VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Momentet e fundit të Festim Latos! Trupi ju pre copa-copa në disa thasë! Pse shoqëruesit e lanë vetëm?! Largimi i mistershëm me makinën luksoze

By | October 17, 2019

Komentet

The Autocar (1946) – Mercedezi i mbretit Zog, dhuratë e Adolf Hitlerit, është vënë në shitje. Ekzistojnë vetëm 12 të tillë dhe ja sa kushton.

Mercedez 540 K

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 22 Nëntor 2019

 

Gazeta “Les Etoiles” ka botuar, të martën e 3 dhjetorit 1946, në faqen n°2, një lajm të marrë asokohe në gazetën britanike “The Autocar” në lidhje me vënien në shitje të mercedezit të mbretit Zog, një dhuratë e Adolf Hitlerit kur ai u martua.

 

Pavarësisht opinionit të gazetës franceze për mbretin Zog, shkrimi, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar, jep detaje mbi llojin (serinë) e makinës dhe çmimin e saj :

 

Tradhëtia në qendër të vëmendjes

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Në gazetën britanike “The Autocar”, lexojmë këtë njoftim shumë sugjerues : “Në shitje Mercedez i 1938, tip 540 K, makinë e shkëlqyer e prodhuar pa probleme financiare, e ofruar nga Adolf Hitleri për mbretin Zog të Shqipërisë. Çmimi : 3,250 sterlina…”.

 

1.623.000 franga, nuk është ndonjë shumë aq e madhe për fatin që do të ketë blerësi i ardhshëm të drejtojë makinën e një mbretëruci tradhtar, mbështetës i kriminelit më të madh të historisë.

 

Dhe aq më tepër, po me të njëjtën makinë, ai pati guximin të paraqitej, në qershor të 1940, para popullit anglez, ndërsa ky i fundit po luante fatin e tij duke luftuar ndaj Hitlerit dhe po me këtë automjet, në shkurt të 1946, ai u paraqit në oborrin e mbretit Faruk të Egjiptit.

 

Hitleri u dhuroi bashkëpunëtorëve të tij vetëm një duzinë makinash të këtij lloji, prandaj është nder mjaft i rrallë të kesh një të tillë ! Dhe kjo gjë, natyrisht, paguhet…

KANGA E NDOC MIRAKËS – Nga Prof. Ernest Koliqi

 

Ndoc K. Mirakaj (1919 – 1949)


Nga Zoti u vndue mbi rrmore t’ashpra fisi,
paranoj e Prendimit,
dhe rriba e asnji thellimit
rrokull motive s’mujti t’a trondisi.
Vetuen ktu pari e u shemen
t’madhnueshëm Perandorë e t’rrebt Sulltana,
q’ai njofti sa për emën,
mbret tu’ e ndi veten mbi shkambij vigana.
Struk’ n’kulla vetmitare përmbi maje,
buz’ votre shpesh lodhë unit,
ky n’besë i ndei Kanunit
t’stërgjyshave bujarë e s’u ba raje.
Dhe n’shtrëngesa vobsije,
nonse vesh’ n’zhele e mbath’ me t’grisme opanga,
bukën e that me shije
ngrante e i lulzonte n’gojë e gzueshme kanga.
Bylmet prej Perendis, lirija rrnesën
i a melmente edhe gjellën:
breznit n’kët shije u kndellen,
shqip Zotit tue i a sjell’ lutën e shpresën.
Bylmet të pamazitun,
Ate të dhënvet, n’skuta t’çarranikut
e mshefte m’i a gatitun
sofren zotnisht, kur n’der’ trokitte, mikut.
Gjallesën e pa vesk n’kto karpa t’shkreta
kush m’i a lakmue pat mujtun?
Kujt i shkoi n’mend me shujtun
nji fis t’harruem ngujue n’gojdhana t’veta?
E t’patënzonvet frota
qi këlthet: – Epu tmira e kam skamnorit!
ma t’vobtit fis qi bota
njef, der bylmetin ruejt’ për miq i a mori.
Frota e furishme qi frymzon Moskovi
deshti me zhbi n’kto rrmore
doke kanu therore
mbru n’magje qytetnije qi përftovi
Prendimi, se t’pashueshme
hetonte nën vobsi lidhnit jetike
brez n’brez të trashigueshme
Q’e ban’ Shqipnin Europ’s me i ndejt besnike.
Terbue për ploje elternat vu nën themra,
me gjak shou n’votra zjarmin,
tu’ u rrek’ me lnduemun tharmin
e qytetnis s’Prendimit, thadrue n’zemra.
E fisi u mek. N’malsinat
tuj u fikë e qindresës vinte flaka;
kur shungulluen heshtinat
n’nji kushtrim lartushtues. Ish Ndoc Miraka.
Kreshnik i ri, Ti u shfaqe n’megje t’vjetër,
Flakrove ndër sulmine
E doke e trashigime
N’gjak shugurove e u dhae nji shndritje tjetër.
Mbi t’përgjakunat troje
kundra të trentvet dejun n’jerme t’hueja
dole i Shqipnis muroje,
tue çuditun dh’anmiqt me vepra t’hueja.
E vrik rrodhen curril me t’reja hove
t’vleres së moçme gurrat:
për pris Ty t’zgjodhne burrat
dh’epopen e Gjomarkajvet vazhdove.
N’cep të lavdis u ngjite;
jo veç dishmove se je rod’ drangonit
por’ dhe sa rreze drite
lshon nji pinjuell qi rritet n’frym’ t’zakonit.
Egersin gjakatare e t’mnis tërbimin
vlagu i yt i përballi
me at vërtyt n’shpirt qi t’kalli
prindi tue t’msuem urtin e vetmohimin.
As t’i sodumi shkolla,
ato n’qum’sht t’nanës thith’ shkase bujare,
me shllimet e stërholla
Qi nxisin me përbuz’ vetit shqiptare.

E rae deshmuer për komb: veç prap mbi shpate
trimnija e jote e madhe
vezullon ndër aradhe
t’djelmvet qi rrane n’luft mbas thirrjes s’ate;
njashtu, Ndoc, si mbas majesh
n’farfuri t’vet prendon prej mbramjet dielli
arin mbi gjeth lisnajesh
tu’ e resh’ der’ von’ të pavenitun n’qielli.
O Flije e bardhë, amshue ndër kang’ lahute,
zbutim nga Zoti i Epër
n’kob qi na lodhi tepër
lyp se ç’mos kush ndëgjohesh n’ahte lute,
msa t’fisit motra e nana,
o i votrave dalzot’s nder gulma t’tmerit,
derdhin lot ke murana
qi t’mblon, tue sjellun m’nji dafina nderit.
vetëm Arbnor’t per Ty mos t’qajnë e Arbnoret:
t’vajtoj me lot për faqe,
dh’Europa, zoj’ harraqe,
qi s’din sa t’forta i ka n’Shqipni llogoret:
pse, Ndoc, kjo flija e jote
desht, me gojdhana t’ona, t’ruej dh’at keze
qytenije hirplote
q’i xhixhllon n’ball Europ’s plot dritë e rreze.

Comoedia (1929) – Në Rumani si luajti Aleksandër Moisiu përballë karrigeve bosh

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 20 Nëntor 2019

 

Gazeta kulturore franceze, “Comoedia”, ka botuar, të shtunën e 2 nëntorit 1929, në faqen n°2, një shkrim në lidhje me reagimin e Aleksandër Moisiut gjatë shfaqjes së tij në Rumani, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Në Rumani

Si luajti Aleksandër Moisiu përballë karrigeve bosh

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Brasov, 1 nëntor.

 

Flitet shumë, në mjediset teatrore, në lidhje me aventurën e fundit që i ndodhi aktorit të njohur gjerman, Aleksandër Moisiut, gjatë kalimit të tij në Timisoara, këto ditët e fundit.

 

Moisiu do të luante “Hamletin” në një shfaqje të jashtëzakonshme. Spektakli ishte planifikuar të fillonte në orën 9 të mbrëmjes. Pasi zbuloi se treni i vetëm i mbrëmjes, me të cilin mund të largohej nga qyteti, nisej në orën 11, aktori i kërkoi administratës së teatrit që të fillonte shfaqjen një orë më parë. E kundërshtuan duke i thënë se ishte e pamundur, që vendimet e marra ishin formale dhe që, për më tepër, çmimet ishin trefishuar, kështu grupi drejtues nuk mund t’i lejonte vetes të merrte liri (vendime) të tilla ndaj publikut.

 

Moisiu nuk i pranoi këto shpjegime. Pak para orës 8 të mbrëmjes, ai shkoi në teatër, u vesh dhe, me forcë, ngriti perdet pikërisht në orën 8, edhe pse salla ishte plotësisht e zbrazët. Dhe kur publiku arriti, në orën e caktuar, ai pati befasinë e pakëndshme të konstatojë që një pjesë e shfaqjes ishte luajtur tashmë.

