VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Majko: Protestat e studentëve, ishin reagim ndaj sistemit politik në Shqipëri

By | February 11, 2019

Komentet

Holbrooke më 17 Shkurt 2008 për Gazetën Express: Kosova po lind në situatë të vështirë

Kjo është intervista e Gazetës Express me Ambasadorin e atëhershëm Richard Holbrooke, i cili është një prej atyre njerëzve, të cilët duke e njohur historinë dhe realitetin e Serbisë dhe konflikteve të ndërlidhura me të, ndikuan në zvogëlimin e një lufte që ka mundur të jetë edhe më e tmerrshme, e pazgjidhshme në Kosovë. Ish-ambasadori, Richard Holbrooke, ka ndërruar jetë në vitin 2010.

Prishtinë, 16 shkurt 2008— Me rastin e festave të mëdha, njerëzit zakonisht ftojnë miqtë e tyre më të mëdhenj. Kosova sot feston shkëputjen përfundimtare me Serbinë, pas një kohe të gjatë të një lidhje të dhunshme. Është botërisht e ditur se kjo ngjarje ka qenë e mundur vetëm pas ndërhyrjes dhe mbështetjes së komunitetit perëndimor, nën udhëheqjen e vazhdueshme amerikane. Vendimet e mëdha i nxjerrin shpesh njerëzit që gjenden në pozita udhëheqëse dhe shumëçka vërtet varet prej tyre, por historia shpesh harron, nuk gjen vend ose lë anash njerëzit që bëjnë punën duke bërë qindra mijëra kilometra udhëtimesh, miliona telefonatash, ndejash, hidhërimesh dhe kërcënimit të jetës familjare për të sjellë ato rezultate. Ambasadori Richard Holbrooke është një prej atyre njerëzve, të cilët duke e njohur historinë dhe realitetin e Serbisë dhe konflikteve të ndërlidhura me të, ndikuan në zvogëlimin e një lufte që ka mundur të jetë edhe më e tmerrshme, e pazgjidhshme në Kosovë. Edhe libri i tij “To end a War” do të mbetet një kujtesë shumë informative dhe një reflektim i patejkalueshëm për ngjarjet e ’90’tave në Ballkan. Zëri i tij vinte aq i qartë dhe i rrjedhshëm të shtunën nga New Yorku, një ditë përpara se shpalljes së pavarësisë në Prishtinë.

Express: Ambasador Holbrooke, Kosova do të deklarojë pavarësinë të dielën. Ka qenë një proces i gjatë. Shqiptarët dhe joserbët tjerë do të festojnë. Por, çfarë lajmi është kjo ngjarje globalisht?
Richard Holbrooke: Është lindja e një shteti të ri. Ky është gjithmonë një rrëfim i rëndësishëm. Dhe për shkak të një gjykimi të gjatë e të vështirë, një rruge të gjatë e të vështirë nëpër të cilën Kosova ka udhëtuar për t’u bërë e pavarur, është e një rëndësie të posaçme. Gjithashtu e ardhmja e Kosovës do të ndërlidhet shumë me stabilitetin e Europës Jug-Lindore. Kështu që kjo është një ngjarje shumë e madhe.

Express: Presidenti Sarkozy i Francës po vizitonte të premten një shkollë dhe u tha studentëve se harta e botës duhet ndërruar, pasi ka një shtet të ri. Në fakt, shumë shtete perëndimore kanë paralajmëruar se do të njohin Kosovën. Si u bë e mundur që pavarësia e Kosovës të fitojë kaq shumë mbështetje perëndimore?
Richard Holbrooke: Mbështetja amerikane për pavarësinë e Kosovës ka qenë rezultat i marrjes së një qëndrimi shumë të fuqishëm nga Presidenti Clinton dhe disa prej këshilltarëve të tij më të lartë se populli i Kosovës nuk mund të mbetet më nën shtypjen serbe. Një drejtësi e thjeshtë ndërkombëtare kërkohej që atyre t’u jepej shansi për të vendosur për çështjet e tyre. Ngjarjet që sollën pavarësinë e Kosovës janë të gjata dhe shkojnë prapa shumë e shumë dekada, natyrisht. Por përpjekjet moderne për pavarësinë vërtet qëndrojnë tek mbështetja e Presidentit Clinton dhe ekipi i tij i lartë këshillëdhënës. Kjo nuk do të ndodhte pa mbështetjen e SHBA’së dhe lidershipit të saj në intervenimin e NATO’s, dhe mbështetja e saj e plotë për pavarësinë më së fundi gjatë procesit të negociatave ka dërguar aty ku jemi sot.

Express: Bisedimet për statusin zgjatën shumë, por nuk arritën të gjenin një marrëveshje. Ka munguar kreativiteti diplomatik apo duhet fajësuar tjetërkush?

Richard Holbrooke: Rusia.

Express: Kemi parë një retorikë shumë të madhe të Rusisë kundër pavarësisë së Kosovës. Çfarë mund të jenë efektet e saj dhe çfarë mund të bëjë Moska tash?

Richard Holbrooke: Kjo është pyetja më e rëndësishme. Sot dhe nesër – këto janë ditët që Kosova të shikojë luftën e saj të gjatë për pavarësi dhe të ndihet krenare në këtë arritje historike. Por është gjithashtu një ditë për të shikuar për para se çfarë do të ndodhë tash kur Kosova po bëhet kombi i pavarur i Kosovës. Kjo është një çështje shumë shumë e rëndësishme. Komuniteti ndërkombëtar duhet të mbështes shtetin e ri të pavarur. Por përgjegjësia më e madhe do t’i takojë vet popullit të Kosovës. Ata duhet të jenë të gatshëm të merren me një gamë të madhe problemesh që do të dalin në rrugën e tyre – ekonomike, sociale, politike dhe ndërkombëtare. Shteti i ri i Kosovës po lindë në një situatë shumë të vështirë. Të mos pretendojmë diçka tjetër. Kosova është e vogël dhe është e rrethuar me tokë (pa det). Ekonomia e saj është shumë e dobët kështu që do t’i duhet mbështetja ndërkombëtare. Kosova ka një kundërshtim të fuqishëm nga Serbia dhe Rusia, dhe me këtë duhet marrë. Dhe më e rëndësishmja për Kosovën është të ketë një pajtim me popullin serb – serbët që jetojnë në Kosovë dhe shtetin e Serbisë. Ka shumë shqiptarë që jetojnë në Serbi, Mal të Zi, Maqedoni dhe është shumë me rëndësi që ata të mos bëhen pjesë e problemit. Juve u duhen marrëdhënie të mira ekonomike me Serbinë për të mbijetuar. Lidershipi i ri në Prishtinë do të duhet të gjejë rrugë për ripajtim me Serbinë. Kjo nuk do të jetë e lehtë.

Express: Por Serbia ka thënë se do të kundërshtojë pavarësinë me të gjitha mjetet ekonomike dhe politike.A është Serbia ende problem për jostabilitetin e rajonit?

Richard Holbrooke: Po, është. Është shumë. Dhe unë e kuptoj këtë qëndrim të Serbisë. Jam takuar me Presidentin Boris Tadic javën e kaluar në Konferencën e Munich’ut. Dhe kemi folur për këtë problem. Ai është një njeri i paqes. Por për arsye që të gjithë i kuptojnë ai nuk mund ta pranojë pavarësinë e Kosovës publikisht. Kjo është e pamundur për të. Por ai ka thënë se ai do të respektojë Rezolutën 1244 të Kombeve të Bashkuara dhe se ai nuk dëshiron të ketë rishfaqje të dhunës. Do t’i takojë lidershipit të vendit tuaj (Kosovës) që të gjejnë rrugët për të mbrojtur popullin serb në Kosovë.

Express: Dhe a ka treguar lidershipi i Kosovës ndonjë shembull të mirë në atë drejtim këto vjet pas 1999?

Richard Holbrooke: Mendoj që lidershipi i Kosovës në masë të madhe ka bërë një punë shumë të mirë. Por do të ketë një test shumë serioz këtu. Katër, apo tri e gjysmë komunat në veri të Kosovës, duhet të trajtohen në një mënyrë të duhur. Gjëja esenciale është që komuniteti ndërkombëtar të punojë në ripajtimin mes shqiptarëve dhe serbëve. Tash, unë e di sa e vështirë do të jetë kjo, por nëse kjo nuk bëhet, vendi juaj, vendi juaj i ri, do të jetë në rrezik që nga dita e parë e krijimit. Nuk është faji i popullit shqiptar, por tash pavarësia është një moment shumë shumë i madh për popullin tuaj. Si një njeri që ka punuar shumë për shumë vjet, unë uroj të gjithë në Kosovë për atë që është arritur. Por në të njëjtën kohë unë duhet të them krejt miqësisht se e ardhmja është e rrezikshme dhe me të duhet marrë me aftësi të madhe. Duhet të ketë tentime për pajtim, edhe pse serbët kanë thënë shumë qartë se ata nuk mund të pranojnë pavarësinë e Kosovës. Por dje më është njoftuar se Kryeministri Kostunica ka thënë se pavarësia e Kosovës tash është realitet. Kjo është hera e parë që dikush në Beograd e ka pranuar atë që është e dukshme dhe ky është një hap përpara.

Express: Teksa jemi tek Vojislav Kostunica, janë të shumtë ata që besojnë se ai ka qenë në rrugën e marrëveshjes së kompromisit. Sa gjatë mund të mbetet në pushtet nëse tash kundërshton integrimin në BE për shkak se vendet anëtare do të njohin Kosovën?

Richard Holbrooke: Nuk e di përgjigjen. I takon popullit të Serbisë të vendosë. Ata kanë një proces demokratik dhe ata kanë një Qeveri të ndarë. Presidenti dhe Kryeministri nuk janë shumë të afërt, Qeveria nuk funksionon shumë mirë, Këshilli i ministrave takohet rrallë, disa prej ministrave mbështesin Presidentin Tadic dhe disa mbështesin Kryeministrin Kostunica. Kjo duhet të zgjidhet. Por kjo nuk është çështje e juaja në Kosovë. Çështja juaj është të filloni shtetin tuaj në bazë të krenarisë për këtë arritje të madhe të popullit të Kosovës, të cilët kanë luftuar për pavarësinë kaq gjatë, për të mbajtur unitetin tuaj të brendshëm e për të mos rënë në fraksionalizëm politik, të mbështesni Qeverinë tuaj dhe të gjeni rrugë të punoni me komunitetin ndërkombëtar dhe të bëni Serbinë të punojë me ju. Do të marrë ca kohë, do të duhet durim, por është absolutisht thelbësore. Kështu që kjo është një ditë historike për Kosovën dhe për Europën pasi një shtet i ri po lindë. Por po lindë në rrethana shumë të vështira dhe ne duhet të jemi të ndershëm në lidhje me këtë.

Express: Sa kohë mund t’ju marrë të gjitha palëve që kanë qenë të përfshira në konflikt të mësohen me pavarësinë e Kosovës?

Richard Holbrooke: Kjo është një pyetje shumë e mirë, por unë natyrisht nuk e di përgjigjen. Nuk do të ndodhë brenda natës. Kjo (pavarësia) është shumë shumë e hidhur për Serbinë. Në mendjet e tyre ata kanë humbur diçka që ata mendojnë se u takon atyre. Por në mendjen e botës, ajo nuk u takon atyre. Në mendjet tona, përfshirë mua, është një komb i pavarur. Dhe prandaj do të merr kohë. Shikojeni Greqinë dhe Maqedoninë. Pesëmbëdhjetë vjet që kur Maqedonia ishte krijuar, ato kishin marrëdhënie tregtie, ekonomie, por ato ende argumentojnë në lidhje me gjëra të tilla siç është emri i vendit. Ka konflikte tjera të ngrira në tërë botën. Shikojeni Nagorno-Karabakh, Abkhazinë. Ne tash duhet të provojmë të parandalojmë këtë situatë (Kosovën) të bëhet konflikt i ngrirë. Kështu që një dialog mes Prishtinës dhe Beogradit do të jetë i rëndësishëm. Tash, i takon serbëve të pranojnë realitetin e një shteti të ri. Po e përsëris se i takon serbëve të pranojnë realitetin e shtetit të ri. I takon shqiptarëve dhe Qeverisë në Prishtinë të sigurojnë se serbët që jetojnë në Kosovë nuk abuzohen, por se janë të mbrojtur, se monumentet e tyre fetare dhe historike janë të mbrojtura, dhe se jetojnë në paqe me fqinjët e tyre shqiptarë.

Express: Ambasador Holbrooke ju kemi parë shpesh këtu në Ballkan. Çfarë ishte Jugosllavia?

Richard Holbrooke: Kuptimi im i historisë ishte se Jugosllavia ishte krijuar gjatë periudhës së pas Luftës së Parë Botërore, me Traktatin e Versajës dhe traktateve tjera dhe nuk ka qenë kurrë një ide e mirë sepse provonte të fuste në një shtet të vetëm shumë shumë grupe individuale etnike të cilat meritonin të kishin shtetin e tyre. Dhe si pasojë e saj ju pashmangshmërisht kishit disa luftëra, disa shkëputje. Jugosllavia është e vdekur, ka qenë një eksperiment i dështuar. Ishte lindur më 1920 dhe vdiq në 1990’tat. Kjo është pjesa e fundit. Mali i Zi u bë i pavarur, Kosova po bëhet e pavarur. Dikur ishte një shtet, tash shtatë. Dhe ky është rezultati i duhur (korrekt).

Express: Ambasador Holbrooke, pyetja e fundit. Cili është momenti specifik që ju ndjeni, kujtoni, se ishte pika e kthesës që pavarësia e Kosovës të bëhej opsion realist?

Richard Holbrooke: Kjo është ekstremist e lehtë për mua. Në mars të vitit 1999 unë shkova në Beograd dy herë, si Emisar Special i Presidentit Clinton. Në udhëtimin e dytë i thash Presidentit Milosevic se ai kishte vetëm dy zgjidhje – ose të pranojë pozicionin ndërkombëtar për Kosovën, ose ne do të fillonim një fushatë ushtarake kundër Serbisë dhe ajo do të fillonte menjëherë posa unë të largohesha nga vendi, ajo do të ishte e shpejtë, e vendosur dhe e mbështetur. Ne folëm për disa orë, vetëm, në mëngjesin e fundit. Ai refuzoi të lëvizë nga qëndrimi i tij. Dhe saktësisht pasdite në Beograd, unë i thash atij: “Tash më duhet të shkoj, cila është përgjigja juaj e fundit?”. Ai tha: “Bëjeni çfarë të doni, unë s’mund të lëvizë”. Dhe pastaj ne u ngritëm të shkojmë dhe ai tha: “A do të shohë më ndonjëherë?”. Unë i thash: “Kjo varet krejtësisht nga ajo se çfarë do të bëni në vazhdim”. Unë u vozita deri në ambasadë, pashë në televizor se Kuvendi Kombëtar u mblodh për të aprovuar refuzimin e pozicionit amerikan. Dhe sapo kjo ndodhi ne shkuam në aeroport, hymë në aeroplan dhe fluturuam në Budapest. Kur shkuam në Budapest, bombardimi filloi. Që prej bombardimit në pranverë 1999 deri në ngjarjet e sotme, janë tetë vjet, janë shumë gjatë për pikëpamjen time. Është dashur të ndodhë shumë më herët. Por kjo po ndodhë përfundimisht dhe unë mund të them gjithmonë se ai ishte momenti që unë do të kujtojë nga i cili rrugëtimi drejt pavarësisë vërtet fillon për komunitetin ndërkombëtar.

Express: Ambasador Holbrooke,kam parë librin tuaj “To End a war” dhe ishte fantastike të lexohej. Faleminderit për intervistën dhe gjithçka që keni bërë për Kosovën.

Richard Holbrooke: Faleminderit. Unë pres një të ardhme paqësore dhe prosperuse për popullin e mrekullueshëm kosovar.

Intervista – Hooper: Kosova tani po shihet si një vend me liderë kokë-nxehtë

“Me këtë vendim [qëndrimin mbi taksën], liderët e Kosovës pothuajse e kanë krijuar një armik nga qeveria e Shteteve të Bashkuara. I kanë sjellë marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara në nivelin më të ulët që nga përfundimi i luftës në Kosovë”, thotë në intervistën dhënë Radios Evropa e Lirë, James Hooper, ish diplomat amerikan. Intervistë​n me zotin Hooper e realizoi Arbana Vidishiqi.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Hooper, Washingtoni është duke bërë trysni mbi Kosovën që të heqë taksën mbi prodhimet e Serbisë dhe Bosnjës. Por, qeveria e Kosovës nuk po zmbrapset, duke thënë se vendimi është në të mirë të Kosovës dhe taksa mund të hiqet vetëm atëherë kur Serbia ta njohë Kosovën si shtet. Si e shihni këtë qëndrim ‘kryeneç’, nëse mund ta quaj kështu, të qeverisë së Kosovës?

James Hooper: Të them të drejtën, e gjithë kjo më ka befasuar. Unë jam mësuar të bashkëpunoj me liderë të Kosovës, të cilët mendojnë në rrafshin strategjik dhe të cilët kanë ndjesi të shquar për komunitetin ndërkombëtar, të cilët dijnë se cili është hapi i mençur ndërkombëtarisht. Kurse kjo që ka ndodhur, mua më duket si hapi më kontraproduktiv i liderëve të Kosovës, për aq sa mbaj mend.

Me këtë vendim, ata pothuajse e kanë krijuar një armik nga qeveria e Shteteve të Bashkuara. I kanë sjellë marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara në nivelin më të ulët që nga përfundimi i luftës në Kosovë. Është e jashtëzakonshme, Kosova ishte në pozitën e fuqizimit ndërkohë që procesi i bisedimeve po vazhdonte me Beogradin dhe tani e kanë hedhur tutje atë pozicion të fuqishëm, kanë krijuar një kundërshtim me Shtetet e Bashkuara, i cili nuk ka pasur fare nevojë të ekzistojë.

Tani kanë krijuar një spektakël publik, në të cilin Pentagoni, Departamenti Amerikan i Shtetit dhe Këshilli Kombëtar i Sigurisë, janë bashkuar në një mënyrë të cilën unë asnjëherë nuk e kam parë në historinë e diplomacisë amerikane, për t’ua tërhequr vërejtjen kosovarëve se duhet ta pezullojnë taksën.

Thënë sinqerisht, për mua kjo është shenjë e një forme të ngushtë dhe provinciale e të menduarit, dhe kjo është shumë e rrezikshme për Kosovën, shumë e rrezikshme. Kosova nuk mund t’ia lejojë vetes të futet në kënaqësinë e të menduarit në formë nacionaliste.​

Nëse kosovarët mendojnë se kështu duhet ecur përpara dhe nëse kjo është zgjedhja e tyre, atëherë ashtu qoftë, por qeveria amerikane është duke u thënë që nëse ecni në këtë rrugë, do ta humbni mbështetjen e Shteteve të Bashkuara. Dhe ky bashkëpunim, është një vlerë strategjike, të cilën Kosova nuk guxon ta humbë.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Hooper, qeveria e Kosovës thotë se taksa është vendosur si përgjigje ndaj asaj që ajo e ka quajtur fushatë të vazhdueshme të Serbisë kundër shtetësisë së Kosovës. A nuk e arsyeton një gjë e tillë vendimin?

James Hooper: Jo, nuk e arsyeton. Ndoshta në baza ekonomike dhe nacionaliste, mund ta shoh arsyen pse po bëhet kjo, por në baza diplomatike dhe të politikës ndërkombëtare, një gjë e tillë nuk ka fare kuptim. Kosova mund ta fitojë këtë argument në aspektin ekonomik, por gjithsesi e humb argumentin në rrafshin strategjik. Kosova aktualisht po i vë në rrezik interesat strategjike për të ndjekur lojëra taktike. Nga përvoja ime me liderët kosovarë në të kaluarën, ata kanë qenë lojtarë strategjikë, edhe me kusht që me raste mund të humbisnin ndonjë qëllim taktik. Kështu funksionon diplomacia dhe politika ndërkombëtare.

Kam përshtypjen se presidenti Thaçi e kupton këtë, dhe dëshiron ta çojë procesin e një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse me Beogradin përpara. Dhe këto zhvillime të fundit nuk do t’i ndihmojnë bisedimet.

Radio Evropa e Lirë: Por kryeministri i Kosovës ka thënë se është i përkushtuar për vazhdimin e dialogut, dhe se taksa nuk duhet ndërlidhur me dialogun. Sipas tij, vendimi për taksën është vendim sovran i shtetit të Kosovës…

James Hooper: Saktë, dhe Kosova mund të marrë vendime të tilla, por ky vendim sovran i qeverisë së Kosovës, është duke vënë në rrezik interesat strategjike të Kosovës. Kryeministri mund të veprojë si të ketë dëshirë, nuk kam dëshirë t’i karakterizoj gjërat në nivel personal, sepse kam respekt për kryeministrin Haradinaj, por Shtetet e Bashkuara ia kanë thënë në mënyrën më të jashtëzakonshme publike: E ke gabim!

Kosova mund të ecë në rrugën që ka zgjedhur, është shtet i pavarur dhe sovran, ndërsa amerikanët janë duke thënë se po vihet në rrezik marrëdhënia me Washingtonin nëse ecni edhe më tej në rrugën që keni zgjedhur.

Radio Evropa e Lirë: Të flasim pak më konkretisht për interesat strategjikë. Thatë më herët se Kosova pothuajse ka krijuar, dhe po e nënvizoj pothuajse, armik nga qeveria amerikane. Në kuptimin praktik, çka domethënë kjo?

James Hooper: Në kuptimin praktik, Kosova tani po shihet — në vend të një shteti me liderë të matur, me mendje të kthjellët dhe të arsyeshëm e praktikë – si një vend me liderë kokë-nxehtë, të cilët ndjekin agjenda nacionaliste dhe kjo bie në kontrast me Beogradin, i cili tani po tregohet më racional. Dhe ky është një ndryshim shumë i madh.

Serbia është parë gjithmonë si vend problematik, i cili nuk e ka tejkaluar ende epokën e Millosheviqit, por kjo tani po ndryshon gradualisht. Disi më duket sikur Kosova ka humbur kontaktin me Shtetet e Bashkuara dhe ka lejuar që ky ndryshim të ndodhë. Kjo fryma nacionaliste në të cilën është përfshirë Kosova është duke e dëmtuar shumë, shumë rëndë në Washington.

