lëshuar nga zyra e Mogherinit.

Në shtator, një takim i thirrur nga Mogherini midis Thaçit dhe Vuçiqit ka dështuar, me tërheqjen e këtij të fundit.

Paraprakisht, Thaçi dhe Vuçiq janë takuar në Alpbah të Austrisë, ku kanë shpalosur publikisht idenë për ndryshimin e kufijve, si mundësi për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve midis dy vendeve.

Gjermani: Paragjykime të mëdha ndaj myslimanëve dhe romëve

eutsche Welle (www.dw.com)

Armiqësia ndaj të huajve në Gjermani është në rritje, sidomos në lindje të vendit. Në këtë rezultat ka arritur një studim i autoritarizmit bërë në Lajpcig. Autorët paralajmërojnë se demokracia është në rrezik.

Më shumë se një e treta e gjermanëve mendojnë se të huajt vijnë në Gjermani vetëm për të shfrytëzuar shtetin social. Ky është përfundimi i arritur nga një studim. Në Gjermaninë lindore gati gjysma besojnë të njëjtën gjë. Shumë vetë po ashtu janë të bindur se Republika Federale “ka ndryshuar shumë për keq”, gjithsej 35,6 përqind dhe kjo shifër është 44,6 përqind në lindje.

“Në Gjermaninë lindore ne kemi aktualisht 30 përqind të njerëzve, që i bashkohen me vendosmëri qëndrimeve kundër të huajve,” thotë drejtuesi i studimit Oliver Decker, nga Qendra e kompetencës për studimin e ekstremizmit në Lajpcig. Kjo është një shifër e madhe. Në Perëndim kjo shifër është 22 përqind. Që nga vitit 2002, Oliver Decker nxjerr të dhëna prezantuese të sondazheve për qëndrimet autoritare dhe ekstremiste të djathta në Gjermani.

Studie zu autoritären und rechtsextremen Einstellungen Oliver Decker (picture-alliance/dpa/K. Nietfeld)

Oliver Decker- Universiteti i Lajpcigut

Më shumë urrejtje ndaj myslimanëve dhe romëve

Studiuesit kanë parë se nuk ekziston vetëm një qëndrim paragjykues ndaj të gjithë emigrantëve, por sidomos kundër myslimanëve dhe romëve. Sidomos kundër këtyre të fundit ka agresione të mëdha. Gati 60 përqind e të pyeturve ishin dakord me tezën, se romët kanë tendenca kriminale. Edhe paragjykimet kundër myslimanëve janë shtuar. Më shumë se 44 përqind mendojnë se myslimanëve u duhet ndaluar migrimi në Gjermani. Dhe një në dy vetë thotë se e ndien veten të huaj në Gjermani për shkak të myslimanëve.

Rezerva edhe kundër hebrejve

Pas disa incidenteve antisemitiste në Berlin shihet se armiqësia ndaj hebrejve është kthyer sërish në titujt e lajmeve. Sipas studimit, një në dhjetë gjermanë mendon, se ndikimi i hebrejve sot “është i madh”, dhe gati po aq shumë mendojnë se hebrejtë kanë diçka të veçantë dhe të çuditshme, prandaj “nuk përshtaten sa duhet me ne”. Autorët  e studimit mendojnë se gjermanët kanë qëndrime edhe më të mëdha antisemitiste, por nuk e pranojnë sepse qëndrime të tilla janë të lidhura me izolimin social.

Sipas vlerësimeve të Oliver Decker urrejtja kundër të huajve, myslimanëve dhe romëve nuk ka direkt të bëj me grupin. Zhvillimi i mirë ekonomik në Gjermani vitet e fundit ka pasur të bëjë me heqjen dorë nga disa gjëra. Për shembull sistemet e sigurisë sociale janë reduktuar. Prandaj shumë vetë të indinjuar kanë ngecur në agresione autoritare. Këto kanë nevojë për një ventil, që njerëzit e kanë gjetur tek urrejtja ndaj të huajve.

Infografik Meinung zu Islam und Muslim*innen DE

Pasoja për principet demokratike

Ky është një zhvillim që rrezikon demokracinë në Gjermani, paralajmëron Decker. Sepse, megjithëse 90 përqind e të pyeturve mendojnë mirë për demokracinë, nën demokraci ata kuptojnë diçka tjetër nga një shoqëri ku të gjithë njerëzit të kenë të njëjtat të drejta dhe liri. “Një pjesë e madhe e shoqërisë pranon pikëpamjet, që demokracia mund të jetë edhe diçka si diktaturë e shumicës.”

