VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Mediat amerikane: SHBA “nxori një spiun nga Rusia” në vitin 2017

By | September 10, 2019

Komentet

Zëri i Amerikës – KiE dërgon në Komisionin e Venecias “paketën antishpifje”

Komiteti i Monitorimit të Asmblesë parlamentare të Këshillit të Europës, i është drejtuar Komisionit të Venecias për të kërkuar prej tij një opinion lidhur me të ashtuquajturën “paketë antishpifje” të propozuar nga qeveria shqiptare e të kritikuar gjerësisht, jo vetëm nga komuniteti i gazetarëve shqiptarë por dhe organizata ndërkombëtare të gazetarëve si dhe nga institucione ndërkombëtare. Shqipëria është ndër vendet anëtare që ende ndodhet nën vëzhgim dhe misioni i fundit në tetor të vitit të kaluar, i dy relatorëve për Shqipërinë, e pati çështjen e ndryshimeve në dy ligjet “Për mediat audiovizive” dhe “Për komunikimet elektronike”, një nga temat kryesore të takimeve që pati në Tiranë.

Vendimi për të kërkuar opinionin e Komisionit të Venecias erdhi në një moment kur parlamenti ka nisur shqyrtimin e dekreteve të Presidentit Ilir Meta, i cili i ktheu pas ndryshimet e miratuara në fund të muajit dhjetor, ndërsa shumica nga ana e saj po këmbëngul t’i kalojë ato sërish pa i prekur.

“Dekretet e Presidentit të Republikës mbrojnë një status quo, ku shpifja ndaj personit ka triumfuar gjërësisht dhe ku dezinformimi publik është kthyer në normë jetese për shumë aktorë online, ndërsa bashkëpunimi ynë me OSBE dhe Këshillin e Europës ka synuar dhe do të synojë mbrojtjen e fjalës së lirë e të integritetit njerëzor nga shpifja si edhe të vetë publikut nga dezinformimi”, shkruajti sot në Facebook, kreu i grupit parlamentar socialist Taulant Balla, duke deklaruar se “ne do t’i rrëzojmë dekretet e Presidentit”.

Zoti Balla shkruan më tej se”do të vijojmë bashkëpunimin me çdo organizatë brenda e jashtë vendit, për çdo përmirësim të mundshëm të legjislacionit “anti-shpifje” në të ardhmen. Ne jemi në kontakt dhe i falenderojmë kolegët e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Europës, që ia kaluan Komisionit të Venecias tekstin, dhe mezi presim ta permirësojmë më tej ligjin me sugjerimet e vyera të Komisionit të Venecias”.

Mbetet i paqartë nxitimi i shumicës për të kaluar me urgjencë këtë paketë, në një kohë kur dhe nga institucionet ndërkombëtare është theksuar se kthimi pas i ndryshimeve ligjore nga presidenti Meta duhet të shfrytëzohet si një mundësi për të bërë përmirësime.

Përfaqësuesi i OSBE-së për shtypin, Harlem Desir, bëri të qartë javën e shkuar, përmes një deklarate, se “asnjë pjesë e legjislacionit të ri nuk duhet të pengojë lirinë e shprehjes dhe lirinë e shtypit”, duke theksuar se shpresonte se”rivotimi i ligjit do t’u hapë rrugën sqarimeve dhe përmirësimeve të mëtejshme të këtij ligji në mënyrë që të jetë në përputhje me standardet ndërkombëtare”. Zoti Desir u shpreh gjithashtu se ishte “i gatshëm të punoj me autoritetet shqiptare për përmirësimin e ligjit të shtypit, veçanërisht atyre pjeseve që lidhen me gjobat dhe parimin e proporcionalitetit siç parashikohet në ligjin ndërkombëtar”. Më herët kryeministri dhe përfaqësuesë të lartë të shumicës kishin këmbëngulur se varianti i votuar në parlament kishte part miratimin “100 përqind” të OSBE-së.

Të martën ndërkohë, dhe Komisioni europian ju përmbajt qëndrimit të vet kritik. “Ne e kemi bërë të qartë se Bashkimi Europian mbështet rekomandimet e Këshillit të Europës në rastin e ligjit të medias në Shqipëri. Shqetësimet dhe rekomandimet përkatëse janë sërish të vlefshme dhe ato duhen trajtuar sërish. Faktin që Presidenti i Shqipërisë ka kthyer ligjin në Parlament e shohim si një mundësi për t’i pranuar ato. Ne shpresojmë që kjo të realizohet”, deklaroi zëdhënësja Ana Pisonero, duke shtuar se “ne mbështesim rekomandimet e Këshillit të Europës jo vetëm për promovimin e vetëregullimit. Por ne e mbështesim rekomandimin për ta kufizuar rregullimin vetëm për shërbimet e mediave audiovizive online, trajtimin gjyqësor të pavarur të ankesave lidhur me mediat, forcimin për transparencën e pronësisë së mediave në vend. Pra, ne mbështesim të gjitha rekomandimet e Këshillit të Europës. Ato janë në përputhje me pritshmërinë tonë, që duhet ndjekur nga një vend aspirant”.

Presidenti Meta e ktheu pas ligjin “Për mediat audiovizive”, pasi sipas tij, bie në kundërshtim me dispozitat kushtetuese që mbrojnë të drejtën e lirisë së shprehjes, të lirisë së shtypit dhe të drejtës së informimit, bie në kundërshtim me jurisprudencën e Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Shqipërisë, vendimet e së cilës përbëjnë norma të detyrueshme për zbatim, si dhe nuk është në harmoni me standartet e Konventës Europiane të të Drejtave të Njeriut. Presidenti Meta tha se miratimi i këtyre dispozitave në thelb përmban elementë censurues të drejtëpërdrejtë që kufizojnë të drejtën e lirisë së shprehjes dhe të medias. Sipas tij, hyrja në fuqi e këtyre ndryshimeve do të krijojë një mjedis arbitrar dhe të pasigurtë ndaj operatorëve mediatikë elektronikë. Ndërsa lidhur me ndryshimet në ligjin “Për komunikimet elektronike” Presidenti Meta shprehu shqetësim për fuqinë e tepërt ndëshkimore që merr AKEP ndaj mediave.

Zëri i Amerikës – Grenell: Nuk përfshihem në debatet rreth formimit të qeverisë në Kosovë (video)

Ambasadori amerikan në Berlin, Richard Grenell, i dërguar i posaçëm i presidentit Donald Trump për bisedimet e paqes ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, tha të mërkurën në mbrëmje se nuk do të ndërhyjë në debatet e brendshme politike për formimin e qeverisë së Kosovës.

Ai i bëri këto komente në fillim të takimit me presidentin e Kosovës Hashim Thaçi, që është edhe takimi i tij parë në kuadër të vizitës që po zhvillon në Kosovë ku të enjten do të takojë edhe përfaqësues të tjerë politik, para se të shkojë në Beograd.

Ambasadori Grenell tha se “presidenti Trump është veçanërisht i përqendruar për zgjidhjen e këtij problemi, jo duke shikuar prapa, jo vetëm duke shikuar argumentet e vjetra. Ne duam të përparojmë në këtë rajon, në Kosovë, të kemi zhvillim ekonomik për njerëzit që e meritojnë këtë. Qytetarët e Kosovës e meritojnë të kenë punë dhe ardhmëri të ndritshme. Ajo që po përpiqem të bëj është që të shoh tërë këto çështje që kanë ndikim ekonomik”.

Ambasadori Grenell filli vizitën në rajon dy ditë pasi bashkë më këshilltarin e Sigurisë Kombëtare, Robert O’Brien, ndërmjetësoi një marrëveshje ndërmjet Kosovës dhe Serbisë për rihapjen e linjës ajrore Prishtinë – Beograd, në një përpjekje për përmirësimin e lidhjeve ekonomike midis dy vendeve.

Ai tha në Prishtinë se Shtetet e Bashkuara do të nxisin “të dyja qeveritë dhe udhëheqësit në Kosovë dhe Serbi që të fillojnë të ecin përpara me krijimin e vendeve të punës. Komuniteti i biznesit në Shtetet e Bashkuara dhe komuniteti i biznesit në Evropë duan të vijnë në këtë rajon. Por nuk mund ta bëjnë këtë nëse ka konflikt nga establishmenti politik. Ajo që po përpiqem të bëjë është të shohim përpara dhe të çojmë përpara një gamë projektesh dhe idesh për punë të paguara mirë”.

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, falënderoi zotin Grenell dhe presidentin Trump për marrëveshjen rreth linjës linjës ajrore Prishtinë – Beograd.

“Mendoj që është diçka e re, ajo që të tjerët nuk kanë arritur ta bëjnë është duke e bërë ambasadori Grenell dhe administrata e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Roli i SHBA-së në këtë proces është i jashtëzakonshëm dhe i pazëvendësueshëm. Kam besim të plotë se nën lidershipin e presidentit Trump do të arrijmë deri te marrëveshja finale në mes të shtetit të Kosovës dhe Serbisë, e kjo do t’i ndihmojë shumë zhvillimit ekonomik, progresit, paqes dhe stabilitetit”, tha ai.

Ambasadori Grenell theksoi se presidenti Trump “është i përqendruar në këtë çështje duke thënë se kur keni një ekonomi energjike, kur njerëzit marrin pjesë në ekonomi në rrugë të reja, me biznese të reja dhe punë më të mira, atëherë çështjet politike bien, sepse njerëzit përqendrohen në jetën e përditshme”.

Zoti Grenell u emërua më 4 tetor në detyrën e re, pak kohë pasi që sekretari amerikan i shtetit, Mike Pompeo kishte emëruar zotin Mathew Palmer si përfaqësues të posaçëm për Ballkanin.

Emërimi i tyre, ndonëse kishte nxitur pikëpyetje ndër shumë vëzhgues, u mirëprit në Kosovë ku roli i Shteteve të Bashkuara vlerësohet i pazëvendësueshëm në të gjitha proceset politike.

Vizita e tij në Kosovë ndodhë në një periudhë kur vendi ende nuk ka një qeveri të re pas zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të 6 tetorit.

Ambasadori Grenell tha se nuk do të përfshihet në debate politike.

Presidenti Thaçi, tha ndërkaq se ‘ambasadori Grenell është i ngarkuar special për normalizimin e marrëdhënieve Kosovë-Serbi nga presidenti Trump, nuk është për çështje të brendshme dhe lokale politike këtu sikur që nuk janë diplomatët këtu që të interferojnë apo të bëjnë presion qoftë edhe ambasadorë në Prishtinë në çështje të brendshme dhe lokale sepse është e drejtë e secilës parti të zgjedh partnerin prandaj ne do të diskutojmë për dialogun, do të diskutojmë për çështjet që janë jetike të konsolidimit të shtetit të Kosovës dhe të kultivimit të përjetshëm të relacioneve në mes të Prishtinës dhe Washingtonit. Kështu që është jashtë agjendave lokale dhe elektorale kjo vizitë por është agjendë e planifikimit të shtyrjes përpara të dialogut për çka kom besim. Përsëri e ritheksoj se me lidershipin e presidentit Trump do t’ia arrijmë”, tha presidenti Thaçi.