Radio Evropa e Lirë: Ta hedhim pak diskutimin në anën tjetër, pse Shtetet e Bashkuara, por edhe Bashkimi Evropian, insistojnë aq shumë në heqjen e taksës?

James Hooper: Sepse për të ecur përpara, përgjatë një rrugëtimi gjithsesi të vështirë, dhe me pengesa, duhet një ‘ngasës i mirë’. Gjasët për arritjen e një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse, sipas mendimit tim, janë shumë të mira, për t’i zgjidhur çështjet me Serbinë.

Dhe e kuptoj çfarë ka dashur të arrijë kryeministri Haradinaj me vendimin për taksë – të ketë një pozicion me ndikim në dialog, por nuk funksionon kështu. Me të në fakt po rrezikohet marrëveshja, ndonëse unë mendoj se ajo ende ka mundësi të shpëtohet, por do të kërkojë pezullimin e taksës, pezullimin e menjëhershëm.

Radio Evropa e Lirë: Dhe nëse kjo marrëveshje përfshin ndryshim kufijsh?

Jame Hooper: Nuk do të doja të komentoj, apo spekuloj, mbi komponentet e marrëveshjes, e në to përfshihet edhe fakti nëse Kosova do të bëhet anëtare e Kombeve të Bashkuara, nëse Kosovës i hapen dyert e BE-së, dhe nëse Kosova ka rrugën e hapur për në NATO. Një marrëveshje gjithëpërshirëse mund ta stabilizojë marrëdhënien ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Duke e marrë parasyshë gjendjen në Shtetet e Bashkuara që nga viti 2016, është shumë e rrezikshme për Kosovën që të lejojë një fqinj armiqësor në kufirin verior të vazhdojë armiqësitë. Është në të mirë të Kosovës që ta zbusë dhe t’i jap fund asaj armiqësie, dhe kjo mund të bëhet përmes marrëveshjes. Marrëveshja nënkupton kompromis në të dyja anët, kjo është rruga përpara, ecni drejt një rezultati strategjik.

Intervista – SHABAN MURATI: Ringjallja e planit të Millosheviçit po bëhet nga Thaçi e Vuçiçi

Në një intervistë ekskluzive për gazetën  “Bota sot”, diplomati dhe studiuesi Shaban Murati, ka thënë se, i ashtuquajturi korrigjim i kufijve është një alibi për të fshehur lëshimet strategjike, që i janë bërë dhe planifikohet t’i bëhen Serbisë.

Sipas tij, ironia është se Serbia ka 20 vjet, që në kohën e Millosheviçit e deri tek koha e Vuçiçit, që ka paraqitur rregullisht propozime për ndryshime kufijsh dhe shkëmbime territoresh.

Profesor Murati, gjatë kësaj interviste ka dhënë analizën e tij edhe për taksën 100% ndaj produkteve serbe dhe çështje të tjera që ndërlidhen me situatën politike në Kosovë e Shqipëri.

“Bota sot”: I nderuar, si e vlerësoni gjendjen aktuale politike e shoqërore në Kosovë dhe Shqipëri?

Shaban Murati: Gjendjen aktuale në Kosovë dhe në Shqipëri do ta karakterizoja si një tranzicion i pazakontë politik e shoqëror, që nuk po gjen dot veten të futet në shinat normale të një shteti normal demokratik dhe juridik. Kjo vjen nga dy shkaqe. Së pari nga klasat tona politike, që janë të interesuar ta mbajnë shtetin në këtë gjendje të përhershme pa stabilizimi, sepse nuk kanë objektiv të ndërtojnë institucione, por kulte individësh dhe llogari bankare. Së dyti, vjen nga një  presion dhe ndërhyrje e shteteve antishqiptare dhe lobeve të tyre në Prishtinë dhe në Tiranë, strategjia e të cilëve është të kenë përballë një komb të dobët shqiptar dhe ta pengojnë të bëhet faktor i rëndësishëm në rajon.

“Bota sot”: Sa ka përparuar gjendja e shqiptarëve në Ballkan nga e kaluara deri më sot?

Shaban Murati: Në shekullin 21 gjendja e faktorit shqiptar në Ballkan ka njohur një progres të jashtëzakonshëm, sidomos me krijimin e shtetit të pavarur të Kosovës. Por, progresi dhe avantazhi gjeopolitik janë një kategori e ndryshueshme, që do të thotë se arritjet madhore të kombit shqiptar në rajon duhet të mbrohen e të zhvillohen. Roli i ri dhe pozitat e forta strategjike të faktorit shqiptar në rajon janë realitete, që ndodhen nën goditjen e rivaliteteve dhe intrigave të fqinjave, të cilët kanë territore dhe popullsi shqiptare. Gjeopolitikën e re të kombit shqiptar në Ballkan, duhet ta ruajnë të dy shtetet shqiptare dhe faktorët politikë shqiptarë në rajon. Ka prova të përditshme se disa shtete të rajonit dhe forca tradicionalisht antishqiptare duan ta ndalojnë dhe madje ta kthejnë mbrapa këtë progres mbarëkombëtar shqiptar, siç dëshmojnë goditjet që duan t’u japin pavarësisë së Kosovës, integritetit territorial të Kosovës dhe të Shqipërisë, përpjekjet për çarje në aleancat strategjike të kombit shqiptar me perëndimin, etj.

“Bota sot”: Si i vlerësoni zhvillimet aktuale sa i përket dialogut Kosovë-Serbi?

Shaban Murati: Dialogu Kosovë-Serbi me ndërmjetësimin e BE në bazë të rezolutës së OKB të vitit 2010 ka qenë një hap i nevojshëm për të realizuar normalizimin e vërtetë të marrëdhënieve midis dy shteteve, që do të thotë se do të duhej të ishte finalizuar me njohjen midis tyre. Nëse nuk është arritur në atë objektiv, duhet pranuar se është një dështim i BE. Kosova i ka dhënë një ndihmë të madhe Serbisë me nisjen e dialogut në Bruksel, sepse i krijoi Serbisë alibinë për të fituar statusin e shtetit kandidat të BE dhe për të nisur bisedimet e pranimit me BE. Në shkëmbim nuk mori asgjë, e kam fjalën asnjë lëshim politik. Edhe marrëveshja shumë e reklamuar 19 prillit 2013 për normalizimin e marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë u shkel në mënyrë flagrante nga Beogradi, madje Brukseli e lejoi këtë situatë absurde të shkeljes së garancive të BE për këtë marrëveshje. Dinamika e dialogut dhe metodika diplomatike e ndërmjetësimit nga BE lënë shumë për të dëshiruar, sepse Brukseli lejoi një asimetri bisedimesh, çështjesh dhe rezultatesh, që formësoj favorizimin e lexueshëm të Serbisë. BE harroi se Serbia është shteti, që kishte bërë agresionin dhe spastrimin etnik ndaj Kosovës, harroi se Serbia para së gjithash duhet të kërkonte të falur për krimet dhe masakrat në Kosovë, të paguante reparacionet për viktimat dhe shkatërrimet e luftës dhe të detyrohej të njihte Kosovën. Dhe unë jam i sigurt se Serbia do ta kishte njohur Kosovën, nëse BE do ta kishte trajtuar atë gjatë bisedimeve në Bruksel me statusin e shtetit agresor. BE lejoi fenomenin absurd që Serbia, megjithëqë detyrimet e marrëveshjes së vitit 2013 të normalizimit të marrëdhënieve me Kosovën, të zhvillonte fushatat e hapura diplomatike ndërkombëtare kundër njohjes se Kosovës, duke kulmuar dy vitet e fundit me absurditetin juridik ndërkombëtar të çnjohjeje të Kosovës. Dhe kundër këtij absurditeti ka reaguar Franca dhe Britania e Madhe, por jo BE, madje as Shqipëria e as vetë Kosova.

“Bota sot”: Kohëve të fundit është hedhur si ide nga Presidenti i Kosovës çështja e korrigjimit të kufirit me Serbinë, si e konsideroni ju këtë ide?

Shaban Murati: I ashtuquajturi korrigjim i kufijve është një alibi për të fshehur lëshimet strategjike, që i janë bërë dhe planifikohet t’i bëhen Serbisë. Ironia është se Serbia ka 20 vjet, që në kohën e Milloshevicit e deri tek koha e Vuçiçit, që ka paraqitur rregullisht propozime për ndryshime kufijsh dhe shkëmbime territoresh, pavarësisht se dikujt në Prishtinë apo në Tiranë i duket sikur kanë zbuluar tani Amerikën. Vetë fakti që flitet për korrigjim kufijsh me një shtet, që nuk e njeh Kosovën për shtet, flet për një pozicion të mjerë diplomatik. Me Maqedoninë dhe me Malin e Zi u zhvilluan bisedime për çështjen e kufirit pas njohjes së Kosovës prej tyre si shtet i pavarur dhe vendosjes së marrëdhënieve diplomatike. Në vend që të shtrojë si objektiv primar të bisedimeve dypalëshe njohjen si shtet të pavarur, Prishtina ka shpikur artifisin e korrigjimit të kufijve, gjë që e ka trimëruar Beogradin, i cili flet për “kufij midis shqiptarëve dhe serbëve”, pra për kufij administrativë.

“Bota sot”: “Korrigjimi i kufijve” për shumë kë po nënkuptohet edhe si ide për shkëmbim territoresh me Serbinë, pa prekur vijat etnike, si e komentoni ju këtë?

Shaban Murati: Krijimi i shteteve të reja me kufij të rij etnikë është një teori e vjetër nacionaliste serbe, që kulmoi me strategjinë luftë sjellëse të Millosheviçit “të gjithë serbët në një shtet”. Shkëmbimet e territoreve është një lojë e vjetër rurale e udhëheqësve ruralë ballkanikë, që në odat e tyre folklorike gjithmonë ëndërrojnë të bëhen heronj kombëtarë, duke çarë dhe ndarë kufij dhe shtete. Kushdo që njeh sado pak hartën dhe historinë e dhimbshme të Ballkanit e kupton lehtë tragjizmin dhe folklorizmin e një teze të tillë. Fatmirësisht sot ekzistojnë frena ndërkombëtare si NATO, BE, etj. që nuk lejojnë përsëritjen e tragjedive ballkanike.

“Bota sot”:  A ka mundësi që Kosovës t`i bashkohen Presheva, Medvegja e Bujanoci e në anën tjetër të mos preket veriu, ashtu siç po pretendon Presidenti Thaçi?

Shaban Murati: Mendoj se diplomacia serioze nuk mund të hedhë tezat njëlloj sikur ëndrrat në këngë folklorike. Nëse është heshtur gjatë shtatë viteve të bisedime me Serbinë në Bruksel për të drejtat e shqiptarëve të Luginës së Preshevës, nuk mund ta kompensosh duke shitur në publik ëndrra në diell.

“Bota sot”: Cili do të jetë epilogu i fazës finale të dialogut me Serbinë?

Shaban Murati: Epilogu i fazës finale të dialogut me Serbinë duhet të jetë vetëm një: njohja e Kosovës si shtet i pavarur. Çdo devijim nga ky objektiv kombëtar do të thotë devijim nga interesi strategjik i Kosovës dhe i kombit shqiptar.

“Bota sot”: Si e vlerësoni qasjen e BE-së karshi Kosovës dhe Serbisë?

Shaban Murati: BE ka pasur dhe ka një rol të madh aktiv në dialogun midis dy shteteve. Por nën ndikimin e interesave individuale të njërit apo tjetrit shtet anëtar dhe nën ndikimin e lidhjeve dhe të presionit rus, BE ka rënë pre e një politike të standardeve të dyfishta, që do të thotë se ka ndjekur ndaj Kosovës politikën e shkopit dhe ndaj Serbisë ka ndjekur politikën e karotës, kur duhet të ishte komplet e kundërta. Ndaj dhe nuk ka pasur rezultat.

“Bota sot”: Mendoni se një qasje e tillë ka ardhur si pasojë e politikanëve të Kosovës?

Shaban Murati: Mendimi im është se gjatë procesit të dialogut të stërzgjatur me Serbinë është shfaqur një dobësi e pajustifikuar nga ana e Prishtinës. Prishtina nuk duhej të ishte pajtuar shtatë vjet me radhë me linjën e të ashtuquajturit dialog teknik, por duhet të ishte pasur objektivin e qartë të intonimit politik të bisedimeve dhe të kërkesave. Pse nuk protestoi dhe nuk bllokoi një herë dialogun për shkeljet flagrante që Serbia i bëri marrëveshjes së 19 prillit 2013 të normalizimit të marrëdhënieve, ku Beogradi kishte nënshkruar detyrimin të mos pengonte Kosovën të hynte në BE. Pse nuk ndërpreu Prishtina bisedimet, kur Serbia bllokoi hyrjen e Kosovës në UNESCO? Qysh ahere unë kam shkruar se u arrit pika e ngopjes e diplomacisë së Kosovës me Serbinë. Pse nuk ndërpreu Kosova bisedimet, kur Serbia publikisht subvencionoi fushatën ndërkombëtare të çnjohjeje të Kosovës? Pse nuk ndërpreu Kosova bisedimet  me Serbinë, kur Serbia dy herë me radhë bllokoi anëtarësimin e Kosovës në Interpol? Është një kronikë dobësie, e cila reflekton një strategji të paqartë dhe mungesë kohezioni politik, diplomatik e kombëtar.

“Bota sot”: Kosova, është e izoluar dhe përveç se i kërkohet që të heqë taksën dhe tolerojë Serbinë, kritikohet vazhdimisht për çdo veprim që vendos shtetësinë e saj. Sipas jush, përse  Serbisë i lejohet që të blejë aeroplanë ushtarakë nga Rusia pa as të vetmin problem, ndërsa Kosova hasë në kundërshtime të tilla?

Shaban Murati: Është krijuar një situatë absurde, kur shteti agresor Serbia ndodhet në një pozitë diplomatike më të favorshme se sa shteti viktimë Kosova. Çështja e taksës, e cila do të duhej të ishte marrë dhjetë vjet më parë dhe jo tani, është një e drejtë sovrane e  një shteti sovran. Duhet pranuar se në BE, që bëri gjithë atë zhurmë për taksën, nuk argumentuan kurrë pse ajo është gabim, por vetëm kërkonin në mënyrë urdhërore heqjen e saj, vetëm për t’i bërë qejfin Serbisë së zemëruar. BE e aplikoi këtë qëndrim për taksën në vazhdim të politikës së paefektshme perëndimore për të joshur Serbinë, që të mos shkojë tek Rusia, pavarësisht se në dëm të  sovranitetit të Kosovës. Sepse është vërtet e habitshme që BE nuk ka reaguar asnjëherë ndaj veprimeve agresive dhe destabilizuese rajonale të  Serbisë. Nuk reagoi BE për bazën ushtarake ruse të Nishit dhe as për bazën e re ajrore ruse të Vojvodinës. Nuk reagoi për manovrat e rrezikshme ushtarake të forcave zbarkuese ruse në territorin e Serbisë. Nuk reagoi për blerjen e armëve të sofistikuara ruse, përfshirë edhe sistemet e raketave ruse. Nuk reagoi as kur Serbia u bë shtet vëzhgues në aleancën ushtarake, të krijuar dhe drejtuar nga Rusia, CSTO. Nuk reagoi as për rikthimin e gjithë garniturës kriminale ushtarake e policore të Millosheviçit në strukturat e sotme të shtetit serb. Nuk reagoi BE as kur shërbimi sekret serb bashkë me shërbimin sekret rus tentuan grushtin e shtetit në Mal të Zi apo kur Serbia ndërhyri direkt në krizën politike në Maqedoni. Nuk ka reaguar BE as për pushtimin de facto serb të Mitrovicës dhe as për provokacionet serbe të tipit të urës apo të trenit.  Dhe befas ngrihet për të kundërshtuar taksën e Kosovës, që si shtet sovran ka të drejtë t’ia vendosë Serbisë. Konstatojmë një politikë të njohur makiaveliane, që nuk merr në konsideratë kush ka të drejtë, por merr anën e të keqit, se i leverdis më shumë për momentin.

“Bota sot”: Megjithatë, Kosova tashmë ka nisur procesin e transformimit të FSK-së në ushtri të mirëfilltë, si e vlerësoni këtë hap të institucioneve të Kosovës?

Shaban Murati: Është një vendim i drejtë dhe ligjshëm i çdo shteti sovran e të pavarur. Zhurma artificiale, që ngriti Serbia, Rusia dhe ndonjë shtet evropian,  nuk ka të bëjë me faktin e ushtrisë, por ka të bëjë me këmbënguljen e Serbisë dhe të Rusisë për të mos njohur të drejtën sovrane të shtetit sovran për të ngritur ushtrinë e tij.

Bota sot”: Cili do të jetë roli i ushtrisë së Kosovës në Ballkan dhe si çfarë komenti keni për propagandën serbe në këtë drejtim?

Shaban Murati: Roli i ushtrisë se Kosovës si dhe i shtetit të Kosovës në Ballkan  është stabilizues dhe kontribuues në sigurinë dhe në integrimet euroatlantike. Në rrymën e përgjithshme pozitive euroatlantike, ku Mali i Zi dhe Maqedonia Veriore i shtohen arkitekturës atlantike të sigurisë, ushtria e Kosovës dhe shteti i Kosovës do të ishin vlerë e shtuar për këtë arkitekturë.

“Bota sot”: Si mund të vije deri te anëtarësimi i Kosovës në NATO?  

Shaban Murati: Anëtarësimi i Kosovës në NATO është objektiv i natyrshëm strategjik i Kosovës dhe i kombit shqiptar. Është një proces që nga pikëpamja politike, gjeopolitike dhe strategjike mund të quhet i pjekur për anëtarësimin e Kosovës në NATO. Por nga pikëpamja burokratike do të duhet miratimi i katër shteteve anëtare, që nuk e njohin Kosovën, dhe kapërcimi i kësaj pengese mendoj do të jetë çështje kohe.

“Bota sot”: Në librin tuaj të fundit “Kalvari diplomatik i shtetit të Kosovës”, që u promovua në Prishtinë nëntorin e kaluar, ju këmbëngulni shumë në rendin e prioriteteve, që Kosova duhet të ndjekë në bisedimet me Serbinë. Pse ka rëndësi kjo sipas jush?

Shaban Murati: Në diplomaci përcaktimi i drejtë i prioriteteve në bisedimet me një shtet tjetër ka rëndësi për suksesin e bisedimeve. Unë theksoj në librin tim se prioriteti i prioriteteve, që duhet të ketë Prishtina në bisedimet, është njohja e shtetit të pavarur dhe sovran të Kosovës nga Serbia. I mëshoj këtij qëndrimi, jo vetëm se përputhet me interesin strategjik të Kosovës, por edhe sepse kam konstatuar devijime të pafalshme nga ky prioritet. Në udhëheqjen e Kosovës në dy vitet e fundit kanë zënë vend teza shumë të gabuara dhe të rrezikshme, si teza “nuk ka rëndësi të na njohë Serbia”, teza “na mjafton të marrim ulësen në OKB”, teza e organizimit të një konference të re ndërkombëtare për Kosovën, teza e ndryshimit të kufijve para njohjes, etj. etj. Me vjen keq të them, por përvoja e gjatë më bind se të gjitha këto teza e kanë origjinën në Beograd. Ndaj dhe i kam kundërshtuar fuqimisht dhe ndaj përsëris se prioriteti i prioriteteve në bisedimet është njohja e Kosovës si shtet i pavarur.

Majko: Protestat e studentëve, ishin reagim ndaj sistemit politik në Shqipëri

Ish-kryeministri i Shqipërisë, Pandeli Majko thotë se protestat e studentëve në Shqipëri ishin shqetësuese sepse ishin një reagim ndaj sistemit politik që është ndërtuar që nga vitet ’90 dhe pasqyronte opinionin publik ndaj politikës shqiptare. Ministri i Diasporës, që ndodhej në Uashington për Mëngjesin e Lutjeve, tha se samiti për diasporën do të jetë një forum për përfaqësuesit e saj, duke pranuar se shumë nga arsyet për largimin e tyre kanë lidhje me politikën në Shqipëri. Në intervistën me kolegen Keida Kostreci, zoti Majko foli edhe për qëndrimin e kryeministrit Edi Rama ndaj medias dhe për çështjen e negociatave Prishtinë-Beograd.

Zëri i Amerikës: Zoti Majko, po i afrohemi samitit të dytë për diasporën, çfarë hapash konkretë po merren nga qeveria shqiptare për angazhimin e diasporës dhe sa realisht janë të angazhuar shqiptarët që jetojnë jashtë vendit, bazuar në kontaktet që keni ju, për të dhënë kontributin e tyre? Çfarë garancish jep qeveria shqiptare që ata të mund të bëjnë një gjë të tillë?

Pandeli Majko: Dua të theksoj faktin që ky aktivitet është sidomos i diasporës. Nuk do të jetë thjeshtë një dialog midis një qeverie në pushtet dhe të ftuarve që do të vijnë. Ne jemi të vetëdijshëm se brenda politikës shqiptare egzistojnë shumë arsye se përse ata që kemi ftuar në samitin e diasporës janë larguar nga vendi. Kështu që jemi shumë të kujdesshëm për të mos bërë sikur po bëjmë ndonjë heroizëm të madh me ato çfarë kemi bërë. Kemi bërë shumë, por mendoj se jemi shumë vonë dhe vrapi në këtë rast është prapë vonë.

Zëri i Amerikës: Në janar, Kryeministri Rama ndryshoi më shumë se gjysmën e qeverisë duke e quajtur këtë si reflektim ndaj protestave të studentëve. Kur një kryeministër ndryshon më shumë se gjysmën e qeverisë, çfarë treguesi është kjo për ecurinë e qeverisjes që nga koha kur filloi ky mandat i ri i socialistëve dhe në fakt çfarë ka ndryshuar në filozofinë e qeverisjes me ndryshimin e emrave?

Pandeli Majko: Mendoj se të gjithë kemi qënë nën reflektimin se çfarë duhet të bëjmë pasi lëvizja studentore ishte një lëvizje që realisht na shqetësoi të gjithëve. Unë, të them të drejtën, për herë të parë jam ndjerë i pasigurtë për atë që po ndodhte. Sepse nga një anë ndjeja që po takoja vetëveten, ata ishin studentë që po ngriheshin karshi, ta themi troç fjalës, një sistemi politik që ishte ndërtuar pas viteve 90-të, dhe që një pjesë e tyre mendojnë se është i kalbur, ashtu siç mendoja unë bashkë me shokët e mi në vitet 90-të.