 

Ky veprim i aktorit provokoi një indinjatë të fortë mes spektatorëve dhe shumë protesta u dëgjuan në sallë. I paemocionuar nga kjo situatë, Moisiu vazhdoi të luante sikur asgjë të mos kishte ndodhur. Sapo shfaqja mbaroi, ai dërgoi dikë për t’i gjetur një taksi, e cila e çoi në stacionin e trenit nga ku mori trenin në kohën që kishte planifikuar.

 

Midis tri kërkesave, orarit hekurudhor, lojës shekspiriane dhe publikut të Timisoaras, Moisiu nuk hezitoi të sakrifikojë publikun dhe u largua me një gjakftohtësi të madhe, pasi i dha vetes kënaqësinë të luante “Hamletin” për veten e tij para karrigeve bosh.

France-Soir (1947) – Ja kush i pajtoi publikisht Viktor-Emanuelin III dhe Zogun I

Ahmet Zogu

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 21 Nëntor 2019

 

“France-soir” ka botuar, të dielën e 20 korrikut 1947, në faqen n°3, një shkrim në lidhje me pajtimin publik të Viktor-Emanuelit III dhe Zogut I, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar : 

 

Viktor-Emanueli dhe Zogu i Shqipërisë janë pajtuar

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Kajro, 19 korrik (A.F.P.). – Gjatë një pritje madhështore në Pallatin Mbretëror të Montazah, në Aleksandri, ish-mbreti Viktor-Emanuel i Italisë dhe ish-mbreti Zog i Shqipërisë u pajtuan publikisht.

 

Pajtimi, i cili ishte përgatitur nga mbreti Faruk, u bë para një turme të vërtetë mbretërish dhe princave të mbledhur me këtë rast.

 

(Kontaktet e para midis dy familjeve mbretërore u mundësuan falë fëmijëve (djalit) të mbretit Zog dhe nipërve dhe mbesave të Viktor-Emanuelit, të cilët ishin mësuar të luanin së bashku. Në vijim, të dy sovranët e rënë nga froni u takuan me njëri-tjetrin, thuhet, gjatë peshkimit me grep.)

“U mbylli edhe skandalet dashurore”- Sadije Agolli tregon puçin te Lidhja e Shkrimtarëve: Ja kush e sulmoi Dritëroin më 1991

Dera e Agollajve ishte gjithmonë e hapur e kjo e bënte familjen e shkrimtarit më të afërt me nevojtarët, por edhe më të hapur ndaj rreziqeve. Sadije Agolli rrëfen në librin e Dritëroit “Teshtimat e lirisë” (1997), sesi letrari i priste të gjithë për t’u dhënë një ndihmë a përgjigje.

 

Sjellja e shkrimtarit bënte që ai të kishte një numër të madh përkrahësish, por nga ana tjetër vlonte ambicia e kolegëve, që nxitej edhe më nga sinqeriteti e guximi i Dritëroit, tipare që rrallëkush i shfaqte, sidomos gjatë ndërrimit të sistemeve. Ndodhi kështu, siç bashkëshortja e shkrimtarit tregon, në 31 mars të ’91-shit, ndërsa diskutohej për deputetët e ardhshëm. Agolli ishte ngritur gjatë mbledhjes, e kishte kundërshtuar disa propozime. “Si mund të zgjidhen deputetë ata, të cilët mezi ecin apo do t’i dërgojmë me karroca në kutitë e votimit?”, pati thënë shkrimtari.

Fjala e tij nuk do të gjente mbështetje. Përkrahësit do të qenë të paktë, edhe kur Dritëroi aprovoi heqjen e simboleve të Enver Hoxhës apo kur mori përsipër përgjegjësinë për heqjen e citatit okelio të diktatorit dhe zëvendësimin e tij me të Naim Frashërit. Merita, të cilat, siç Sadija tregon, gazeta “Drita” do t’i merrte për vete përmes një artikulli, ku emri i Dritërosë nuk gjendej.

“Dritëroin e sulmuan ekstremistët e djathtë, të cilët kërkonin t’ia mbyllnin gojën në publicistikë dhe në krijimtari”, tregon Sadija në shkrimin e saj. Inatin e kolegëve duket se e kishte shtuar edhe qëndrimi i hapur i Agollit në mbrojtje të Kadaresë pas arratisjes së tij në tetor të ’90-ës. Pa pyetur askënd, Dritëroi do të deklaronte se “Kadaresë nuk do t’i ndaloheshin veprat, pasi është shkrimtar i madh dhe krenaria e vendit tonë”. Shkrimtari justifikoi gjithashtu arratisjen e kolegut duke thënë se “ai u largua ngaqë u ngadalësuan proceset demokratike”.

Të gjitha këto bënë që në dhjetor të ’91-shit, ndërsa Agolli, si kryetar i Lidhjes, ishte duke përgatitur një referat për organizimin e saj të ardhshëm, kolegët, të cilët ai i kishte mbështetur e nxjerrë nga situata sa e sa herë, të mblidheshin fshehtazi e ta sulmonin paturpësisht, çka bëri që shkrimtari të jepte dorëheqjen, siç Sadija rrëfen, pa dashur të marrë as sendet që i përkisnin. Ai zgjodhi që në vijim të mos fliste për atë mbledhje…


Në shtëpi, gjatë këtyre viteve, na kanë ardhur njerëz të sh-tresave të ndryshme: studentë që shqetësoheshin se mos vallë u fusnin shokëve të tyre grevistë sheqer të helmuar, punëtorë me peticione të firmosura për t’ia dërguar Dritëroi Ramiz Alisë dhe të nesërmen i tërhiqnin nga frika e persekutimit, ish-të bur-gosur që donin të botonin krijime në gazetën “Drita”, njerëz që donin të siguronin viza për të dalë jashtë shtetit, të rinj e të reja që sillnin dorëshkrime për t’i lexuar, për t’i bërë recensione ose për t’i dhënë fletë talenti për të ndjekur studimet në Fakultetin Histori Filologji ose në Akademinë e Arteve, në degën e regjisë.

Dhe Dritëroi të gjithë i priste dhe u jepte përgjigje. Ai shkonte në mbledhje të KQ të PPSH, që bëheshin të përditshme ose dy herë në ditë; shkonte në Lidhje ku organizonte dhe ai mbledhje për liberalizimin e sektorëve të ndryshëm në mes debateve e polemikave.

Në mes të morisë së ngjarjeve të përditshme, do të përmend vetëm dy ngjarje, ashtu siç i kemi përjetuar ne në shtëpi dhe në punë.

Përpara se të zhvillohej një mbledhje në KQ të PPSH, Dritëroi zakonisht hidhte në letër 2-3 shënime, parashikonte sa vetë do ta përkrahnin dhe sa do të kishte kundër. Kështu bëri edhe atë ditë kur do të diskutonin kandidatët për deputetë në Kuvendin Popullor të zgjedhjeve të 31 marsit të vitit 1991.

Dritëroi ishte ngritur në mbledhje dhe gjatë diskutimit në KQ të PPSH për emrat e kandidatëve, kishte thënë: “Si mund të zgjidhen deputetë ata, të cilët mezi ecin apo do t’i dërgojmë me karroca në kutitë e votimit?”. Diskutimi kishte ngjallur reak-sion dhe përveç dy – tre vetëve, asnjë nuk e kishte përkrahur, përkundrazi, e kishin sulmuar.

Dhe kthehej i lodhur, i dëshpëruar pas këtyre mbledhjeve dhe më thoshte: “Si nuk e kuptojnë që ka mbaruar koha e tyre e të mbyllen në shtëpi, që t’i lenë të rinjtë të punojnë?”

Ndërsa kur studentët u ngritën për të hequr emrin e Enver Hoxhës nga Universiteti i tyre dhe Ramiz Alia kishte nxjerrë ligjin e ruajtjes së monumenteve të Luftës dhe në mes tyre dhe Enver Hoxhës, Dritëroi ishte ngritur në mbledhje të Këshillit Presidencial që sapo ishte formuar dhe e kishte propozuar që të hiqeshin të gjitha simbolet që lidheshin me emrin e tij. Dy-tri ditë më vonë, ky problem i simboleve u ngrit edhe në KQ të PPSH. Edhe këtu, Dritëroi kërkoi që simbolet të hiqeshin. Por atë e përkrahu vetëm Ismail Ahmeti, Petrit Gaçe dhe skulptori Muntaz Dhrami.

Ngjarjet e tjera kanë të bëjnë me Lidhjen e Shkrimtarëve dhe Artistëve, e cila vlonte si koshere nga debatet, polemikat në biseda të lira apo takimet. Një ditë paradreke erdhi në shtëpi Bardhyl Londo, kryeredaktor i gazetës “Drita”.