Ata mendojnë se të drejtat që mbrojnë një person ose grup të veçantë nuk kanë pse ekzistojnë, nëse për të gjithë është e rëndësishme që ato të hiqen. Nëse ekziston shumica parlamentare për këtë, atëherë edhe rruga për demokracinë, pra me zgjedhjen e deputetëve, mund të rrezikojë demokracinë, paralajmëron studimi.

Ekstremistët e djathtë gjejnë tek AfD mënyrën e shprehjes politike

Sipas studimit gati tetë përqind e të pyeturve mendojnë, se një diktaturë në kushte të caktuara do të ishte formë më e mirë shtetërore. Më shumë se 11 përqind duan të kenë një udhëheqës, që “të qeveris me dorë të fortë” vendin. Qëndrimet antidemokratike dhe kundër të huajve janë tek AfD më të shpeshta. “Zgjedhësit me pikëpamje ekstremiste të djathta kanë gjetur tek AfD një mënyrë të shprehjes politike”. Pavarësisht nga kjo armiqësia ndaj të huajve është e lartë edhe tek zgjedhësit e partive të tjera, CDU, CSU, SPD dhe FDP, me gati 20 përqind.

“Ne mund të themi se 30 përqind e popullsisë ka qëndrim demokratik të lirë,” thotë Decker. Kjo nuk duket shifër e lartë, por këta njerëz janë të gatshëm të luftojnë për demokraci dhe të pranojnë qëndrime të tjera. Përveç kësaj një pjesë e madhe e gjermanëve janë ambivalentë për demokracinë, por kjo nuk do të thotë se janë automatikisht autoritar. Prapë se prapë 40 përqind e njerëzve preferojnë struktura autoritare të shoqërisë. “Prandaj aktualisht kemi polarizim të madh të shoqërisë,” thotë Decker.

Deutschland Pegida in Dresden (picture-alliance/AP Photo/J. Meyer)

Pegida Drezden

UNESCO krijon “Observatorin e Gazetarëve të Vrarë”

GJENEVË – Një Observator i Gazetarëve të Vrarë, që synon të dokumentojë masat e marra për të ndëshkuar krimet e zhvilluara kundër gazetarëve profesionistë të medieve, u krijua nga UNESCO me qëllim luftimin kundër pandëshkueshmërisë së autorëve të këtyre vrasjeve, njoftoi sot kjo agjenci e OKB-së.

“Ky Observator është një bazë të dhënash në internet mbi nivelin e përparimit të hetimeve gjyqësore të zhvilluara për çdo vrasje të gazetarëve apo të profesionistëve të medieve të identifikuar nga UNESCO që prej 1993, bazuar në informacionet e dhëna nga vendi ku ka ndodhur vrasja”, shpjegon UNESCO në një komunikatë.

Rreth 1 293 vrasje që prej vitit 1993 janë identifikuar nga ky Observator, nga të cilat 80 përkojnë me këtë vit.

Dialogu me Serbinë dhe nevoja për t’i mbajtur negociatat sekrete deri sa të arrihet marrëveshja – Nga Ardi Nurellari

Një ndër argumentet kryesore që është përdorur kundër dialogut teknik të deritanishëm me Serbinë dhe që po përdoret edhe sot kundër fazës finale të dialogut, është pretendimi se ato nuk janë mjaftueshëm transparente për publikun. Është e vërtetë që transparenca është një ndër shtyllat kryesore të demokracisë dhe se mbajtja e publikut në errësirë delegjitimon proceset duke i bërë ato që të duken elitiste, aristokratike apo oligarkiste. Mirëpo po ashtu dihet se ka sektorë që prekin interesat shtetëror për të cilat sekreti është i domosdoshëm si siguria, inteligjenca, rendi apo edhe diplomacia. Kardinali Risheli, kryeministri i famshëm i Francës dikur thoshte se “Sekreti është shpirti i punëve të shtetit”. Mungesa e informimit të publikut mbi diskutimet dhe prapaskenat e negociatave në Bruksel, jo vetëm që nuk është ndonjë shkelje, por është normë apo praktikë tipike në marrëdhëniet ndërkombëtare. Prandaj, për hir të së vërtetës, duhet thënë që këto pretendime për transparencë negociatash ose burojnë nga një injorancë e thellë për mënyrën se si bëhen negociatat nëpër botë ose janë thjeshtë një maskë për të kamufluar kundërshtimin që ekziston ndaj dialogut në përgjithësi, e Thaçit, si kryenegociator, në veçanti.