Mandatin për themelimin e qeverisë e mori në fillim të javës kryetari i lëvizjes Vetëvendosje, një parti politike që ishte kritike e rreptë e mënyrës se si janë zhvilluar bisedimet e ndërmjetësuara nga Bashkimi Evropian për normalizimin e marrëdhënieve Kosovë – Serbi.

Këto bisedime janë pezulluar që nga nëntori i vitit 2018 kur Prishtina u vuri tarifa prej 100 për qind mallrave serbe në shenjë kundërshtimi ndaj fushatës së Beogradit kundër shtetësisë së Kosovës.

Beogradi kushtëzon rifillimin e bisedimeve me heqjen e tarifave, ndërsa qeveria e deritashme e udhëhequr nga Ramush Haradinaj, i ka rezistuar trysnisë amerikane dhe evropiane për pezullimin apo heqjen e tyre.

Gjyqi ndaj Presidentit Trump mund të ndikojë në zgjedhjet e 2020-ës

Presidenti DonaldTrump ka hyrë tashmë në histori si presidenti i tretë i Shteteve të Bashkuara ndaj të cilit janë ngritur akuza për shkarkim nga Dhoma e Përfaqësuesve. Duke qenë se gjasat janë që gjyqi në Senat të nxjerrë atë jofajtor, ai shpreson të vendosë një tjetër rekord historik duke u bërë presidenti i parë i akuzuar për shkarkim që do të fitojë sërish zgjedhjet. Siç njofton korrespondenti i Zërit të Amerikës, JimMalone, drama e shkarkimit po zhvillohet ndërsa fushata për zgjedhjet presidenciale 2020 ka hyrë në një fazë kritike.

Ndërsa përballet me akuzat për shkarkimin e tij, Presidenti DonaldTrump parapëlqen t’i kujtojë bazës së mbështetësve të tij se çfarë do të përcaktohet në zgjedhjet e 2020-tës.

“Ne po jua kthejmë pushtetin juve, popullit amerikan. Me ndihmën tuaj, me përkushtimin dhe nxitjen tuaj, do të vazhdojmë të punojmë; do të vazhdojmë të luftojmë dhe do të vazhdojmë të fitojmë dhe të fitojmë!”, u tha mbështetësve Presidenti Trump.

Mbështetësit e Presidentit Trump nuk kanë nevojë për t’i bindur.

“Mendoj se ka punuar për të gjithë vendin. Ai po lufton për të gjithë ne çdo ditë. Nuk di si ja del të arrijë gjithçka, por po e bën. Shumë mirë për të dhe për ne”, thotë NancyFreye, mbështetëse e Presidentit Trump.

Por në Uashington, një proces më solemn kushtetues mund të ketë një impakt të madh mbi shpresat e Presidentit Trump për t’u zgjedhur.

“Do të bëni drejtësi të paanshme bazuar mbi Kushtetutën dhe ligjet. Zoti ju ndihmoftë”, u shpreh gjatë betimit të senatorëve Kryetari i Gjykatës së Lartë, JohnRoberts.

Senati është shndërruar tashmë në një trupë gjyqësore për Presidentin Trump. Ata do të dëgjojnë çështjen e paraqitur nga ligjvënësit demokratë, të cilët akuzojnë se Presidenti Trump i bëri presion Ukrainës për ta ndihmuar të rizgjidhet.

“Me këtë lloj sjelljeje, Presidenti Trump ka demonstruar se do të vazhdojë të jetë kërcënim për Kushtetutën, nëse do të lejohet të vazhdojë në detyrë”, tha Ligjvënësi demokrat AdamSchiff.

Gjyqi ka ngjallur protesta nëpër korridore.

Udhëheqësi i demokratëve në Senat, ChuckSchumer, thotë se vendimi do të ketë pasoja shumë të mëdha për Presidentin Trump dhe për vendin.

“Pesha e historisë, sytë e historisë, i ndjeni se janë mbi ju”, tha Senatori Schumer.

Pritet që Presidenti Trump të shfajësohet nga Senati dhe të vazhdojë në detyrë.

“Shumë presidentë. Disa të mirë, disa jo aq të mirë. Por juve keni një(president) të mirë tani. Megjithëse po përpiqen ta shkarkojnë. A mund t’u besoni dot syve?”, u tha mbështetësve Presidenti Trump.

Por, nga mënyra si do të zhvillohet gjyqi, mund të ndikohen shanset e presidentit për t’u rizgjedhur, thotë analisti JohnFortier.

“Niveli i tij i miratimit nuk ka rënë, por nuk janë shifra të larta. Ai ka mbështetje të fortë nga baza e tij republikane, por vështirësohet ta shtojë atë. Pra, ai është nën pritshmëritë për një president që dëshiron të rizgjidhet”, thotë JohnFortier, i Qendrës për Politikat Dypartiake.

Presidentin Trump do ta ndihmojë ndoshta ekonomia e fortë dhe reputacioni se zhvillon një fushatë elektorale të ashpër, thotë JimKessler.

“Nuk do ta nënvlerësoja. Ai ka qenë gjithnjë president jopopullor. Ai ishte një kandidat jopopullor, por që i kthen goditjet shumë mirë”, thotë JimKessler, i organizatës “ThirdWay”.

Akuzat ndaj presidentit do të jenë një faktor për shumë votues në muajin nëntor, thotë HansNoel.

“Do të ketë të bëjë me nëse Trump del i pafajshëm apo jo, apo nëse shkeljet që kanë lidhje me të do të jenë aq të këqija, sa që votuesit ta heqin me votë”, thotë HansNoel, i Universitetit Georgetown.

Fati i Presidentit Trump në Senat do të vendoset brenda javësh. Një gjykim përfundimtar nga zgjedhësit amerikanë do të jepet në nëntor.

Kosova çlirohet kur të ikin Komandantët e rrejshëm – Nga Sinan Kastrati

Ibrahim Rugovën e kujtojnë me mall Hashimi, Kadri Veseli e Albin Kurti e Ramushi

 

 

Për ish liderin bolshevik, Stalinin thuhej se natën i vrante kundërshtarët politikë e ditën i qante. Kjo është e vërtetë sikurse që është e vërtetë që Hashim Thaqi dhe Xhavit Haliti e kanë kërcnua Ibrahim Rugovën në pikë të ditës me diell.

Nga Hashimi, Kadri Veseli, Ramushi e Albini e mora vesh se më 21 janar ka vdekur Ibrahim Rugova

Eh, sot qenka dita kur ka vdekur Ibrahim Rugova, ish presidenti i Kosovës. Dhe nga kush e mora vesh se?

-Nga Hashimi, Kadri Veseli, Ramushi e Albini.

Albinit ia paskan pa për të madhe se nuk paska shkua te vorri por vetëm e paska kujtua me disa fjalë, shkruante një portal i afërt me LDK-në.

Kadri Veseli thot se Ibrahim Rugova paska qenë ”bashkëudhëtar në bërjen e shtetit të Kosovës”. Demek Kadriu me hapa të ”ukit” bashkë me ”SHIK-un” i paskan pri Rugovës.

Ramushi e paska kujtua ”e kajt” më së shumti sepse falë Rugovës, u bë kryministër por nuk pat shum fat sepse shkoi në Hagë.

 

E rrugtimi i Hashimit dhe i shokëve të Hashimit gjatë këtyre 22 apo 23 vjetëve, ishte i kobshëm për shqiptarët e Kosovës. Kjo shihet edhe në ”natën pa hanë”.

Hashimi dhe Xhaviti që nga viti 1997, morën hov sidomos kur u kall Shqipëria e masandej, më 1998, dualën ”ashiqare”, Xhaviti në Tiranë e Hasha gjithëkund e kërkund.

Por po dal aty ku po dua.

Në shkrimin tim të fundit që e përshkruajta rrugën se ku ishte Hashimi, në katundin tim dhe në katundet përreth Turjakës e kisha harrua të ia kujtoj Hashës e Xhavit Halitit ato që ata i kishin thënë dikur dhe tash, për ”luftën” dhe Ibrahim Rugovën.

Hashimi dikur ”e paralajmëronte Ibrahim Rugovën me dënim të rëndë, sot i kujton vlerat e tij”.

Paratë e ”bujarit” (3%-shit), para të ”sevapit” e ato të ”Vatanit” (Vendlindjes) ishin para të ”xhevapit”

Falë teknikës e ruhen edhe fjalët që i ka thëne Hashimi për Rugovën, në ish RTSH-në, për Kosovën që RTSH-ja ishte patericë e lahperëve të lpk-së nga Zvicrra që mbahej gjallë me paratë e ”bujarit”, para të ”sevapit”. Kështu i quante një ish sahanlëpirës ”i krahut të luftës” por që hante në grazhd të LDK-së dhe të ”vatanit” ose ”xhevapit”. Ky, sahanlëpirës kishte edhe titullin shkencor ”Dr” i shkencave filologjike.

Hashimi për Rugovën

“Në 14 vjetorin e vdekjes së Presidentit Rugova nderojmë kontributin e madh të tij në rrugëtimin e gjatë dhe të mundimshëm të popullit tonë drejt lirisë dhe pavarësisë. Politika paqësore dhe miqësia me SHBA-në e Perëndimin janë vlera të përhershme të trashëgimisë së Presidentit Rugova”

Hasha dekoron gruan e Ukës

Pas vdekjes së Rugovës, Hashimi ”dekoron” me medalje presidenciale edhe gruan e djalit të Rugovës.

”Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, ka dekoruar me Medaljen Presidenciale të Meritave, gruan e djalit të ish-presidentit të Kosovës, Ibrahim Rugova. Stilistja Blerina Kllokoqi-Rugova, mori këtë medalje për kontributin e dhënë në fushën e artit, thotë Thaçi. Ai shton se Kllokoqi-Rugova është shembull se Kosova ofron hapësirë për zhvillimin e talentit në këtë fushë. Me Medaljen Presidenciale të Meritave, sot e dekorova Blerina Kllokoqi-Rugovën për kontributin e dhënë në fushën e artit. Gërshetimi i së bukurës me kërkesat kulturore dhe sociale në veshjet që dizajnon kreatorja e modës Blerina Kllokoqi-Rugova reflektojnë më së miri në sukseset që ajo ka arritur brenda dhe jashtë vendit. Kreatorja Blerina Kllokoqi-Rugova është ndër shembujt më të mirë për hapësirën që ofron Kosova për zhvillimin e talentit në këtë fushë”, ka shkruar Thaçi në Facebook ”

Hashimi ”dekoron” për së vdekuri Rugovën

Thaçi nuk e ndal dorën. Ai dekoron ish-presidentin Rugova me medaljen presidenciale. Medaljen presidenti Thaçi ia ka dorëzuar bashkëshortes së ish-presidentit Fanë Rugova. Në ceremoninë e ndarjes së medaljes të pranishëm ishin edhe djemtë Mendim dhe Ukë Rugova dhe vajza e tij deputetja Teuta Rugova”.

 

Xhaviti, alias ”Zeka”

Ngjashëm, i bënte thirrje apo e ”urdhëronte” edhe Xhavit Haliti.