Ishte i tronditur dhe i dridhej zëri dhe gishtërinjtë e dorës. “Dritëro, – i tha, – ne hoqëm citatin okelio të Enver Hoxhës dhe kemi vënë të Naim Frashërit. Mos na thonë gjë ata të aparatit të KQ të PPSH?”. Dritëroi iu përgjigj: “Hë, mo, nuk do ta vënë re, por dhe po ta shohin, thuaju se i kemi thënë Dritëroit”.

Më vonë, kur ra monumenti i Enver Hoxhës dhe lëvizja mori zhvillim më të madh, në një kryeartikull pa emër të gazetës “Drita” lexuam se kjo gazetë kishte ndihmuar shumë në proceset demokratike, se kishte qenë nga të parat që kishte botuar artikuj kundër totalitarizmit dhe kishte hequr citatin e Enver Hoxhës. Nuk përmendej kurrkund se shumë nga këto artikuj kishin poshtë emrin e Dritëroit dhe as ngjarjen që u tregova më lart. Dritëroin e sulmuan ekstremistët e djathtë, të cilët kërkonin t’ia mbyllnin gojën në publicistikë dhe në krijimtari.

Ndërsa ngjarja e dytë në Lidhje ka të bëjë direkt me mua. Unë isha gazetare në revistën “Skena dhe ekrani” dhe fusha ime e gazetarisë ishin artistët, prandaj kafen e pija në klubin e Lidhjes. Aty takoja më së shumti ose lija takim me person-azhet e portreteve që shkruaja. Në një nga këto ditë më takon Neshat Tozaj dhe më thotë: “Thuaji Dritëroit që të organizojë një mbledhje ku të diskutohet për riorganizimin e Lidhjes në një formë të re, që të jetë e pavarur nga organizmat shtetërore”. “Përse nuk diskuton vetë me Dritëroin”, – i thashë. “Po ai ka punë e mbledhje, unë vetë jam i zënë me ata të të drejtave të autorit”. “Mirë, – i thashë unë, – do t’i them Dritëroit të të marrë në telefon në shtëpi që të bisedoni vetë për këto probleme”. Dhe kur fola me tim shoq, ai bisedoi me Neshatin dhe lanë ditën e organizimit të një mbledhjeje të gjerë për të diskutuar se si do të organizohej Lidhja e Artistëve. Caktuan si ditë mbledhjeje të shtunën, që të lajmëroheshin shkrimtarë dhe artistë edhe nga rrethet, të ftoheshin edhe ish-të burgosur dhe të persekutuar. Dritëroi para pak kohësh kishte qenë i ftuar në Çekosllovaki dhe kishte parë sesi ishte organizuar atje shoqata e tyre.

Ndërkohë që ai po përgatitej dhe po shkruante referatin “Për organizimin e Lidhjes, sipas sektorëve dhe sipas rrymave letrare”, “miqtë” e tij i organizuan “puçin demokratik”..

I.Kadareja kishte ikur para një viti, në muajin tetor të vitit 1990. Dritëroi nuk e besonte se ai po arratisej, pasi Ismaili disa herë ngjitej lart dhe bisedonim për probleme të ndryshme e të mprehta politike. Bile, edhe kur u organizua mitingu i madh në sheshin “Skënderbej”, pas ikjes së atyre që kishin hyrë në forma të ndryshme në ambasada, ata nuk morën pjesë në miting, megjithëse binin telefonat që i kërkonin dhe përgjigjesha unë se “Dritëroi nuk është në shtëpi” dhe kur më pyesnin për Ismailin si komshi që ishim, i thosha se as atë nuk e kam parë.

Dritëroi, pa pyetur as në aparatin e KQ të Partisë, i kishte dalë në mbrojtje Ismailit, duke deklaruar para gazetarëve të huaj, të cilët vrapuan në Lidhje pas lajmit të bujshëm të arratisjes së tij, se Kadaresë nuk do t’i ndaloheshin veprat e tij, pasi është shkrimtar i madh dhe krenaria e vendit tonë, se ai u largua nga që u ngadalësuan proceset demokratike. Pra, këtë deklaratë Dritëroi e dha që në tetor të vitit 1990. Ai kishte diskutuar në qershor të vitit 1991 në Kongresin e 10 të PPSH, kur u krijua PS dhe shumë shkrimtarë e artistë kishin hedhur teserat e partisë dhe nuk pranonin të ishin as anëtarë të PS-së, meqenëse kjo parti kishte hijen e rëndë të PPSH-së. Ndërsa Dritëroi mbeti anëtar i PS dhe u zgjodh në kryesinë e kësaj partie.

Pas gjithë këtyre qëndrimeve, Dritëroi po përgatitej për mbledhjen e ditës së shtunë dhe po bënte një projekt të diskutu-eshëm se si do të ishte Lidhja e ardhshme, e ndarë në shoqata për shkrimtarët, për piktorët, për muzikantët, për artistët e teatrit dhe të ekranit. Kryetarët e këtyre shoqatave do të përbënin asamblenë e artistëve. Fondet e subvencionuara nga shteti do të diskutoheshin nga kjo asamble për t’ua shpërndarë shoqat-ave sipas aktiviteteve që do të organizonte secila.

Ndërsa ai po shkruante diskutimin lart në zyrë, kolegët kishin organizuar, pa lajmëruar atë, (megjithëse ai vazhdonte të ishte kryetar i Lidhjes), një mbledhje tjetër me lajmërimin për krijuesit e Tiranës, jo të rretheve, një ditë më parë.

Ishte ditë e lagësht dhe e ftohtë dimri, dhjetor i vitit 1991. Dola nga zyra dhe u drejtova për në Lidhjen e Shkrimtarëve. Te kangjellat e saj takova Lazër Stanin. “Çfarë po ndodh në Lidhje, Lazër?”. (Në atë kohë ai ishte gazetar në “Drita”. E kishte marrë Dritëroi që në vitin 1989, pasi nuk e kishte pranuar L.Bashkurti në gazetën “Zëri i Rinisë” për shkak të “biografisë” së keqe të gruas së tij, poeteshës Luljeta Lleshanaku). “Mos e ke parë Dritëroin?”.

– Po organizohet një mbledhje në sallën e madhe, – më tha Lazri. – Dritëroin sikur nuk e pashë.

Unë hyra në Lidhje, e cila ziente nga njerëzit e mbledhur. Hapa derën e sallës së madhe. Në fytyrë m’u përplas ajri i rëndë me tym cigareje, me zhurmërimë zërash. Dy-tre fytyra të inatosura kthyen vështrimin nga unë.

Në presidiumin e mbledhjes nuk pashë Dritëroin dhe unë u ngjita në zyrën e tij. Ai ishte duke shkruar. Ngriti kokën e rëndë me flokë të shpërndara të bardha dhe më tha: “Ja, sa të mbaroj diskutimin e do të ulem në kafe. Më prit atje”.

– Atje në sallë pashë njerëz të mbledhur. Nuk do të jesh ti në mbledhje?
– Sot është e premte. Mbledhjen e kemi lënë për nesër, – m’u përgjigj. Ndofta kanë ndonjë mbledhje tjetër.
– Jo, mor Dritëro, – thashë unë. – Lazri sikur më tha se do të bëhet mbledhja për riorganizimin e Lidhjes.
– Kristina, – i thirri sekretares së tij. Por ajo nuk ishte në zyrën e saj paradhomë.
Atëherë, i mblodhi fletët e shkruara, i futi në çantë dhe u ul poshtë shkallëve.

– Ti shko në shtëpi, – më tha mua.

Por unë, duke parandjerë “puçin”, pasi sinjalet ishin dhënë në sulmet në gazetën “Kosova”, u ula në kafen e Lidhjes. Herë pas here dëgjoja grimca bisedash nga diskutantët që dilnin, të cilët i aprovonin ose jo ato që thoshin në sallë.