Pikësëpari, duhet bërë një dallim, midis marrëveshjeve sekrete dhe negociatave sekrete. Sot ka një konsensus ndërkombëtar kundër traktateve sekrete mes shteteve. Ato ishin shumë të shpeshta në shekullin e 19-të, por janë shumë të rralla sot. Me ardhjen në pushtet të bolshevikëve, pas Revolucionit të Tetorit në nëntor 1917, Leon Trocki i bëri publike traktatet sekrete që cari kishte bërë me fuqitë e mëdha të aleancës së Antantës. Duke theksuar këtu Marrëveshjen e Kostandinopojës, e cila parashikonte ndarjen e Perandorisë Osmane mes Rusisë e vendeve të tjera partnere si dhe Paktin e Londrës që joshi italianët që të dilnin nga Blloku Trepalësh në këmbim të gllabërimit të një pjese të bregdetit shqiptar dhe dalmatin. Bërja publike e këtyre marrëveshjeve shkaktoi një indinjatë dhe siklet të madh anembanë botës duke fermentuar një klimë të përshtatshme ndërkombëtare kundër marrëveshjeve ndërkombëtare të fshehta. Prandaj, jo rastësisht, pika e parë, në listën e 14 pikave të paraqitura në 1918 nga presidenti Uillson për të ndërtuar një rend të ri ndërkombëtar, ishte pikërisht pika për eliminimin e ujdive sekrete në diplomaci.

Krejt e kundërta qëndron me negociatat sekrete, ku bisedimet janë sekrete, mirëpo rezultati i tyre, pra marrëveshja finale është publike. Lidhur me negociatat ekziston një paradigmë e konsoliduar dhe e pranuar gjerësisht se është më mirë që ato të zhvillohen në mënyrë sekrete. Faktikisht, paprekshmëria e çantave dhe korrierëve diplomatikë, komunikimi me mesazhe të shifruara apo bisedimet e fshehta nën rrogoz janë pjesë thelbësore e diplomacisë e, madje, janë koduar në të drejtën ndërkombëtare. Mjafton të lexosh Konventën e Vjenës për Marrëdhëniet Diplomatike të vitit 1961, për të kuptuar se ajo është konceptuar si një instrument që iu jep mundësi diplomatëve për ta mbrojtur e mbajtur informacionin e fshehtë prej shtetit pritës, prej shteteve të tjera e prej mbarë publikut. Po ashtu, ka shpesh raste ku jo vetëm që bisedimet mbahen sekrete, por që për hir të interesave shtetërore, publiku nuk e di fare që është duke u bërë një negociatë. Kur u morr vesh gatishmëria e SHBA-ve për të bërë një marrëveshje paqe me Vietnamin Verior, Henry Kissinger i kishte bërë tashmë 12 raunde takimesh sekrete me vietkongët dhe kinezët.

Përpos kësaj, duhet thënë se publiku i gjerë nuk ka as aftësinë as kohën për të marrë pjesë në mënyrë konstruktive në debatin diplomatik që mund të ndizet si rezultat i bërjes publike të të gjitha informatave lidhur me negociatat. Negociatat për përmbylljen e fazës finale të dialogut me Serbinë janë tejet të ndërlikuara e vijnë pas 7 vitesh negociatash të vazhdueshme të koklavitura teknike. Për këtë arsye është goxha e vështirë që të pritet që qytetarët e thjeshtë të kenë njohurinë, ekspertizën apo informimin e plotë që nevojitet për të pasur një opinion të pjekur dhe të duhur mbi një çështje si kjo. Kjo temë njëherazi ngjall shumë emocione dhimbje e marazi, të cilat e mjegullojnë akoma më shumë mendimin e arsyeshëm.