Po ta vinit re, problemi më i madh aty nuk ishte se ata kundërshtonin qeverinë, madje ata nuk kërkonin as dorëheqje të qeverisë apo të ministrave të veçantë të qeverisë. Shqetësimi im më i madh ishte se ata nuk shikonin veten të përfaqësuar tek opozita. Dhe kjo sjell një problem të madh të opinionin publik me politikën shqiptare.

Zëri i Amerikës: Nuk besoj se ishte kjo situata.

Pandeli Majko: Mendoj se kjo ishte një pjesë e situatës. Unë nuk po përpiqem të jem shterues në atë që po shpjegoj. Po them atë që mua më shqetësonte më tepër nga gjithë kjo histori. Që do të thotë se sistemi politik nuk po përfaqëson opinionin publik. Një sistem politik që nuk përfaqëson opinionin publik të një vendi, atëherë duhet ta gjykojmë me arsyetimin, o ka filluar fundi ose sistemi politik po mbyll një cikël të vetin.

Zëri i Amerikës: Zoti Rama reagon ashpër sa herë që kritikohet nga media, e ka gjetur emrin që përdor shpesh “kazan” dhe së fundmi edhe Zëri i Amerikës u bë pjesë e këti lloji reagimi të Kryeministrit Rama. A mendoni se qëndrime të tilla nga kryeministri janë të arsyeshme duke patur parasysh se në të gjitha demokracitë, media është një nga shtyllat më të fuqishme.

Pandeli Majko: Edi Rama përveç se është kryeministër, për aq sa e njoh unë, ka qënë edhe një nga penat e gazetarisë shqiptare. Kështu që shpesh ai e ka pak delikate të ndajë pozicionin e tij si kryeministër dhe pozicionin e tij si një njeri që është rritur midis gazetarëve më shumë sesa midis politikanëve, dhe ky është fakt.

Zëri i Amerikës: Ai ka kritikuar shpesh shumë ashpër …

Pandeli Majko: 90 përqind e atyre që ai kritikon shumë ashpër, realisht kanë qënë shokë të tij, shokë bile shumë të afërt, një pjesë e tyre e kanë ndihmuar në shkallë të ndryshme të karrierës, siç e thonë tani së fundmi. Ne duhet ta bëjmë këtë diferencë. Për sa i përket mënyrës se si u shpreh ai për Zërin e Amerikës, unë kam rezervat e mia. Rezervat fillojnë që nga mënyra se si unë e kam marrëdhënien me Zërin e Amerikës.

Por besoj se në të tilla raste, mirëkuptimi është gjëja më e veçantë, që ky ekip i veçantë që njoh unë në Zërin e Amerikës ka dhe duhet të ketë me politikën shqiptare. Mendoj se Zëri i Amerikës e ka atë që ka në gjithë historinë e gjithë medias shqiptare dhe në marrëdhënien me të vërtetën me publikun shqiptar. Edhe kur ne ndonjëherë e tejkalojmë atë që konsiderohet si e tejkaluar, mendoj se këtu duhet të ketë mirëkuptim dypalësh. Unë e thashë, Edi Rama është një antikonformist dhe shpesh në marrëdhëniet me median ai është më shumë gazetar se sa politikan.

Zëri i Amerikës: Kalojmë pak tek Kosova. Ditët e fundit ka patur nxitje, sidomos nga Shtetet e Bashkuara, që të zgjidhen mosmarrëveshjet mes Kosovës dhe Serbisë dhe të arrihet një marrëveshje brenda këtij viti. Gjithashtu ka patur shumë debate duke filluar që nga ideja e korrigjimit të kufirit, vendosja e tarifave që po kundërshtohet me forcë nga Shtetet e Bashkuara, tarifat ndaj Serbisë. Si e shihni situatën dhe a jeni optimist për një zgjidhje këtë vit?

Pandeli Majko: Lexova me kujdes një editorial të dy ambasadorëve të respektuar të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Prishtinë dhe Beograd të cilët nënvizonin faktin e nevojës për një marrëveshje midis palëve dhe për heqjen dorë nga obstruksionizmi, që mu duk momenti i parë i rendësishëm, dhe i dyti për të realizuar një marrëveshje të pranuar dhe të zbatueshme.

Tek obstruksionizmi kam parasysh në radhë të parë mënyrën se si shteti serb sillet karshi shtetit të Kosovës, duke u përpjekur në mënyrën më maksimale ta bllokojë atë në çdo rol ndërkombëtar apo akt ndërkombëtar që shteti i Kosovës ndërmerr. Obstruksionizmi ka të bëjë edhe me mënyrën se si ka reaguar Kosova, por ne duhet të ndajmë kush është aksioni dhe kush është reaksioni. Pra duhet të ndajmë që tarifa e Kosovës ndaj mallrave të Serbisë, obstruksionizëm është, një gjë që në kushtet teorike është krejtësisht e pavend. Por ne nuk duhet ta shikojmë si një aksion, por duhet ta shikojmë si një reaksion.

Unë pres marrëveshje, siç edhe dy ambasadorët e respektuar kishin nënvizuar, të zbatueshme. Për idenë e shkëmbimit të territoreve, idenë e korigjimit të kufijve, ide të çuditshme që kanë qarkulluar mbi dhe nën tavolinë, sinqerisht kam qënë i rezervuar. I rezervuar për një fakt shumë të thjeshtë: ky është një lloj autoriteti apo autorizimi që i takon elitës politike të Prishtinës.

Unaza e Re, Meta: Dëshmi e sundimit të shumicës, jo të ligjit


Presidenti shqiptar Ilir Meta thotë se për rastin e Unazës së Re në Tiranë janë ndjekur procedura ekstraligjore që sipas tij nuk tregojnё pёr njё vend, ku sundon ligji, por tregojnё thjesht pёr njё vend ku sundon shumica. Në një intervistë për Zërin e Amerikës, gjatë qëndimit të tij në Uashington, zoti Meta flet dhe për dialogun Kosovë-Serbi, debatet e fundit për situatën e korrupsionit në Shqipëri, pas rastit të tenderave në Ministrinë e Drejtësisë apo dhe përplasjet me Qeverinë, si ajo për kreun e diplomacisë. Presidenti Meta thotë se për marrëveshjet ndërkombëtare ai mund të autorizojë vetëm ministrin e Jashtëm Edi Rama. Me zotin Meta bisedoi shefi i shërbimit shqip të Zërit të Amerikës, Arben Xhixho.

Zёri i Amerikёs: Zoti President! Mirёserdhёt nё studiot e Zёrit tё Amerikёs!

Ilir Meta: Kёnaqёsi qё takohemi kёtu.

Zёri i Amerikёs: Zoti President! Gjatё ditёve qё keni qenё nё Uashington, nё takimet qё keni patur, ju jeni shprehur edhe pёr çёshtjen e dialogut tё Kosovёs me Serbinё. Beogradit dhe Prishtinёs iu ёshtё kёrkuar qё tё jenё krijuese nё arritjen e njё marrёveshjeje, gjё qё ёshtё pёrkthyer edhe nё mundёsinё e shkёmbimit tё territoreve, korigjimit tё kufirit, ndryshimit tё kufijve; njё temё qё ka qenё tabu mё parё. Ju jeni shprehur se nuk duhet tё ketё ndryshim kufijsh. Nёse mund t’iu pyes: Pёrse kjo kundёrshti, kur nuk dihet ende se pёr çfarё po diskutohet?

Ilir Meta: Unё pajtohem plotёsisht me ju qё ёshtё i domosdoshёm, madje ёshtё i vonuar, do tё thosha, gjithё ai proces qё ka tё bёjё me pёrfundimin e dialogut Kosovё – Serbi, pasi ky ёshtё njё dialog qё po vazhdon prej mjaft vitesh. Ёshtё njё dialog qё u quajt “pёr normalizimin” dhe tani tё gjithё kёrkojnё finalizimin e tij, ndёrkohё qё ne ende nuk kemi njё bilanc tё plotё tё normalizimit dhe tё zbatimit tё marrёveshjeve tё deritanishme. Megjithatё, pёrsёri unё bashkohem me atё kёrkesё, me atё interes tё pёrgjithshёm, sepse ёshtё interes edhe i Shqipёrisё, po ёshtё interes edhe i partnerёve tanё dhe i vet proceseve integruese, tё cilave ne iu jemi bashkuar dhe qё kёrkojmё tё fitojnё shtysё tё re pёrmes realizimit tё kёsaj marrёveshjeje, qё kjo gjё tё realizohet sa mё parё. Por i dimё vёshtirёsitё e deritanishme, tё cilat shpresojmё tё kapёrcehen me reflektim tё pёrbashkёt nga tё dyja palёt, pёr tё krijuar atё mirёbesim, qё ka munguar deri tani.

Zёri i Amerikёs: Zoti Meta! Tё ndalemi tek problemet, tek zhvillimet nё Shqipёri. Ju patёt njё pёrplasje tё fortё me qeverinё pёr çёshtjen e ministrit tё jashtёm si dhe pas publikimit tё qёndrimit tuaj pёr çёshtjen e Unazёs sё Madhe, ku ju kёrkuat tё anulohen gjithё kontratat dhe projekti tё ribёhet nga e para. Shumica iu akuzoi se ju po mbani pozicione politike, qё bien ndesh me detyrёn tuaj si president i vendit. Madje kryeministri Rama iu cilёsoi si drejtuesin mё serioz tё opozitёs. Si iu pёrgjigjeni ju kёtyre kritikave?

Ilir Meta: Nё detyrёn time si president unё i referohem vetёm Kushtetutёs sё Republikёs sё Shqipёrisё, interesit kombёtar dhe interesit publik. Nё çёshtjen e ministrit tё jashtёm nuk besoj se kёrkon shumё energji pёr t’iu pёrgjigjur tё gjitha kundёrshtimeve nё lidhje me qёndrimin tim, pёr arsye se kam qenё mjaft i hapur pёr çdo zgjidhje pёr personin e propozuar nga kryeministri. Por nuk besoj se dikush mund tё fajёsojё Presidentin, kompetencat e tё cilit nё fushёn e politikёs sё jashtme janё pёrcaktuar shumё qartё edhe nga vendimi i Gjykatёs Kushtetuese, i kёrkuar nga vet Partia Socialiste dikur nё opozitё pёr çёshtjen e marrёveshjes sё detit; pra qё Presidentit iu kёrkua tё konfirmojё nё kёtё detyrё njё person, cilatdo qofshin cilёsitё e tij tё shkёlqyera, tё cilin nuk e ka takuar asnjёherё, tё cilin nuk e njeh dhe i cili do tё firmosё marrёveshje nё emёr tё Republikёs sё Shqipёrisё, tё cilat mund tё prodhojnё pasoja afatgjata dhe tё paparashikueshme. Qёndrimi ka qenё tepёr konstruktiv dhe ka qenё njё qёndrim, i cili ka patur nё konsideratё Kushtetutёn dhe detyrimet kushtetuese tё Presidentit, edhe interesin kombёtar edhe interesin publik. Pёr mё tepёr personi kishte bёrё deklarata nё njё televizion tё Kosovёs, tё cilat nuk kishin asnjё lidhje me qёndrimet shtetёrore tё Shqipёrisё nё fushёn e politikёs sё jashtme.

Ndёrsa pёrsa i takon Unazёs sё re, nё mos gaboj, sot bёhen 100 ditё nga fillimi i protestave dhe unё si President, pa patur asnjё paragjykim pёr shkak tё problemit publik dhe protestave tё vazhdueshme tё transmetuara nga tё gjithё mediat, dhe tё kёrkesave tё qytetarёve, kam ushtruar pёrgjegjёsitё e mia, kam kёrkuar informacione nё mёnyrё tё vazhduar, nё mёnyrё tё pёrsёritur. Bazuar nё ligjet e shtetit pёr informim ndaj çdo qytetari dhe zyrtari, po duke u bazuar edhe nё Kushtetutёn e vendit, institucionet janё tё detyruar tё japin informacione dhe pёrgjigje Presidentit pёr çdo kёrkesё dhe pёr çdo shqetёsim, e nё fund fare kam qenё i detyruar tё mbaj njё qёndrim, pasi kam krijuar njё bindje, pёr tё cilёn jam shprehur publikisht dhe tё cilёs vazhdoj t’i qёndroj me bindje tё plotё: Shpikje tё tilla jashtё legjislacionit qё vendi ynё ka, jashtё rendit tonё juridik dhe kushtetues nuk tregojnё pёr njё vend, ku sundon ligji, por tregojnё thjesht pёr njё vend ku sundon shumica. Ky ёshtё njё koncept qё nuk ka lidhje me shtetin e sё drejtёs, pёr mё tepёr qё jemi nё qendёr tё vёmendjes pёrsa i takon respektimit tё ligjit, pёrsa i takon rregullave tё opinionit publik, pёrsa i takon çёshtjeve tё konkurrencёs edhe nga partnerёt ndёrkombёtarё. Reflektimi ndaj kёsaj çёshtje mendoj se ёshtё nё interes tё publikut, ёshtё nё interes tё vet qeverisё edhe tё pёrmirёsimit tё perceptimit pёr seriozitetin qё kemi nё zbatimin e ligjit nё vend pёr tё ardhmen.

Zёri i Amerikёs: Ju u shprehёt se njё nga konsideratat pёr punёn e ministrit tё jashtёm ishte ajo e marrёdhёnieve dhe negociatave me Greqinё pёr çёshtjen e detit. Tani qё ministri i jashtёm u ndryshua dhe erdhi ministri i ri, i cili u ngarkua nga kryeministri pёr tё kryer funksionin e ministrit tё jashtёm, mё lejoni t’iu pyes: A do tё ketё kjo ndikim lidhur me negociatat me Greqinё? Ju jeni shprehur se i keni shumё tё qarta kompetencat se cilit institucion mund t’i delegoni autoritetin kushtetues pёr tё lidhur marrёveshje ndёrkombёtare nё emёr tё Republikёs sё Shqipёrisё. A mund ta sqaroni kёtё? A i ka ministri i ri i ngarkuar kompetencat e plota, qё i ka patur i mёparshmi?

Ilir Meta: Do tё doja tё bёja njё korigjim. Duke iu referuar asaj çfarё ka shprehur ish-kandidati pёr ministёr tё jashtёm: nuk kishte tё bёnte me çёshtjen e negociatave me Greqinё, por kishte tё bёnte me njё qёndrim tё shprehur prej tij nё lidhje me njё kocept tё ri, qё ka dalё pёr korigjime tё pёrgjithshme territoriale nё Ballkanin perёndimor, sepse nuk ka lidhje me kёtё çёshtje. Ndёrsa çёshtjen e marrёdhёnieve me Greqinё e lidha thjesht me vendimin qё ёshtё nё fuqi tё Gjykatёs Kushtetuese pёr shkak tё marrёveshjes sё mёparshme, qё u rrёzua pas kёrkesёs sё Partisё Socialiste, i cili pёrcakton se cilat janё kompetencat e Presidentit dhe tё çdo institucioni nё fushёn e politikёs sё jashtme pёr lidhjen e marrёveshjeve ndёrkombёtare.

Pёr tё ardhur nё thelbin e pyetjes tuaj, se nuk doja tё lija njё keqkuptim: Presidenti e ka shumё tё qartё dhe autorizon vetёm ministrin e jashtёm, i cili nё kёtё rast ёshtё vet kryeministri, me kёrkesёn e tij, dhe ai quhet zoti Edi Rama.

Zёri i Amerikёs: Ai transferoi kompetencat tek zoti Cakaj.

Ilir Meta: Unё e kam shumё tё qartё se cila ёshtё detyra ime dhe cili ёshtё detyrimi im kushtetues.

Zёri i Amerikёs: Jemi ende te bisedimet me Greqinё. Ndёrsa u duk se palёt ishin shumё afёr arritjes sё njё marrёveshje ose pёrfundimit tё negociatave, duket se çёshtjet kanё mbetur pezull, janё lёnё nё harresё. A mendoni se ka ende shpresё, se mund tё arrihet njё marrёveshje sё shpejti, ose ku ёshtё statusi i kёsaj marrёveshje?

Ilir Meta: Besoj se unё i kam pёrmbushur dhe vazhdoj t’i pёrmbush me pёrgjegjёsi tё gjitha detyrimet e mia kushtetuese si President i Republikёs dhe pёr kёtё njё ndihmё tё madhe kam nga vet vendimi i Gjykatёs Kushtetuese pёr kёtё çёshtje dhe pёr çdo marrёveshje tё ngjashme tё kёtij karakteri dhe do tё vazhdoj nё kёtё mёnyrё deri nё fund. Jam shumё i interesuar qё kjo çёshtje tё ishte zgjidhur qё dje, pra, dhe jo sot apo nesёr. Gjithmonё referuar Kushtetutёs dhe vendimit tё Gjykatёs Kushtetuese tё Republikёs sё Shqipёrisё, nё mёnyrё qё tё hidhet njё hap tjetёr pёrpara edhe nё marrёdhёniet tona me fqinjin jugor.

Zёri i Amerikёs: Zoti Meta! Muajin e kaluar nё bazёn e Pashalimanit ndodhi njё vjedhje e njё sasie municioni. Ministria e Mbrojtjes mori njё seri masash pak ditё mё parё. U shkarkuan 15 zyrtarё ushtarakё, ndёrkohё qё javёn e kaluar ministria e mbrojtjes iu ka dёrguar ju njё propozim pёr shkarkimin e komandantit tё Flotёs Detare, gjeneralin Ylber Dogjani. A keni marrё ndonjё vendim deri tani lidhur me kёtё kёrkesё?

Ilir Meta: Nuk kam patur mundёsi tё marr ndonjё vendim, pёr arsye se edhe nuk kam qenё nё zyrё gjatё kёsaj kohe, por megjithatё ekipi im po punon, por njёkohёsisht na duhet tё kemi njё vlerёsim mё tё plotё dhe mё shterues pёr rastin nё fjalё, pasi kemi edhe pretendimet nga ana e komandantit tё Forcave Detare, i cili pretendon qё ka paralajmёruar pёr pasojat apo rreziqet e njё fenomeni tё tillё, ka kёrkuar tё merren disa masa. Ne kemi kёrkuar tё shohim edhe vlerёsimin e ministrisё, tё inspektimit qё ёshtё bёrё dhe do tё marrim vendimin mё tё drejtё dhe do ta bёjmё publik nё mёnyrёn mё transparente.

Zёri i Amerikёs: Zoti Meta! Kёto ditё ambasada amerikane nё Tiranё bёri tё ditur se ajo u ka mohuar dhe revokuar vizat mbi 170 zyrtarёve dhe ish-zyrtarёve publikё qё nga viti 2017. Mendohet tё jetё njё numёr relativisht i lartё zyrtarёsh. Duket njё shifёr relativisht e lartё, duke iu referuar faktit qё nё vitin 2017 prokuroria shqiptare ka regjistruar vetёm 16 procedime pёr korrupsion tё zyrtarёve tё lartё. A mendoni se ky ёshtё njё tregues i faktit se korrupsioni nё Shqipёri ёshtё shtrirё nё nivele tё larta dhe lufta ndaj tij mbetet ende shumё e dobёt?

Ilir Meta: Pёr kёtё nuk mjafton vetёm ky rast apo ky fakt qё shprehni ju. Pёr fat tё keq, raporti i Transparency International tregon njё pёrkeqёsim. Unё mendoj qё ёshtё shumё e rёndёsishme qё SHBA dhe BE tё vijojnё nё mёnyrё mё aktive angazhimin e tyre pёr tё ndihmuar nё ngritjen e besueshme tё institucioneve tё reja tё reformёs nё drejtёsi, tё japin njё mbёshtetje dhe inkurajim mё tё madh pёr ONM-nё, tё cilёn ne e vendosёm edhe nё Kushtetutё, dhe pёr vlerёsimet e saj, nё mёnyrё qё ne t’i kemi sa mё shpejt kёto institucione nё punё, t’i kemi sa mё tё besueshme dhe sa mё tё paanshme.

Zёri i Amerikёs: Edhe njё pyetje e fundit lidhur me temёn e korrupsionit, qё ka dalё kёto dy tre ditё. Nё teori tё gjithё politikanёt i japin mbёshtetje me zё tё lartё luftёs ndaj korrupsionit, por duket se kemi tё bёjmё mё shumё me njё lloj retorike. Po tё shohim reagimin e qeverisё ndaj rasteve qё ka nxjerrё nё pah media pёr korrupsionin, kemi vёnё re njё lloj shfajёsimi ose deri diku njё lloj marrje nё mbrojtje tё personave qё janё tё akuzuar. Po tё njёjtёn gjё vumё re pardje me opozitёn. Nё njё pёrplasje qё pati me ministren e drejtёsisё, pasi ministria e drejtёsisё arrestoi dhe po ndiqen penalisht disa persona qё kanё qenё zyrtarё tё LSI-sё mё parё pёr disa shkelje nё kёtё ministri, kryetarja e LSI-sё goditi ministren e drejtёsisё dhe i mori nё mbrojtje kёta njerёz. Madje nxori edhe emrin tuaj; deri tani, tha, nuk e kam nxjerrё emrin e ministres sё drejtёsisё, pasi ajo ka lidhje familjare me ju. Zonja Kryemadhi kёshtu u shpreh. Si iu duken ju kёto komente? A janё kёto sinjale tё qarta qё politikanёt duhet tё nxjerrin, ndёrkohё qё vendi ka njё problem serioz me korrupsionin?

Ilir Meta: Problemi padyshim qё ёshtё mjaft serioz pёrderisa, e theksoj edhe njё herё, Transparency International e nxjerr tё pёrkeqёsuar dy vitet e fundit vlerёsimin pёr Shqipёrinё. Duhet tё ndodhte e kundёrta. Nё kuadёr tё reformёs nё drejtёsi duhet tё kishte njё frenim, duhet tё kishte njё kujdes mё tё madh nё respektimin e ligjit dhe tё Kushtetutёs, duhet tё kishte njё reagim mё tё shpejtё ndaj rasteve tё qarta dhe ndaj rasteve publike. Unё pёrshёndes çdo procedim, qё bёhet ndaj kujtdo, qofshin edhe raste tё tilla si ajo qё ka ndodhur nё ministrinё e drejtёsisё ditёt e fundit sipas kёtij varianti qё ju po shprehni.