Mbledhja zgjati dhe kur doli Dritëroi, ikëm së bashku në shtëpi. Nuk folëm gjatë gjithë rrugës, megjithëse unë vloja, ndërsa ai ishte i dëshpëruar, i lodhur, i zhgënjyer, i inatosur…

Më vonë mora vesh nga shokët e mi turpin, që kishte ndodhur në atë sallë. Dritëroin e kishin sulmuar disa shkrim-tarë që i mbante Lidhja me profesion të lirë, me një librushkë poezish, disa gazetarë që ai vetë i kishte sjellë nga rrethet dhe kishin zënë dhe papafingot e Lidhjes për të fjetur, gatuar e për të bërë dashuri (është fjala për Rudolf Markun, shënim i VOAL). Dritëroi u kishte mbyllur dhe skandalet dashu-rore, me arsyetimin tolerant “janë artistë, janë të ndjeshëm dhe gabojnë”. Ai u kishte mbyllur skandalet e vogla financiare, se të mëdhatë nuk lejonte njeri në sistemin socialist, për të mos i gjobitur. Ky Dritëro i fuste në listat e delegacioneve për jashtë shtetit dhe nuk mendonte të përfitonte vetë. U kishte dhënë orare të reduktuara, ose u jepte leje të zgjatura krijuese, i ndih-monte të sistemoheshin në punë, ose të përfitonin studio pune e të tjera lehtësira. Këta që e sulmuan atë ditë të lagësht e të ftohtë dimri, kishin shkruar letra në KQ të PPSH kundër tij, kishin shkruar denoncime për kolegët e tyre të burgosur, ndërsa tani paturpësisht ngrinin zërin kundër Lidhjes dhe kundër kryetarit të saj komunist, i cili ishte shumë më i talentuar dhe më liberal se dhjetëra prej tyre të marrë së bashku, i cili për 18 vjet (si kry-etar) nuk kishte marrë një herë leje krijuese, por shfrytëzonte lejen e zakonshme për të shkruar në gjini të gjata, pasi poezi shkruante në çdo kohë.

Atë mbledhje ne nuk donim ta kujtonim, por vetëm herë pas here Dritëroi jepte ndonjë detaj ose unë i dëgjoja nga goja e miqve të mi. Dritëroi dha dorëheqjen, ia dorëzoi Miço Kallamatës çelësat e zyrës, pa marrë një copë letër, pa marrë një peshqesh që i kishin sjellë delegacionet e huaja, pa marrë as faksin që ia kishin falur dhe dërguar në emrin e tij. Ky ishte krimineli komunist Dritëro, që e shanin ekstremistët në gazeta ose në avujt e kafes e të alkoolit në Lidhjen e Shkrimtarëve.

Ne nuk kishim dëshirë të shkonim në Lidhjen e Shkrim-tarëve. Dritëroi nuk u afrua më, megjithëse, po të donte, mund të bënte “puç” demokratik, pasi kishte shumë simpatizantë, të cilët na vinin në shtëpi për t’i ndihmuar për probleme të ndryshme. Gjatë këtyre viteve, unë nuk e kam dëgjuar ndonjëherë që t’i shajë kolegët. Vetëm sot që po shkruaj, Dritëroi po rikujtonte me gjakftohtësi ngjarjen e ndodhur në sallën e Lidhjes, krijimin e kryepleqësisë me Miço Kallamatën në krye, për të përgatitur Kuvendin e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve. Dritëroi në këtë kuvend shkoi si shkrimtar, pasi ai kishte dhënë dorëheqjen atë ditë të lagësht dimri të 1991, pasi më 13 tetor kishte mbushur 60 vjeç. Dha dorëheqje pa pyetur asnjë instancë shtetërore. Por diskutimin e tij për të ardhmen e Lidhjes nuk e mbajti.

(6 shtator 1997, nga përmbledhja publicistike “Teshtimat e Lirisë” e Dritëro Agollit)

U dënua me pushkatim nga shoku i shkollës Enver Hoxha, letra e 35-vjeçarit për të bijën 6 vjeçe: Lidja ime e vogël, i kam para sysh lotët e tu…

Dashnor Kaloçi

Para pushkatimit/ Hilmi Hysi i shkruan letër bijës së tij, ku i lë amanetet e fundit: “Tani që të shkruaj, të shoh sikur të kam përpara; shoh lotët e tu. Lidja! Derdhi lotët, qaje lumturinë e humbur, qaji përkëdheljet e fëmijërisë, por mos u humb në lot. Harroji këto dhe fillo detyrën tënde Lili (Lidja) ime e dashur, fillo shkollën dhe vazhdoje, mos e lër veten të shuhesh në hidhërim. Në rastet më të vështira, mendo se edhe yt atë ka vuajtur shumë dhe mos u dëshpëro. Kujdes Lili, kujdes në çdo hap të jetës tënde. Këto ishin porositë dhe lutjet e mia të fundit”.

Historia e dhimbshme e 35-vjeçarit të diplomuar në Montpellier, në Francë që u dënua me pushkatim nga shoku i tij i shkollës, diktatori Enver Hoxha

Nga Luljeta Progni
Letër vajzës 6-vjeçare, ishte i fundit mendim për Hilmi Hysin, para se ta pushkatonin. Ishte dita e fundit, orët e fundit. Hilmi Hysi kërkoi nga drejtuesit e burgut që të lejohej të takonte doktor Zymën, që ishte caktuar të mjekonte të burgosurit. E kishte njohur kohë më parë dhe kishin qenë miq. Qëllimi i vetëm i këtij takimi, nuk ishte mjekimi i plagëve, por letra që kishte shkruar për Lidian. Pas një bisede me dhimbje me mikun e tij doktor Zyma, Hilmiu i la letrën dhe nisi rrugën e kthimit në qelinë ku po priste nga momenti në moment, ta merrnin për ta çuar drejt pushkatimit. Doktor Zyma e çoi porosinë në vend, letrën drejtuar Lidjas, ia dorëzoi bashkëshortes së Hilmiut, Myneveres. Është dhimbje çdo shkronjë e rreshtuar në atë copë letër para pushkatimit, dhimbje që do t’i mbetej përjetë në kujtesë bijës së vogël, Lidjas, motrës së saj dhe nënës Mynevere.

Letra Lidja

Letra!
Lidja ime e dashur!

Je ti vajza më e madhe, je ti ajo që do të të takojë të kesh barrën më të rëndë e kujtimet më të shumta. Unë lë në ty shpresën dhe amanetin e fundit. Janë ditët e fundit këto, tani që të shkruaj. Janë mendimet e fundit këto, që më shtynë të shkruaj.

E mendoj dhe ky mendim është tortura ime e vetme, që ju do vuani, që ju do të mundoheni për kafshatën e bukës thatë, që ju do të zvarriteni rrugë më rrugë… që ju nuk do të njihni ç’është lumturia, sepse do t’ju mungojnë të gjitha.

Po, vajza ime e vogël, mos u dëshpëroni për këtë, mos t’ju vijë keq që do të vuani. Jam i bindur se një ditë do të shpëtoni nga të gjitha të këqijat, nga të gjitha vuajtjet.

Dije, Lidja ime e vogël, se ti je shpresa dhe nga sjellja jote do të varet lumturia e nënës dhe motrës sate. Kam bindjen, sigurinë mund të them, se sjellja jote ka për të bërë atë që unë dëshiroj e lutem: të ruhet emri im dhe i juaji. Kjo është lutja që babai me litar në grykë, kërkon nga Lidja e tij e vogël; mos ia moho këtë të drejtë po të mundesh!

Dhe tani që të shkruaj të shoh sikur të kam përpara; shoh lotët e tu. Lili! Derdhi lotët, qaje lumturinë e humbur, qaji përkëdheljet e fëmijërisë, por mos u humb në lot. Harroji këto dhe fillo detyrën tënde Lili ime e dashur, fillo shkollën dhe vazhdoje, mos e lër veten të shuhesh në hidhërim. Në rastet më të vështira, mendo se edhe yt atë ka vuajtur shumë dhe mos u dëshpëro. Kujdes Lili, kujdes në çdo hap të jetës tënde.

Këto ishin porositë dhe lutjet e mia të fundit.
Me mall të puth yt atë Hilmiu!
Tiranë, Janar 1948

Hilmi Hysi u arrestua në vjeshtën e vitit 1947, i akuzuar për bashkëpunim me grupin e tretë të deputetëve, ku ishte pjesë edhe Riza Dani. Ishte bir i një familjeje me tradita patriotike, nga Vërzhezha e Skraparit. Mësimet e para Hilmiu i kreu në shkollën e Vërzhezhës dhe më pas, shkollën plotore në Fier. Kreu me rezultate të shkëlqyera, medalje të artë, Liceun e Korçës, atje ku krahas gjuhës frënge, mësoi dhe anglisht dhe më pas, filozofi. Në vitin 1932, në kuadrin e 20-vjetorit të formimit të Shtetit të Parë Shqiptar, fitoi Konkursin Kombëtar në Letërsi, me novelën “Shqiptarja përpara rrezikut”. Për rezultate të larta në mësime, fitoi bursë nga qeveria e Zogut për Drejtësi në Francë, ku përfundoi studimet e larta shkëlqyeshëm, si në Bachelor dhe Master (diplomat e tij ndodhen në katin II të Muzeut Kombëtar, Pavijoni i të Përndjekurve Politikë). Studimet në Francë, i nisi më 1 qershor 1935. Në të njëjtën kohë, në atë qytet, ishte edhe Abaz Ermenji, të cilin e kishte pasur nxënës në gjimnazin e Shkodrës. Në të njëjtin qytet në Montpellier, ishte student edhe një tjetër shqiptar që quhej Enver Hoxha. Hilmiu shkëlqeu në universitetin e Montpellier dhe shokët e tij studentë shqiptarë i këshillonte shpesh që të përqëndroheshin tek mësimet. Një prej tyre kishte qenë edhe studenti Enver Hoxha, i cili nuk i ndiqte studimet dhe për këtë, Hilmiu i kishte këshilluar shpesh se ishte atje për të studiuar.