Xhavit Haliti: ”E luta Rugovën që të bëhet Komandant i UÇK’së

Jam përpjekë që t’ia mbushi mendjen (Ibrahim Rugovës) që të jetë komandant i përgjithshëm i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës” ka thënë Haliti.

 

Pra gati si Hashimi e ndoshta edhe më i tmershëm dhe i turpshëm ishte Xhavit Haliti i cili deklaron ” Ibrahim Rugovën e kam ftuar që të bëhet komandat i UÇK-së”

E çka ishte ishte Xhaviti që ta lus I. Rugovën që të bëhet ”komandant” i uçk-së? Nuk do të dëshiroja të bije në nivelin e Hashimit e të Xhavitit por desha edhe unë ti them Hashimit e Xhavitit:

Ju nuk keni pasur ushtri, nuk keni luftua e as nuk e keni çlirua Kosovën nuk keni respektua as përfillur ligjet e Kushtetutën e (Kaqanikut) Kosovës përndryshe sipas kushtetutës edhe të kësaj që e kemi, Presidenti është Komandant Suprem e jo Hashimi e Xhaviti atherë, të cilët as atherë as tash nuk e din sa ”ushtarë” kanë pasur, përveç ”komandantëve” dhe ”veteranëve”, me dhjetëra mijëra.

 

Ambasadori Walker foli

Kur Kosova do të çlirohet nga këta komandantë? Sigurisht se shpejt Kosova do të çlirohet.

Jo rastësisht Walker, dje ia tha në surrat Hashimit që të IK, të pushoj ” ku edhe ka kërkuar që Thaçi të shkoj në pushim, pasi tashmë ai është thinjur”. Ndërsa Hashimi me një buzëqeshje të rrejshme ”e falenderon” Walkerin. Walker është edhe kritik ndaj neve që jemi në politikë.

Ndaj ”neve”? O Hashim Walker është kritik dhe shumë i ashpër ndaj teje. Lexoje e kuptoje mirë!

Ndoshta atherë, Hasha e ”Zeka” do të kandidohen për ndonjë shpërblim ndërkombëtar, pse jo edhe për ”Nobel”.

Sinan Kastrati, Suedi

Malmö, 21 janar 2020

Lavdi mirëbërësit britanik Morton F.Eden! – Nga Petro Luarasi

Në kremtimet e 100-vjetorit të Kongresit Kombëtar të Lushnjës falenderoj zz. Mehmet e Genti Gëzhilli drejtues të ‘’Botime Argeta’’ që botuan librin dhe më lejojnë të publikoj parathënien kushtuar mirëbërësit britanik M.F.Eden ku përpiqem të qartësoj personalitetin, veprimtarinë në dobi të shqiptarëve dhe shpifjet e prapaskenat e kundërshtarëve tanë të përbashkët. Ata përpiqen vazhdimisht të mos njohim të vërtetën e vlerave tona historike, madje të cilësohemi ‘barbarë’’ dhe ‘’mosmirënjohës’’ ndaj kontributit madhor të miqve tanë të huaj.

Petro Luarasi. Parathenie e librit: Morton F.Eden ” Shqiperia…” Është nder e kënaqësi e veçantë të shlyesh një detyrim të hershëm për një personalitet, për më tepër një anglezi, që iu gjend përkrah Shqipërisë sonë hallemadhe në periudha të vështira, madje duke e vuajtur rëndë ndihmën e tij bujare. Ky libër, vijon atë të botuar në pragun e 100-vjetorit të shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, kur përfaqësuesit më të lartë të republikës kërkojnë me këmbëngulje studimin, publikimin e saktë të historisë kombëtare, vlerësimin si duhet të ngjarjeve kulmore të saj dhe nderimin e personaliteteve kontribues shqiptarë e të huaj.
Krahas Atit të Pavarësisë, Ismail Qemalit, i cili ngrehu sërish pas shekujsh robërie simbolin kombëtar, flamurin e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut, synohet të ndriçohen, siç e meritojnë, veprimtaritë e qindra atdhetarëve të shquar, nga tërë trevat etnike shqiptare e diaspora, të cilët me sakrifica e therrori të tejskajshme programuan, përgatitën dhe realizuan dëshirën shumëshekullore të popullit shqiptar për pavarësi.
Gjithashtu synohet të njihen dhe të vlerësohen edhe të gjithë ata që kontribuan për ideimin, themelimin, ndërtimin dhe forcimin e shtetit sovran shqiptar.
Në këtë përvjetor historik, kombi shqiptar ka rastin të tregohet fisnik me mirënjohjen dhe nderimin e tij kundrejt miqve të shquar të huaj, të cilët me përkushtimin e tyre e ndihmuan të rilindë duke mbrojtur e shpallur vlerat e tij, përkundër përfoljeve e lakmisë së armiqve shovinistë. Atyre ua ka më të madhin borxh, jo vetëm për t’i përmendur, por dhe për t’i vlerësuar siç e meritojnë.
Në vargun e miqve të shquar të huaj, përkatësisht atyre anglezë, prej Lord Bajronit deri tek shqiptarofilët e mirënjohur Hebrey Herbert e Mary Edith Durham, meriton nderimin e shqiptarëve edhe Morton F. Eden.
Morton Frederick Eden (16 qershor 1865 – 2 janar 1948) qe djalë i vetëm i familjes fisnike britanike të Charles Calvert Eden dhe Cecile Freiin von Sinner, të cilët patën edhe vajzat Evelyn e Violet. Mbas arsimimit të përgjithshëm, ai ndoqi traditën familjare duke iu përkushtuar karierës në fushën e shërbimit ushtarak dhe informativ.
Në vitin 1889 u caktua të shërbente në Australi ku për 25 vjet u dallua si eksplorues i trevave të virgjëra të kontinentit.
Udhëtimet plot aventura e vëzhgime të rëndësishme që ngërthehen në rajone të gjera në jug e lindje të Australisë, në Tasmani, Hong-Kong e SHBA, përgjatë periudhës 1890-1940, i ka përshkruar në ditarin e tij i cili gjendet në dorëshkrim në fondin e Bibliotekës Kombëtare të Australisë. Kjo lëndë e ka frymëzuar shkrimtarin Jim Barrett për të shkruar librin mbresëlënës “The first bushwalker: the story of Fred Eden” ( “Eksploruesi i parë: historia e Fred Eden”)
Ndërkohë, si ushtarak, Morton F. Eden mori pjesë në luftën e Boerëve.

Në mesin e vitit 1915, ai u caktua në vartësi të shtabit të përgjithshëm të forcave aleate me qendër në Selanik. Si anëtar i stafit të Misionit Britanik u ngarkua për të ndjekur ngjarjet në Shqipëri deri në nënshkrimin e armëpushimit mes palëve ndërluftuese. Në vitet 1916-1919 veproi në Korçë si agjent i shërbimit anglez Inteligence Servic dhe në periudhën 1919-1920 u gjend në stafin e Gjeneral Phillips-it, komandant i trupave angleze në përbërje të forcave aleate me qendër në Shkodër.
Për aktivitetin e gjerë dhe meritat e spikatura, në vitin 1919 u vlerësua Anëtar i Urdhërit të Perandorisë Britanike (M.B.E)
Në këtë kohë Morton F.Eden u shqua në ndërgjegjësimin e atdhetarëve shqiptarë për fatet e vendit në momentet delikate të mbarimit të luftës, për qartësimin e tyre mbi synimet e vërteta të diplomacisë evropiane dhe të fqinjëve shovinistë, për përgatitjen dhe mbarëvajtjen e Kongresit të Lushnjës, për ndihmesën gjatë luftës së Vlorës në dëbimin e trupave italiane nga Shqipëria, për forcimin e shtetit dhe ushtrisë shqiptare, etj.
Anglezi Morton F.Eden, eksploruesi trim, ushtaraku i rreptë, agjenti dinak dhe politikani mendjehollë, në kontakt me popullin dhe realitetin tragjik, shfaq dhembshurinë e humanizmin prej miku të përkushtuar me mish e me shpirt për shpalljen dhe mbrojtjen e të drejtave thelbësore të kombit shqiptar, duke rrezikuar edhe jetën.
Pas katër vjet veprimtarie të suksesshme në Shqipëri, më 1920, ai u zgjodh anëtar i Këshillit Ekzekutiv të Shoqërisë Anglo-Shqiptare, me kryetar Sir Aubrey Herbertin dhe sekretare Ms.Mery Edith Durham. Sipas dëshmive të ndryshme, ai erdhi disa herë në Shqipëri dhe bashkëpunoi me mjaft personalitete shqiptare si Sulejman Delvina, Aqif Pashë Elbasani, Ahmet Zogu, Fan Noli,Abdi Toptani, Abdyl Ypi, Hafiz Ibrahim Dalliu, Qazim Koculi, Ali Këlcyra etj.
Sipas atdhetarit A.Këlcyra sinqeriteti i ndjenjave të Morton F. Edenit shprehej në interesimin dhe simpatinë që tregonte vazhdimisht për problemet shqiptare gjatë shumë viteve edhe kur nuk kishte asnjë lidhje pune.

Rëndësia e informacioneve të Morton F.Edenit dëshmohen edhe në librin “Miku më i madh i Shqipërisë: Aubrey Herbert dhe bërja e Shqipërisë moderne. Ditare dhe dokumenta” (f. 218) “Albania’s Greatest Friend: Aubrey Herbert and the Making of Modern Albania: Diaries and Papers 1904-1923) të përgatitur për botim nga studjuesi Bejtulla Destani. Atje paraqitet edhe një letër që Aubrey Herbert i dërgon përfaqësuesit britanik të Ministrisë së Punëve të Jashtme, Sir Eyre Crowe, më 22 shtator 1919, në lidhje me gjendjen në frontin e Shqipërisë Jugore. Sir Herbert shkruan: ‘’Siç nuk kemi dyshim, ju do të dëshironit që grekërit të posedonin territoret e tyre dhe shqiptarët të Shqipërisë. Ne mendojmë se një test i ndershëm etnik duhej të bëhej meqë grekërit kanë djegur qytete e fshatra. Ata i kanë djegur sepse këto ishin të populluara nga një kombësi e huaj. Nëqoftëse do të lexoni raportin e Mr. Morton F.Eden (në atë kohë sekretar pranë shtabit të gjeneralit Phillips në Shkodër) i cili ka qenë në ato anë tre vitet e fundit, ndonjë dyshim që ju mund të kini rreth kombësisë do të tretet. Evidenca amerikane është veçanërisht e vlefshme meqë ata kishin njohuri të para luftës mbi vendin.” ëKëtu Sir Herbert ka parasysh informacionet e çiftit Kenedi (Kenedy) përkatësisht Violeta (Violett) dhe Fines (Phineas) misionarët e parë protestantë amerikanë në Shqipëri, të vendosur në Korçë më 1908ç
Personaliteti i Morton F.Eden, ndjeshmëria dhe përkushtimi i tij ndaj çështjes kombëtare shqiptare shpalosen edhe në korespondencën e tij që gjendet në fondin e Edit Durhamit në Institutin Antropologjik Mbretëror, Londër (Royal Anthropological Institute, 50 Fitzroy Street, London W1T 5BT, United Kingdom, Durham, Mary Edith “collection” MS 57) . Atje gjendet edhe një letër e Komitetit Kombëtar për Mbrojtjen e Kosovës e nënshkruar nga Fan Noli, i cili ia drejton Komandantit të Trupave Aleate në Shkodër Gjeneralit Phillips dhe letra apel që Morton F. Eden i dërgon në gusht 1920 kryeministrit Lloyd George mbi invazionin e trupave serbe në Shqipëri.