Kur flitet për emocione, vlen të përmendet se më shumë se sa shqetësimi për transparencën, shumica e kundërshtarëve të dialogut thjesht i kanë ende sytë të errur nga instinkti i hakmarrjes e nuk ndihen gati për të kapërdirë një marrëveshje me armiqtë historikë. Shtetet serioze dhe burrështetasit nuk e kanë luksin të ngelen peng të vajtimit e marazit, por duhet të kapërcejnë pengesat emocionale për hir të interesave shtetërore. Rasti më ekstrem që e dëshmon këtë gjë nëpër botë është negocimi me aktorët jokonvencionalë apo jo-shtetërorë sikurse janë terroristët.

Në parim shtetet demokratike deklarohen se refuzojnë të negociojnë me terroristët sepse nuk duan të bëhen peng të dhunës dhe nuk duan që të shpërblehen që shkaktojnë dhunën. Pranimi i terroristëve në tryezë të bisedimeve në njëfarë mënyre i amneston apo i legjitimon aktet e tyre të dhunshme dhe ndërkohë dekurajon ata aktorë dhe faktorë që përpiqen të arrijnë qëllimet e tyre politike me mjete paqësore. Megjithatë, në realitet, në praktikë, qeverive demokratike më të avancuara, shpesh iu duhet që të negociojnë me terroristët. Kështu për shembull qeveria spanjolle u ul në bisedime me terroristët baskë të ETA-s vetëm gjashtë muaj pasi ky grup kishte vrarë 21 qytetarë në 19 qershor 1987, nëpërmjet një makine bombe të vendosur në supermarkatën Hipercor në Barcelonë. Izraeli, që është i njohur dorën e ashpër me të cilën e trajton terrorizmin, negocioi në mënyrë të fshehtë marrëveshjet e Oslos në vitin 1993 në një kohë kur Organizata për Çlirimin e Palestinës vazhdonte aktivitetet e saj terroriste dhe refuzonte që të njihte të drejtën e shtetit të Izraelit për të ekzistuar. Britanikët e mbajtën një urë komunikimi me terroristët e IRA-as edhe në vitin 1991 kur kjo organizatë pothuaj shfarosi të gjithë kabinetin qeveritar të Britanisë nëpërmjet një sulmi me mortajë. Po ashtu në vitet e fundit është bërë publike se ka pasur bisedime intensive sekrete të amerikanëve me talebanët.

Gjithsesi, rasti i dialogut me Serbinë nuk është aspekt ekstrem sikurse janë negociatat sekrete me terroristët, por është një rast relativisht i zakonshëm e i përhapur, sepse sot pothuaj një e treta e shteteve të botës janë shtete që po tranzitojnë drejt demokracisë pasi kanë dalë nga një konflikt ndër-shtetëror apo luftë civile. Pra, ka një praktikë goxha të konsoliduar të mbajtjes së negociatave sekrete për t’iu vënë kapak konflikteve të së kaluarës. Sekreti në negociata është i nevojshëm qoftë përkundrejt palës tjetër e qoftë përkundrejt opinionit publik të brendshëm. Ashtu sikurse një trajner nuk bën publike të gjitha skemat dhe strategjitë e parashikuara para një ndeshjeje futbolli, sepse kjo gjë i jep mundësi kundërshtarit që t’iu paraprijë e t’iu gjejë një kundërpërgjigje efikase, ashtu edhe negociatori mban shumë gjëra në konfidencialitet të plotë. Të kërkosh nga negociatori që të negociojë me transparencë të plotë është njësoj sikur të kërkohet nga një lojtar pokeri që të luajë me letrat që ka në dorë zbuluar para kundërshtarit. Hapja e materialeve të negociatave do zbulonte ndjeshmëritë dhe rrethanat e tjera delikate të Kosovës duke e vënë palën tonë në pozicion inferior ndaj Serbisë, por edhe ndaj shteteve të tjera.

Për ta kuptuar se sa i hershëm është ky tension midis transparencës përbën një shtyllë demokracisë dhe nevojës për konfidencialitet në negociata, mjafton të lexohet mesazhi i Xhorxh Uashington për Kongresin në mars të vitit 1796, kur ai refuzoi që të bënte publike udhëzimet dhe dokumentet e përdorura në negociatat me mbretin Xhorxh III. “Natyra e negociatave të huaja kërkon kujdes, dhe suksesi i tyre shpesh duhet të varet nga sekreti; madje edhe kur të nxirret përfundimi, një zbulim i plotë i të gjitha masave, kërkesave apo koncesioneve eventuale që mund të jenë propozuar ose parashikuar do të ishte gjë jashtëzakonisht e pamatur, sepse kjo mund të shkaktojë një ndikim të dëmshëm në negociatat e ardhshme ose të krijojë vështirësi të menjëhershme, ndoshta rrezik dhe çrregullime, në lidhje me fuqitë e tjera”.