Kjo këshillë dhe gjithçka pa në jetën e dyshimtë të studentit shqiptar nga Gjirokastra, do t’i kthehej në telashin e madh të jetës së tij, do ta çonte drejt pushkatimit.

Sipas Protokollit Nr. 21, dt. 6 prill 1939, Hilmi Hysi përfundon studimet për Drejtësi i jepet: “Diplomë de Baçbelier en Droit, Hilmi Hysi Skrapar-Albania”. Firmosur nga Ministër de Edukation Francë.

Hilmi Hysi

Pas përfundimit të studimeve u kthye në atdhe ku filloi punë si atashe pranë Ministrisë së Punëve të Jashtme. Me pushtimin nga Italia, Hilmiu mbeti pa punë ndërsa në vitin 1943 nisi punë si gjyqtar pajtues. Nga martesa me Myneveren, vajzën e Maliq Vlushës, gjithashtu familje patriotësh, lindën dy vajzat, Lidja (Lili) Lauraminerva (Beçi).

Në maj të vitit 1945, Hilmi Hysi u emërua kryetar i Gjykatës Gjirokastër, post në të cilin qëndroi për dy vjet. U arrestua më 4 janar 1947, me dekretin Nr. 261 dt. 4 janar 1947, Presidiumi i Kuvendit Popullor të Republikës së Shqipërisë, pëlqen vendimin e Prokurorit të Republikës, për pushimin nga detyra dhe arrestimin e Hilmi Hysit, “me shërbim në Gjinokastër”.

Gjyqi filloi më 31 dhjetor 1947, një ditë para Vitit të Ri dhe si seancë e parë, mbaroi më 3 janar 1948.

Hilmi Hysi 1

Mbas një viti në hetuesi, Hilmi Hysi u dënua si pjesëmarrës në të ashtuquajturin “Grupi i dytë i deputetëve”. Në këtë grup prej 19 personash, vetëm 6 ishin deputetë, Kostandin Boshnjaku, Riza Dani, Faik Shehu, Islam Radovicka, Uran Filipi dhe Surja Selfo. Me shumicën e të akuzuarve, Hilmiu nuk njihej as me fytyrë e jo më të bënin komplot.

E dënuan me vdekje, pa marrë parasysh pafajësinë, punën, përkushtimin dhe moshën e tij, akoma nuk i kishte mbushur 35 vjetët. Nuk morën parasysh kontributin e madh që kishte dhënë vetë dhe gjithë familja e tij. Vëllai i Hilmiut, Abdullai, kishte qenë në kamp përqendrimi në Kretë dhe u angazhua më pas me lëvizjen komuniste.

Gjyqi ndaj Himli Hysit e 19 të tjerëve nisi më 31 dhjetor 1947, dhe përfundoi më 3 janar 1948. U dënuan me pushkatim Hilmi Hysi, Riza Dani, Faik Shehu, Islam Radovicka, Uran Filipi, Surja Selfo, Hasan Reçi. Me burgim të përjetshëm u dënuan: Kostandin Boshnjaku, Isuf Hysenbegasi, Demir Kallamata, Hivzi Kokolari, Mestan Ujaniku, Nexhi Bakalli, Ibrahim Hasën, Arif Gjyli, Bexhet Shehu. Ndërsa Adem Beli u dënua me 20 vjet burg, Halit Gjolena me 20 vjet burg, Kamber Backa me 15 vjet burg.

Hilmi Hysi 23

Materialet dhe letra janë marrë nga libri “Dosja e Diktaturës”, me autor Pjetër Pepa./Kujto.al/

2020 – VITI I AT GJERGJ FISHTËS – Pllakati nga Fritz RADOVANI (2019)

Vllazen e Motra Shqiptarë!

 

Me daten 22 Nandor asht Dita e Alfabetit Shqip, që u punue në Shoqninë “Bashkimi” të Shkodres në vitin 1908, nga Poeti Kombtar At Gjergj Fishta, dhe u aprovue në Kongresin e Manastirit. Ai Alfabet na mësoi me shkrue fjalët Nanë, Babë dhe Shqipni…

Veprat tjera të Atdhetarit At Gjergj Fishta i sherbyen gjithmonë Bashkimit Shqiptarve nen tingujt e Hymnit Flamurit Kombtar, Flamurit të Gjergj Kastriotit – Skenderbeut!

Në këte 80 vjetor që At Fishta mbylli sytë pergjithmonë mendoj se, Shqiptarët duhet të kujtojnë Veprat e Tij të Perjetëshme tue i kushtue:

“VITIN  2020  VITI  I  AT  GJERGJ  FISHTES”

Melbourne, 20 Nandor 2019.                              Me respekt, Fritz RADOVANI

VETVRASJA E NJË KOMBI – NGA FAMILJA MIRAKAJ VDIQËN NË KAMPE INTERNIMI

FAMILJA  MIRAKAJ NË KAMPIN E INTERRNIMIT LUSHNJE

 

VDIQËN NË KAMPE INTERRNIMI

CUBË DEDË MIRAKAJ, vdekë në Tepelenë 1949.

SIMON  F. BASHA, vdekë fëmijë 8 vjeçar në Saver 1958.

CUBË D. MIRAKAJ, vdekë në Gradisht 1989.

KUNE SH. MIRAKAJ, vdekë në Gjazë 1974.

 

“Do të kujtohet qi disa vjet mâ parë, kur ishe n’Egjipt, të pata njoftue qi kishe përgatitë nji tregim bajagi të dokumentuem mbi ngjarjet e Shqipnisë që prej 7 Prillit 1939 e këndej, për t’ua vue përballë trillimeve e gënjeshtrave të kundërshtarëve tanë që janë përpjekë e vazhdojnë të përpiqen me na bâ të vdekun moralisht e kombtarisht.

Nuk kam pretesën të kem bâ nji punë të përsosun, por edhe me ndejë gjithmonë në heshtje, pa lânë diçka të “zezë në të bardhën”, duket sikurse na nuk kemi kenë në gjendje me përligjë veprën t’onë para historisë e, për rrjedhim, me pranue çka kanë thânë e shkrue kundërshtarët, tue na cilsue “tradhtarë”.

Me pranue me heshtjen t’onë nji cilsim të tillë qi nuk i përgjegjet së vërtetës, mue m’âsht dukë se bajmë krim kundra vetvetes, kundra historisë e kundra fmijëve e njerzve tanë, qi do të mbeteshin me kryeultë për breza të tanë para shoqnisë.

Kjo ka kenë arsyeja qi më ká shty me i a hy ksajë pune.

Me i lanë historishkruesit të së nesërmes nji dokument që t’a kenë të gjithë Shqiptarët për studim.”

                                                                    Kolë Mirakaj

Episode të jetës së Luigj Gurakuqit- LETËRKËMBIM MUSTAFA MERLIKA KRUJA – ATË PAULIN MARGJOKAJ

 

Ramleh, (Aleksandrí), 2 qershuer 1952

 

I dashuni mik,

Po më duket se më harrove. Un shpesh t’i kam vonue përgjegjet, por ti e ke pasun zakon me vu përgjegjun letrave të mija në flakët. Ksi shtegu po më bâhet sikur ka shkue nji shekull qyshë se të kam shkrue e përgjegja e jote s’po vjen. Pse kështu? I lutem Perëndís qi së paku mos të jeshë i lig. Vetëm nji shkak më vjen ndër mend për këtë heshtje të gjatë: humbja e letrës së njânit nesh. Me sa mbaj mênd letr’e mbrapme e imja ka qênë ajo qi ka pasun do shkoqitje  suplementare mbi disa episoda të jetës së Gurakuqit. Në qoftë pra se ka humbun letra e jote, si përgjegje ksaj të fundit, të lutem me më shkrue me pak fjalë argumentat qi ke pasë rrahun në tê. Edhe m’a dërgo të porositun. Nemose sa t’i lidhim edhe nji herë pêjt e këputun të letërshkëmbimit t’onë.

Me shëndet jam mirë, sikur lus edhe për tý e të përshndes me zemër.

MKruja

 

 

 

 

Graz, me 9 qershuer 1952

 

I dashuni mik,

Sot e mora letren e shkurtë tanden. Mjerisht paska hupë letra e eme e mbrame qi të pata nisë me 5 príll. Jam shndosh, njashtu si deri tash, pse perndryshej as vetë nuk dijshem se shka me mendue tjeter, veçse a mos po jé i lig, njashtu si Ti paske mendue per mue.