Megjithatё ka disa çёshtje qё janё shumё madhore, sepse çёshtje tё tilla padyshim qё ka dhe do tё ketё. Sepse çdo ditё ka prokurime dhe mund tё ketё edhe shkelje edhe korrupsion. Por ka disa raste ku ёshtё e rёndёsishme tё pёrqёndrohemi mё shumё pёr tё vendosur vёrtet besimin nё funksionimin e shtetit, nё sundimin e ligjit.

Mё konkretisht, unё do tё theksoja faktin skandaloz tё shkeljes sё Kushtetutёs lidhur me dhёnien fuqi prapavepruese pёr shpёrndarjen e dividentit pёr tё kaluarёn, i cili sjell implikime tё mёdha dhe mund tё sjellё edhe pasoja tё mёdha nё tё ardhmen nё dёm tё interesit publik dhe nё dёm tё funksionimit normal tё rendit juridik dhe kushtetues nё njё shtet tё sё drejtёs. Apo edhe rasti tjetёr i Unazёs sё re ёshtё njё rast flagrant, ku kemi njё shkelje tё hapur tё tё drejtave tё njeriut, pёrveç fenomenit jo transparent.

Nga ana ime prokuroria dhe çdo agjenci ligjzbatuese ka patur, ka dhe do tё ketё mbёshtetjen mё tё plotё por edhe duhet tё tregojё bindshёm se ёshtё jashtё çdo ndikimi politik edhe partiak.

Zёri i Amerikёs: Zoti President! Ju faleminderit!.

Intervista – Thaçi: pyetja ime për kritikët apo skeptikët është: si mund të na njohë Serbia neve, si mund ta bindim Rusinë për t’u anëtarësuar në OKB?

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi ndodhet këto ditë në Uashington ku të enjten zhvillohet Mëngjesi i Lutjeve, një aktivitet që tradicionalisht grumbullon në kryeqytetin amerikan udhëheqës dhe zyrtarë të lartë nga vende të ndryshme të botës. Të martën Presidenti Thaçi ishte ftuar për të folur në Këshillin e Marrëdhënieve me Jashtë mbi gjendjen aktuale në Kosovë dhe sfidat me të cilat ndeshet vendi i tij në këtë fazë të rëndësishme të normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë. Presidenti Thaçi ishte i ftuar për një intervistë të drejtpërdrejtë në studiot e Ditarit:

Zëri i Amerikës: Z. President, Washingtoni bëri sërish thirrje për pezullimin e tarifave që qeveria juaj ka vënë për mallrat nga Serbia. Një zyrtar i lartë i administratës së presidentit Trump u shpreh, po citoj, “tarifat krijojnë sfida për marrëdhëniet tradicionale, të forta, dypalëshe mes Shteteve të Bashkuara dhe Kosovës dhe se udhëheqësit tuaj e kanë të qartë seriozitetin e qëndrimit të Washingtonit”. Si i lexoni ju komentet e tilla? Përmbajnë ato elemente paralajmëruese për Kosovën?

Hashim Thaçi: Ajo që dua të theksoj qysh në fillim është se çdo herë që kemi qenë së bashku me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Bashkimin Evropian dhe NATO-n, si Kosovë kemi dalur mirë dhe kemi dalur fitues, qoftë në Rambuje që sot shënojmë 20 vjetorin e fillimit të konferencës, qoftë në procesin e bërjes së pavarësisë, e në të njëjtën kohë edhe tash të themelimit të ushtrisë. Prandaj çdo këshillë dhe mesazh i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, do të respektohet me përpikërinë më të lartë prej institucioneve të vendit. Por duhet kuptuar edhe diçka, ne jemi ballafaquar si shtet i Kosovës me veprime agresive nga ana e Serbisë, veprime këto që e kanë lënduar shtetin e Kosovës, funksionimin e shtetit edhe në rrafshin e brendshëm edhe në rrafshin ndërkombëtar. Prandaj, masa e ndërmarrë nga institucionet e Kosovës ka qenë veprim i duhur në kohën e përshtatshme, por në të njëjtën kohë, tash duhet të mendojmë të shikojmë nga e ardhmja dhe e ardhmja është respektimi i një opinioni dominues prej skenës politike për jo heqjen e tarifës, por pezullimin e tarifës, ashtu siç është edhe këshilla prej Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Bashkimit Evropian, NATO-s, spektrit politik kosovar, nga shoqëria civile, në mënyrë që të hapet rruga për vazhdimin e dialogut mes shtetit të Kosovës dhe Serbisë dhe në të njëjtën kohë të ruajmë dhe kultivojmë partneritetin me Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian. Tek e fundit, më të çmueshme janë raportet tona të shkëlqyera dhe ruajtja e këtyre raporteve me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, sesa ndonjë veprim që e ngulfat Kosovën, e izolon Kosovën apo që në të njëjtën kohë dërgon mesazh se Kosova po luan rolin e destruktivit në proces të dialogut, prandaj një percepsion i tillë nuk duhet të lejojmë që të krijohet në Washington, në Bruksel dhe as kudo, por veprimi i institucioneve të vendit ka qenë i drejtë.

Zëri i Amerikës: Por si do ta parandaloni këtë gjë kur kryeministri i vendit tuaj këmbëngulë që tarifat duhet të mbahen derisa Serbia të njoh Kosovën. A prisni që tarifat të pezullohen?

Hashim Thaçi: Unë pres maturi, veprime të interesit gjithëpërfshirës, të interesit lokal, por edhe të interesit të investimeve strategjike të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Bashkimit Evropian, NATO-s. Nuk mund te kemi sukses të vetmuar në asnjë proces. Është një Amerikë, nuk janë disa. Ne bashkë kemi fituar lirinë dhe pavarësinë dhe SHBA-të ishin të vetmet që na mbështetën për themelimin e ushtrisë, prandaj është e njëjta Amerikë dhe duhet të kemi parasysh se veprime të mëtutjeshme do të jenë të koordinuara mes institucioneve të vendit, megjithëse pushtet janë të ndara, por duhet të shikojmë më tepër në interesin strategjik sesa në interesin politik ditor.

Zëri i Amerikës: A jeni optimist se tarifat do të pezullohen së shpejti?

Hashim Thaçi: Jam optimist në vendime të drejta, në vendime strategjike, jam optimist se Kosova nuk do ta merr barrën e bllokadës së procesit të negociatave. Ne kemi insistuar që të vazhdoj dialogu, pavarësisht taksës, por kemi një këshillë këmbëngulëse edhe prej Washington-it edhe prej Bashkimit Evropian, që së paku për disa kohë, tre mujor ose katër mujor, të pezullohet kjo çështje që t’i hapet mundësi e re vazhdimit të dialogut dhe mundësi arritjes së një marrëveshjeje paqësore në mes të dy vendeve.

Zëri i Amerikës: Siç u shprehët edhe ju, tarifat duhet të pezullohen që të filloj dialogu i bllokuar me Serbinë…

Hashim Thaçi: Unë nuk pajtohem në asnjë rrethanë me kushtëzimin e Serbisë për dialog, por e kemi këtë realitet të tarifës dhe kushtëzimin nga Serbia prandaj duhet të manovrojmë për të gjetur një zgjidhje kreative në mënyrë që t’i hapet mundësia vazhdimit të dialogut.

Zëri i Amerikës: Dje në takimin që patët në Këshillin e Marrëdhënieve me jashtë, organizata më prestigjioze në Shtetet e Bashkuara e cila grupon ekspertët më të mirë të politikës së jashtme amerikane, ju u shprehët për një korrigjim të lehtë të kufijve. Çfarë nënkuptoni me këtë?

Hashim Thaçi: Unë e kam theksuar edhe më herët e ritheksoj edhe sot se unë punoj që në kuadër të përmbylljes së dialogut Kosovë-Serbi të kemi një marrëveshje gjithëpërfshirëse, që nënkupton zgjidhjen përfundimtare të çështjes së të zhdukurve, të refugjatëve, të edukimit, të shëndetësisë, të trashëgimisë kulturore serbe, artefaktet arkeologjike, që i hap mundësi zhvillimit ekonomik dhe që në fund benefiti për Kosovën do të jetë njohja nga Serbia si shtet i pavarur dhe sovran, anëtarësimi i Kosovës në Organizatën e Kombeve të Bashkuara, njohja edhe prej pesë vendeve të Bashkimit Evropian dhe hapet mundësia për anëtarësim në NATO dhe Bashkim Evropian. Tash do të punojmë për një zgjidhje kreative në fund ku të dy palëve do t’u plotësohen interesat edhe shtetit të Kosovës dhe të Serbisë. por edhe interesat e investimeve strategjike të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, NATO-s dhe Bashkimit Evropian. Dhe natyrisht se në fund nuk ka njohje mes dy vendeve pa definimin e qartë të kufijve ndërshtetëror Kosovë-Serbi. Unë e kam theksuar edhe më herët e ritheksoj edhe sot se punoj dhe mendoj se do ishte shumë e logjikshme përfshirja e Preshevës, Medvegjës e Bujanocit në territorin e Republikës së Kosovës duke mos i cenuar në asnjë rrethanë resurset e shtetit të Kosovës, as Gazivodën, as veriun e Mitrovicës as Trepçën dhe as hapësirat tjera.

Zëri i Amerikës: A ka tjera vija të kuqe Kosova që nuk duhen cenuar? Për shembull komunat që janë në veri, komunat me shumicë serbe flas, a janë ato pjesë e negociatave që mund të ndodhin?

Hashim Thaçi: Vijë e kuqe për Kosovën është – nen një, që nuk ka dialog ku nuk ka siguri për njohje nga Serbia në fund dhe për t’i hapur mundësi anëtarësimi Kosovës në Organizatën e Kombeve të Bashkuara. Pa këto dy gjëra nuk ka kuptim asnjë dialog.

Zëri i Amerikës: Në qoftë se kjo marrëveshje do të nënkuptoj njohje nga Serbia, anëtarësim në OKB, por do të kërkojë si shkëmbim që të negociohen kufiri verior i Kosovës për rajonet me shumicë serbe. A është kjo pjesë e negociatave?

Hashim Thaçi: Unë nuk mund të përgjigjem në diçka që nuk është kërkuar dhe nuk mund të përgjigjëm në diçka që mund të shtrojë si çështje Serbia, por mund të konfirmoj se askush nuk ka hedhur në tavolinë hartat. Por ajo që mund të them përsëri është se marrëveshja do të arrihet ndërmjet dy vendeve sovrane me njohje reciproke.

Zëri i Amerikës: Atëherë si e shpjegoni faktin se ekspertë, ish zyrtarë, analistë në Shqipëri në Kosovë, në pjesën perëndimore, të gjithë flasin për mundësinë e ndryshimit të kufirit, jo thjesht definim, që është bërë ndërmjet Kosovës e Malit të Zi apo në mes të Kosovës e Maqedonisë. Ju jeni shprehur për korrigjim të lehtë që përpara ka qenë tabu dhe nuk hapej, tashmë ju e keni hapur?

Hashim Thaçi: Korrigjim të kufirit Kosova ka bërë edhe me shtetin e Maqedonisë, unë e kam nënshkruar. Korrigjim të kufirit ka bërë edhe me Malin e Zi, unë e kam nënshkruar, Ka pasur trazira, ka pasur probleme, gaz lotsjellës, ka pasur demonstrime, dërgime të mesazheve jo të mira për shtetin e Kosovës në botë por në fund të gjithë janë bindur se marrëveshja ka qenë e drejtë dhe e saktë. Në të njëjtën kohë, ne që kemi një kufi, një territor me Serbinë rreth 410 kilometra, duhet definitivisht ta definojmë para përmbylljes së marrëveshjes apo si kusht për përmbyllje të marrëveshjes për njohjen reciproke. Nuk ka njohje reciproke pa definimin e vijave kufitare. Tash unë opinionet e ndryshme i respektoj por mund të them se në saktësi dhe qartësi mund të flasin vetëm ata që janë në proces, ndërsa të tjerët janë opinione të lira. Tash, shteti i Kosovës ka themeluar delegacionin shtetëror, ata dje kanë qenë në Bruksel dhe janë duke diskutuar çështje të interesit të rëndësishëm për shtetin e Kosovës për mundësinë e përmbylljes së një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse, kështu që duhet të kemi besim te njerëzit që janë zgjedhur nga parlamenti, delegacionin shtetëror, në ata njerëz që kanë edhe integritetin, fuqinë dhe legjitimitetin e legalitetin e institucioneve në Kosovë, tjetër gjithçka do të jetë transparente dhe marrëveshja ne fund ratifikohet nga parlamenti ose përmes një referendumi, kështu që gjithçka do të jetë e hapur dhe informuese botërisht dhe shumë transparente për qytetarët e vendit, sepse askush nuk do të mund të vendos i vetëm, por vendimmarrja përfundimtare i mbetet parlamentit të Kosovës pastaj edhe të autoriteteve të Serbisë siç është edhe me Greqinë e Maqedoninë me rastin e arritjes së marrëveshjes ndërmjet tyre.

Zëri i Amerikës: Dukej që në momentin e parë kur u hap çështja e kufijve, ju keni krijuar shumë kundërshtarë dhe këta kundërshtarë thonë që presidenti nuk po na informon sa duhet dhe ka një mungesë të transparencës për këto që po ndodhin por ka edhe të tjerë që thonë se po të dinë më shumë, ndoshta ne do të jemi mbështetës të tij. Përse mendoni që është bërë gjithë ky debat i madh në qoftë se kufijtë nuk janë kërkuar apo shtruar?

Hashim Thaçi: Ne jetojmë në një rajon me konspiracione dhe paranoja që unë i kuptoj plotësisht. Kundërshtime ka pasur edhe në konferencën e Rambujes por ne ja kemi dalur mirë. Kundërshtime, refuzime dhe demonstrime ka pasur në rastin edhe të arritjes së marrëveshjes së Vjenës për dokumentin e presidentit Ahtisari prej nga doli pavarësia e mbikëqyrur e Kosovës. Është fat që kishte unitet pas katër vitesh për themelimin e ushtrisë së Kosovës, sepse kishim një mundësi të tillë në vitin 2014. Tash natyrisht është faza përfundimtare, i kuptoj shqetësimet e sinqerta por në të njëjtën kohë sikur të kisha diçka më tepër natyrisht se do flisja, por nuk kam çfarë të them më tepër nga ajo që sot delegacioni shtetëror ka në duart e veta, është duke diskutuar dhe unë do të shkoj në Bruksel vetëm kur kërkohet nga autoritetet e Bashkimit Evropian, prej delegacionit shtetëror, prandaj sot adresa e përgjegjësisë për zhvillimin e dialogut mbetet tek delegacioni shtetëror i Kosovës konkretisht nga zoti Limaj dhe zoti Ahmeti. Kështu që, mendoj se definivisht duhet të hiqen konspiracionit, dilemat sepse procesi ka qenë, është dhe do të jetë plotësisht transparent.

Zëri i Amerikës: Zoti president, në qoftë se nuk ka ndonjë element të ri të ndryshimit të kufijve, të definimit të kufirit, të korrigjimit të lehtë të kufirit, atëherë përse po thuhet që momenti është tani. Me këtë që thoni ju, në qoftë se nuk ka ndryshim kufiri, kemi të njëjtat negociata me të gjitha çështjet që ju përmendët por pa elementin e ri të kufirit, ky është ai elementi i ri që ka shkaktuar debate të mëdha. Besoj që ka diçka, ka diçka për kufijtë dhe kjo pikërisht është që u mungon analistëve që thonë se jemi të painformuar?

Hashim Thaçi: Sot kritik për këtë proces janë edhe disa që mua më kanë këshilluar që të pranoj autonomi të Kosovës nën Serbi, do të thotë edhe para viteve 1998, por edhe pas çlirimit. E lëmë këtë anash. E kuptoj reflektimin dhe avancimin në ide, por pyetja ime për kritikët apo skeptikët është; cila është zgjidhja sipas tyre, si mund të na njeh Serbia neve, si mund ta bindim Rusinë për t’u anëtarësuar në OKB? Pse është momenti tani? Është momenti sepse në Rambuje, Serbia nuk ka marr pjesë në nënshkrim, e ka refuzuar marrëveshjen, në Vjenë e ka refuzuar ndërsa tash është në tavolinën e diskutimit dhe shpreh vullnet për të diskutuar për mundësinë e arritjes së një marrëveshjeje. Do të jetë shumë vështirë të arrihet marrëveshja dhe mund të them lirisht se vetëm një përgjegjësi e lartë burrështetase mund të reflektojë për vendimmarrje për nënshkrimin e marrëveshjes ,sepse nuk do të jetë e lehtë as për Kosovën, nuk do të jetë e lehtë as për Serbinë. Por ajo që mund të them është kjo, që Serbia është përfshirë në dialog ka shprehur vullnetin për të diskutuar dhe mundësinë e njohjes së pavarësisë së Kosovës, përndryshe për ne nuk do të kishte fare kuptim ky proces. Por në të njëjtën kohë edhe Rusia ka dërguar mesazhe që nëse palët merren vesh ne do ta mbështesim, gjë që më ka konfirmuar edhe mua personalisht presidenti (Vladimir) Putin por edhe përmes zëdhënësit të Kremlinit. Tjetër, po theksoj që momenti dhe e kemi të angazhuar plotësisht në udhëheqje edhe Bashkimin Evropian dhe mbështetje të plotë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, të vet presidentit Trump, prandaj gjithë faktorët global janë të fokusuar, të interesuar dhe ne për mundësitë tona që i kemi nuk mendoj se do të mund ta mbajmë këtë fokus ndërkombëtar për kauzën tonë. Përndryshe do të vazhdojmë të mbesim në një konflikt të ngrirë, me potenciale që vazhdimisht të kthehemi tek tragjeditë e së kaluarës, do të mbesim në një status quo që për mua paraqet dëm, është e rrezikshme dhe rikthim prapa për Kosovën. Ata që flasin për kutinë e Pandorës, kjo kuti është e hapur në Ballkanin perëndimor, unë mendoj se një marrëveshje paqësore e mbyll kutinë e Pandorës.

Zëri i Amerikës:A jeni optimist që marrëveshja mund të arrihet këtë vit?

Hashim Thaçi: Jam optimist, realist

Zëri i Amerikës:A jeni sot më optimist se sa ishit para disa muajsh, apo jeni më pak sot?

Hashim Thaçi: Definitivisht sot jam më optimist se sa kam qenë më herët, shpresoj që nesër të jem edhe më optimist se sot dhe unë ftoj gjithë spektrin politik për reflektim në interes shtetëror, mbi politikat ditore, apo grupore, apo partiak. Besoj në pjekurinë e spektrit politik gjithashtu edhe të shoqërisë civile, të mediave, të njerëzve opinionbërës, sepse marrëveshja paqësore Kosovë-Serbi nënkupton kurrë më luftë në mes të serbëve dhe shqiptarëve, nënkupton paqe përfundimtare dhe ne pastaj e kemi si shtet i Kosovës rrugën për anëtarësim në NATO dhe Bashkim Evropian, Serbia e ka rrugën e vet. Përndryshe, do ta bllokojmë njëra tjetrën, në perspektivën euro-atlantike Kosovën dhe të ardhmen evropiane për Serbinë. E kemi obligim arritjen e kësaj marrëveshjeje edhe për hir të fëmijëve tonë, fëmijëve të fëmijëve tonë, sepse do të hapet mundësia e transformimit të plotë të shoqërisë në Kosovë sepse nuk do të merremi ne si udhëheqës me akuza ndaj Serbisë për të fituar vota por me vizion, me program zhvillimor, krijimin vendeve të punës, mirëqenien sociale dhe natyrisht reformat demokratike në rend, ligj, luftën kundër korrupsionit e krimit të organizuar, sepse është përzier patriotizmi me qeverisje që nuk vlerësohet ndonjëherë a është e mirë apo e keqe, por mjafton të jesh patriot apo të akuzosh Serbinë, je në rregull, por t’i nuk po sjellë jetë më të mirë për qytetarët e vendit.

Pedagogët e Shkencave Sociale, grevë pa afat: Pse kërkojmë rrëzimin e ligjit për arsimin e lartë

Voltiza Duro – Në një kohë që studentët e Shkencave Sociale, Filologjikut e një pjesë e Juridikut vazhdojnë bojkotin e mësimit, pedagogët kanë vendosur dje që të nisin grevën deri në rrëzimin e ligjit për arsimin e lartë. Ditën e djeshme, përmes një vendimi me shumicë votash, drejtuesit e personelit akademik të Fakultetit të Shkencave Sociale kanë vendosur të përshkallëzojnë protestën. Në një intervistë për “Gazeta Shqiptare”, pedagogu Arlind Qori tregon arsyet kryesore që shtynë stafin akademik të marrin këtë vendim. Ai thekson se midis pedagogëve ka mendime dhe qëndrime në ndryshme, por jo përplasje dhe do t’i qëndrojnë vendimit të tyre deri në plotësimin e kërkesave. Pedagogu shton se ligji i arsimit të lartë varfëron dhe komercializon universitetet publike, i kthen studentët në klientë dhe pedagogët në punëtorë me mëditje, madje zhbën demokracinë e brendshme dhe autonominë universitare.



Pedagogët e Fakultetit të Shkencave Sociale në UT vendosën të hyjnë në grevë. Pse erdhi ky vendim dhe sa do të zgjasë greva?
Ka disa arsye. E para, ka të bëjë me dhënien e një shenje solidariteti me kërkesat dhe rezistencën dymujore të studentëve tanë. E dyta, lidhet me kundërshtinë tonë të thellë ndaj ligjit të arsimit të lartë dhe tentativave të qeverisë për të vrarë edhe atë pak autonomi universitare që na ka mbetur. E treta, dhe besoj se në këto kushte është edhe më e rëndësishmja, është dinjiteti. Këtu nuk e kam fjalën për fyerjet prej pijaneci vulëhumbur të kreut të qeverisë, por për mënyrën se si ministrja e Arsimit i ka përcjellë përfaqësuesit tanë pa denjuar as t’u japë një përgjigje negative në takimin e të premtes.