Mirëpo negociatat janë të nevojshme që të mbahen të fshehura jo vetëm ndaj vendeve të tjera, por edhe ndaj opinionit publik të vendit të vetë negociatorit. Negociatat çojnë drejt një kompromisi të dyanshëm që kërkon që të dy palët të fokusohen në interesa e tyre e jo në qëndrimet e deklaruara. Po ashtu kuptohet që duhet lëshuar diku për hir të bindur palët tjetër që të ketë interes tek negociatat dhe rezultati i tyre. Asnjë negociator nuk do të donte që të merret vesh paraprakisht se çfarë lëshimesh apo tolerimesh është i gatshëm të bëjë pa u siguruar që ka marrë së paku një gjë ngjashmërisht të vlefshme në këmbim. Pra, negociatorët, që ta bëjnë punën, siç duhet të jenë të siguruar, se ata do të vlerësohen e gjykohen për rezultatin përfundimtar të bisedimeve e jo për procesin. Nëse procesi do të ishte objektivi kryesor e jo ujdia finale, atëherë kuptohet që negociatorët do të fokusoheshin më shumë te procesi sesa tek arritja e një marrëveshje. Mirëpo të gjithë e dimë që për negociatorët dhe për mbarë shoqërinë, interesi kryesor është rezultati, pra ujdia e realizuar e jo mënyra se si e arrijnë.

Është e kotë të paragjykohet duke u thirrur në transparencë, sepse ne nuk e dimë se çfarë ka brenda një marrëveshje derisa ajo të përfundojë. Kjo nevojë publike legjitime për transparencë do të shterohet pas arritjes të saj, sepse do të ketë kohë të mjaftueshme pas përfundimit të negociatave për të debatuar dhe ratifikuar paketën e ujdisë së arritur. Pra, me rëndësi të madhe është transparenca e plotë e ujdisë së arritur e jo veprimet e ndërmarra për ta arritur atë. Paragjykimet në vetvete janë shpesh pengesa të mëdha për të arritur marrëveshje paqeje. Në mungesë të bisedimeve, negociatorët nuk e dinë a është e arritshme apo jo një marrëveshje nga e cila përfitojnë të dy palët. Po ashtu nuk e dinë se cili propozim për marrëveshje do të marri mbështetjen e duhur nga parlamenti e cili propozim do të bllokohej. Negociatat janë në mënyrë të pashmangshme ekuacione me shumë të panjohura dhe, nëse shtetet e ndryshme do të prisnin deri sa të kishin informacion të plotë mbi të gjitha elementet e një konflikti apo mosmarrëveshje, gjasat janë të mëdha që nuk do të zhvilloheshin ndonjëherë negociata për çështje komplekse si çështja jonë.

Duhet kuptuar se bisedimet sekrete iu ndihmojnë diplomatëve që të jenë të lirë dhe të sinqertë në shprehjen e pikëpamjeve të tyre duke mundësuar ndërtimin e një raporti mirëbesimi dhe kanali të pranueshëm komunikimi me palën tjetër. Diplomacia e hapur e transparente tingëllon dinjitoze në teori, por mund të jetë mashtruese në praktikë. Kjo sepse nevoja për të siguruar simpatinë publike për një çështje të rëndësishme shtetërore, mund të bëjë që diplomatët të shtiren, të praktikojnë propagandë apo makijazhe të pëlqyeshme për masat por që shkojnë ndesh me interesin e vendit.

Për ta kuptuar më mirë nevojën për aktrim para publikut të diplomatëve apo negociatorëve, mjafton të shikohet situata me elitën politike shqiptare dhe sjelljen në parlament. Në seancat me dyer të hapura që transmetohen nga televizioni, deputetët nuk komunikojnë më natyrshëm me njeri tjetrin, por me audiencën publike, duke e shfrytëzuar situatën për të bërë elektoratin për vete. Pra, aktrojnë duke u hequr si pasionantë, duke simuluar apo provokuar përplasje, mbajtur tonet të ndezura e agresive ndaj kundërshtarëve publikë. Në privat, jashtë kamerave, ata janë shumë më tepër konstruktiv e bashkëpunues, janë shumë më tepër të gatshëm për dialog, ndërveprim e mirëkuptim. Për këtë arsye, edhe pse mund të duket ironike, gjasat janë që puna e parlamentit të jetë më konstruktive nëse nuk ka kamera e bashkë me to, nevojë për aktrim.