Desht Zoti e letren e  mbrame po e gjêj të shkrueme në brutta-copia në nji teftér të keq e prandej po vêhem edhe nji herë me e kopjue, e shpresoj se nuk ka me kenë teper ndryshej prej letres s’eme të nisun me 5 príll e të hupun kush e din se ku neper valët e Mesdheut apo në ranen e shkretís afrikane.

Prá po i lidhim pêjt e këputun të letershkëmbimit t’onë. Kshtu të pata shkrue në letren e hupun:

“Shum interesant puna e shkopit të Gurakuqit kundra Konicës. S’e kuptoj veç se si Konica mujti me i hjedhë Gurakuqit fjalët: Ç’janë ato intriga italjane?” Luigji e tjerë nacjonalista  bashkëpunojnë me Wiedin kundra Esatit, i cili âsht i ndihmuem e  i prujtun prej Italjanvet, e si mund t’i hidhet Luigjit kjo fjalë?

Mbasi po i kemi fjalët te Konica, po due me të pvetë prap per tê. Më ké pasë shkrue në nji leter të perparshme se si në 1913, në rasen e nji vizite s’ate te Esati, ky të paska pasë dhânë me kndue nji shpallje të hartueme prej Faik Konicës, mikut të madh të Pater Gjergj Fishtës! Shka âsht kenë e shka ka permbajtë kjo shpallje, të cilen ti po n’at leter e thirrshe “nji akt tradhtije”?

Prap në të njajten leter më ké pasë folë per shum patriotë sikurse “Midhat Frasheri, Faik Konica, Mehdi Frashëri, Abdyl Ypi e Dervish Hima, qi i sjellin shpinen Ismajl Kemalit e bâhen me Esat Toptanin”. Si âsht e mundun kjo punë, kursè Esat Pasha ishte qýsh  at herë i njohun si tradhtar i çashtjes shqiptare?

Mbasi po më bjen me permendë ktu Ismajl Kemalin, due me të pvetë a ka dijtë ky shqyp apor jo? D.m.th. a ka dijtë me folë shqyp?

Prap per Gurakuqin edhe nji pyetje. Në letren e parambrame më pate shkrue per punë të shuplakës qi Luigji i çveshë Xhemil Be Vlorës. Kshtû m’a pate tfillue punen: “Xhemili lëshoi nji fjalë të randë kundrejt Shkodranit, i tha ushak, tyrqisht, qi don me thânë shërbtuer, laquet. Shkrepte në lidhnít qi kishte Luigji me Smajlin. Gurakuqi u çue si rrufeja e i mbet me nji paravesh turîjvet”. Kjo fjalë e randë e fyese kundra Gurakuqit a nuk vritte nemose indirekt edhe Smajl Kemalin? Kjo fjala laquet ktû a âsht prej fjalës franceze laquais a por âsht ndoj fjalë tjeter? “Shkrepte në lidhnít qi kishte Luigji me Ismajlin”. Kjo lidhnija patriotike e Luigjit seri si me u cilësue me nji shamje kso dore? Apor ndoshta vetë nuk e kam kuptue plotsisht thânjen t’ ande: “Shkrepte në lidhnít qi kishte Luigji me Ismajlin”. Shka kupton ti me fjalën lidhní?

Të pata bâ perpara nji pyetje, së cilës ti s’i pate dhânë fort randsí e prandej edhe i pate kenë pergjegjë krejt shkurt e si pergjysë. Pyetja e ême ishte e shprehun në ket mndyrë: “A e kanë fajin e madh Shqyptarët në farosjen e elitës shqiptare apor Serbët e Titos, qi paten krejt sundimin në dorë deri në verë 1948”?

Vetë e mendoj punen kshtu. Serbët me zi që kanë pritë ket rasë të volitshme me farosë të gjith Shqyptarët qi janë kenë anmiq të politikës së tyne që prej 1912 e tektej. Me fjalë tjera, ata kanë mbytë çdo patriot shqiptar, pse nji patriot shqiptar nuk ka si mos me kenë antiserb. Mbas mendimit t’em prá, Enver Hoxha me klyshat e vet të kuq, s’ka bâ tjeter veçse me çue në vend urdhnat e Belgradit qi prá, simbas mendimit t’em, e ka plotsisht fajin e shfarosjes s’ elitës shqiptare. Prá, po t’ ishte i vertetë ky mendimi i êm, përgjegjsín e shfarosjes do t’a kishin Serbët e jo aq Shqiptarët. Mue më duket si t’ ishin kenë serbët qi me caktue listen e atyne qi do të mbyten. Se mandej dora shqiptare vetë i vringllote plumbat kundra shqyptarve, nuk e ndrron aspak pergjegjsín e Serbvet. Ket mendim e kam pasë formue ka dit. Me gjithkta, qysh se kam marrë letren-traktat tanden mbi Kongres të Lushnjes, kam fillue disi me e ndrrue ket mendim. Mbas gjaset, edhe po t’mos ishin kenë urdhnat e Belgradit, do t’ishin kenë Shqiptarët vetë qi me u derdhë trûtë vllazenve të vet shqyptarë. Si thue ti? Heren tjeter m’i pate kenë pergjegjë ksaj pyetje me kto fjalë: “Po ti si s’priton, bre burrë, me i shtimë vetes kujdes se kush i ka mâ tepër në shpirt e kush do t’a lajë mâ shtrêjt n’atë jetë apo në ketê jetë gjakun e të pafajshëmvet shqyptarë e gjithë të zezat e bâme në Shqipní, a Slavët qi kanë dhânë drejtimet, apo shqiptarët  qi i kanë zbatue në detaje? Me ket pergjegje nuk pata kenë kondend, pse mbas ksaj pergjegje pata dijtë e kuptue, njaq sa pata dijtë e kuptue perpara saj.

Sa per punë të dokumentit qi bjen Giannini mbi Kongresin e Lushnjes në made të kufijvet, ké me mujtë me pvetë ndojherë Zogun, qi sugurisht do t’a mbajë nder mend ket punë kaq të randsishme.

Më ké pasë shkrue nji herë permbi Shtete të Bashkueme e mbi Wilsonin, gjoja se ktij do t’i dihet në kje se Shqypnija nuk humbi në rasen e Konferencës së Paqit në Paris. A janë kenë Shqyptarët e Amerikës qi e kanë influencue Wilsonin apor kah i erdh kjo simpatí e madhe Wilsonit per Shqypnín t’onë? Në numrin e mbram të FLAMURI thotë Athanas Gegaj: “Mons. Bumçi e Át Fishta i u drejtuen Benediktit XV qi të nderhynte me auktoritetin e tij moral pranë Shtetevet në favor të Shqipnís. Ktu ndërhyni Amerika. Me 10 Fruer Wilson terhoqi vrejtjen se uniteti shqiptar ishte ndamë në kundershtim me propozimin e tij… etj, si do t’a kesh lexue edhe ti vetë. Ku do t’a ketë gjetë Athanazi ket faktin se Bumçi e Fishta i u sollen Benediktit XV? Per çashtjen e Korçës e të Gjinokastrës ka pasë shkue Bumçi te Papa, kjo âsht e sugurtë, pse Bumçi vetë e ka pasë parashtrue ket fakt në Hyll të Dritës.

A ka pasë marrë pjesë edhe Fan Noli në Kongres të Lushnjes?

A ka fmij tjerë Zogu, apor të vetmin Skënderin, qi i pat lé në Shqypní para 13 vjetve?

Kto pra janë kenë pvetjet qi të pata bâ në letren e mbrame qi paska hupë. Ndoshta ka kênë edhe ndonji pyetje tjeter, të cilen vetë nuk e kam të shkrueme në brutta copia, por mue nuk më bjen nder mend asnji.

Sot po të pyes edhe per Hasan Dostin. Shka âsht kenë ky perpara? A ka kenë Minister në kohen e Italjanvet apor jo? Mue më duket se njiherë më pate shkrue ti kshtu. Si âsht qi tash ai po na del patriot aq i madh e po i ka punët në pupa qi me i a pasë nji mbret lakmí? Perpara botës ai paraqet Shqypnín, pse i vetmi Komitet Shqyptarësh i njoftun para botës âsht Komiteti Shqiperija e Lirë e ai âsht kryetari i tij. Prej kah âsht ky Hasan Dosti? A âsht edhe ky Toskë apo prej kah âsht? Kta Toskët më duket se në çdo situacjon po dijn me u ambjentue menjiherë.

A e pate blé a jo at historín per të cilen të pata shkrue në nji nder letra të përparshme?

Po e mbylli ket leter e shpresoj se ka me të rá në dorë.