Gjatë okupacionit fashist ai u bëri thirrje patriotëve shqiptarë që të ktheheshin një orë e më parë në atdhe. Ali Këlcyrës i tha: ‘’Kam besim dhe bindjen e plotë se Ju mund t’i bëni më shumë shërbim çështjes kombëtare në Shqipëri, sepse ajo rishtazi ka për të shpëtuar si në vitet 1912 dhe në 1920, me luftë në malet e saj dhe prej djemve të saj. Këto nuk janë vetëm mendimet e mia, por edhe të disa qarqeve politike londineze që merren me çështjet e Shqipërisë dhe të Ballkanit e sidomos miqve të Shqipërisë”.
Morton F.Eden kontribuoi familjarisht në luftën kundër fashizmit duke mbetur me mendje e zemër pranë kombit shqiptar deri sa u nda nga jeta në moshën 82 vjeçare.
Morton F. Eden njihet pak dhe i dyzuar ndër shqiptarët e sotëm. Ai vlerësohet në disa shkrime gazetash e opinione të viteve 20-30-të, haset si “agjent i huaj” tek ndonjë paragraf i Historisë së Shqipërisë të shkruar gjatë sistemit diktatorial apo në ndonjë memuar, korespondencë a dokument arkivor të botuar vitet e fundit. Sidoqoftë, personaliteti i tij, humanizmi dhe dashuria për shqiptarët, provohen nga sa dëshmojnë bashkëpunëtorët e tij, por dhe më shumë nga kundërshtarët, të cilët theksojnë se ai vepronte me ndërgjegje e jo pse ia kërkonte pozita e misioni si zyrtar britanik.
Ndër ato pak shkrime të botuara mbi veprën dhe meritat e Morton F. Eden, dallohet ekstrakti i studjuesit Uran Asllani me referenca e opinione personalitetesh bashkëkohës. Ai argumenton bindshëm se “majori Iden, agjenti anglez i kongresit të Lushnjës”, edhe vetëm për këtë kontribut të vyer duhej të vlerësohej nga historianët shqiptarë dhe burokracia shtetërore me studime, dekorata dhe emërtesat institucionale përkatëse që i takojnë normalisht rangut të shërbimit të tij madhor.
Rivlerësimi ndaj tij dhe albanofilëve të tjerë anglezë të kryesuar nga miku i madh Sir Hebrey Herbert, do t’i përgjigjej denjësisht kuotës së marrëdhënieve miqësore me Mbretërinë e Bashkuar edhe si përkrahëse e madhe e pavarësisë së Kosovës.

Në hyrjen e librit “Miku më i madh i Shqipërisë: Aubrey Herbert dhe bërja e Shqipërisë moderne. Ditare dhe dokumenta”, Noel Malcolm shkruan: “Kur vizitoi Herberti Shqiperinë e Jugut, në shtator 1913, një turmë e grumbulluar përballë banesës thërriste: O Paladin i Lirisë, i bekuari i nipërve tanë…Por e vërteta e hidhur është që shumica e nipërve të këtyre shqiptarëve mirënjohës nuk janë në gjendje të bekojnë emrin e Aubrey Herbert dhe madje as nuk kanë dëgjuar ndonjëherë për të.” A është në nderin e kombit shqiptar që ky mënjanim nga regjimi diktatorial çuditërisht të vazhdojë edhe në ditët e sotme ndaj këtij personaliteti të rangut të lartë, i cili në krye të një grupi të vogël filoshqiptarësh anglezë si Morton F.Eden, Edit Durham etj, realizoi mrekullinë e shpalljes, njohjes dhe analizimit me simpati të problemit shqiptar në qarqet britanike, historikisht të lidhura me politikat shoviniste të vendeve fqinje.Në pragun e 100-vjetorit të Pavarësisë, ne shqiptarët le të shprehim mirënjohjen për miqtë tanë të cilët na ndihmuan aq shumë kur qemë të rrezikuar nga coptimi dhe asimilimi kombëtar.

Morton F. Eden ka dhënë edhe një tjetër kontribut të çmuar, si albanolog, me veprën “Shqipëria: Pakënaqësitë e saj dhe origjina e tyre” (“Albania: its discontents and their origin”, 1920).
Ky libërth i përmendur në literaturën e huaj albanologjike për origjinalitetin dhe objektivitetin e mesazheve “magjike”, tepër domethënëse për vlerat dhe historinë e kombit shqiptar, përbën një “xhevahir” i cili ndriçon me nuancat e tij jetësore, vizionin, misionin, strategjinë, mendimin historik, politik dhe diplomatik të kombit shqiptar. Ai i ndriçon popullit të thjeshtë dhe përfaqësuesve elitarë të tij shumë të fshehta dhe enigmën e madhe: Shqipëria, si ka qenë e si duhet të jetë, sipas këndvështrimit të qarqeve mike dhe armike. Në përgjithësi na kujton veprën “Shqipëtarët” (“The Skypetars“) të albanofilit amerikan George Fred Williams, të botuar thuajse në të njëjtën kohë, me të njëjtin qëllim dashamirës por me një spektër më vezullues.
Në veprën e Edenit përshkruhet prejardhja e shqiptarëve dhe europianizmi i tyre i natyrshëm, kontributi i tyre historik e kulturor në Europë, prapaskenat politike në vorbullat e luftës së parë botërore, ngjarjet madhore dhe personazhet kryesore historikë, interesat që mbajnë peng kombin shqiptar, ballafaqimi i platformës së Rilindjes Kombëtare me politikat shoviniste antishqiptare, tendencat e kombit shqiptar në rivalitetin midis Perëndimit dhe Lindjes, etj.
Në vepër mbizotëron mendimi se “gjendja e pakënaqshme në Shqipërinë e sotme, është krijuar nga fakti që nuk u është dhënë konsiderata e duhur aspiratave të popullit shqiptar për shkak të interesave të fuqishme që synojnë prishjen e Shqipërisë.”
Ky mesazh është aktual edhe në shek.XXI, kur pak gjë ka ndryshuar për kombin tonë i cili për të përballuar sfidat e rreziqet duhet të bashkojë e të bashkërendojë tërë gjymtyrët e energjitë e tij në tërë popullatën e “Komunuelthit shqiptar” në Shqipëri, në Kosovë, në Maqedoni, Mal të Zi, Serbi, në Greqi, Turqi e kudo.
Sikurse u deklaroi zyrtarisht parlamentarëve shqiptarë z. Behgjet Pacolli, si President i Kosovës, “me këtë qasje, unë dua t’i thërras ndërgjegjes suaj kombëtare, vetëdijes suaj politike, aftësive tuaja profesionale, për të menduar pak: A duhet të kënaqemi me këtë nivel të bashkëpunimit ekonomik, kulturor, shpirtëror mes veti?… Ne duhet t’i japim kuptim sakrificave të mëdha historike të heronjve tanë të përbashkët, angazhimit shekullor të paraardhësve tanë, duke hapur pista të reja bashkëpunimi.” (1)

Se përse ndodh kështu, cilët janë faktorët e aktorët e kësaj gjendje ka dashur të na e sqarojë edhe përkthyesi i kësaj vepre, atdhetar Skënder Luarasi, i cili shprehej: “Më dhimbset e vërteta në histori dhe do të isha i lumtur të ndriçoja, në dritën e së vërtetës, qoftë dhe ndonjë ngjarje ose persona të kësaj historie të së kaluarës. Se ja, do s’do, vjen një kohë, kur duhet të bëjmë bilancin e jetës e t’i japim përgjigje shoqërisë: Ç’i lamë vendit tonë?”
Vepra e Edenit, “Shqipëria: Pakënaqësitë e saj dhe origjina e tyre”, e përkthyer prej origjinalit nga Skënder Luarasi në vitet 60’, u bllokua në Institutin e Historisë pa e parë dritën e botimit. Indikacionet e saj rastisën të gjenden në regjistrat e institutit ku vepra e pabotuar përcaktohej si përkthim i Skënder Luarasit.
Materialin e plotë të daktilografuar fatmirësisht e gjeta në një nga dosjet e përkthyesit, i cili edhe si historian nuk bëri kurrë pazar me të vërtetat historike.
Në kushte të vështira censure, ai nuk rreshti së shpalluri nderimin e tij ndaj jetës dhe veprës së miqve të vërtetë të kombit shqiptar duke shkruar me dashuri edhe për albanofilët anglezë: Lord George Byron, Lord Tennyson, Sir Aubrey Herbert e Lady Elisabet Carnarvon, Lady Mary Worthey Montag, Lucy M.J.Garnett, Mary Edith Durham, etj.
Botimi në shqip i veprës “Shqipëria: Pakënaqësitë e saj dhe origjina e tyre” në prag të festës së 100-vjetorit të pavarësisë së Shqipërisë është një dëshmi mirënjohje ndaj albanofilit Morton F. Eden dhe përmbush dëshirën e hershme të atdhetarit Skënder Luarasi për t’ia bërë të njohur kombit shqiptar. (*)

* * *
Në përkujtim të 95-vjetorit të Kongresit Kombëtar të Lushnjës, ndër programet festive u shfaq edhe një film dokumentar ku ndër delegatët shqiptarë të kongresit u publikua edhe fotoja dhe kontributi i konsullit anglez Morton Frederik Eden.


Bashkia e qytetit të Lushnjës e vlerësoi me titullin “Qytetar Nderi”, me motivacionin: “Misionar i Shqipërisë në kohë të vështira, dha kontribut të veçantë në mbrojtjen e Kongresit të Lushnjës”. Nga ana e tij Ambasadori i Britanisë së Madhe në Shqipëri, Nicholas Cannon, të cilit iu dorëzua ky titull, u shpreh: “Shteti im ka qenë prezent me trupin diplomatik për të stabilizuar fatet e Shqipërisë. Ndërsa Konsulli Eden ka një kontribut të veçantë personal në ruajtjen e punimeve të Kongresit në momentet kur ekzistenca e shtetit shqiptar vihej në rrezik.”