Janë të shumta proceset e negociatave të paqes nëpër botë që, sikurse po ndodh në Kosovë, janë penguar nga inate e hatërmbetje personale; janë bllokuar nga tendenca ekzibicioniste të shumë personave që kanë qëndrime e retorikë populiste për t’u bërë më popullorë; apo janë ndalur nga politikanë të papërgjegjshëm që i hedhin benzinë emocioneve të urrejtjes, hakmarrjes e frikës për të marrë më shumë vota. Status quo-ja ka një inerci të sajën që do shumë fuqi e energji për ta përballur e për ta ndryshuar. Arritja e paqes dhe mbyllja e kapitullit të konfliktit, kërkon një sens të lartë përgjegjësie dhe detyre dhe kërkon liderë kurajozë, të gatshëm të sakrifikojnë popullaritetin e tyre për hir të interesave shtetëror. Fundja dihet mirë që dallimi kryesor mes politikanëve kalimtarë dhe burrështetasve historik është se politikanët mendojnë vetëm për zgjedhjet e ardhshme ndërsa burrështetasit për brezat e ardhshëm.

Takimi 90 minutësh kokë më kokë, a i zbuloi Meta një kartë të fshehtë Ramës? – Nga ARTUR ZHEJI

Kush mendonte se Ilir Meta ishte bërë alpinist, e kuptoi shpejt që gabohej. Kush gjykonte se Meta, do të vijonte nga Malet me blerim mbuluar, në malet me dëborë, të Veriut apo të Jugut të Shqipërisë, ka ngelur këto orë i zhgënjyer dhe me gisht në gojë.

Shkarkimi arrogant që Rama i bëri Fatmir Xhafës, ka lënë mbresa të thella gjithkund, por nuk e ka lënë pa një mbresë edhe Presidentin, që dekretoi shkarkimin e tij për vetëm 60 minuta, nga njoftimi i Kryeministrit.
Veprimi, përsëri arrogant, që kryeministri kreu për emërimin e Gjeneral Lleshit, nga zyra modeste e këshilltarit, në zyrën e ministrit të superfuqishëm të brendshëm, e gjeti Metën në zyrë, në kthim nga Viena, ku takoi presidentin austriak, në kthim nga vizitat në Gjermani dhe në kthim, nga një darkë solemne në Firence me Kardinal Troshanin…
Pavarsisht se u duk që kryeministri e kopsiti apo e arrnoi me shpejtësi, të çarën e thellë që u hap në Ministrinë e Brendshme, me personin e Lleshit, të shndrruar në një super të besuarin e tij, presidenca, ngriti fillimisht një filtër, e më pas një mur, që ndalonte gjeneralin, në dyert e jashtme të ministrisë së trazuar.
Pas shpërthimit të inatit fillestar kryeministror, që vonoi paraqitjen përpara Presidentit të gjeneral Lleshit për plot 24 orë, Ai, kryeministri, e dërgoi Lleshin në Presidencë te Meta, porse ishte vonë dhe Lleshi thjesht u njoftua se nuk e kalonte as filtrin dhe as murin kushtetues të Presidentit.
Pasi ftoi armatën rilindase të heshtëte, Kryeministri, i vetëshpallur shahist, ja mësyu vetë në Presidencë, për një seancë të drejtëpërdrejtë negociate me Metën, ashtu si në kohët e shkuara të bashkëqeverisjes.
Porse ai, doli me buzëqeshjen e shtirur në buzë, me dilemën të shpallte apo të mosshpallte një luftë të hapur ndaj presidentit.
Për të rrëzuar Presidentin, do t’I duheshin mbi 90 vota në Kuvend dhe megjithë shitshmërinë më pjellore, kjo është një shifër e pambritshme.
Cilat këshilla do të dëgjojë në këtë rast kryeministri, “Shahist” i vetëshpallur, hapjen e një lufte frontale politike kundër presidentit?
Duket se Meta është gati për këtë, përndryshe nuk e la Sandër Lleshin në stolin e zëvendësministrave të komanduar nga kryeministri.
Porse në mungesën e plotë të një Gjykate Kushtetuese, në mungesën e një Gjykate të Lartë të shpartalluar, atij, i mbetet vetëm Kuvendi dhe sulmi mediatik që sapo ka filluar!
Mirëpo, përse në rastin e bllokimit të prerë të Marrëveshjes së Detit me Greqinë, nga ana e Presidentit, Kryeministri vetëm heshti?
Sepse, të dy, në kohë dhe në vende të ndryshme, edhe Kryeministri edhe Presidenti, shprehën forcën apo këshillën e një forcë te Tretë, strategjike dhe Mike.
Po në rastin e Sandër Lleshit, në konsultimin shumëditor të Metës me shërbimet tona inteligjente dhe fije të tjera, a mos kemi përsëri të njejtën trysni, edhe ndërkombëtare?
Por ndoshta Presidenti, në takimin 90 minutësh, mund ti ketë zbuluar ndonjë kartë të fshehtë Kryeministrit dhe kjo do të duket, nëse do të mjaftohet vetëm me lehjet e zagarëve të mirëushqyer, që kafshojnë çdokënd që “shqetëson” Kryeministrin….