Shum shndet e të mira t’uron

Miku i yt

  1.                                        P. MargjokajO.F.M.

 

 

 

Ramleh, 18 Qershuer 1952

 

I dashuni mik,

Po gzohem. Sa për letrën qi paska hupun, na pastë marrë të keqen e faleminderës Zotit qi s’paska qênë gjâ mâ e ligë.

S’paska mujtun Faik Konica me paditun nji patrijot si Luigj Gurakuqin me ato fjalë qi të kam shkrue? Paj duhet me e pasë njohun e me e njohun Konicën. Cili shqiptar s’ka qênë për tê tradhtuer, intrigant, vagabond, kusar, ignorant et. et.? Ai Luigjit s’i ka lânë vênd as në vorr, se jo mâ kur ishte gjallë. Frasa e lëshueme prej tij Gurakuqit, veç, ka qênë, si e mbaj mênd un, kështu: “Ç’janë ato, intriga italjane a?”

Dokumenti i shkruem prej Faikut qi më pat dhânë mue Esati me këndue, ka qênë shpallja e qeverisë (kam nisun me përdorë këtë formë orthografije tash, jo mâ qeverís… kur s’harroj!) esadiste në Durrës kundra asaj s’Ismail Kemalit në Vlonë. Fjalët “nji akt tradhtije” i a kam pasë thânë vetë Esatit në gojë kur më pyeti se si po më dukej.

Si âsht e mundun qi X-i, Y-i e tjerë, qi të kam shkrue vetë, të kenë bashkpunue me Esat Pashën? E mundun ka qênë e âsht qyshse âsht nji fakt. Spjegimin e këtij fakti mund t’a gjêjsh, ofshé!, në krejt historinë e kombit t’onë deri në ditt qi po jetojmë. Si âsht e mundun qi nji Mojsi të tradhtojë Skënderbegun e Shqipninë e fenë për Tyrqit? E Hamza, i nipi? E Lekë Dukagjini qi i vûni pritë me e vramë? Shêmbuj tjerë të hershëm e të vonë kërko e gjêj vetë.

Ismail Kemali e ka folë shqipen për bukurí.

Ti e ke marrë vesht fare mirë ça të pata shkrue për incidentin Luigj-Xhemil, posë atje ku t’a paskam ngatrrue lâmshin vetë me nji gabim orthografik : nuk dij si Buenën më paska shkue dora me shkrue laquet, për laquais! Lidhní, un e kam përdorë për relacjon. Pa dyshim fjala e Xhemilit kundra Gurakuqit ka vramë edhe Ismailin, por ai s’kishte aso edukate me e mendue këtê si ti.

Në çashtjen e përgjegjsisë sërbo-shqiptare komuniste për plojën mbi patrijotët t’anë, un prap kisha me t’u përgjegjun me nji pyetje, tue u mahitun: a i a ka fajin pyllit spata apo bishti? Por mbasi për tý paska rândsí ajo punë, qe se edhe un po t’a kallzoj mendimin t’em. Âsht nji pikë tepër e vështirë me e damë pa dokumenta aqë imtë si don ti. A i kanë shënue emnat për t’u prishun Sërbt a Shqiptarët vetë. Njerzit për t’u prishun i ka njohun aqë mirë Enveri me shokë sa edhe Dushani me të vett, ndoshta ata mâ t’ultët mâ mirë të parët se të dytët. Interesë me i mbytun kanë pasë të dý palët, njâna edhe si komuniste edhe si sërbe, tjetra si komuniste e si klikë qi ka damë me qëndrue në fuqí me çdo kusht. Daje ti tash se cila anë del mâ fajtore. Për mue janë Shqiptarët. Ti, kur bâhet nji vëlla i yt shoq me nji anmikun t’ând për me të mbytun, vllau pse don me qênë vetë i parë në familje e me e shfrytue për vete pasuninë e përbashkët e anmiku pse, tue shtimë grindje e gjak në familje âsht mâ i sigurtë se do t’a gzojë pjesën tjetër të pasunisë (Kosovën) qi ka grabitun e madje shpreson se mund t’a grabisë n’atë mënyrë edhe pjesën qi ka mbetun, kê kishe me bâmë në këtë rasë mâ fajtuer, anmikun a t’ând vlla?

Për kundrështimin qi kam me Gianninin, mbasi ka nji rândsí historike, tash kam me u interesue në Romë e në Paris pale a ka për të qênë e mundun me xjerrë gjâ për fushë. Persona qi më kshillon ti âsht vetë e interesueme e un për historí e të vërtetën përgjithsisht s’vullnohem dosisdo.

Besoj se në muej të gushtit qi vjen kam me qênë vetë në të dý kryeqytetet qi përmênda. Fjala âsht se Mbreti, e me tê edhe un, do të nisemi për Amerikë e do t’a lâmë Egjiptin në gusht. Unë vetë s’do të rrijë pa u ndalë ase shkue edhe n’Italí për shumë arsye të mija. Ti, në t’u dashtë me folë mbi kët’udhtim kur të më shkruejsh, fol vetëm për mue, se këtuhja ka censurë.

Wilsoni  ka qênë nji shtetar mjaft idealist për aqë sa kam dije un për tê. Pa dyshim mbi problemat e Shqipnisë ka qênë informue si prej së vetsh, ashtu edhe prej Shqiptarve të çdo kategorije nëpër të vett. S’âsht, pra, çudë, qi nji kryetar Shteti i cili e ka qitun cekën me i dalë zot së drejtës t’a ketë përkrahun Shqipninë qi s’lypte tjetër, veç së drejtës së vet. Gegaj ndoshta e ka gjetun atë fakt qi shënueka të botuem në ndonji ndër libra qi janë botue mbi luftën e parë botore e paqën qi erdh mbas saj. Sa për Bumçin, Fishtën e Papën të kam shkrue edhe un mâ parë aqë sa dij.

Fan Noli s’ka pasun si me marrë pjesë në kongresin e Lushnjes, mbasi ka qênë n’Amerikë. Kështu nemose e dij un.

Mbreti s’ka djalë tjeter as vajzë posë Lekës.

Hasan Dostin e kam zgjedhun un vetë për ministër të drejtësisë në qeverinë t’eme. Ka bashkëpunue disa muej me mue e ka dhânë dorhjekjen bashkë me ministrin e partisë fashiste, Jup Kazazin, të birin e Muharrem Agë Kazazit prej Shkodret, s’mbaj mênd sa muej para se me u tërhjekun un vetë. Shkaku i dorhjekes së tyne pat qênë ky: qe reshtue nji grup komunistash 6 vetësh me bomba e revole në Fier e gjyqi i posaçëm i pat dënue të gjashtë me dekë, në bazë të ligjvet qi vetë Hasani kishte nënshkrue si minisitër i drejtsisë. Ishte e para rasë dënimi kapital kundra komunistave. Un vëndosa me lypun faljen e jetës për tre, gjysën e të dënuemvet. Dy dorhjeksat deshën qi t’u falshin të gjithë. Un me shumicën e ministravet, posë treve, ndër të cilët Hasani e Jupi, ramë deri në nji me u prishun, sa me dhânë të parën provë qi për komunistat ka edhe dekë. Por ata dy as me kaqë s’u vullnuen, e dhanë dorhjeken. Kështu ka qênë puna e Hasanit. Tash mos më pyet edhe për këtê se si u bâka. Bâhet, lum miku, në politikë gjithça mund të bâhet! Hasani pat hŷmë, madje ishte qyshë kur e mora un për ministër, në Ballin Kombtar. E kjo cilsí dhe zotsij’e tij opurtuniste e çuen në krye të komitetit t’onë të famshëm.

Hasan Dosti âsht nga nji familje e vjetër kardhiqjote, jo beg, por agë, nj’ashtu si Kazazët e tjerë në Shkodër a shtëpitë e para të katundevet edhe në Gegní, si me thânë Ndrejajt  a Kaloshët e Dibrës. Mashkujt e Kardhiqit (qarku i Gjirokastrës) i ka pasë premë Ali Pasha në 7 vjeç e përpjetë, me gjithë të parin e Hasanit. Ky do të ketë lemë prej ndonji mashkulli qi ka pasun fatin mos me u gjindun atëherë në Kardhiq. Për mâ shumë se kaq ke kohë mjaft me marrë vesht mbi bijografinë e Hasanit.

Librin qi më shkrove ti e kemi porositun me anën e nji librarije të këtushme tash dy muej në Paris, se këtuhja me Austrinë, as me Gjermaninë s’paska lidhje për punë librash. Por kurrgjâ deri tash. Âsht çashtje paresh e valutash. Un i thashë Mbretit e n’emën të tij vota vetë në librarí e porosita dý copë, nji për tê e nji për vete. Kështu pra qëndron puna.

Kur t’i gjêjsh letrat e mija pa qortime me pêndë, dije se janë të pashikueme, nj’ashtu si kanë dalë, se pritoj me i këndue shkrimet e mija për miq. Kështu tash jam tue t’a nisun edhe këtê.