ABDYL YPI

Ndër ata që ndihmuan këtë publicitet veçoj studjuesin Engjëll Zerdelia me librin e tij të suksesshëm ‘’Kongresi Kombëtar i Lushnjës’’, që i kushtoi vëmendjen e duhur edhe kontributit dhe nderimit të miqve të huaj me në krye Morton F. Edenin. (2)

AQIF PASHA

Sikurse në raste të tjera harrese, për personalitete dhe ngjarje të rëndësishme kombëtare, atdhedashësit shqiptarë shqetësohen përse do të duhej të kalonte rreth një shekull për ta përmendur dhe vlerësuar konsullin anglez që jo vetëm ‘’ka një kontribut të veçantë personal në ruajtjen e punimeve të Kongresit’’, por dhe për shumë e më shumë vepra bamirësie ‘’në ditët e sterrosura’’ për shqiptarët?!
Dritë-hijet e kësaj enigme: rrethanat, tjetërsimi i të vërtetës, atentatet dhe kërcënimet deri në nivelet më të larta ndërqeveritare, që çuan në largimin e tij nga detyra dhe përpjekjet për t’ia shuar përjetë emrin dhe veprën, i qartëson më së miri studjuesi grek Lampros Psomas, edhe pse bazohet në interesave politike greke.(3)

SULEJMAN DELVINA

Përmes dokumentave dhe kritereve profesionale ai zbërthen paradokse dhe u jep përgjigje dilemave: Nga kush e përse akuzohej dhe si u largua nga detyra Konsulli Eden? A qe ai një ushtarak i aftë, i bindur dhe i përkushtuar në ushtrimin e detyrave shtetërore që i qenë ngarkuar nga eprorët? Informacionet që u dërgoi autoriteteve britanike qenë objektive apo sajesa në favor të shqiptarëve për përfitime vetiake?
Mbi të gjitha paraqet interes konkluzioni i studjuesit se akuzat që iu bënë Konsullit Eden se kinse shpërdoronte detyrën duke sajuar rrethana të paqëna për mbrojtjen e të drejtave dhe trojeve të shqiptarëve, se dizinformonte shtetin britanik për interes të një kompanie private nafte, qenë akuza të pa provuara. Dhe këto sajesa që i përkasin një situate të tejkaluar shekullore marrëdhëniesh ndërshtetërore u imponohen kancelarive përkatëse prej një shekulli, për paradoks edhe vetë politikës dhe historiografisë shqiptare, që pasardhësit të mos njohin e vlerësojnë aftësinë profesionale dhe që të nderojnë humanizmin shembullor të Konsullit Eden, si mbrojtës i të drejtave shtetformuese të shqiptarëve dhe tërësisë territoriale të nëpërkëmbur mizorisht.
Ndjenja atdhetare më obligoi të përkthej dhe botoj edhe studimin e dytë të tij, ‘’Shqipëria dhe fqinjët e saj’’, botuar në korrik të vitit 1921, të cilin ia ofroj pa komente shqiptarëve të përgjegjshëm.

Petro Luarasi

——————-
(1) Nga fjala e Presidentit të Republikës së Kosovës, z.Behgjet Pacolli, në Parlamentin Shqiptar: “Aspiratat tona kombëtare, në përputhje me rregullat e hapësirës evropiane”, më 21 Mars, 2011.
(2) Engjëll Zerdelia, Kongresi Kombëtar i Lushnjës, Agim Bakushi ,Tiranë , Emal, 2014, 220 f.
(3) Lampros Psomas, A Spy in Albania: Southern Albanian Oil and Morton Frederic Eden, International Journal of Intelligence and Counter Intelligence, Volume 28, 2015 – Issue 3. http://www.academia.edu/…/A_Spy_in_Albania_Southern_Albania…

Taksa 100 për qind nuk kursen mallrat përmes linjës ajrore Prishtinë – Beograd

Nadie Ahmeti

Me fillimin e zbatimit të linjës ajrore Prishtinë – Beograd, mund të transportohen edhe mallra të ndryshme për qëllime biznesi, nëse këtë e konsideron të arsyeshme kompania operuese “Lufthansa”, thonë në Autoritetin e Aviacionit Civil të Kosovës.

Letra e interesit për linjën ajrore Prishtinë – Beograd, është nënshkruar më 20 janar në Berlin. Delegacionet nga Prishtina dhe Beogradi, me ndërmjetësimin e diplomatëve amerikanë, kanë nënshkruar marrëveshje me kompaninë gjermane, “Lufthansa”, e cila do të operojë në këtë linjë.

Pas nënshkrimit të kësaj Letre të Interesit për hapjen e kësaj linje, Kosova dhe Serbia presin që së shpejti marrëveshja të jetësohet edhe në praktikë.

Eset Berisha, drejtor i Autoritetit të Aviacionit Civil të Republikës së Kosovës, në një bisedë për Radion e Lirë, thotë se me shkëmbimin e pasagjerëve ekziston edhe linja për bagazh, mallra dhe gjëra tjera. Se si do të operojë dhe a do të ketë ndonjë fizibilitet ekonomik, sipas tij, kjo gjë varet nga kërkesat e tregut dhe kërkesat ekonomike të kompanisë.

Nëse kompania “Lufthansa”, nënvizon Berisha, vendos që mallrat të transporton përmes vijës ajrore, atëherë të gjitha obligimet tatimore, taksat, përfshirë edhe taksën 100 për qind për importet nga Serbia, do të zbatohen nga organet e Kosovës.

“Kjo varet nga fizibiliteti i kompanisë ajrore, nëse kompania e sheh të arsyeshme të fillojë me bartjen e mallrave, nuk ka asnjë pengesë që ta bëjë bartjen e tyre, siç realizohet në mënyrë tokësore. Të gjitha dispozitat sa i përket akcizave, shtesave, pagesave doganore, duke përfshirë edhe taksën që zbatohet nga Qeveria e Kosovës ndaj mallrave të Serbisë, do të zbatohen edhe në metodën e transportit ajror”, tha Berisha.

Kryeministri në largim i Kosovës, Ramush Haradinaj, tha pas mbledhjes së kabinetit qeveritar se çdo linjë ajrore ka taksa të obligueshme ndaj aeroportit. Sipas tij, çështja e taksës që përmendet në marrëveshje, ka të bëjë me taksën që vënë aeroportet për operime të tilla.

Kryeministri në largim i Kosovës, Ramush Haradinaj.

Kryeministri në largim i Kosovës, Ramush Haradinaj.

“Në letrën e qëllimit që e tregon pala e Kosovës bashkë me NATO-n, thuhet se nuk vendosim taksa shtesë përveç ato që i ka aeroporti, pra që janë të zakonshme për të gjithë. Ne i japim status të barabartë, ‘Lufthansa’ në fluturimet e veta nga Prishtinë për në Beograd ose nga Beogradi për në Prishtinë pa ndonjë diskriminim dhe nuk ka të bëjë më taksën 100 për qind”, tha Haradinaj.

Edhe ish-drejtori i Doganës së Kosovës, Naim Huruglica, thotë se transporti i mallrave përmes vijës ajrore, i nënshtrohet të gjitha ligjeve dhe vendimeve që zbatohen në Republikën e Kosovës, njësoj sikurse transporti rrugor.

Huruglica thotë për Radion Evropa e Lirë, se nëse vendoset që me linjën e re ajrore Prishtinë-Beograd të transportohen mallrat nga Serbia, ato do t’i nënshtrohen taksës 100 për qind që Qeveria e Kosovës ka vendosur për produktet e importuara nga Serbia dhe Bosnje Hercegovina.

“Absolutisht, transporti ajror i udhëtarëve dhe i mallrave është diçka që Kosova e bën që nga themelimi i doganës, që nga 1999. Prezenca e oficerëve doganorë është e plotë aty gjatë 24 orëve dhe vlen i njëjti legjislacion si për mallrat që transportohen përmes fluturimeve ajrore apo në transportit rrugor. Do të thotë, nuk ka kurrfarë dallimi”, thekson Huruglica.

“Këtu nuk po shoh që do të ketë ndonjë dallim. Nëse një masë që aplikohet ndaj mallrave me origjinë nga Serbia dhe nga Bosnjë e Hercegovina, pra që është duke u zbatuar dhe është në fuqi, e njëjta gjë do të vlejë edhe për fluturimet”, thotë ai.

Autoritetet e Kosovës u kanë vënë taksë 100 për qind prodhimeve të importuara nga Serbia dhe Bosnje e Hercegovina në fund të vitit 2018.

Me gjithë thirrjet e Bashkimit Evropian dhe të Shteteve të Bashkuara për heqjen e saj, ajo vazhdon të mbetet në fuqi.

Si pasojë e saj është ndërprerë edhe dialogu për normalizimin e marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë.

Edhe pas nënshkrimit të Letrës se Interesit në Berlin për vendosjen e linjës ajrore Prishtinë – Beograd, ngjashëm me mënyrën e qarkullimit përmes transportit rrugor edhe në transportin ajror hyrje-daljet nga shteti i Kosovës në Serbi dhe anasjelltas, do të realizohen vetëm me letërnjoftim. Një formë e tillë është rregulluar me marrëveshjen e arritur në Bruksel për lëvizje të lirë në mes Prishtinës dhe Beogradit, të nënshkruar në korrik të vitit të 2011.

Republika e Serbisë ende nuk e njeh shtetësinë e Kosovës, rrjedhimisht as pasaportat e lëshuar nga institucionet e Republikës se Kosovës.

Në përvjetorin e 14 të ikjes në përjetësi të presidentit historik, Dr. Ibrahim Rugova! – Nga Hafiz Gagica

President Ibrahim Rugova, ishe dhe do të mbetesh në kujtimet më të ndritura të popullit shqiptar të Kosovës dhe atyre që jetojnë në trojet etnike shqiptare dhe diasporë!

Ti ishe ai që krijove ura miqësie me miqtë tanë amerikanë, gjermanë, anglezë, Francezë etj., siç e ndërtove dhe afirmove idenë dhe projektin e shtetit të pavarur të Kosovës në Evropë dhe botë !

President, sot dhe përgjithmonë do mbetesh në zëmrat dhe kujtesën tonë personale dhe kolektive përmes veprave madhore që bërë për Kosovën dhe kombin shqiptar!

Figura dhe vepra jote ka mbetur shembulli më i ndritshëm i atdhedashurisë dhe përkushtimit tonë për liri dhe pavarësi!

I përjetshëm qoftë kujtimi për ty President Ibrahim Rugova!

 

SHBA e cilëson historike, kurse BE-ja “e befasuar” me marrëveshjen e linjës ajrore Beograd-Prishtinë

Nadie Ahmeti

Bashkimi Evropian nuk ka qenë i përfshirë fare në arritjen e marrëveshjes në parim për hapjen e linjes direkte ajrore midis Prishtinës dhe Beogradit, merr vesh Radio Evropa e Lirë nga burime të besueshme brenda institucioneve të BE-së.

Burime të shumta kanë konfirmuar për REL-in se zyrtarët e BE-së kanë marrë vesh përmes mediave se të hënën në Berlin është nënshkruar marrëveshja dhe se ata ishin zënë në “befasi” me këtë informacion.

BE-ja nuk ka reaguar fare të hënën rreth nënshkrimit të marrëveshjes parimore siç ishte praktika e deritashme e Brukselit saherë që kishte njonjë lajm pozitiv që ndërlidhet me marrëdhëniet Prishtinë – Beograd.

Reagimi nga Brukseli erdhi të martën, në konferencën për gazetarë pas pyetjeve të gazetarëve në lidhje me këtë çështje. Aty, zëdhënës i Shefit të diplomacisë evropiane, Peter Stano foli për anën komerciale të kësaj marrëveshjeje.