A ka pasur përplasje mes pedagogëve lidhur me kauzën universitare?
Midis pedagogëve ka mendime dhe qëndrime në ndryshme, por jo përplasje. Në fakt, kjo larmi është shenjë e demokracisë së shëndoshë brendauniversitare. Gjithsesi, në shumicë absolute, pedagogët e FSHS janë shprehur në asamble për grevë dhe do t’i qëndrojnë vendimit të tyre. Ata pak kolegë që janë kundër grevës apo kërkesave tona e thonë hapur se i shtyn frika. Kësisoj, një arsye më shumë për të vazhduar rezistencën tonë është shpëtimi i universitetit nga kthetrat e frikës që, kur u kallet pedagogëve, merre me mend se sa e thellë dhe degraduese është.

A u janë bashkuar grevës edhe pedagogë nga fakultete të tjera?
U kemi bërë thirrje asambleve të fakulteteve të tjera që të na bashkohen. Sot (dje) pati një takim të pedagogëve nga shumë fakultete dhe universitete publike dhe mbajmë shpresë se ata do ta thonë fjalën e tyre brenda fakulteteve përkatëse.

Nëse nuk do të plotësohen kërkesat, a do të përshkallëzohet kjo formë e protestës?
I vetmi përshkallëzim i mundshëm është masiviteti. Nëse bashkohen pedagogë dhe shumësia studentore, atëherë qeveria nuk do të ketë rrugëdalje tjetër përpos kapitullimit pa kushte.

Cili është reagimi juaj ndaj deklaratave të ministres Besa Shahini, e cila thekson se është për përmirësimin e arsimit të lartë, por kundër ndryshimit të VKM-ve?
Për mendimin tim, VKM janë të një rëndësie dytësore. Thelbi i katrahurës është ligji i arsimit të lartë. Ky ligj i varfëron dhe komercializon universitetet publike, i kthen studentët në klientë dhe pedagogët në punëtorë me mëditje dhe zhbën demokracinë e brendshme dhe autonominë universitare. Se si mund të përmirësohet jeta universitare pa rrëzimin e këtij ligji vetëm gjenitë e pakuptuar të qeverisë mund ta mendojnë.

A ndihen të frikësuar studentët se mund t’u digjet viti akademik?
Qeveria po përpiqet në mënyrë sistematike për të mbjellë panik midis studentëve. Madje, i fton ata të konfliktohen me njëri-tjetrin në shkallët e fakulteteve apo kërkon t’i ndërsejë kundër pedagogëve në grevë. Mirëpo edhe për studentët, vlen ajo që vura në dukje për pedagogët: ne duhet të luftojmë për një universitet të ri, të shpresës, kundër frikës. Nga ana tjetër, me aq përvojë sa kam në universitet, mund të them me siguri se viti akademik nuk do të digjet edhe sikur kjo grevë dhe protesta studentore të zgjasë. Janë të gjitha mundësitë teknike të rregullimit të orareve, sezoneve të provimeve etj. Po sot duhet të bëjmë ç’është e mundur që të fitojmë universitetin e aspiratave tona më të larta.

Rrëfimi i inxhinieres ruse që kaloi jetën në burgjet komuniste: Më tradhtuan miqtë

Arkiva Online e Viktimave të Komunizmit/ “Kur më vunë prangat, nuk më harrohet ajo skena… djali u përmbys në divan edhe qante.”

 

Si m’i vunë prangat para djalit që qante dhe më mbajtën në hetuesi 9 muaj, që të pranoja se isha spiune ruse. Si më “tradhëtuan” miqtë e mi me dëshmitë në gjygj dhe pse vendosa të mos e braktis burrin tim për të shpëtuar veten.

Dëshmia e rrallë e inxhinieres ruse të naftës, Elena Çami, e cila zgjodhi të mos largohej edhe pas prishjes së Shqipërisë komuniste me Rusinë. Qëndroi pranë burrit e fëmijëve, duke sakrifikuar jetën e saj në burgjet e kampet komuniste të kohës. Bashkëshorti i saj shqiptar Minella Çami, po ashtu inxhiner nafte, u arrestua në valën e arrestimeve për të ashtuquajturin “grupi sabotator i naftës”.

Elena Çami lindi më 22 qershor të vitit 1932, në Moskë, Rusi. Më 21 janar 1976, Gjykata e Lartë e deklaroi fajtore për «krimin e agjitacionit e propagandës kundër pushtetit» dhe e dënoi me 8 vjet heqje lirie, konfiskimin e pasurisë dhe humbjen e së drejtës elektorale për 5 vjet kohë. Më pas ajo jetoi në internim.

Një jetë e çuar në internim larg dy djemve të saj, të cilët po ashtu vuajtën persekutimin komunist.

Kujto.al sjell të plotë dëshminë e saj nga arkiva e familjes Doko:

Unë kam lindur në Moskë, në vitin 1932. Mbarova gjimnazin, pastaj shkova në universitet për përpunimin e naftës në Moskë. Në vitin 1955, mbarova universitetin edhe erdha në Shqipëri. Gjatë studimeve, u njoha me Minellën dhe u martova në Moskë, në vitin 1954. Ai ka ikur më përpara, unë kam ikur më vonë, se bëri dokumentat. Erdha këtu, fillova punën në drejtorinë e përgjithshme të naftës, në vitin 1955. Kur kam filluar punë, kemi qenë deri në vitin ‘60, në qytetin Stalin, pastaj u trasferuam ne, për të ndihmuar në ndërtimin e Cërrikut, bashkë me Minellën. Nga viti ‘60 deri në ’71-in, kemi qenë në Cërrik, duke punuar me forcat tona që kemi studiuar. Në vitin ’71, Minella u arrestua për agjitacion e propagandë. Përpara se të arrestohej, një javë më përpara, ai kishte bërë një propozim në Ministri për çmimin “Republikë”. Por nuk ja dhanë çmimin “Republikë”, por i dhanë “çmimin” tjetër në burg. Ai u arrestua për agjitacion e propagandë, me 10 vjet burg. Në vitin 1975, kur u arrestua grupi i naftës në Fier, po meqënëse jemi naftëtarë, ai nga Ballshi nga kampi, e arrestuan për të dytën herë. E çuan në Tiranë. Në Tiranë e akuzuan për “Sabotim dhe spiun rus”. Ai nuk pranonte akuzën edhe i thanë: “Nëse nuk pranon akuzën, ne do të arrestojmë Lenën (mua). Ajo patjetër që do thotë atë që keni bërë ju”. Ai nuk pranonte. Pas dy javësh, pa bërë hetuesi, në 14 maj 1975, më arrestojnë mua.

Ju ishit në Cërrik në ato momente?

Po, ne banonim në Cërrik, bashkë me dy fëmijët.

Në çfarë moshe ishin fëmijët?

Në ’75-ën, djali i madh ishte 20 vjeç, sa mbaroi gjimnazin në Cërrik. Ndërsa djali tjetër ishte 18 vjeç. Kur shkova në Ballsh, në muajin Prill, mua më thanë: Minella nuk është në kamp, por do të njoftojmë aty ku është transferuar. Kur ma tha këtë, unë mbeta, se thashë si ka mundësi që ky është transferuar. Pas hetuesisë së parë nga Burreli, e ka transferuar për ndihmës ndërtimi në uzinën e Ballshit. Edhe atje punonte si punëtor, po mendimi i tij jepej si inxhinier. U kthyem prapë në shtëpi ne me djalin. Në 14 maj në mëngjes, vjen policia edhe më arrestojnë në punë.

Ku punoje në atë kohë?

Kur u arrestua Minella, unë punoja si shefe e planit në përpunimin dhe në uzinën e naftës. Pas 3-4 muajsh, më transferojnë si “gruaja e armikut” në Cërrik. Nga konsumi, u transferova në SMT-në e Cërrikut, atje kam punuar llogaritare e thjeshtë. Nuk isha në profesionin tim. Isha në zyrë unë, kur më vijnë dy persona nga dega. Kur i pashë, nuk mendova se do të arrestohesha, se me politikën nuk merresha, as kundër shtetit nuk kam folur asgjëkundi. Kur u bë “grupi i naftës” në fundin e marsit të vitin 1975, u arrestua një shoku jonë i ngushtë, Beqir Alija, ka qenë drejtor i institutit të naftës dhe gazit në Fier. Gruan e kishte ruse, por ajo ka ikur me dy fëmijët, iku në Rusi edhe ka shpëtuar nga burgu. Ndërsa unë e kam dashur dhe nuk u ndava nga bashkëshorti, sepse atë kam zgjedhur si bashkëshort për tërë jetën. Nuk e kisha për të kaluar kohën.

Si ishte momenti i arrestimit?

Kur më erdhën mua në zyrë, më thanë: Do shkojmë në shtëpi, të kontrollojmë shtëpinë. Mua më vinin shumë shpesh gjatë kohës që Minella ishte në hetuesi në Elbasan. Kontrollonin librat, se kërkonin librat kundër pushtetit. Unë nuk kam patur asnjë libër. Deri në vitet ’60, i kam blerë librat rus. Ka patur atëherë dyqane me libra rusë. Pastaj, kur u prishën marëdhëniet, unë nuk kam blerë më. Ata vinin, merrnin, çonin në degë, prapë kontrollonin. Pastaj, i thashë unë: Të lutem shumë, ma jep procesverbalin me datë kur është shtypur libri, që ta gjej unë. Ata më thanë: Sa e zgjuar je ti. Unë i thashë: Ju po kërkoni një libër që unë nuk e kam blerë. E mora me procesverbalin me titull dhe vitet e botimeve të librave. Kur më arrestuan mua nga zyra dhe më sollën në shtëpi, filluan kontrollin. Djali i vogël ishte në gjimnaz viti i 3-të a i 4-t, tek prindërit në Korçë, se unë nuk e përballoja dot jetën. Djali i madh mbaroi gjimnazin dhe filloi në SMT si nxënës. Nga ora 12.00 kishte pushimin dhe erdhi në shtëpi. Kur erdhi në shtëpi, u habit, sepse prapë dega kishte ardhur për kontroll në shtëpinë tonë.

Më tha: Çfarë ka mama? Nuk e di, i thashë, po kontrollojnë librat. I kontrolluan librat, pastaj më thanë: Ke plaçka tek zyra? Unë i thashë: Kam një çantë. Të shkojë dhe ta marrë djali, tha. Shkon djali në zyrë dhe në këtë kohë, më thotë: Ti je e arrestuar si “armike e popullit”. Unë hapa sytë edhe i them: Ju, të gjithë armiqtë e popullit i keni si unë? Ai hetuesi tha: “Ta tregojmë ne.” Kur erdhi djali në shtëpi, i thashë: Alush jam arrestuar si armik i popullit.

Si? – tha ai. Nuk e di, i thashë, asnjë gjë. Kur më vunë prangat mua në duar, ishim në shtëpi brenda: djali, unë dhe dy hetuesit. Për fat të keq, e kemi këtu në Korçë, tani është me pozitë të madhe. E di ai… edhe kur më shikon, ul kokën. Kur më vunë prangat, nuk më harrohet ajo skena… djali u përmbys në divan edhe qante. Djali 20 vjeç. Më tha: Mama ku po shkon ti? Më dërguan në hetuesi në Tiranë. Hetuesia vazhdoi 9 muaj. Minella gjatë kësaj kohe, ishte në hetuesinë e dytë në Tiranë. Hetuesit  më thoshin mua: Prano ti, se Minella e pranoi që ishte spiun rus. Unë i thashë: Thirreni këtu Minellën, të më thotë ai mua në sytë tuaj që është spiun rus. Unë nuk e mbështes më dhe ai nuk do të jetë më burri im. Ata nuk e sollën, se nuk ishte e vërtetë. Minellës i thoshin ndryshe, se Elena pranoi, është spiune. Ishte një hetuesi intensive 9 muaj. Pas 9 muajsh, s’kishin ç’të bënin më me mua.

Kush ka qenë hetuesi juaj?

Doleres Vele, hetuesi në Tiranë. Kur mbarova unë hetuesinë, tha hetuesi: Na vjen shumë keq Elen, po s’kemi çtë bëjmë, do të dënohesh.

“Unë e dija që do të dënohesha deri sa hyra këtu, por gabimi juaj nuk shlyhet kurrë”.

Dola në gjyq me një tjetër shoqe ruse, edhe ajo akuzohej me grupin e naftës, që ka punuar në qytetin Stalin. Tani është në Moskë ajo, Ina Shahaj. U dënuam nga 8 vjet. Akuza ishte agjitacion e propagandë.

Patët dëshmitar në gjyq?

Kishim dëshmitarë, po këta dëshmitarët… njëri ishte Llazar Moçka, kompozitori. Sikur kam qenë në plazh, jo sikur… është e vërtetë. Ai ishte kompozitor dhe kishte bërë një pjesë muzikore, edhe më dha mua leje. Unë i thashë: Unë di që për këto veprimtari muzikore paguhet, ne në Rusi kështu e kemi. Kjo ishte dëshmia e Llazar Mockës. Një shoqe të ngushtë, edhe ajo në Cërrik ka jetuar. Edhe asaj burri iu arrestua për agjitacion e propagandë. Ajo nga frika thoshte: Elena nuk është e kënaqur. Tregonte: Më thoshte mua që më përpara qumështi dhe zarzavatet çoheshin tek dera e shtëpisë, ndërsa tani duhet të presim rradhën. Ishte bashkëbisedim me atë. Një, që kam thënë po dhe është politike, e pranova unë. Kur u prishën në 60-ën marrëdhëniet me Rusinë, unë bëra një krahasim dhe e pranoj. Unë krahasova Shqipërinë me elefantin dhe Rusinë me diçka të vogël. Kjo mund të jetë e vetmja shprehje e imja politike, asnjë tjetër.

Pasi morët dënimin, ku shkuat?

Shkova në kampin Kosova, midis Lushnjes dhe Dumresë. Nga burgu i Kosovës dola me amnistinë e Enverit, në vitin 1982. Ishte amnistia e parë.

Çfarë bënin dy djemtë gjatë kohës që ti ishe në burg?

Dy djemtë e mi kanë vuajtur. Kur mbetën ata të dy, shyqyr Zotit i ka përkrahur familja e Minellës, babai dhe mamaja. Djali i madh mbeti pa punë, se në Cërrik nuk jetonte dot. Kur u arrestova unë, ai pas një viti, ka vajtur në ushtri, në Fier dhe Vlorë. Ka vuajtur shumë. E kanë ndjekur hap pas hapi, çfarë bënte, çfarë fliste. Kur mbaroi ushtrinë, nuk u kthye në Cërrik. Të gjithë plaçkat i futi në një dhomë. Nuk kishte ku të jetonte edhe ka shkuar tek prindërit e Minellës, tek gjyshërit. Djali i vogël mbaroi gjimnazin edhe kur kërkonte punë, nuk i jepnin punë. Po të duash, i kishin thënë, puno në ndërtim. Ky pranoi, se pa bukë nuk jetohej dot. Shkon në ndërtim në brigadën me llaç.

Atje, siç thonë, Zoti nuk të lë pa njeri të mirë, ishte Edi Kapshtica, i cili kishte mbaruar gjimnazin bashkë me Minellën. Ka bërë edhe burg. Kur shikon djalin, i thotë: Nga je ti? I thotë: Unë kam lindur në Korçë, por kam jetuar në Cërrik. Po i kujt je ti? I Minella Çamit. Edhe ky shkon i thotë drejtorit: Ose ma vendos mua këtë djalin në brigadën time, ose unë do ta lë çelësin. Unë këtë djalin në baltë, nuk do ta lë. Drejtori tha, meqë Edi ishte specialist i mirë, i tha: Merre në brigadë… edhe ky ka punuar në brigadë me Edin 17 vjet.

Djali tjetër… në ‘76-‘77 ishte prodhimi shumë i lartë në fermën e Drenovës, dhe ky shkon si vullnetar pa para. Kur punonte atje, punonte me gjithë shpirt. Një brigadier i tha: Do të punosh në fermë? – Posi, tha. Hyri në fermë, edhe atje ka punuar 14 vjet.

Pasi dole nga burgu, çfarë pune bëje?

Unë kur dola nga burgu, duhet të punoja 4 vjet si e burgosur. Minella u lirua 1 vit e gjysmë përpara meje. Në Korçë nuk më pranonin për punë. E ka thirrur dega e i ka thënë: Ne e dimë që ti ke qëndruar në kamp, pasi ke dalë të bësh një procesverbal. Çfarë është procesverbali? – i tha. Do punosh me ne. Ai i tha: Në familjen time, spiunë nuk kemi patur, as nuk do të kemi, edhe ja hodhi atë procesverbalin dhe nuk ja firmosi. Atëherë ata filluan të sulmonin Minellën: Ti je rrezik, në kurriz të fëmijëve, po rri këtu në Korçë.

Ishim mamaja edhe 2 femijët e mi. Me pensionin e mamasë edhe me atë pagesë nga ferma, kemi jetuar 1 vit e gjysmë. Kur u lirova unë, kemi vajtur në Cërrik prapë. Minella u fut në brigadën e SMT-së në mirëmbajtje, ndërsa unë në degë-planet, si ekonomiste. Punova 4 vjet, dola në pension, erdha në Korçë. U martua djali i madh me nusen, lindën edhe femijën edhe une u detyrova lashë Minellën atje edhe erdha në Korçë. Minella punoi në Cërrik, derisa doli në pension.

Pas 30 vitesh, unë vajta në Rusi. Kur më pa mamaja… shyqyr zotit e kam gjetur, babai kishte vdekur. Kur hapa derën tha: Bobo sa u plak vajza ime. Kjo ishte fjala e mamasë pasi pa pamjen time të tmerrshme. / kujto.al

Intervista – Thaçi: Nga askush dhe për asnjë çmim nuk mund të refuzohet partneriteti me SHBA-në

Amra Zejneli-Loxha

Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, ka thënë në një intervistë për Radion Evropa e Lirë se partneriteti i Kosovës me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimin Evropian nuk mund të cenohet nga askush.

“Në asnjë çmim, në asnjë rrethanë nuk do të ketë refuzim të partneritetit, ngase bashkëpunimi strategjik dhe i përhershëm në mes Kosovës dhe SHBA-së, është interes jetik”, ka deklaruar Thaçi. Ai u ka kërkuar partnerëve të koalicionit aktual qeverisës që të diskutojnë dhe të marrin vendimin e duhur në lidhje me kërkesën e SHBA-së dhe BE-së për pezullimin e tarifës doganore të vendosur ndaj mallrave që importohen nga Serbia dhe Bosnja.

Radio Evropa e Lirë: President Thaçi, këto ditë janë zhvilluar disa takime dhe biseda të zyrtarëve amerikanë dhe liderëve politikë të Kosovës. A mund të na thoni se për çfarë është biseduar?

Hashim Thaçi: Unë e vlerësoj angazhimin për takime të përbashkëta të partnerëve të koalicionit, kryetari të Kuvendit, gjithashtu kryeministrit dhe liderëve të tjerë të partnerëve të koalicionit, për hapat e mëtutjeshëm që duhet t’i ndërmarrin institucionet e vendit, në një koordinim edhe më të mirë edhe me SHBA-në dhe Bashkimin Evropian për të ardhmen e proceseve të rëndësishme dhe jetike për Kosovën. Prandaj, edhe takimi im sot me liderët institucionalë dhe politikë ishte pjesë e inkurajimit për ndërmarrjen e veprimeve të duhura, të mençura dhe strategjike për vendin.

Radio Evropa e Lirë: A është tarifa doganore njëra nga kërkesat?

Hashim Thaçi: Ka qenë vendim i Qeverisë, partnerëve të koalicionit, vendim të cilin partnerët e koalicionit dhe Qeveria janë duke e diskutuar për hapat e mëtutjeshëm.

Radio Evropa e Lirë: President, pse ju keni kërkuar pezullimin e taksës për mallrat nga Serbia përderisa Serbia ende nuk ka hequr dorë nga ofensiva politike ndaj Kosovës?

Hashim Thaçi: Unë as nuk kam propozuar vënien e taksës, as pezullimin e takës. Unë vetëm kam inkurajuar bartësit e institucioneve dhe liderët politikë që të shikojnë kah e ardhmja, kah hapat strategjik që janë me interes jetik për shtetin. Nën një, që të prodhojmë argumente pozitive dhe ndihmuese për partnerët tanë, në veçanti SHBA-në dhe Bashkimin Evropian, të na ndihmojnë, dhe në asnjë rrethanë t’ua komplikojmë angazhimet e tyre apo të prodhojmë ngjarje negative që ua vështirësojnë partnerëve punën për të na ndihmuar, sepse Kosova mund të ecë përpara dhe mund të ketë sukses vetëm në një koordinim të ngushtë me SHBA-në dhe Bashkimin Evropian.

Radio Evropa e Lirë: Çfarë pasojash mund të ketë Kosova nëse nuk e mbështetë kërkesën amerikane për suspendim të taksës?

Hashim Thaçi: Në asnjë çmim, në asnjë rrethanë nuk do të ketë refuzim të partneritetit. Dhe është jetike, përtej çdo politike ditore, bashkëpunimi strategjik dhe i përhershëm i miqësisë së thellë mes Kosovës dhe SHBA-së. Askush dhe asnjë agjendë tjetër nuk qëndron mbi interesat e partneritetit strategjik të Kosovës dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës, pra asnjë person dhe asnjë agjendë tjetër.

Radio Evropa e Lirë: Kryeministri ka thënë, deri tash, që nuk do ta tërheqë vendimin, çfarë ndodhë tash?

Hashim Thaçi: U takon partnerëve të koalicionit dhe Qeverisë të ndërmarrin veprimet e nevojshme, por e theksoj, mesazhi im, shikimi kah e ardhmja, veprimet strategjike, veprime të cilat e çojnë vendin drejt liberalizimit të vizave dhe mbështetjes së fuqishme për forcimin e ushtrisë dhe konsolidimin e shtetit në rrafshin e brendshëm dhe atë të jashtëm.

NUK DO TË KRIJOJMË RRETHANA QË E SJELLIN RUSINË NË TAVOLINËN E DIALOGUT

Radio Evropa e Lirë: Kryeministri Haradinaj, duke paraqitur kushtet për heqjen e taksës, kërkoi një konferencë ndërkombëtare për Kosovën. Sa mund t’i përshtatet Kosovës, tash, një konferencë e tillë?

Hashim Thaçi: Procesi i dialogut udhëhiqet nga Bashkimi Evropian, e ka mbështetjen e plotë të Bashkimit Evropian, kështu do të vazhdojë edhe në të ardhmen, nuk do të krijojmë rrethana favorizuese që sjellin në tryezë Rusinë.