E me kaqë e njimijë shëndete e të mira

Mustafa

Më 18 nëntor 1307 Vilhelm Teli, heroi kombëtar i Zvicrës, u dënua të qëllonte me shigjetë mollën mbi kokën e të birit

VOAL – Vilhelm Teli (Wilhelm Tell) ishte një hero legjendar Zviceran i cili duhe të ketë jetuar midis fundit të shekullit trembëdhjetë e në shekullin e katërmbëdhjetë dhe ekzistenca e vërtetë historike e të cilit është ende çështje e papërcaktuar.

Vilhelm Teli është heroi kombëtar i Zvicrës. Miti ose realiteti i një qyteti të vogël në zemër të Evropës, Tel dhe legjenda e tij mesjetare janë të njohura në të gjithë botën.

Sipas legjendës, Vilhelm Teli lindi dhe jetoi në Bürglen në Kantonin e Uri, afër masivit Gotthard. Teli, babai i një familjeje, një gjahtar i aftë i harkut, shkoi në kryeqytetin rajonal Altdorf më 18 nëntor 1307. Ndërsa kaloi në sheshin publik, ai injoroi kapelën perandorake që Albrecht Gessler, administratori lokal i Habsburgëve, i kishte bashkangjitur shtëpisë së ankandit, disa muaj më parë. Kapela, simbol i autoritetit perandorak, duhej të respektohej absolutisht nga kushdo që kalonte. Ata që nuk u përkulën rrezikuan konfiskimin e pasurisë apo edhe vdekjen. Meqenëse Tel nuk e kishte nderuar kapelen e tij, e gjeti veten në telashe. Të nesërmen ai u përmend në shesh; para të gjithëve ai duhej të justifikonte veprimin e tij.

Në këmbim të jetës së tij, përmbaruesi Gessler i imponoi atij provën e mollës, e cila, e vendosur mbi kokën e djalit të tij të vogël Gualtier, duhej të përshkohej nga shigjeta e harkut të tij. Prova kaloi me sukses, por në rast se diçka do të kishte shkuar keq, Vilhelmi kishte fshehur një shigjetë të dytë nën xhaketë, gati për tiranin. Kjo i kushtoi Vilhelm Telit lirinë e tij: ai u arrestua dhe u dërgua me varkë në burgun Küssnacht. Papritur shpërtheu një stuhi në Liqenin e Lucernës dhe rojet e burgut e liruan Telin, një lundrues e shkathët, që mund t’i shpëtonte ata nga stuhia. Duke mbërritur në afërsi të bregut, në gjysmën e rrugës midis Altdorf dhe Brunnen, Tel u hodh nga anija në breg me një kërcim dhe, me një goditje të fuqishme, e dërgoi anijen përsëri në detin e hapur. Në ditën e tretë, afër Küssnacht, i fshehur pas një peme në anët e “Via Cava” që të çon nga Gotthard në Zyrih, Teli u hakmuar duke vrarë Gesslerin.

Sipas traditës, më 1 gusht 1308 u bë çlirimi i Zvicrës origjinale. Populli, pasi mësoi për veprat e Telit, u ngrit dhe rrethoi kështjellat dhe ndoqi sundimtarët nga tokat e tyre përgjithmonë. Për më tepër, shigjetari do të kishte marrë pjesë në betejën e Morgarten përkrah Konfederatave (Uri, Schwyz dhe Unterwalden), e cila përfundoi me fitoren kundër Habsburgëve më 1315. Vilhelm Teli jetoi me respekt dhe admirim të njerëzve deri në verë të vitit 1354, kur, për shkak të një stuhie, heroi zviceran sakrifikoi jetën e tij për të ndihmuar një fëmijë të rrëmbyer nga përroi i Schächen në përmbytje.

Referenca e parë për heroin legjendar shfaqet në një dorëshkrim të vitit 1470, Librin e Bardhë të Sarnenit, të përpiluar nga kalorësi i famshëm provincial Hans Schriber, i cili kishte mbledhur kronika dhe të dhëna historike në Konfederatën Zvicerane. Një burim tjetër për legjendën është Kënga e Themelimit të Konfederatës, e kompozuar nga një poet anonim dhe botuar për herë të parë në 1545, e cila rrëfen lindjen e Konfederatës Zvicerane dhe citon fatin e Vilhelm Telit, i cili, sipas këtij burim, ishte mbytur në Liqenin e Lucernës nga Gessler i lig. Por vepra më e plotë që paraqet historinë e Tell është Chronicon helveticum i vitit 1550, nga historiani Aegidius Tschudi. Historiani saktëson se Tel do të ishte mbytur në vitin 1354, jo sepse ai vrau sundimtarin, por për të shpëtuar një fëmijë që ra në ujërat e ftohta të lumit Schächen. Episodi është përshkruar gjithashtu në një afresk të vitit 1582 të ruajtur në kapelën Bürglen, fshati ku ai lindi.

Personalitete të rëndësishme artistike kanë kontribuar në bërjen e famshme të figurës së Vilhelm Telit. Midis tyre, i pari i të gjithëve, shkrimtari dhe poeti gjerman Friedrich Schiller i përshkroi veprat heroike në dramën homonime (Wilhelm Tell, 1804). Nga drama e Schiller-it, më 1829 Gioachino Rossini kompozoi Vilhelm Tel. Kjo operë ishte shumë e rëndësishme për Zvicrën dhe Zviceranët; prova e kësaj është fakti që klaksonët e autopstaleve të vjetra binin sipas melodisë me të cilën fillonte opera.

Një ri-interpretim i vetëm i mitit të Vilhelm Telit (Wilhelm Tell für die Schule) është shkruar më 1971 nga Max Frisch, një ese e shkurtër e ndërtuar mbi një përzierje interesante të filologjisë dhe ironisë, në të cilën rikrijohet historia e heroit kombëtar zviceran, por duke vënë në qendër të veprës sundimtarët Habsburgë dhe paaftësinë e tyre për të kuptuar botën e njerëzve malësorë, kokëfortë dhe të heshtur mes të cilëve ai ndodhet./Elida Buçpapaj

Le Journal (1914) – Faik Konica në Secolo për pritjen e Princ Vidit, buxhetin shtetëror dhe qëndrimin ndaj Austro-Hungarisë

Faik Konica

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 13 Nëntor 2019

 

“Le Journal” ka botuar, të dielën e 25 janarit 1914, në faqen n°4, një shkrim në lidhje me intervistën e Faik Konicës me gazetarin e “Secolo-s”, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Problemi shqiptar

Çfarë presin shqiptarët nga Princ Vidi

 

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Vjenë, 24 janar. (Nëpërmjet telefonit) – Një koleg i Secolo-s pati një intervistë me një shqiptar që jeton në Trieste, Presidentin Faik Bej Konica, i cili i tha atij se këto ditë të gjithë delegatët shqiptarë aktualisht jashtë vendit do të takoheshin në Trieste për të udhëtuar së bashku në Shqipëri për të nderuar Princ Vidin gjatë ardhjes së tij.

 

Presidenti deklaroi gjithashtu se princi do të ishte i detyruar të rrethohej me një suitë të shkëlqyeshme dhe truproja të shumta për të dhënë përshtypje të mira popullit të tij.

 

Qyteti i Durrësit do të konsiderohet si kryeqytet vetëm përkohësisht. Sa i përket situatës financiare të Shqipërisë, Presidenti deklaroi se buxheti do të jetë 18 milion franga. Shteti i ri do të ketë një qëndrim miqësor ndaj Austro-Hungarisë.

Faik Konica për Neue Freie Presse (1913): “Prioriteti i Shqipërisë së re do të jetë edukimi i grave shqiptare. Dukën e Montpensierit nuk e marrim princ.”

Faik Konica

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 12 Nëntor 2019

 

“Le Journal” ka botuar, të premten e 4 prillit 1913, në faqen n°4, një shkrim në lidhje me intervistën e Faik Konicës për “Neue Freie Presse”, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Shqiptarët nuk duan për udhëheqës Dukën e Montpensier-it

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Vjenë, 3 Prill. (Nëpëmjet një shkrese të korrespondentit tonë të veçantë.)

 

Faik Bej Konica, president i kongresit shqiptar në Trieste, ekspozon, në një intervistë të botuar nga “Neue Freie Presse”, planet për organizimin e brendshëm të Shqipërisë së re, dhe thotë se një punë shumë e rëndësishme do të jetë edukimi i grave shqiptare.

 

Ne nuk do ta marrim Dukën e Montpensier-it si princ, tha Faik Bej Konica. Ne nuk kemi nevojë për një njeri mondan. Ne kemi nevojë për një njeri të hekurt, dhe do të dimë se ku ta gjejmë.