Zëdhënësi i Përfaqësuesit të Lartë të BE-së, Joseph Borell, nuk e ka përshëndetur në veçanti marrëveshjen, por ka thënë se ajo paraqet “sinjal pozitiv”.

“BE mbështet të gjitha lidhjet në rajon që forcojnë komunikimin mes njerëzve midis Serbisë dhe Kosovës. Kjo është një mënyrë për të avancuar normalizimin e marrëdhënies midis Beogradi dhe Prishtina”, tha Stano, sipas të cilit, hapja e një linje ajrore nuk do të ndikojë ose ndryshojë qëndrimin e BE-së për statusin e Kosovës.

Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, e ka quajtur fitore marrëveshjen për vendosjen e fluturimeve të drejtpërdrejta mes Kosovës dhe Serbisë.

Ambasada Amerikane në Prishtinë ka shkruar në profilin në Twitter, se “Presidenti Trump dhe ekipi i tij kanë punuar shumë për të arritur këtë marrëveshje, që është vetëm fillimi i një të ardhme të ndritur për miqtë tanë, Kosovën dhe Serbinë”.

Së fundmi, Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë bërë lëvizje në drejtim të rritjes së rolit të tyre në procesin e dialogut mes Kosovës dhe Serbisë duke emëruar ambasadorin e SHBA-së në Gjermani, Richard Grenell, të dërguar special të presidentit Donald Trump, për negociatat paqësore mes Kosovës dhe Serbisë.

Procesi i bisedimeve i filluar që nga viti 2011 ishte ndërprerë pasi Qeveria e Kosovës në nëntor të vitit të kaluar vendosi taksë prej 100 për qind për produktet me origjinë nga Serbia dhe Bosnjë Hercegovina.

JETËSIMI I LINJËS AJRORE PRISHTINË – BEOGRAD

Pas nënshkrimit të marrëveshjes për hapjen e linjës së fluturimeve direkte Prishtinë – Beograd dhe anasjelltas, Kosova dhe Serbia presin që së shpejti kjo marrëveshje të jetësohet edhe në praktikë.

Nënshkrimi i marrëveshjes në Berlin

Nënshkrimi i marrëveshjes në Berlin

Marrëveshja për linjën ajrore Prishtinë – Beograd, është nënshkruar më 20 janar në Berlin. Delegacionet nga Prishtina dhe Beogradi, me ndërmjetësimin e diplomatëve amerikanë, kanë nënshkruar marrëveshje me kompaninë gjermane, “Lufthansa”, e cila do të operojë në këtë linjë.

Linja ajrore Prishtinë – Beograd synon të normalizojë hapësirën ajrore dhe trafikun ajror në Kosovë. Vendosja e kësaj linje, sipas një komunikate për media të Autoritetit të Aviacionit Civil të Kosovës, mund të bëhet pas aranzhimeve mes autoriteteve të aviacionit dhe NATO-s në kuadër të mekanizmit për normalizimin e hapësirës ajrore të Ballkanit Perëndimor.

Drejtori i Agjencisë se Shërbimeve të Navigacionit Ajror (ASHNA), Bahri Nuredini, në një bisedë për Radion Evropa e Lirë, shpreson se shumë shpejtë do të funksionalizohet kjo linjë, ndonëse rikujton se për jetësimin e saj, kanë mbetur edhe disa procedura teknike.

Ai thotë se Aeroporti i Beogradit mund të shfrytëzohet edhe si destinacion për pasagjerë për të udhëtuar në shtete të ndryshme të Evropës dhe botës.

“Pasagjerët kanë të drejtën edhe mundësinë që të zgjedhin destinime të ndryshme përmes aeroporteve të ndryshme. Sigurisht që edhe kjo duhet të jetë një ndër opsionet dhe mundësitë që nëpërmes Aeroportit të Beogradit të fluturohet edhe në destinacione sipas nevojës dhe kërkesës së pasagjerëve. Apo edhe anasjelltas përmes linjave tjera të Beogradit për të ardhur në Kosovë për të zhvilluar aktivitete të ndryshme familjare, biznesore dhe çfarëdo që janë ato”, thotë Nuredini.

Fluturimet ajrore në mes Kosovës dhe Serbisë u ndërprenë në vitin 1999. Atë kohë, Serbia humbi kontrollin mbi Kosovën pas bombardimeve të NATO-s në vitin 1999 që si synim kishin mbrojtjen e popullatës civile dhe dëbimin e forcave serbe, duke i dhënë kështu fund luftës në Kosovë.

Në lidhje me marrëveshjen e arritur, me të cilën synohet të rihapen fluturimet direkte, Nuredini thotë se fluturimet Prishtinë-Beograd dhe anasjelltas do të realizohen në rrugët e vjetra ajrore, përkatësisht ato që janë shfrytëzuar para vitit 1999.

Kompania ajrore “Lufthansa” do të operojë në këtë linjë. Rrjedhimisht ky korridor do të shkurtojë edhe kohën e fluturimit. Distanca rrugore nga Prishtina në Beograd është 350 kilometra, rreth katër orë me makinë.

Hashtag: Për apo kundër linjës ajrore Prishtinë-Beograd?

Qytetarët në Kosovë japin mendime të ndryshme lidhur më sigurinë dhe mundësinë e fluturimeve nga Prishtina në drejtim të Beogradit. Safet Beqiri, shprehet se në rast nevoje për udhëtim në Beograd ose ndonjë shtet tjetër, kjo linjë do t’i shkurtonte kohën e fluturimit.

“Linja ajrore në mes Prishtinës dhe Beogradit është e mirë. Unë nëse kam nevojë të shkoj në Beograd normal se e shfrytëzoj linjën ajrore. Më shumë e preferoj linjën ajrore sesa udhëtimin me veturë”, thotë ai.

Edhe Dejan Paviqeviq nga pjesa veriore e Kosovës, thotë se me zbatimin e kësaj marrëveshjeje, më lehtë mund të udhëtohet për në Beograd

“Më pëlqen vendimi sepse tash mundem më shpejtë të vijë nga Beogradi për në Mitrovicë. Është më lehtë të shkohet edhe në Prishtinë (Aeroportin Ndërkombëtar të Prishtinës) me taksi apo autobus. Shkurtohet numri i orëve të udhëtimit. Mua nuk me intereson ana politike, por vetëm gjërat më praktike”, thotë Paviqeviq.

Por, ka edhe qytetarë, si Zepa Elshani, që nuk e preferojnë këtë linjë për të udhëtuar.

“Jo nuk më pëlqen kjo linjë dhe nuk do ta përdori asnjëherë Aeroportin e Beogradit”, thekson ajo.

Kurse Fehmi Kurshumlija, nga komuniteti boshnjak që jeton në komunën e Mitrovicës Veriore, e konsideron marrëveshje të qëlluar.

“Nuk është ide e keqe, pse jo, le të lirohen njërëzit dhe të udhëtojnë të lirë”, thotë ai.

SUBJEKTET EKONOMIKE E MIRËPRESIN HAPJEN E LINJES AJRORE

Krahas udhëheqësve të lartë politik, marrëveshjen e kanë mirëpritur edhe subjektet ekonomike.

Oda Ekonomike e Kosovës dhe Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë, thanë se e mirëpresin iniciativën e fundit për rinisjen e fluturimeve komerciale ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Në një komunikatë të përbashkët, thuhet se këto Oda konsiderojnë këtë si hap përpara në përmirësimin e marrëdhënieve ndërfqinjësore dhe lirisë së lëvizjes së njerëzve dhe mallrave ndërmjet shteteve të rajonit të Ballkanit Perëndimor.

“Bashkëpunimi ekonomik rajonal vetëm sa do të përmirësonte perceptimin për rajonin në sytë e investitorëve të huaj, prandaj, rinisja e fluturimeve do të ofronte përfitime vitale ekonomike, si dhe do të kontribuonte në normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, si dhe rajonit në tërësi” .

Tash për tash, të gjitha fluturimet në Prishtinë kryhen vetëm përmes një korridori ajror që lidh Republikën e Kosovës me Maqedoninë e Veriut.

Korridoret e reja do ta shkurtonin kohën e fluturimit për rreth 15-20 minuta, do ta ulnin koston e operimit për kompanitë ajrore, që rrjedhimisht do të duhej të reflektohej në bileta më të lira për udhëtarët tanë.

Kosova ende nuk ka në menaxhim hapësirën e lartë ajrore të Kosovës. Në përputhje me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara dhe Marrëveshjen teknike ushtarake të vitit 1999, por edhe me ligjet e tanishme në Kosovë, komandanti i misionit të KFOR-it, përkatësisht NATO-s, është përgjegjës për sigurinë e hapësirës ajrore të Kosovës.

Hapësira e ulët ajrore e Kosovës nën nivelin e fluturimit 205 deri në 6205 metra, menaxhohet nga Agjencia e Shërbimeve të Navigacionit Ajror të Kosovës, ndërsa hapësira e lartë ajrore mbi nivelin e fluturimit 205 deri në 6205 metra, është rihapur për fluturimet civile më 3 prill të vitit 2014 dhe është nën kontrollin e Hungarisë, përkatësisht të HungaroControl-it, i cili ofron shërbimet teknike të kontrollit të trafikut në këtë lartësi.

Ndërtesat inteligjente që mund të ndjejnë kërcënimet

Elizabeth Lee

Disa sulme me armë në Shtetet e Bashkuara kanë ri-ndezur debatet e ashpra për kontrollin e armëve në Amerikë. Por ka edhe përpjekje të tjera për të mbrojtur njerëzit nga dhuna me armë – si krijimi i një ndërtese inteligjente me synim trajtimin e situatave të sulmeve me armë. Inxhinierët e shkencave kompjuterike në Universitetin e Kalifornisë Jugore po përdorin realitetin virtual për të projektuar ndërtesa që mund të mbrojnë banorët e tyre. Korrespondentja e Zërit të Amerikës, Elizabeth Lee sjell hollësitë nga Los Anxhelosi.

Në këtë video virtuale, një sulmues me armë ndodhet në një shkollë. Si reagojnë njerëzit brenda? A do të përgjigjen ata ndryshe nëse ndërtesa është projektuar në një mënyrë tjetër? Realiteti virtual është hapi i parë për t’iu përgjigjur këtyre pyetjeve, për të ndihmuar inxhinierët të krijojnë një ndërtesë më të sigurt, thotë Gale Lucas, i cili studion ndërveprimin e kompjuterve me njeriun.

“Ne jemi të interesuar të shohim se si atributet e ndryshme të ndërtesës ndikojnë në reagimet ndaj incidenteve të dhunës ekstreme. Dhe kjo është diçka që ne nuk mund ta manipulojmë me lehtësi në botën reale, por në realitetin virtual kjo është e mundur, e sigurt dhe etike”.

Së shpejti mësuesit dhe punonjësit e zyrës do të testohen për të parë se si reagojnë ata gjatë një incidenti të dhunshëm virtual të inskenuar brenda modeleve të ndryshme të ndërtesave të zyrave dhe shkollave.