Radio Evropa e Lirë: Konferenca ndërkombëtare mund ta bëjë këtë (sjellë Rusinë në tavolinë)?

Hashim Thaçi: Kemi besim të plotë në Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës, pa involvuar faktorë të tjerë të cilët nuk e kanë njohur pavarësinë e Kosovës dhe nuk kanë ndonjë simpati për të ardhmen e Kosovës në NATO dhe Bashkimin Evropian.

Radio Evropa e Lirë: Vendosja e taksës po vlerësohet se e ka bllokuar edhe procesin e bisedimeve me Serbinë, e cila thotë se nuk do të kthehet në tavolinën e bisedimeve pa u hequr taksa. A mund të dihet kur do të vazhdojnë bisedimet në Bruksel?

Hashim Thaçi: Unë inkurajoj partnerët e koalicionit që të vazhdojnë të diskutojnë dhe të marrin veprimet e duhura, të mençura, të jenë kreativ dhe fleksibil në qasjen e tyre në mënyrë që për Kosovën të jenë dyert e hapura edhe në Uashington edhe në Bashkimin Evropian dhe në vendimmarrje të qëndrueshme dhe të koordinuar. Kur Kosova ka marrë vendime të koordinuara me SHBA-në dhe Bashkimin Evropian gjithmonë ka dalë e suksesshme. Në rrethana tjera do të jemi një vend, me të vërtetë i harruar dhe i izoluar, gjë të cilën qytetarët e Kosovës nuk e meritojnë e as politika e Kosovës. Unë dua të kem besim në vullnetin e mirë të bartësve të institucioneve, kësaj radhe në iniciativat e kryeparlamentarit Kadri Veseli, por në të njëjtën kohë edhe në vullnetin e mirë të njerëzve të tjerë.

Radio Evropa e Lirë: A është korrigjimi i kufijve ende pjesë e bisedimeve apo në tavolinën e bisedimeve?

Hashim Thaçi: Delegacioni shtetëror i Kosovës është zgjedhur, ka mandatin e plotë nga të zgjedhurit e popullit e ka mbështetjen time të plotë. Prandaj, të gjitha gjërat që i diskuton ky delegacion në Bruksel do të jenë në një proces transparent dhe diçka e tillë, do të thotë angazhimet e ardhshme do të ballafaqohemi me agjendën që është për një marrëveshje gjithëpërfshirëse, që nënkupton njohjen reciproke dhe anëtarësimin e Kosovës në Organizatën e Kombeve të Bashkuara.

Radio Evropa e Lirë: Deri tash të gjithë liderët politikë janë deklaruar kundër korrigjimit të kufijve, e dje edhe ish partia juaj, PDK-ja, ka thënë të njëjtën. A mendoni që ideja juaj për korrigjim të kufijve e dëmton rolin tuaj kushtetues?

PËR MARRËVESHJEN VENDOSET NGA KUVENDI DHE ME REFERENDUM

Hashim Thaçi: Të gjithë liderët dhe partitë politike në Kosovë janë për dialog, janë për negociata, janë për një marrëveshje me Serbinë që nënkupton njohjen reciproke dhe anëtarësimin e Kosovës në Organizatën e Kombeve të Bashkuara. Sa i përket substancës së marrëveshjes, që do të jetë një marrëveshje gjithëpërfshirëse me njohje reciproke, me çështjet që do të përfshihen në kornizat e kësaj marrëveshjeje, pra edhe te çështja e të zhdukurve, refugjatëve, trashëgiminë kulturore serbe, zhvillimin ekonomik, arsimin, shëndetësinë, do të përfshihen. Kështu që, për substancën e marrëveshjes mbetet të diskutohet në hapat e mëtutjeshëm.

Radio Evropa e Lirë: Kush e mbyllë këtë proces, ju apo delegacioni shtetëror që është zgjedhur?

Hashim Thaçi: Këtë proces e mbyll Parlamenti ose referendumi i qytetarëve të Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Në letrën tuaj drejtuar presidentit Trump, ju keni shprehur gatishmëri për një kompromis për arritje të një marrëveshjeje të balancuar me Serbinë. Çfarë nënkupton për ju marrëveshja e balancuar?

Hashim Thaçi: Ky dialog nuk është duke u zhvilluar vetëm nga Prishtina me Brukselin dhe Uashingtonin, por është një dialog i udhëhequr nga Bashkimi Evropian me mbështetjen e plotë të SHBA-së. Pra, dialogu me Serbinë. Kështu që e kemi parasysh se duhet të jetë një zgjidhje e balancuar që respekton sovranitetin e Kosovës, të ndodhë njohja e Kosovës, anëtarësimi në Organizatën e Kombeve të Bashkuara. Por, në të njëjtën kohë duhet kuptuar se kemi të bëjmë edhe me një palë tjetër në tavolinë.

Kështu që, unë besoj që propozimet e Bashkimit Evropian dhe vullneti ynë, edhe i Serbisë, do të jetë për një marrëveshje që i hap perspektivë euroatlantike edhe Kosovës edhe Serbisë, perspektivë evropiane dhe natyrisht fuqizimin e interesave gjeostrategjike edhe të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, NATO-s dhe Bashkimit Evropian për paqe të përhershme në Ballkanin Perëndimor.

Radio Evropa e Lirë: Çfarë është Kosova e gatshme t’i ofrojë Serbisë, si kompromis?

Hashim Thaçi: Mbetet që delegacioni shtetëror i Kosovës të diskutojë për çështjet konkrete në fjalë se cilat çështje do të diskutohen dhe për të cilat mund të gjendet një zgjidhje kreative dhe elegante e pëlqyeshme për të dyja palët.

Radio Evropa e Lirë: A ka përpjekje që komuna ne veri të Mitrovicës të bëhet pjesë e një Mitrovice të bashkuar?

Hashim Thaçi: Gjëra të tilla nuk janë diskutuar. Por, e theksoj se në asnjë çmim, në asnjë rrethanë, dua t’i hedhë poshtë të gjitha dezinformatat qoftë për Gazivodën (Ujmanin), qoftë për veriun e Mitrovicës, qoftë për Trepçën, ato kanë qenë, janë dhe do të mbeten të pacenuara.

Radio Evropa e Lirë: Kosova është përfshirë nga vala e pakënaqësive sociale që manifestohet përmes grevave, a mendoni që para miratimit të ligjit për pagat ai duhet të kthehet edhe njëherë për një debat në mënyrë që të përfshihen pakënaqësitë?

Hashim Thaçi: Pushtetet në Kosovë janë të ndara, Parlamenti i ka punët e veta, Qeveria të vetat, natyrisht edhe Presidenti të vetat. Unë i kuptoj vështirësitë e Qeverisë, e në të njëjtën kohë e kuptoj edhe reagimin e punëtorëve të Kosovës. Por, si president i vendit i ftoj të gjithë për një dialog social, përmes dialogut mendoj që do të gjendet një zgjidhje e pranueshme. Edhe për Qeverinë, për mundësitë e saj edhe për kërkesat e punëtorëve.

BARDHOK RAJTA, “INXHINIERI I DRITËS,, BASHKAUTOR I PROJEKTEVE TË RRETH 70 HEC-eve KUDO NË SHQIPËRI

-Intervistë e ing. elektroenergjitik Bardhok Rajta i Lurës, bashkëautor i projekteve të rreth 70 HEC-eve kudo në Shqipëri dhënë publicistit, studiuesit e poetit të njohur Nikollë Loka –

 

 

NË JETË KAM BËRË ZGJEDHJEN E DUHUR

 

 

-Përshëndetje Bardhok! Ju tashmë jeni në prag të 70 vjetorit të lindjes. Si çdo njeri, edhe ju e keni kohën për të bërë një bilanc. Ju pëlqen t’i bëni llogaritë e jetës?

 

Përshëndetje i nderuar Nikollë!

Së pari duke ju falenderuar për këtë intervistë mbi jetën time, tani 70 vjeç, më futët në fushën e kujtimeve, të cilat fillojnë nga fëmijëria e herëshme dhe vijnë deri në këtë ditë. Nuk e kam menduar ndonjëherë, në kuptimin e ngushtë,  llogarinë e jetës sime, por mendoj se natyrshëm kam marrë pjesë me kurajo, besim dhe këmbëngulje në rrjedhën e këtyre 70 viteve; mbështetur në edukimin familjar nga im Ate, Lekë Rajta dhe e shenjta Nana ime Marta,  trungu nga rrjedh (kulla e madhe e Prengë Mark Rajtës),  si dhe krahina ime LURA, krenaria jonë e përjetëshme e sigurisht mbështetur edhe në formimin tim arsimor; kulturor dhe professional, që për kohën e mendoj të plotë edhe të gjithanshëm.

 

-Keni kaluar një fëmijëri të bukur, në mes të qytetit dhe fshatit, familjes së ngushtë në Peshkopi dhe familjes së gjërë në Krejë. Na i sillni përshtypjet tuaja nga këto dy mjedise familjare dhe si kanë ndikuar te ju?

 

-Po zotni, unë kam lindur më 13 Qershor 1949, në odën me sharapoll, të kullës së madhe të Zef Prengë Rajtës, gjyshit tim në Krejë-Lurë, në ditën e Shna Ndoit. Për arsyen se babi im Lekë Rajta që nga viti 1944 kur kishte dalë në luftë kundra pushtuesve dhe deri pas vitit 1950 kaloi me detyra të ndryshme në qarkun e Dibrës, unë e kalova fëmijërinë e herëshme nën kujdesin hyjnor të nanës time Marta; gjyshes time Mrika e Zef Prengës (siç e thërrisnin të gjithë); të Tatës, siç e thërrsnim gjyshin dhe të xhaxhallave të mi, Lalë Gjergjit të mrekullueshëm e gjithnjë të qeshur;  Lalë Jakut zemërbardhe e bujar sa me nuk ka e më të voglit, që ishte vetëm 10 vite para meje, Lalë Franit, përjetësisht i lidhur dhe i përkushtuar me kullën, edhe për shkak të sëmundjes së tij të herëshme, si dhe dy grave të xhaxhallarëve të mi, Mrikës së Gjergjit dhe Martes së Jakut, të cilat ndaj meje kanë treguar gjithë jetën kujdes të veçantë.

-Megjithëse fëmijë, unë kam të regjistruar në kujtesen time dashurinë dhe kujdesin e çdo kushërini të barkut të Marka Rajtës, të cilët edhe për arsye se isha dhe mbeta fëmijë i vetëm i Lekës, me trajtonin me dashuri dhe kujdes të veçantë deri në tepri, duke më bërë që të ndihesha si më i përkëdheluri i të gjithëve. I kam të pashlyera ato vite të kaluara në kullë, kur pothuajse përditë vinin njerëz, kushërinj e bashkëfshatarë për kafen e mëngjezit, shokë dhe miq, udhëtarë të njohur e të panjohur, nipa e mbesa.  Veçanërisht në ditët e shënuara dhe festat fetare e krahinore, vendi gumëzhinte si për darsëm.

-Në këtë kullë kam marrë informacionin e parë njerëzor për të gjithë zonat verilindore të vendit tone, që nga Mirdita, ku ishin shumë të fuqishme lidhjet e gjakut; me krahinat kufitare të Matit,  Kuksit dhe Dibrës, të cilët e mbushnin pothuajse përditë kullën e njohur të Zef Prengë Rajtës.

-Në ato vite të mbushura plot me dashuri njerëzore, mua më janë ngulitur dhe nuk shkulen kurrë nga mendja lidhjet e gjakut (familjes së madhe; kushërinjve të afërt dhe më të largët; nipave e mbesave; dajëve ), si dhe të bashkëfshatarëve, bashkëkrahinorëve etj.

-Atje në Krejë-Lurë pranë varrit monumental të gdhendur në gur të Prengë Mark Rajtës (gjyshit të babit tim Lekë Rajta) kam edhe një gjë të shenjtë,  varrin e vëllait tim Kristi Lekë Rajta, të lindur rreth tre vite  pas meje dhe të vdekur foshnje  dymuajshe.

-E kujtoj gjithmonë arkivolin e vogël në oden e madhe, në kat të parë të kullës dhe flokët thellësisht të verdhë, një tufë prej të cilëve nana ime Marta e ruajti gjithë jetën dhe e mori me vete në varr.

-Nuk doja ti lija ta merrnin arkivolin dhe është dashur që Marta, e bija e Gjok Ndue Rajtës, e cila ishte dhe është një nga njerëzit tanë më të dashur, të më merrte te shtëpia e saj, ku më mbajti rreth dy javë, për të më hequar vemendjen nga ajo që kishte ndodhur. Ky është kujtimi më i hershëm që mbaj mend.

-Oda e burrave ku ne dy djemve të parë, Bardhokut dhe Ninit, nipa të Zef Prengës, na u dha mundësia  dhe privilegji të jemi dëgjues, ishte dhe shkolla e parë, e cila për fat të mirë më ndoqi gjithë jetën. Edhe kur kaluam në Peshkopi, një dhomë e shtëpisë ku jetonim qe Oda e përherëshme e miqëve, shokëve dhe të afërmëve, që përditë i kishim të pranishëm.

-Nga kjo periudhë nuk mund të mos përmend edhe kohën që kalonim tek dajët së bashku me nanën Marte, sidomos gjatë dimrit kur edhe punët në fshat ishin më të pakta. Nana qe bijë e Mark Ndue Lleshi (Zogjaj) nga fshati Mërkurth dhe Prenushës, motër e të njohurve Gjon e Ndrec Lufi, të bajrakut të Selitës në Mirditë.

-Dy vëllezërit e nanës sime, daj Ndoi dhe daj Nikolli, dy natyra të ndryshme nga njëri tjetri, por shumë të veçantë, u vinin zjarrin kullave për ne nipat, sidomos për mua dhe Ded Vladin, më të voglin e djemve të Mark Ndrec Vladit, që i la fëmijët jetimë në moshë  të vogël, ku më i madhi ishte 7 vjeç.

-Dashuria e tyre ishte hyjnore, bujaria e pakufishme dhe një gjë që duhet patjetër ta theksoj se është e rrallë: I gjithë fshati pa dallim, që ishte një fis, natyrisht i larguar në disa breza, ne nipave na donin aq shumë sa na prisnin me gjithë shpirt dhe, sikur zjarrin ti vinim gjithë fshatit, nuk lejonin njeri të na prekte me dorë.

-Po kështu, e veçantë ka qenë edhe marrdhania me motrën e nanës time,  Dilën e Marka Ndrec Vladit, që rriti dhe nxori në jetë, si ma i miri burrë luras, tre djemtë e saj: Ndrecën doktor dhe Leninin e Dedën oficera. Më deshi dhe e desha pa masë deri sa ndërroi jetë.

-Ka një përgjigje për pyetjen : A ju merr malli për kullat ku keni lindur; ku keni kaluar vite të jetës dhe përgjigja më saktë do të ishte : Po. Ajo që na mungon edhe kur jemi në Lurë është fëmjëria jonë, e cila nuk vjen më.

 

 

 

Kulla e madhe e Rajtëve në Krejë të Lurës

 

Në vitin 1956, babai e mori familjen në qytetin e Peshkopisë, në një apartament të sapondërtuar në qëndër të qytetit (pjesa e re), aty ku më vonë u quajt “bulevardi i blirëve”. Këtu për mua fillon një jetë krejt e ndryshme nga ajo që kisha kaluar në vendlindje. Si në një film më del parasysh e gjithë rruga që kemi bërë për të vajtuar në qytetin e Peshkopisë. (Lura në ato vite ishte e palidhur me rrugë makine nga asnjë drejtim).  U nisëm në një drejtim krejt të panjohur për mua (Nuk kisha dalë më larg se në qëndër të Lurës dhe tek dajat, që ishin 5 km larg nesh. Atë natë, së bashku me familjen e lurasit Halit Tollja dhe vëllain e tij Asllanin, gati një moshë me mua, kemi udhëtuar drejt fshatit Draj – Reç, ku Haliti kishte një motër të martuar tek Shehelët dhe kemi fjetur atë natë atje. Të nesërmen zbritëm në rrugën e makinës që unë e shihja për herë të parë dhe pritëm një makinë që vinte nga Kukësi për në Peshkopi. Kur erdhi, të gjithë sa ishim, rreth 10 veta hypëm në karroceri dhe u nisem për në Peshkopi. Rruga ishte gjithë pluhur dhe të gjithëve na zuri si mos më keq makina.

Të dërmuar mbërritëm në Peshkopi, ku u sistemuam te hoteli njëkatesh që ishte tek llixhat e Peshkopisë rreth 3.5 km larg qytetit në drejtim të Bellovës. Aty banuam rreth 2 muaj, deri sa pallati ku kishim marre hyrjen iu dorëzua ndërmarrjes komunale.

Ambientimi dhe përshtatja me një mënyrë të re jetese dhe sjellje deshi disa kohë dhe unë gradualisht u integrova atë mënyrë jetese, duke patur gjithnjë kujdesin e familjes, sidomos të babait. Dua të theksoj se pas mbarimit të pushimeve verore në Krejë-Lurë,  nuk pranova të vij më në Peshkopi pa ardhur me ne edhe djali i xhaxhait Nini, i cili përfundoi filloren, 7- vjeçaren dhe të mesme pedagogjike në Peshkopi, pranë nesh.

Bashkëkohës dhe nxënës në Peshkopi në shkollën 7- vjeçare, pëveç Ninit ka qenë edhe Preng Llesh Doçi, kushëri i imi nga nana.

 

-Ke qenë nxënës dhe student i mirë, njeri me vullnet dhe ambicie në jetë. Kujt ia dedikoni arritjet tua?

 

-Ndërkohë, unë fillova klasën e parë në shkollën ushtrimore të qytetit me mësuese normalisten e Elbasanit, të mrekullueshmen Jolanda Rada. Dy muaj rresht, përditë shkoja nga vendbanimi te llixhat në shkollë dhe kthehesha pas mesimit; pra bëja çdo ditë 7 km rrugë, në ditët e para me shoqërues dhe pastaj vetëm, sepse nuk kishte ndonjë rrezik, pavarësisht se për mua çdo gjë ishte e re. Pas dy muajsh ne kaluam me banim në qytet dhe shkollën e kisha shumë afër, pothuajse përballë pallatit.

-Shkolla fillore ushtrimore, ku babai më kishte regjistruar, ishte më e mira që kishte Dibra sepse në këtë shkollë bëhej edhe praktika e nxënësve të shkollës pedagogjike. Drejtor i saj ishte mësuesi i mirënjohur Remzi Prapaniku (Spahiu), një personalitet i arsimit dibran dhe kombëtar.

-Të gjithë mësuesit ishin të zgjedhur. Mund të përmend mësueset Drita Zhulali, Ervehe Prapaniku, Irena Bitri etj. që kanë ngelur të pashlyera në kujtesën time për ato vlera që përcollën te ne. Por mbi të gjithë, gur-themeli i ecjes sime në mesime dhe mbarësisë gjatë gjithë jetës në procesin e arsimimit tim mbetet mësuesja e klases së parë Jolanda Rada. Një mësimdhënëse e shkëlqyer, e vlerësuar si njëra ndër mësueset më të mira në të gjithë Shqipërinë për klasën e parë; e rreptë; kërkuese; mbështetëse dhe e drejtë, dashamirëse me të gjithë nxënësit pa asnjë dallim, të kujt ishin apo nga çfarë shtrese e shoqërisë vinin. Nga një vlerësim i bërë ndër vite, ka rezultuar se kush ka qenë nxënës i mësuese Joandës, në masën mbi 95 përqind ka mbaruar studimet e larta.

Mësuesit e shkollës ushtrimore fillore të Peshkopisë ishin të përkushtuar në detyrën e tyre fisnike; paisjen me dije të brezave që po vinin. Punën e tyre ata e kishin ideal dhe të gjithë shpirtërisht jepnin maksimumin në punën e tyre. Ky brez mësuesish por edhe të tjerët më vonë rrezatonin kulturë në çdo aspekt të jetës së tyre dhe, më shumë se me gjithëçka, të mësonin me shembullin e tyre.

-Që nga klasa e parë deri në përfundim të shkollës së mesme kam patur shokë dhe shoqe klase Flutura Kodrën; Rolanda Baboçin, Riza Vanin, Astrit Shehun; Hekuran Pahumin; Luan Sinanin; Veli Vranicin dhe të tjerë.

-Tani, i futur në moshën e tretë, nuk mund të mos falenderoj babin tim Lek Rajta për kujdesin, duke zgjedhur për edukimin tim arsimor këtë plejadë mësuesish të përkushtuar dhe të paharruar të cilët deri sa të kem jetë do mbeten në kujtesën dhe shpirtin tim, si pjesë e ndritur e jetës.

-Theksova se në këtë shkollë shpërndahej dije dhe kulturë, por jo vetëm në aspektin e thjeshtë të programit mësimor, por në të gjitha fushat e jetës.

-Ishin vitet kur qyteti i Peshkopisë po formohej dhe zgjerohej dhe këtij zhvillimi që shkonte çdo ditë përpara; i paraprinte elita e intelektualëve të qytetit ku në pararojë qëndronin mësuesit e të gjitha niveleve, një pjesë e madhe e të cilëve kishin ardhur nga Tirana dhe rrethe të tjera si Shkodra; Vlora; Berati etj. Disa kishin probleme biografike, por kishin kulturë dhe traditë  qytetare. Kjo bëri që qyteti i Peshkopisë, rreth viteve 60 e në vazhdim, të rrezatonte kulturë në çdo aspekt të jetës: në arsim, sport, art e kulturë, duke u vlerësuar në shkallë vendi.

-Një rol pozitiv luajtën në ato vite drejtuesit e lartë të kohës Jashar Menzelxhiu dhe Rexhep Doda, të cilët janë edhe sot në kujtesën e dibranëve për kontributin e tyre.

-Dua të kujtoj se ne, që në klasën e parë, nën kontrollin e mësuesve tanë, ishim të regjistruar në bibliotekën e qytetit të Peshkopisë, kur merrnim libra të moshës dhe programit tonë mësimor, si dhe aktivizoheshim në kurse të ndryshme, në sport, art etj. duke marr një edukim që vazhdoi gjatë gjithë viteve të shkollimit, deri në përfundim të shkollës së mesme.

-Patëm fatin që këtë bibliotekë ta administronin një çift i mrekullueshëm dibranësh si Ylvi Shehu dhe Natasha Kodra (Shehu), të cilët ishin të jashtëzakonshëm në punën e tyre.