Zëri i Amerikës: Kryeministri Rama u takua me presidentin Meta për mosdekretimin e ministrit të brendshëm

Kryeministri Edi Rama kërkoi sot një takim me presidentin Meta dhe pas 90 minutash, biseda u vlerësua nga selia e qeverisë si “konstruktive dhe e hapur”, dhe se “u bazua mbi një letër, që zoti Meta dërgoi mbi propozimin për të dekretuar si ministër të brendshëm zotin Sandër Lleshi”.

Analistë dhe vëzhgues të pavarur të jetës politike pohojnë se Shqipëria ka rënë në një krizë të papritur konstitucionale, kur Presidenti i Republikës, Ilir Meta, nuk dekretoi Sandër Lleshin, si propozim të kryeministrit Edi Rama për ministër të brendshëm.

Zhvillimet e befta politike midis dy fundjavave, nga dorëheqja e ministrit Fatmir Xhafaj e deri te mos-dekretimi i këshilltarit Lleshi, nxitën komente kritike nga vëzhguesit e politikës.

Ky hap i presidentit Meta shihet nga zoti analisti Aleksandër Cipa si “hapja e një kapitulli të ri të marrëdhënies konfliktuale të tij me shumicën socialiste dhe një përplasje institucionale mes dy protagonistëve”.

Zoti Çipa thotë se “një nismë e mundshme e shumicës për shkarkim të presidentit, do të sillte një krizë politike të panevojshme”.

Ndërsa analisti Afrim Krasniqi thotë se “sjellja e presidentit është më shumë politike se sa presidenciale dhe se mosdekretimi i ministrit të ri nga presidenti e futi vendin në një krizë të re politike dhe konstitucionale”.

Zoti Krasniqi tha se “të dyja palët vepruan gabim, njëri duke njoftuar propozimin për ministrin e ri nga rrjetet sociale, ndërsa tjetri nuk u përgjigj zyrtarisht as publikisht”.

Ndërsa analisti Lutfi Dervishi thotë se “neni i Kushtetutës për emërime dhe shkarkime të ministrave ngjan i ngurtë e madje një formë e çeliktë dhe i imponon presidentit dekretimin automatik për ministër të çdo propozimi të kryeministrit”.

Si zoti Krasniqi, edhe zoti Çipa nga ana tjetër, thotë se presidenti Meta po vepron më shumë si politikan, duke lëshuar nga statura e presidentit.

Analistët pohojnë se zoti Meta po përpiqet të ruajë ndikimin e tij mbi emërimet e reja në të gjithë institucionet; në sistemin e drejtësisë, në shërbimet inteligjente, në qeveri etj., dhe të ofrojë profilin e një zyrtari garant e konstruktiv, sakohë që emrat e rinj të konfirmohen prej tij.

Por çfarë pritet të ndodhë në të ardhmen e afërt me zhvillimet politike në vend? Analistët janë të ndarë mes shumë të papriturave, nga tensionimi i mëtejshëm e deri te mirëkuptimi i shpejtë.