Makina të ngjashme si këto do të përdoren për të mundësuar vrapimin ose ecjen. Projektuesit do të shikojnë numrin e daljeve, vendeve të fshehura dhe nëse dritaret e qelqit duhet të jenë të tejdukshme apo të patejdukshme, bazuar në rekomandimet e ekspertëve qeveritarë dhe të sigurisë.

Burcin Becerik-Gerber është specialist i ambienteve inteligjente.

“Ka kaq shumë rekomandime dhe shumë para po investohen në këto ide, por ato nuk janë testuar mirë në botën reale në kuptimin e mënyrës se si funksionojnë.”

Qelqi i patejdukshëm për shembull, mund t’i mbajë njerëzit të sigurt në një situatë si kjo, por mund të mos jetë ideale në rrethana normale, për shembull në rastet kur personeli shkollor dëshiron të shohë brenda një klase.

“Unë mendoj se elementët kinetikë janë më dinamikë dhe më të mirë se se sa elementet statike të ndërtimit. Po flasim për qelqin e patejdukshëm kundrejt atij normal, por ato mund të pajisen me elemente inteligjente që reagojnë ndaj kërcënimeve kundër ndërtesës.”

Kështu që një dritare me qelq të tejdukshëm mund të bëhet e patejdukshme kur ekziston kërcënimi, thekson Becerik-Gerber.

Inteligjenca artificiale dhe sensorët në ndërtesa mund ta bëjnë këtë të mundur.

“Mund të përdoren sensorë të cilët mund të identifikojnë zhurmën e krijuar nga të shtënat me armë, klithmat dhe gjëra të tjera. Kështu që ndërtesa mund të ketë, për shembull, mure dinamike që bllokojnë ndoshta aktorët e këqij në ndërtesë.”

Një ndërtesë inteligjente gjithashtu mund të prodhojë sinjalistikë dixhitale që ua tregon banorëve daljet më të sigurta, larg dhunës.

“Nëse kemi mentalitetin e duhur dhe gatishmërinë për t’i zbatuar, ato nuk janë teknologji shumë të sofistikuara. Kështu që nuk besoj se jemi shumë larg krijimit të ambienteve inteligjente.”

Pasi studiuesit të kuptojnë se si tipare të ndryshme të projektimit ndikojnë në sjelljen e njerëzve, ata mund të projektojnë ndërtesa më të mira dhe mund të dinë se cilat lloje teknologjish do t’i mbajnë njerëzit të sigurt gjatë një akti të dhunës në masë.

Trump: Amerika iu është rikthyer fitoreve

 VOAL – (ANSA) – DAVOS, 21 Janar – “Dy vjet më parë këtu kisha paralajmëruar një rikthim të madh të Amerikës. Sot jam krenar të them që Amerika po fiton përsëri, si kurrë më parë”. Presidenti amerikan Donald Trump e tha këtë gjatë ‘fjalimit të tij special’ në Forumin Ekonomik Botëror. “Ne kemi hyrë në marrëveshje të jashtëzakonshme tregtare me Kinën nga njëra anë, dhe Meksikën dhe Kanadanë nga ana tjetër, marrëveshjet më të mira ndonjëherë”, pohoi Trump. Këtë e tha presidenti amerikan Donald Trump, duke përmendur sukseset e administratës së tij gjatë ‘fjalimit special’ të tij në Forumin Ekonomik Botëror. “Ka pasur gjëra shumë pozitive tek ne, por, megjithatë jo aq pozitive gjetkë,” tha Trump në një referencë të dukshme ironike ndaj Evropës.

Gazetari Denis Dyrnjaja vë alarmin: Sandër Lleshi zbriti Mercedesit: Njerëzit po terrorizohen nëpër qytete!

 

Gazetari Denis Dyrnjaja që punon në televizionin Top Channel vë alarmin dhe i bën apel ministrit të brendshëm Sandër Lleshi për shkak të degradimit të rendit publik në të gjithë vendin. Populli jeton nën terrorin e bandave, kryebanditët e të cilave lirohen çdo ditë nga burgjet e Shqipërisë.  Më poshtë po sjellim statusin e plotë të Denis Dyrnjasë marrë prej faqes së tij në rrjetin social:

 

 

 

 

Modelet e mbijetuara prej humanizmit arbëror – Nga Ndriçim Kulla

Në  vijimësinë tonë historike, edhe një popull si i yni e ka ruajtur nëpër shekuj identitetin etnokulturor dhe ka kultivuar një gjuhë të vetën origjinale duke e përdorur oratorinë edhe si fjalë publike. P.sh. Marin Barleti në Historinë e Skënderbeut tregon për praninë e gjithanshme të oratorisë në jetën e shqiptarëve. Fjalimet e Skënderbeut, që në vepër zënë po aq vend sa dhe përshkrimi i betejave, nuk janë rastësi, por një pjesë e qëllimshme, që shërben si një hermeneutikë e kohës dhe mendimit të saj. Ashtu siç nuk është rastësi që Gjon Gazulli, njihej si një nga latinistët më të shkëlqyer të kohës edhe më parë se Barleti, me atë monument të oratorisë, siç ishte fjalimi para Papës Nikolla V, në Romë më 1451; ndërsa Marin Beçikemi, në historinë e retorikës mesjetare si profesor i saj në universitetion e Padovas, dhe autor i veprës së famshme Panegaë (1503), që përmbledh fjalime të mbajtura në Senatin e Venedikut dhe Breshias.



Zbatica katastrofike që pësoi qytetërimi ynë pas këtyre shekujve, e reduktoi oratorinë në nivelin e oratorisë popullore, si pjesë e pandarë e kulturës së tij orale. Vetëm me Rilindjen Kombëtare mund të flasim për një ringjallje të gojëtarisë shqiptare, një ringjallje kjo që do të arrijë kulmin në periudhën e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, që nxori prej vetes një sërë tribunësh të shquar. Spikat këtu Abdyl Frashëri, i cili gjatë kohës së Lidhjes së Prizrenit, shkëlqeu me oratorinë e tij për fuqinë bindëse të mendimit dhe për rrjedhshmërinë artistike të fjalës. Ai kështu, njihet si vijuesi i një plejade të tërë rilindasish, që u shquan për elokuencën e fjalës publike, të tillë si Kristoforidhi, De Rada, Jani Vreto, etj. Po aty nga fundi i Rilindjes, me daljen në skenë të Fan Nolit, oratoria shqiptare do të fitonte atributet e saj më të vërteta, për t’u pasuar më pas me kulmin e oratorisë së viteve 30-të, që do t’i takonte Anton Harapit me 6 ligjëratat e tij të famshme të mbajtura në qytetin e Korçës. Duket se ai brez humanistësh arbërorë nuk i kanë dhënë rastësisht ose në mënyrë fenomenike udhë kësaj njësie të qëndrueshme të retorikës dhe oratorisë në mendimin shqiptar. Kodi i burimit etnik ka qenë rrjedha e brendshme e psikikës së kombit që ka ujitur herë pas here truallin mendor të bijve të vet, në epoka dhe rrethana krejt të ndryshme, kah mbirjes dhe lartësimit deri në nivelin e personaliteteve të këtij lloj mendimi.

 Në këtë kohë të turbullt një nga krerët kishtarë të vendit, Pal Engjëlli, arqipeshkvi i Durrësit, hartoi planin e madh për t’i vënë një ledh gjendjes së mjeruar të besimit. Ai është i pari në atë varg të gjatë prelatësh e priftërinjsh të historisë shqiptare, të cilët përveçse barinj shpirtërorë, kanë qenë edhe agjitatorë, që sipas frymës së kohës, pa ndarë idenë e fesë nga atdheu, kanë udhëhequr popullin në luftë për të drejtat e tij, në secilën prej këtyre fushave. Më 8 nëntor 1462, në një fazë relativisht të qetë të luftërave turko-shqiptare, me nismën e këtij prelati e nën kryesi të tij mblidhet ky sinod pranë manastirit të Skënderbeut në Mat në një vend të kësaj treve që sot për sot nuk mund të lokalizohet më saktë. Në këtë mbledhje përveç ipeshkvit Andrea e një shumice klerikësh të Shqipërisë së mesme e veriore, marrin pjesë dhe parësia e vendit e një mori e panumërt e popullit.

Ky është i pari kuvend kishtar shqiptar që dimë nga historia. Mblidhet në periudhën e shkurtër të pavarësisë kombëtare, por në një periudhë njëkohësisht nga më tragjiket e historisë sonë. Një tjetër kuvend i këtillë do të organizohet dy shekuj e gjysmë më vonë, në një kohë kur islamizimi i vendit ka marrë përmasa shumë më të mëdha. Ky është “Kuvendi i Arbënit”, i cili mbahet në vitin 1703 në kishën e Shën Gjonit në Mërqinjë të Lezhës. Është një kuvend shumë më i gjerë se ai i pari, dhe prapa tij qëndron Papa Klementi XI, i familjes bujare Albani, e cila e njihte veten si të rrjedhur prej gjaku shqiptar.

  Këto nuk janë vetëm dhe thjesht sinode kishtare. Janë mbledhje të mirëfillta fetare-politike, ku krerët e kishës bashkë me parësinë e vendit bisedojnë e marrin vendime për të shpëtuar ç’mund të shpëtohet nga visari etik “fe e atdhe”, koncepte që për atë kohë përbëjnë një njësi të pandarë .  Një gjë të tillë synojnë në thelb dhe mendimtarët kishtarë të një periudhe të mëvonshme si Gjon Buzuku, Pjetër Budi, Frang Bardhi, Pjetër Bogdani e të tjerë, e në një farë mase edhe ata të kolonive arbëreshe siç është Lekë Matranga i Siçilisë. Është ky ai kodi i mbijetesës “për fe e atdhe” që ata i përçuan mendimit, e të cilit, vetëdija jonë do t’i raportohet kohë pas kohe.

Të njëjtës mënyrë raportimi do t’i ushtrohet edhe figura e Skënderbeut që nga epoka e humanistit Barleti e deri te letrat e sotme shqipe, duke e personifikuar heroin si arketip përtëritës nëpër kohë, që i jep zërin e pamjen e vet secilës kohë, dhe në secilën kohë është një personalitet që nxit debate, që përballet me vlerësimet më të skajshme, me mohimet më të skajshme dhe me vlerësimet mitizuese e deri ç’mitizuese. Mirëpo, prej thelbit të modelit të tij heroik në kohë, një tjetër model merr fuqi e ndikim, për t’u fronësuar në historinë e mendimit. Ky është modeli shqiptar i tolerancës ndërfetare, krahinore apo modeli shqiptar i heroit konsensual apo i Konsensusit Historik Ndërshqiptar. Po pse vallë, a nuk është ky një model që i shërben edhe civilizimit modern botëror për zgjidhjen e shumë konflikteve? Ato forca brendakombëtare, që e kanë prishur këtë konsensus, sikundër ndodhi në epokën e komunizmit, a nuk e sollën në luhatje vetë qenien tonë nacionale, vlerat e saj të përbashkëta?