-Vitet e mia në shkollë vazhduan me 7- vjeçaren dhe të mesmen, ku u rradhita gjithnjë ndër nxënësit më të mire, në të gjitha nivelet. Për fat të mire, plejada e mësuesve të shkëlqyer vazhdoi si në 7- vjeçare dhe në shkollë të mesme. Nuk mund të lëmë pa përmendur të nderuarit Shemsi Zhulali, Kadri Rrapi, Gjyzel Hasani, Perparim Sinani, Kiço Kalami, Skënder Shatku, Genc Mlloja, Mois Cami, Emin Jashari, Nevrez Manjani, Riza Manjani, Sanije Doda, Rustem Doçi, vëllezërit Din e Mufit Trepça, Fejzi Hoxha, Jorgji Sinjari, Kadri Zhulali, Shemsi Manjani, Lavdrim Kaba, Myslym Koka, Pëllumb Lala, Ivzi Çipuri, Sanije Pahumi e deri te Veli Lala që erdhi në vitet e fundit dhe ishte gati moshatar me ne. Nuk mund të lë pa përmendur drejtorin e shkollës së mesme në vitin e fundit, Mësuesin e Popullit Selim Alliu, një nga kontrbuesit më të mëdhenj të arsimimit në Dibër për gati 40 vite.

-Deri në përfundimin e studimeve të shkollës së mesme është koha kur u formuan bazat e  karakterit tim dhe kjo periudhë mbetet nga më të rëndësishmet e jetës sime.

Kulla e madhe e Rajtëve në Krejë të Lurës

 

-Arritjet tuaja në mësime janë frut i talentit apo i vullnetit në punë? Po në jetë, keni qenë njeri me vullnet apo njeri me fat?

 

-Mendoj se arritjet e mia në shkollim, në të gjitha nivelet janë rezultante e të gjithë faktorëve që përmenda më sipër, ku shumë i rëndësishëm është kujdesi i familjes, niveli i mësimdhënsve, por patjetër edhe merita ime si individ, pasi mendoj se nuk më ka munguar as talenti për të mësuar; por as vullneti dhe këmbëngulja që mendoj se kanë qenë faktorë të fortë të suksesit.

Përsa i përket rezultateve në punë, kudo që kam punuar dhe punoj, mendoj se arritjet e mia kanë ardhur prej kompletimit të  plotë të shkollimit, shoqëruar me vullnetin e fortë që më ka karakterizuar në çdo hap. Përveç arsimit të lartë, ku jam titulluar “Inxhinier Elektroenergjitik”, unë kam kryer edhe kursin ushtarak 5- mujor, duke u titulluar oficer në rezervë, kryer kursin pasuniversitar për teorinë e ”Matjeve Elektrike” pranë Universitetit Politeknik në Tiranë, kursin  e lartë të kuadrove për ekonomi, të organizuar nga Këshilli i Ministrave dhe Komisioni i Planit të Shtetit, si dhe kam përfunduar me korespondencë shkollën e Lartë të Partisë në Tiranë.

Përsa i përket pyetjes se  ”a kam qenë njeri me vullnet apo njeri me fat”, mendoj se më ka pri fati në jetë me atë familje që më rriti dhe edukoi, për atë kullë të madhe të Rajtës nga kam dalë; për krahinen time ;Luren përjetë në zemrën time, si dhe për faktin që formimin tim bazë e mora në Dibër, që së bashku me vitet e punës më dhanë edhe një shkollë më të madhe, shkollën e jetës, atë që quhet “Universiteti i Dibrës”. Jam krenar që e kam arritur këtë dhe në 70 vjetorin e jetës sime e quaj pa u treguar modest arritjen time më të madhe.

 

 

KAM ARRITUR REZULTATE,

SEPSE KAM PUNUAR ME NJERËZ TË MIRË

 

 

             -Si erdhi puna që të vazhdosh studimet e larta për inxhinier elektroenergjitik? Më duket jeni dibrani i parë në këtë degë? Cilat ishin avantazhet e të qënit i pari? Kush e mbaroi atë degë pas jush?

 

Pyetja juaj më kthen pas në kohe dhe do më duhet të zgjerohem pak në këtë përgjigjje. Kur në vitin 1956 unë shkova në qytetin e Peshkopisë, energjia elektrike ishte me orar tre herë në ditë nga dy -tre orë. Më kujtohet si sot kur mblidhej pothuajse i gjithë qytetin për të tërhequr litarin që ndizte një grup diesel, i cili furnizonte qytetin me energji elektrike. Gjithashtu, në rrugën që shkonte për në llixhat e qytetit ishin të instaluara edhe dy grupe të tjera diesel dhe një hidroturbinë e vogël me ujë rreth 125 kW, të cilat të gjitha së bashku furnizonin me orar qytetin e Peshkopisë. Theksoj se në vitin 1949, nën kudesin e një specialisti të vjetër që kishte bërë një kurs në Çeki, i mirënjohuri Xhelil Çorja me një lug druni të gdhendur për brenda dhe të fashuar nga jashtë me llamarina, për mungesë të çdo lloj tubacioni, është instaluar një minihidrocental, që më vonë u zëvendësua nga një makineri prodhim i Gjermanisë Lindore, që ka qenë në punë deri në vitet 1990.  Edhe në Lurë, në vitin 1967, me inisiativën e lurasit të paharruar Nezir Buci u instalua një hidroturbinë tip Banci, prodhim i oficinës së Universitetit të Tiranës, që furnizoi me energji elektrike tre fshatrat e qendrës së Lures : Lurë e Vjetër, Fushë-Lurë dhe Borie-Lurë deri në elektrifkim, natyrisht vetëm sa për ndriçim dhe rrallë për ndonjë radio.

Në Dibër, shfrytëzimi i burimeve të vogla për prodhim energjie elektrike kishte traditë të herëshme që nga vitet 1930, në fillim nga disa familje të pasura dhe të dëgjuara, si në Brezhdan, ku fiset Karasani dhe Gazidede kishin instaluar një minihidrocentral vetëm për ndriçim.

Pas përfundimit të Universitetit, gjatë punës sime në Dibër, kam gjetur, që nga Dibra e Poshtme e deri në Stebleve, gjurmë të 30 minihidrocentraleve që kishin qenë instaluar në kohë dhe për periudha të ndryshme, vetëm për ndriçim dhe të copëzuar për familje të veçanta ose deri në ndonjë lagje fshati.

Kjo zgjati deri deri në vitin 1970 kur përfundoi elektrifikimi i të gjithë vendit dhe Dibra u lidh me sistemin energjitik kombëtar. Duke qenë student në ato vite, unë kam qenë pjesë e aksionit të elektrifikimit në dy vite rrjesht, më 1969 dhe 1970.

Përsa përshkrova më sipër, që në vitet e para të gjimnazit kam qenë ndër më të mirët e shkollës, sidomos në lendet matematikë; fizikë dhe kimi, pra shkencat egzakte që më futën në mendjen time dëshirën për të studiuar për inxhinieri elektrike.

Por, që të jem krejtësisht i sinqertë, pa patur fare ndrojë ta them, vendimin përfundimtar e kam marrë në dhjetor të vitit 1967, kur në aksionin e zhdukjes së pasojave të termetit, një grup nxënësish nga gjimnazi i Peshkopisë shoqëruam fëmijët e Enver Hoxhës, Mehmet Shehut, Hysni Kapos dhe udhëheqësve të tjerë të lartë të kohës, të cilët po studionin për inxhinieri si Ilir Enver Hoxha, Vladimir dhe Skënder Mehmet Shehu etj. Epo thashë me vete, kur këta kanë dërguar fëmijët e tyre, do të thotë se kanë zgjedhur dhe unë e vendosa përfundimisht. Këtë vendim ia thashë edhe babit tim, i cili më mbështeti dhe kështu unë në kërkesën që bëhej pas mbarimit të shkollës së mesme për vazhdimin e shkollës së lartë, nga tre kërkesa që duhej të bëja, të trija i shënova inxhinieri elektrike.

Në periudhën nga viti 1968 dhe deri në vitin 1973, pra në pesë vite, unë mora formimin e plotë profesional duke patur fatin të kemi një nga plejadat më të shkëlqyera të mësimdhënsëve në arsimin e lartë. Natyrisht, në ndryshim nga gjimnazi, këtu duhej një mënyrë tjetër organizimi që nga jeta në konvikt dhe deri te auditoret e universitetit.

Nuk mund të mos kujtoj Prof. Qazim Turdiun me asistentët e tij Jogo Malita, Viktor Kabili, Abdyl Haxhimusaj në lendët matematikë si dhe Prof. Fatmir Sinoimeri dhe asistentin e tij Prof.Rexhep Mejdani në lëndën e fizikës, apo Prof. Sami Meqeme në kimi, Tahir  Haxhiymeri, Bashkim Baholli, Petraq Dushniku, Kasem Vokshi dhe pedagogët e katedrës së Elektroteknikës, të drejtuar nga i mirënjohuri Prof.Bardhyl Golemi dhe asistentët e tij Pirro Çipo, Alfred Paloka, etj.

Këtu filloi edhe pjesa profesionale e shkollës së lartë, pasi në dy vitet e para ishte bërë seleksionimi, me pakësimin gati 50 përqind të studentëve të regjistruar në vitin e parë.

Kërkesat ishin tepër të larta sidomos në matematikë dhe fizikë, ku nuk të falte asnjë nga pedagogët, duke na detyruar të përvehtësonim programin ose të largoheshim nga kjo degë e vështirë.  Një dibran që kishte ardhur në këtë degë para meje, i cili në pamundësi t’u përgjigjet kërkesave në lendët e matematikës dhe fizikës ndërroi degë dhe kaloi në një fakultet tjetër.

Ndoshta  kështu që e thënë që unë të isha studenti  i parë i përgatitur në gjimnazin e Peshkopisë që përfundova studimet duke u titulluar i pari “Inxhinier Elektroenergjitik” në Dibër.

Natyrisht që përfundimi i studimeve në këtë degë nuk qe i lehtë dhe me punën time gjatë 5 viteve arrita të marrë një formim të thellë dhe me baza, duke iu kushtuar vëmendje kryesore lëndëve bazë të profesionit. Bazat e lëndëve profesionale i ngulita mirë në mendje dhe ato më kanë shërbyer në gjithë jetën time, edhe tani pas një eksperience mbi 45 vjeçare.

Në këto vite, pedagogët tanë ishin ajka e arsimit të lartë politeknik. Lëndën e Elektroteknikës e përcillte në leksione Prof.Bardhyl Golemi dhe në ushtrime e laboratore Prof. Pirro Çipo. Në vitet në vazhdim, profesorë të nderuar që i kam patur mësimdhënës, në lëndën “Tensionet e Nalta” Prof.Petraq Vasili me asistent Prof. Nako Hobdari; në lëndën “Proceset kalimtare dhe mekanika e telemekanika” Prof. Ali Dedej dhe asistent Prof.Gëzim Karapici; në lëndën “Makina Elektrike dhe Transformatorët” me pedagog Naun Xhorxhi dhe asistent Jorgji Kora; në lëndën “Transmesionet Elektrike” Prof. Besnik Zeraliu me asistent Prof.Ymer Luga; në lëndën “Matjet Elektrike” Prof. Reiz Cani me asistentë Inajet Daci ; dhe Kostandin Dollakun  në lëndën “Mbrojtje rele”; në lëndën “Termoteknike” Burhan Jukniqi; në lëndën “Hidrulikë’ Fatmir Labinoti; në lëndën “Ekonomi Energjitike” Prof. Edmond Luci dhe në krye të gjithëve, ai që do të më jepte një drejtim të madh në jetë, Prof. Petrit Radovicka, që na dha lëndën “Hidroenergjitike”, duke qenë edhe shefi i Katedres, që është quajtur babai i Hidroenergjitikes në Shqipëri.

Nuk mund ti harroj leksionet e tij dhe mënyrën se si na merrte në provim. Këtë lëndë provim e kemi dhënë duke hartuar që nga fillimi projektin e hidrocentralit të Fierzës që ishte aso kohe vetëm në idetë e zhvillimit.

Lënda që na dha Prof. Radovicka qe vendimtare në pasionin tim për shfrytëzimin e hidroenergjisë, ku unë kam dhënë kontributin tim, duke qenë bashkëautor në rreth 70 projekte hidrocentralesh në të gjithë Shqipërinë.

Pyetjes tuaj se duke qenë i pari inxhinier elektrik në Peshkopi, a me krijoi ndonjë  avantazh, unë do të thoja që jo, sepse kjo mi shtoi vështirësitë në punë. Kur fillova punë në atë që quhej ndërmarrja elektrike komunale Peshkopi, nuk gjeta pothuajse asnjë bazë të punës inxhinierike duke filluar nga veglat dhe mjetet e punës që i duheshin një inxhinieri, siç ishte tavolina e vizatimit deri në vizore, kompase e vegla të tjera, lëre më pastaj ndonje bazë teknike të dhënash për rrjetin; nënstacionet; kabinat TM e TU; Linjat Ajrore e kabllore të TM e TU. Mu desh që gjithëçka ta nis pothuajse nga hiçi, duke arritur nivele të barabarta me qytete të mëdha si Tirana, Vlora etj. në të gjitha fushat e zbatimit inxhinierik si me laboratore të kontrollit të izolacionit; riparimit dhe kolaudimit të matësave njëfazorë të energjisë elektrike; në ngritjen e grupeve riparuese, të mirëmbajtjes dhe shërbimit në hidrocentrale. Sidoqoftë, kjo mungesë nuk më dekurajoi dhe në bashkëpunim me rajonin energjitik të Ulzës dhe Byronë e Studimeve dhe Projektimeve pranë Ministrisë së Ekonomisë Komunale (më vonë Instituti Energjitik), arrita që ndër vite të realizoj ato programe dhe qëllime që i vura vetes në profesion.

Disa vite pas meje, në Dibër erdhën të tjerë kuadro të lartë si Asllan Pata e Ilir Shahinaj në Bulqizë; Përparim Zhulali; Fetije Kapxhiu; Hasije Horeshka; Abdulla Neli; Xhevdet Kacani e të tjerë që kanë vazhduar të vijnë, pasi unë ka 25 vjet që jam larguar nga Dibra.

 

-A i kujton të gjitha vendet e punës? Cili vend pune të ka pëlqyer më shumë? Ku i keni arritur rezultatet më të larta?

 

Natyrisht që po. Në vitin 1973 u emërova inxhinier në ndërmarrjen komunale elektrike Peshkopi pas një ndërhyrje deri në Komisionin e Planit të Shtetit, sepse isha planifikuar për në hidrocentralet e Bistricës. Një pjesë të madhe të këtij viti e kalova në kursin ushtarak 5 mujor në Tiranë dhe pjesën tjetër pranë Ndërmarrjes Elektrike Komunale Tiranë, meqë përgatita temën e diplomës, të cilën e mbrojta në maj 1974, pranë komisionit Shtetëror duke marrë vleresimin me notën nëntë. Gjatë qëndrimit pranë Ndërmarrjes Elektrike Komunale në Tiranë u njoha me përvojen e kësaj ndërmarrje, konkretisht me degën teknike të saj që kishte experiencë që nga periudha para çlirimit të vendit, kur Tirana furnizohej pjesërisht me energji elektrike nga shoqëria italiane SITA dhe kishte specialistë të vjetër që kishin punuar me italianët.

Pas kthimit në Peshkopi, vazhdova punën si inxhinier në degën teknike të ndërmarrjes dhe pas dy vitesh u emrova Kryetar i kësaj Dege.

Duke qenë inxhinieri i vetëm që kishte kjo ndërmarrje, isha i detyruar të merresha me të gjitha problemet teknike, jo vetëm ato të profesionit tim, por edhe me problemet profesionale të mekanikës; ndërtimit etj., si dhe me problemet organizative, si për hidrocentralet Tomin, Kallavere, Tucep e Homesh e të tjerë që u shtuan në vitet në vazhdim, edhe me grupet diesel që ishin të instaluara në h/c  Kallavere dhe që shërbenin për emergjencat, kur kishte avari sistemi. Dibra ishte pikë fundore në sistemin energjitik kombëtar dhe pa unazim në 110kV. Vetëm tani para tre-katër vitesh është bërë unazimi me 110 kV me Kuksin.

Si rezultat i disa riorganizimeve në kohë të ndryshme,  kam kaluar disa herë në pozcione të ndryshme pune si përgjegjes i repartit të fshatit, ku Dibra kishte 182 fshatra dhe një ndër shtrirjet më të mëdha territoriale të vendit; përgjegjës i repartit të hidrocentraleve, ku Dibra kishte numrin më të madh të hidrocentraleve të vegjël. Si rezultat i këmbënguljes sime, duke qenë bashkëautor pranë Byrosë së Studimeve dhe Projektimeve të Ministrisë së Ekonomisë Komunale dhe më vonë, pas ndryshimeve demokratike, tek Instituti Energjitik pranë Korporatës Elektroenergjitike Shqiptare, numri i hidrocentraleve të vegjël në Dibër është rritur në çdo vit  deri ne  10 objekte (h/c) me 16 hidroagregate deri në vitin 1985.

Disa herë, me periudha mujore jemi dërguar nga organet egzekutive të rrethit në minierën e Bulqizës, duke kryer punë të vështira si futja dhe shtrirja në kollonën e pusit tek zona D të kabllit 6 kV, të armuar dhe me vaj deri në nivelin e tetë të Minieres; linjat elektrike të dishanterisë në nivel të tretë etj. Në periudhën e mëvonëshme, që nga viti 1982 kam kryer detyrën e drejtorit të një nga ndërmarrjet më të mëdha të Dibrës, asaj që mbulonte elektrikun, ujësjellsin, banesat, rrugë trotuare, kanalizime, gjelbërim dhe riparim shërbime dhe repartet e  prodhimeve artizanale me shtrirje në të gjithë territorin e Dibrës, duke mbuluar qytete, fshatra dhe qendrat e ndërmarrjeve bujqësore me rreth 1700 punonjës, ku mu deshën një përpjekje shumë të mëdha, por  dhe i mbështetur nga një ekip i shkëlqyer specialistësh si inxhinieri i vjetër i ndërtimit Remzi Cera, ekonomistët Agim Haliti dhe Astrit Kuka, si dhe kostoisti rigoroz Ylvi Kuka  etj., pa harruar bashkëpuntorin tim të vjetër që në fillimet e punës sime, financierin e pakrahasueshëm Hajri Shehu, arrita në kohë rekord që nga një ndërmarrje me probleme të mëdha ta rendis ndër ndërmarrjet pararojë të Dibrës dhe mbarë vendit.

Sukseset u arritën me mbështetje të fortë nga dikasteri dhe këtu dua të përmend dy drejtues të Ministrisë në ato vite Kudret Arapi, një kuadër dhe burrë i rrallë dhe tiransin e paharruar, shpirtmadhin Xhemal Tafaj.

Zhvillimet e sollën që për nevojat e qytetarëve të Bulqizës dhe të punëtorëve të Minierës të formohej një ndërmarrje e re për të gjitha shërbimet që do të kishte nevojë Bulqiza në të ardhmen. Kjo detyrë mu ngarkua mua dhe atëherë u detyrova që unë, babai i tre fëmijve, me gruan dhe dy prindërit, të shkoja për rreth dy vite në Bulqizë, 54 km larg nga Peshkopia ku unë banoja me familjen. Mu desh të përballoja të gjitha vështirësitë por besoj se e kreva me nder dhe sukses edhe këtë detyrë.

Nga Bulqiza u emërova me detyrë shef i Seksionit të Ekonomisë Komunale në Komitetin Ekzekutiv të rrethit të Dibrës; deri në ndryshimet demokratike të viteve 1990, ku me riorganizimet e bëra, u riktheva në detyrën e përgjegjësit të Repartit të Hidrocentraleve, tani të riorganizuara në Ndërmarrjen Elektrike Dibër, filial i Koorporates Elektroenergjitike Shqiptare, ku vazhdova deri në vitin 1994,  kur së bashku me familjen erdha në Tiranë dhe fillova punë pranë kompanisë “Lura”, të themeluar dhe administruar nga z. Dod Doçi, ku vazhdoj të punoj edhe sot.

 

-Keni bërë karrierë, drejtor ndërmarrje dhe shef seksioni? Ka ndodhur rastësisht apo e prisje?

 

Po edhe kështu mund të quhet rritje në përgjegjësi, sepse unë i kam kaluar të gjitha shkallët e detyrave dhe përgjegjësive në ndërmarrjet e asaj kohe, duke filluar nga detyra e inxhinierit të thjeshtë; në detyra si përgjegjës repartesh që kishin madhësi sa një ndërmarrje e vogël deri mesatare, inxhinier në degën teknike; kryetar i degës teknike dhe kryeinxhinier i ndërmarrjes elektrike, dy herë drejtor në Peshkopi dhe Bulqizë dhe pastaj Përgjegjës Seksioni në Komitetin Egzekutiv të rrethit Dibër. Mendoj se të gjitha këto përgjegjësi në punët që kam kryer nuk kanë qenë synim egoist apo personal i imi, por kane ardhur natyrshëm duke më vlerësuar në të gjitha punët e kryera për rezultatet që kam arritur, por edhe nevojë e kohës, sepse i gjithë brezi ynë i arsimuar në ato vite duhet të merrte stafeten e drejtimit të vendit dhe në Dibër. Kjo periudhë qe momenti kur një pjesë e mirë e atyre që kishin përfunduar arsimin e lartë në fusha të ndryshme u vunë në drejtimin e ndërmarjeve ekonomike dhe institucioneve të ndryshme të Dibrës. Natyrisht unë, i përgatitur tani me edhe nga eksperienca në punë; përveç arsimimit të kompletuar, nuk kishja përse tu ikja sfidave të kohës.

 

-Në cilin vend pune ke arritur rezultatet më të mira në punë?

 

Pa dashur të mburrem, sepse këto janë probleme dhe fakte që njihen deri edhe nga publiku i gjërë në qarkun e Dibrës, përgjithësisht në të gjitha pozicionet që kam patur, janë arritur rezultate të mira dhe shumë të mira. Në çdo sektor ku kam punuar, si në atë që e kam nxjerrë nga prapambetja e gjetur ose e kam ngritur disa shkallë më lart,  kjo ka ndodhur falë  punës në ekip, sepse sado të përpiqesh, i vetëm nuk mund të arrish rezultate kurrë.

Kudo që kam punuar, kam mbledhur rreth vetes një ekip, me të cilin me shumë përgjegjësi kemi përballuar të gjithë ngarkesën e punëve. Në ato vite kam punësuar rreth 100 specialistë me arsim te mesem profesional elektrik, ndërtimi, hidroteknik; floriculture etj. dhe me dhjetra specialistë të lartë të fushave që nevojiteshin.

Kjo gjë bëri që niveli i punës në zbatim dhe organizim të rritej ndjeshëm. Kam qenë shumë kërkues në punë, duke qëndruar vetë në krye të çdo pune;   por gjithmonë i drejtë dhe i ndershëm, duke fituar besimin dhe respektin e puntorëve dhe të personelit drejtues e atij teknik, pavarësisht nga kërkesa shumë e madhe e llogarisë në punë. Jam krenar sot për ato marrdhënie të krijuara, të cilat më kanë sjellë dhe më sjellin në çdo rast vetëm kënaqësi; respekt dhe nderim kudo dhe kurdo, në çdo rast e vend me njerëzit. Kur këto të percillen nga e gjithë Dibra, nderi është shumë i madh.

 

-A jeni vlerësuar deri më tani për punën që keni bërë dhe si? A ka rëndësi vlerësimi i punës së një kuadri që ka dhënë kontribute për rrethin dhe më gjërë?

 

Mendoj se vlerësimi nuk më ka munguar, sepse për rezultatet e arritura në çdo vend pune unë kam marrë edhe rritje në përgjegjësi deri në drejtor ndërmarrjesh të mëdha dhe Komitetin Ekzekutiv të rrethit Dibër, si dhe jam zgjedhur për një periudhë të shkurtër kohe në forumet drejtuese të Partisë në rreth.

Disa herë jam kërkuar nga Ministria deri dhe Kryeministria për pozicione drejtuese, por rrethi ka këmbëngulur se na duhet për nevojat tona si rreth. Natyrisht, jo çdo gjë ka shkuar si në vaj, sepse jeta është me  pengesa dhe vështirësi, të cilat nuk kanë qenë të pakta në veprimtarinë time në Dibër.

Jam krenar se figura ime si njeri dhe si kuadër ka mbetur  e pastër dhe e nderuar. Respekti dhe nderimi në rradhë të parë nga opinion publik i Dibrës është vlerësimi më i madh që unë kam marrë në jetë. Për këtë i jam borxhli përjetë Dibrës. Jam i lumturuar me  vlerësimin për babain tim Lek Zef Rajta, i shpallur “Qytetar Nderi i Bashkise Dibër” në vitin 2017.

 

-Si u bë menaxhimi i industrisë së prodhimit të elektricitetit pas viteve nëntëdhjetë? Çfarë duhej bërë më mirë? Po t’ia nisje karrierës nga fillimi çfarë profesioni do të zgjidhje. Po të kaloje nëpër të njëjtat vende punë, çfarë do të bëje më mirë?

 

Pas ndryshimeve demokratike në Shqipëri, gjatë viteve 1990, i gjithë organizimi dhe drejtimi në fushën e indrustrisë energjitike ndryshoi.  U bënë gjëra shumë pozitive, p.sh organizmi i të gjithë aktivtetit të studimit, projektimit, prodhimit, transmetimit dhe shpërndarjes në një organizëm të vetëm, Koorporata Elektroenergjitike Shqiptare. Kjo mblodhi në një vend të gjitha energjitë krijuese dhe zbatuese të vendit, si dhe të gjitha asetet kombëtare të kësaj fushe.

Por, në gjithë këtë përqendrim ndodhi që shumë gjëra nuk u zbatuan mirë, si p.sh u nënvleftësua ajo që më parë ishte pjesë e ndërmarrjeve elektrike komunale dhe bënte shitjen direkt tek konsumatori dhe kjo si në vlerën e investimeve që jepeshin për këtë pjesë të aktivitetit, ashtu edhe në mbështetjen llogjistike. Në një pjesë të madhe të rrjeteve dhe kabinave të TM 6 e10 kë si dhe të rrjeteve TU nuk është vënë dorë që nga elektrifkimi i vendit në vitin 1970.

Për fat të keq, me gjithë riorganizimet në vite dhe me krijimin Operatorit të Shpërndarjes së Energjisë Elektrike (OSHEE), përseri problemi i furnizmit me energji elektrike në zonat rurale mbeti dhe është me shumë probleme. Situata dimërore dhe dëbora që ka rënë e vërtetoi këtë në shumë zona të Shqipërisë si në Veri, Veri-Lindje, Jug etj.

Niveli i humbjeve teknike dhe rezultatet financiare të këtyre organizimeve kanë dështuar disa herë duke provuar riorganizime që akoma nuk kanë dhënë rezultatet e duhura.

Për mendimin tim i gjithë rrjeti i TM dhe TU duhej privatizuar menjëherë, siç u veprua me dyqanet tregetare duke ua dhënë punonjësve kundrejt detyrimeve dhe përgjegjësive ligjore për furnizimin e konsumatorëve dhe, sipas mendimit tim, nuk do kish ndodhur asnjë dëmtim dhe vjedhje të energjisë, pasi investimet do të ishin kryer nga privatët shumë më mirë se nga shteti.

Edhe qëndrimi i diferencuar ndaj specialistëve të fushës solli dëme të mëdha. Atë armate të shkëlqyer inxhinieresh nuk do të mund ti kemi më, sepse të detyruar nga këto qëndrime ata ose morën rrugët e mërgimit ose i hynë aktivitetit privat dhe nuk kthehen më në profesion.

Një nga qëndrimet më të gabuara dhe të dëmshme është mënyra e administrimit të tenderave gjatë gjithë kohës dhe për çdo investim; ku shpërdorimet dhe vjedhjet janë të shifrave astronomike. Këtë e vërtetoi edhe tenderi për linjen 220 kw Burrel – Peshkopi, tani së fundmi, ku u pa qartë se kishte vjedhje të pastër.

Problemet në këtë fushë janë të shumta dhe do të duhej një material i veçantë; por unë po prek shkurt punën e instituteve shkencore-projektuese që u shkrinë këtu te ne.

Është një nga dëmet më të mëdha që i është shkaktur këtij vendi, pas shkatërrimit të plotë të sistemit arsimor.

Po të nisja nga fillimi më pyesni se cilin profesion do të zgjidhja.  Po, ju përgjigjem me kërkesën time për të studjuar në shkollë të lartë pas gjimnazit tri herë inxhinieri elektrike.

Nëse do të kisha mundësinë të rikaloja nëpër të gjitha vendet e punës ku kam qenë, do ti isha përkushtuar shumë më tepër familjes dhe fëmijëve të mi, ndaj të cilëve jam shumë borxhli në shumë aspekte. Falenderoj pa kufi prindërit dhe gruan time Fitneten për mbështetjen që më kanë dhënë !

Ish-Ministri i Jashtëm i Serbisë: Për ndarjen e Kosovës po punojnë Sorosi, Thaçi, Rama e Vuçiq

Ish-Ministri i Jashtëm Vuk Jeremiç zbulon se miqtë e ngushtë të Edi Ramës, Toni Bler dhe Aleks Soros, i biri i Xhorxh Soros, po lobojnë për ndarjen e Kosovës. Në një intervistë për gazetën prestigjioze austriake “Der Standard”, Vuk Jeremiç tregon, gjithashtu, se kush po lobon në Shtëpinë e Bardhë për llogari të Serbisë.

Der Standard: Cili është roli i konsulentëve që paguan Serbia në funksion të idesë për shkëmbimin e territoreve?

Vuk Jeremiç: Wolfang Petritsch punon në nivelin e Bashkimit Evropian. Tony Blair, si ish-kryeministër britanik, punon në të gjitha nivelet dhe me të gjitha palët.Në Amerikë është Corey Lewandowski, ish drejtuesi i fushatës presidenciale për Trump, i cili drejton një firmë konsulence në Uashington. Lewandowski takoi Vuçiçin në Beograd dhe loboi në Washington për ndarjen e Kosovës. Mbi të gjitha, Alexandër Soros përpiqet të bindë përfaqësuesit e demokratëve në SHBA për ndarjen e Kosovës.

Ish ministri i jashtëm serb në vitet 2007-2012 thotë se Plani Thaçi-Vuçic për ndarjen e Kosovës mbi baza etnike është mbajtur shumë i fshehtë edhe në Serbi dhe se ai ka dëgjuar për këtë plan, “kur Tony Blair udhëtoi në Gjermani për të bindur Angela Merkelin për këtë ide. Ajo është kreu i vetëm i qeverive perëndimore që ka hedhur poshtë publikisht ndryshimet e kufijve. Si rezultat, në qarqet diplomatike u bë e njohur se Vuçiç është i gatshëm të japë Luginën e Preshevës në Kosovë në shkëmbim me zonat në Kosovën e Veriut.”– thotë Vuçiq për Der Standard.

Gjatë intervistës ish-ministri i jashtëm serb analizon lëvizjet dhe rolin Aleksandër Vuçiç, Hashim Thaçit dhe Edi Ramës në përpjekjen për kufijtë e rinj me baza etnike mes Kosovës dhe Serbisë.

Der Standard: Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama, Vuçiç dhe Thaçi janë duke punuar së bashku në këtë rast. Pse?

Jeremiç: Ata e kuptojnë se anëtarësimi në BE është një rrugë e gjatë, kështu që kanë vendosur prioritete të tjera. Vuçiçi po thellon sundimin autokratik, Thaçi po përpiqet të qëndrojë në pushtet dhe Rama i bie fyellit të nacionalizmit. Pavarësisht akuzave verbale publike, këta punojnë shumë ngushtë me njëri-tjetrin pas dyerve të mbyllura. Por nuk mund të ndërtosh marrëdhënie të qëndrueshme dhe të mira mes dy popujve, duke i nxitur njerëzit kundër njëri-tjetrit me retorika luftarake. Historia e ka provuar këtë jo shumë larg në kohë. Në fillim të viteve 1990, kur Sllobodan Millosheviç (Presidenti serb) dhe Franjo Tuxhman (Presidenti kroat) mbajtën lidhje të ngushta dhe biseduan për ndarjen e Bosnjës pas dyerve të mbyllura, kjo përfundoi në një katastrofë.
Jeremiç ngre shqetësimin tjetër se marrëveshja për një shkëmbim territorial midis Vuçiçit dhe Thaçit nuk garanton miratimin e saj në Këshillin e Sigurimit dhe as pranimin e Kosovës në OKB nga Rusia dhe Kina, si dy anëtare të Këshillit të Sigurimit.
“Rusia ndoshta do të kërkonte një çmim shtesë. Veç të tjerash, përcaktimi i kufijve ndërmjet grupeve etnike në Ballkan nuk do të mbaronte, sipas shembullit te Kosovës dhe Serbisë. Përfaqësuesit e BE-së e dinë se një pikëpamje e tillë afatshkurtër, në plan afatgjatë, është një recetë për një destabilizim të përtërirë të Ballkanit.”– argumenton Jeremiç.

Ish-ministri i jashtëm serb Vuk Jeremiç shprehet se nevoja e Shërbimit të Jashtëm të Bashkimit Europian (Federica Mogherini) për të mbuluar me një triumf mungesën e dukshme të sukseseve këtë mandat dhe humbja e interesit nga SHBA për rajonin ka çuar që BE-ja dhe SHBA të braktisin parimet e tyre në politikën e Ballkanit.

I pyetur nga Der Standard, nëse parashikon që këtë vit të ketë ende një marrëveshje midis Vuçiçit dhe Thaçit, duke përfshirë edhe shkëmbimin territorial, ish ministri i jashtëm serb përgjigjet: “Vlerësoj mundësinë në 50%, sepse ka kundërshtim të fortë. Si në Serbi, dhe në Kosovë, shumica e popullsisë është kundër kësaj marrëveshjeje. Në Serbi është kundër edhe Kisha Ortodokse. Do të doja që politika evropiane të kthehej në perspektiva afatgjata dhe të mos bënte zgjidhje të shpejta.”

Intervista – Bashkurti: Njohja nga Serbia nuk e anëtarëson Kosovën me automatizëm në OKB

Bekim Bislimi

Nuk ka procese automatike, të cilat do t’ia mundësonin Kosovës anëtarësimin në Organizatën e Kombeve të Bashkuara, edhe në rast se do ta merrte njohjen nga Serbia, në fund të procesit të dialogut, thotë Lisen Bashkurti, ish-përfaqësues i Shqipërisë në Kombet e Bashkuara dhe aktualisht president i Akademisë Diplomatike Shqiptare. Sipas tij, kjo njohje vetëm do ta lehtësonte procesin e integrimeve të Kosovës. Në një bisedë për Radion Evropa e Lirë, Bashkurti është shprehur kundër idesë së korrigjimit apo ndryshimit të kufirit, si zgjidhje e kontestit Kosovë-Serbi. Madje, ai nuk beson fare në qëndrueshmërinë e politikave të Serbisë edhe në rast të një marrëveshjeje përfundimtare me Kosovën.

Radio Evropa e Lirë: Kosovën e pret faza e fundit e dialogut për normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë. Në rast se ky proces përfundon eventualisht me njohjen e shtetit të Kosovës, a nënkupton kjo rrumbullakimin e subjektivitetit ndërkombëtar të saj, apo do të përballet me sfida të tjera në këtë drejtim?

Lisen Bashkurti: Mendoj që konkludimi i procesit të dialogut për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, mund të sjellë njohjen e shtetit të Kosovës. Por kjo nuk nënkupton që të njëjtin qëndrim do të përcjellin edhe shtetet e tjera, veçanërisht fuqitë e mëdha që e kanë bllokuar këtë proces, por edhe organizatat e veçanta, në të cilat Kosova ka nevojë të integrohet. Kjo për faktin, sepse njohja e shteteve dhe vendosja e marrëdhënieve diplomatike është atribut i shteteve sovrane, i vendimeve të tyre politike dhe jo i kushtëzuar nga qëndrimet e njëri-tjetrit.

Radio Evropa e Lirë: Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, ka theksuar se një marrëveshje përfundimtare me Serbinë dhe njohja e ndërsjellë eventuale, hapë rrugën gati se me automatizëm drejt Organizatës së Kombeve të Bashkuara. A mund të jetë kështu?

Lisen Bashkurti: Bazuar në të Drejtën Ndërkombëtare, por edhe në praktikën e njohjes së shteteve të reja dhe të pranimit të tyre në Kombet e Bashkuara, ky proces nuk mund të lidhet në mënyrë automatike. Kjo për arsyen që, sikur që e thashë, procesi i njohjes së shteteve është atribut i vendimit politik të çdo shteti sovran, përfshirë këtu anëtarët e thjeshtë të OKB-së, ashtu sikurse edhe anëtarët e Këshillit të Sigurimit. Është qëndrimi i tyre politik, është vendimi i shteteve sovrane, në përputhje me interesat e tyre kombëtare, ai që përcakton fatin e mëtejshëm të njohjes së Kosovës dhe të integrimit të saj në Kombet e Bashkuara. Nuk ka procese automatike të parashikuara në të Drejtën Ndërkombëtare, respektivisht, në kartën e Kombeve të Bashkuara ose në praktikat e kësaj natyre.

Radio Evropa e Lirë: Po flasim gjithmonë nëse eventualisht ndodh njohja e shtetit të Kosovës nga Serbia në fund të procesit të dialogut. Pra, kur përmendëm sfidat eventuale për anëtarësimin në OKB dhe organizatat tjera ndërkombëtare, sa do të jenë ato të rënda dhe a do të varen nga forma dhe kualiteti i marrëveshjes gjithëpërfshirëse?

Lisen Bashkurti: Ajo që mund të thuhet pa mëdyshje, është që njohja e Kosovës nga Serbia do ta lehtësojë shumë procesin, për faktin se një pjesë e vendeve, të cilat refuzojnë njohjen e Kosovës dhe vendosjen e marrëdhënieve diplomatike me të, kanë qenë shumë të kushtëzuara nga lidhjet dhe interesat e tyre bilaterale ose rajonale në bashkëpunimin me Serbinë. Ato janë ndikuar dhe vazhdojnë të jenë të ndikuara nga politika dhe veprimi i aksionit diplomatik serb. Kështu që njohja nga ana e Serbisë do të lehtësonte procesin e integrimit të Kosovës, gjithashtu edhe në Kombet e Bashkuara.

Njohja nga ana e Serbisë, padyshim që do të ishte një hap pozitiv për të shpejtuar edhe procesin e njohjes nga pesë shtetet anëtare të Bashkimit Evropian dhe do të hapte dritën jeshile për vazhdimin e procesit të negociatave për anëtarësimin e plotë të Serbisë, si dhe do të lehtësonte procesin e avancimit të mëtejshëm të Kosovës në integrimin Euroatlantik, respektivisht në BE dhe në NATO.

Lidhur me formatin e marrëveshjes ose cilësinë e marrëveshjes, pasi që shtrohet pyetja edhe lidhur me korrigjimin apo ndryshimin e kufirit, kjo është një çështje shumë kontroverse dhe shumë e diskutueshme. Në përgjithësi, mendimi akademik – shkencor, por edhe politiko-diplomatik, është që Ballkani të mos futet në qefullin e korrigjimit të kufijve apo të ndryshimit të tyre për tri arsye kryesore.

E para, sepse Ballkani ka një përvojë historike shumë të përgjakshme lidhur me ndryshimin e kufirit. Ndryshimi i kufijve në Ballkan ka qenë sinonim i konfrontimit, i luftërave dhe konflikteve të përgjakshme për më shumë se 100 vjet.

Së dyti, Ballkani ka shtete relativisht të dobëta, shtete të sapokrijuara ose shtete të tranzicione të vështira, të cilat nuk garantojnë stabilitet të tyre të brendshëm, stabilitet në marrëdhëniet me fqinjët dhe stabilitet të qëndrueshmërisë në rajon, në rast se hapet “Kutia e Pandorës” së kufijve.

Së treti, Ballkani nuk ka një sistem demokratik të konsoliduar, koherent dhe koheziv, brenda tij, që të mund t’i zgjidhë problemet e debateve territoriale bazuar në parimet e së Drejtës Ndërkombëtare dhe të parimeve demokratike të Bashkimit Evropian. Janë këto tri arsye që e bëjnë shumë të papërshtatshëm, madje shumë të rrezikshëm dhe të paparashikueshëm, procesin e korrigjimit apo ndryshimit të kufijve. Në rastin e bilaterales Kosovë-Serbi, kjo çështje bëhet akoma më e komplikuar, sepse lidhet edhe me efektet e njëpasnjëshme ose domino, siç thuhet në shkencat politike, edhe për hapësirat e tjera politike, minoritetet, zonat kufitare, zonat transitive, të cilat e fusin në një proces shumë të paparashikueshëm rajonin.

Radio Evropa e Lirë: A përjashtohet mundësia e zgjidhjes përmes korrigjimit të kufirit?

Lisen Bashkurti: Megjithatë, gjithçka është e mundshme. Nuk mund të përjashtohet mundësia se mund të shkohet drejt korrigjimit. Por kjo kërkon një qëndrueshmëri të madhe të dy faktorëve bilateralë në bisedime, një mbështetje shumë të fuqishme dhe garanci shumë të madhe ndërkombëtare që ky proces nuk do të shtrihet ‘domino’ në rastet e tjera dhe problemet e përafërta në Ballkan dhe se do të garantojë kushtet e një marrëveshjeje të garantuar dhe të mbështetur ndërkombëtarisht.

Radio Evropa e Lirë: Rrjedhimisht, një marrëveshje e tillë eventuale mbi këto baza që përmendët, a do të mund të shkaktonte reaksione zinxhir, të cilat mund t’ia vështirësojnë Kosovës rrumbullakimin e subjektivitetit të saj ndërkombëtar, apo mund t’ia lehtësojnë këtë rrugë?

Lisen Bashkurti: Unë mendoj se nuk do të mund të realizohet një marrëveshje me korrigjim kufijsh në qoftë se nuk do të konsiderohet edhe mendimi dhe qëndrimi i shteteve fqinje, i vendeve të rajonit, pra, të Ballkanit Perëndimor, i fuqive kryesore në Bashkimin Evropian, në NATO, por edhe i fuqive globale. Kështu që nuk mund të jetë, thjesht, një vendim bilateral i dyshes Kosovë-Serbi, çështja e korrigjimit të kufijve, pasi që ky është një fenomen, një problem, që në nivele botërore ka më shumë se 140 probleme të tilla analoge dhe po bëhen përpjekje që të zgjidhen në mënyrë shumë paqësore, shumë të vetëpërmbajtur dhe me shumë parimësi të së Drejtës Ndërkombëtare.

Në mënyrë të veçantë në Ballkan, një proces i tillë nuk do të mund të hapej, pasi që shumica e vendeve të Ballkanit perëndimor nuk e mbështesin korrigjimin e kufirit. Shumica e vendeve të Bashkimit Evropian dhe fuqitë kryesore të BE-së janë gjithashtu kundër ndryshimit të kufijve, sikurse edhe një pjesë e madhe e vendeve me influencë në politikën botërore, janë kundër hapjes së ‘Kutisë së Pandorës’, lidhur me korrigjimin dhe ndryshimin e kufirit.

Por, para së gjithash, ky është mendim shumë personal, nuk kam fare besim lidhur me qëndrueshmërinë e politikave të Serbisë. Serbia e ka provuar që ka bërë lojë të dyfishtë, me shumë standarde pro-evropiane dhe pro-euroaziatike. Është përpjekur që me diplomacinë ‘tit for tat’, pra , të shkëmbimeve të interesave të saj, që vetëm të përfitojë në pozicionet e avancuara që ka dhe në vështirësitë, me të cilat përballet Kosova. Ka dëshmuar që nga prilli i vitit 2013, sepse janë firmosur më shumë se 14 apo 15 marrëveshje e që shumica dërmuese e tyre, mbi 80 deri 85 për qind, nuk janë zbatuar.

Pra, i firmos lehtë marrëveshjet, por i shkel akoma më lehtë ato. Nuk është fare luajale dhe e besueshme në bashkëpunimin e saj me Kosovën dhe unë nuk do të isha fare i gatshëm për të besuar se një marrëveshje e tillë, qoftë edhe me shkëmbimin e kufijve, do ta bënte Serbinë të detyruar për njohjen e pavarësisë së Kosovës dhe lehtësimin e integrimit të saj në Kombet e Bashkuara.