 Në këto rrënjë e gjeti mbirjen fara e vetëdijes së përbashkët. Por, e lidhur ngushtë me këtë vetëdije, është edhe një kod interesant, i nxjerrë prej ligjërimeve të shumta që përdor Barleti në veprën e tij. Në fjalimin e kuvendit të Lezhës , përdorimi më i shpeshtë është ai i fjalës liri. Mirëpo ky nuk është një simbol oratorie, përkundrazi, është një shenjë e qartë e një kulture të caktuar. Ndryshe nga civilizimi pushtues otoman që nuk e kishte në fjalorin e vet këtë fjalë (ata kishin fjalën nënshtrim Allahut kundër “të pafeve”…). Orlando Paterson, një dijetar amerikan, në librin e tij “Liria në formimin e kulturës perëndimore”, shpjegon se liria ka formuar modelin kulturor të Perëndimit, ka qenë vlera thelbësore e kulturës perëndimore gjatë gjithë historisë së saj; ndërsa fjala liri te popujt e vendeve joperëndimore nuk ekziston, ato vende e popuj nuk kanë ndonjë fjalë a term të barasvlershëm që do ta shprehte konceptin për lirinë. Madje, ai nënvizon se liria qëndron e pasfiduar si vlera më madhore e botës perëndimore; ajo lindi nga përvoja e skllavërisë, nga vizioni i përbashkët për të.

Dhe Skënderbeu, nëpërmjet Barletit, na del mbrojtës i madhërishëm i lirisë. Askund nuk përdor formula fetare të krishtera! Barleti shkruante si humanist, dhe heroi i tij, në radhë të parë, është humanist, zëdhënës i ri i pikëpamjeve për lirinë. Madje, fjalia e parë retorike, me figurën e apelacionit, hapet me fjalinë që ka thelb të saj lirinë: Ju epirotët mund të gjenit një tjetër mbrojtës të lirisë…!
Dhe pak më tutje: Ju, si burra aq të fortë, të rritur në liri, që qëndruat kaq kohë nën mynxyrën barbare, nuk u mërzitët derisa të më shihnit…! Një përkufizim i tillë, nxjerr në shesh shqiptarin (arbërorin) si karakter që është mësuar të mos jetojë i nënshtruar, si karakter durimtar për ta realizuar qëllimin, por njeri që nuk duron mbi veten dikë tjetër… Po përse doni që unë ta mbaj për vete me të padrejtë emrin e çlirimtarit? Ja, pra, një tjetër koncept, çlirimtari (liberatori). Barleti, diku tjetër, nëpërmjet Skënderbeut, shfaq dhembshuri edhe për popullin turk që vuan nën tiraninë e Sulltanit! Dhe këtë e thotë Skënderbeu, e thotë Barleti, prift i krishterë! Mendime që i qëndrojnë plotësisht edhe kohës së sotme. Secila fjali për lirinë, është e bindshme edhe sot.

    Në gjithë këtë panoramë vlerash dhe traditash, një aspekt themelor që nuk duhet harruar, është ai komunikim i madh që kodi i burimit etnik pati me humanizmin, të këndvështruar si një lëvizje e gjerë social-kulturore. Karakteristikë themelore e kësaj lëvizjeje ishte rizbulimi i njeriut nëpërmjet studimit dhe vlerësimit të krijimtarisë së lënë trashëgim nga autorët klasikë latinë dhe grekë, të asaj që quhet letërsi humane apo studime humane. Prej këtej vjen dhe zanafilla e termit “humanizëm” . Është ky rizbulim i njeriut që përbën dhe një nga premisat e domosdoshme kulturore të Rilindjes, me të cilën lindja e periudhës humaniste nxjerr në pah një distancim të qartë prej botës mesjetare, që karakterizohej nga vënia e Zotit në qendër të Universit dhe lënia e njeriut në një nënshtrim tërësor ndaj vullnetit dhe pushtetit të kishës, ndërkohë që vizioni humanist e vendos njeriun në qendër të Universit, si krijuesin dhe farkëtuesin e fatit të tij.

Megjithatë, humanizmi nuk është thjesht një ndër aspektet kryesore të mendimit të shek. XIV-XV. Ai merr përmasat e një lëvizjeje të gjerë letrare, artistike, filologjike që ka pa dyshim edhe një përmbajtje të caktuar filozofike. Një trajtesë e tillë me karakter laik ishte pothuajse e huaj për autorët mesjetarë që ishin të interesuar më shumë pas teologjisë, pra, që çdo gjë përpiqeshin t’a shpjegonin vetëm me argumente teologjike. Ajo ka qenë e pranishme vetëm te autorët antikë, qofshin grekë apo latinë. Madje, disa prej autorëve të asaj periudhe, siç është p.sh rasti i Ciceronit, jo rastësisht e njësonin veprimtarinë e tyre me të ashtuquajturën studia humanitatis, d.m.th. me studime të tilla që synonin përsosjen e gjithanshme të shpirtit njerëzor, dhe më tej, formimin e “njeriut” në tërësinë e vet. Për humanistët , kultura nuk përfaqëson vetëm një tërësi dijesh, të lidhura ngushtë me njeriun, por dhe një mënyre jetese.

Pothuajse të gjithë personalitetet e lëvizjes sonë humaniste e plotësojnë këtë parim, qenë njerëz të ndershëm e plot virtyte. P.sh., ja se ç’shkruhet për Leonik Tomeun: “E kalonte jetën e tij larg çdo grindjeje dhe ambicieje, në një kohë të lirë të qetë dhe të virtutshme. Nuk ka pasur shumë pasuri, por me të ishte sjellë gjithmonë me ndershmëri, duke shkuar jetën e një njeriu të mirë e të respektuar prej gjithkujt”. Një shembulli virtyti dhe rreptësie në zakone, personifikohej edhe Pal Engjëlli, kurse Mihal Artioti përmendej nga të gjithë si modeli i gjallë i stoikut.

Në këtë realitet të ri kulturor e filozofik të shekullit të XV nuk mund të lihet pa përmendur gjithçka me vlerë që vendeve evropiane në përgjithësi, dhe Italisë në veçanti, i “vërshoi” prej kulturës bizantine, nëpërmjet disa prej letrarëve dhe filozofëve më të rëndësishëm të Perandorisë Romake të Lindjes. Të ardhur në Itali, ata i ndeshje herë si pedagogë të thjeshtë të gjuhës grekë, herë si këshilltarë të Etërve lindorë në këshillat ekumenike të Ferraras dhe Firences apo thjesht si emigrantë të ardhur nga Kostantinopoja, si rrjedhojë e pushtimit të saj prej turqve. Të gjitha këto të marra së bashku do të jepnin një ndihmesë të veçantë në rilindjen e aristotelizmit, nëpërmjet njohjes dhe rivlerësimit të tij drejtpërsëdrejti nga tekstet greke. Jo rastësisht, dy prej figurave më të mëdha të filozofisë arbërore të humanizmit, Tomeu dhe Artioti, ia dedikojnë këtë status prejardhjes së tyre nga Epiri dhe njohjes me gjuhën greke, krahas asaj latine.

Gjithashtu, në këtë zanafillë të kulturës humaniste, ajo ç’ka bie në sy, është prirja për t’ia kundërvënë kulturën humaniste asaj shkencore. Krahas saj, nis të manifestohet një veprimtari karakteristike e humanizmit. Ajo është e lidhur me qëmtimin dhe studimin e dorëshkrimeve të veprave antike, të ruajtura deri atëherë nëpër bibliotekat apo arkivat e kishave e manastireve të Italisë dhe të vendeve përtej Alpeve. Por në shekullin e XV, humanizmi do të përftojë një karakter të veçantë dhe krejt të ndryshëm nga ai i hapave të para të tij. Ai do të përshkohet nga ngjyrime të theksuara etiko-politike. Bie në sy roli që kanë luajtur në këtë drejtim universitetet, në përgjithësi, e sidomos ata të Padovas, Bolonjës, Ferraras, e mbi të gjitha, ai i Padovas. Mund të bëhet fjalë për dy “shpirtra” të shekullit të XV, të cilët, qenë që të dy italianë: humanizmi politik, simbol i të cilit konsiderohet njëzëri Firencja, dhe tradita filozofiko-shkencore, si simbol i së cilës mund të merret Padova. Firencja spikaste me realitetin e saj të ri politik ku veçoheshin, fillimisht republikat dhe më pas, principatat e krijuara në të. Në to krijohen mundësi të reja për të reflektuar dhe menduar, sidomos për të gjithë ata që jetonin pranë kryeqyteteve të saj. Kurse Padova ishte bërë qendër e kultivimit të një kulture të re, me karakter të theksuar teorik dhe e paangazhuar në aspektin politik. Është ky ambienti ideal, thelbësisht humanist, larg ngjyrimeve politike që do t’i tërheqë shqiptarët, për shekuj me radhë, kah kësaj vatre të dijes, për t’u shndërruar kështu në një shenjë dalluese të formimit nëpër epoka të ndryshme. Në Padova, do të gjejë mbështetje Bogdani për kryeveprën e tij, aty do të studiojnë Koliqi e latinisti i shkëlqyer Enrik Laçaj, e po aty do të lindë dhe formohet Valentini.

Si përfundim, mund të thuhet se deri në fund të shekullit të 15-të, bota shqiptare kombëtarisht e kishte zhvilluar vetëdijen e bashkimit kombëtar dhe kishte zhdukur dallimet e krishtera ndërkishtare; politikisht kishte humbur pozitën vetjake kombëtare e ndërkombëtare; ekonomikisht, nga luftimet e gjata mbi njëshekullore, ishte shkatërruar krejtësisht; ndërkaq ekzistencialisht ishte buzë greminës e për t’i shpëtuar asgjësimit fizik kish marrë rrugët e mërgimit. Pavarësisht se intelektualët shqiptarë edhe më tej shkollohen nëpër qendrat arsimore të Italisë, ku vijnë në kontakt më të përafërt me lëvizjet e reja evropiane dhe me kërkesat e tyre politike e kulturore, për arsyet e përmendura më sipër, këto ide nuk do të kenë mundësi t’i tejbartin në popull, nuk do të kenë jehonë dhe ndikim te ai dhe prej tij ta gëzojnë përkrahjen e merituar. Është një kod ky që do të mbijetojë gjatë në historinë shqiptare, një elitë bijsh të migruar, fëmijët jashtë Shqipërisë, që u munduan të ndikonin me të gjitha mënyrat në fatin e atdheut, por kurrë nuk arritën të gjenin dot tek ai një auditor të përshtatshëm, pasi popullsia e tij ngeli përherë në shumicën e kohës e paarsimuar ashtu e ndrydhur mes skamjes, luftrave dhe ndalimit prej 300 vitesh të gjuhës nga ana e pushtuesve turq. Ky shpërpjestim i skajshëm midis nivelit të lartë të elitës dhe nivelit të popullit, do të bëhet që nga kjo kohë e tutje një shenjë dalluese e historisë së mendimit shqiptar deri në epokën e pavarësisë dhe shtetformimit, kur ajo do të fillojë të ngushtohet e të zbutet dalëngadalë.