VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

“Ma vrau para syve”- dëshmia e motrës së Arielës në polici

By | January 22, 2018

Komentet

Në telashe çifti në Britani të Madhe, shkak emri i djalit Hitler

Një çift në Britaninë e Madhe janë bërë prindër të një djali, ndërsa krahas gëzimit, ata do të përballen me një masë penalizuese, e cila parashikon 10 vite burg.

Adam Thomas, 22 vjeç dhe e dashura e tij Claudia Patatas, 38 vjeçe e kanë pagëzuar djalin me emrin Hitler, por nuk është ky i gjithë shkaku i dënimit, shkruan The Guardian, raporton BalkanWeb.

Pas mesazhit të parë me emrin e djalit, policia dyshoi në aktivitetin e këtij çifti, i cili pas kontrolleve të imtësishme rezultoi se ishte përkrahës dhe pjesë e një grupi ekstremist të djathtë.

Policia vendosi kontrolle të rrepta në banesën e çiftit, ndërsa  zbuluan disa sende ekstremiste, arsenal armësh vdekjeprurëse përfshirë këtu sëpata, por edhe kryqe  dhe shumë memorandum naziste. Burri e ka pranuar para policisë se është mbështetës i zjarrtë e Hitlerit dhe ideve, që ai mbarti gjatë qeverisjes së Gjermanisë.

Vizioni i mbretit Zog për një Shqipëri moderne pjese e qytetrimit Evriopian

Përkthyer nga libri i Owen Pearson “King Zog”. August 28, 1938

Lord Donegall reportoi ne gazeten Sunday Dispatch se pak më parë ai kishte vizituar Mbretin Zog, i cili i kishte dhënë një intervistë.

Lord Donegall tha se ai donte të degjonte për zhvillimet e shkuara dhe të ardhshme në Shqipëri, mbasi ai mendonte se bota nuk kishte dijeni për arritjet e Zogut mbas kohes që ai ishte bere mbret.

Mbreti Zog e mirpriti duke u shprehur se ishte gjithmone i lumtur të shihte anglezë dhe shumë e vlersëonte mbeshtetjen e Britanisë.

Mbreti foli keshtu si vazhdon më poshte: “Me vjen keq të humbasim Majorin-General Jocelyn Percy dhe Colonel Oakley Hill, dy zoterinj Anglez që erdhen në Shqipëri të organizojnë forcen policore dhe tani po dorëzojnë postin e tyre. General Percy dhe Coloneli Hill kanë bere një pune të mrekullueshme ne trajnimin e shqiptareve, po sigurisht e dinim se nuk ishte diçka e perhershme. Ne do të manaxhojme xhandarmarine vete ne të njejtat linja te cilet ata e ndertuan. Ata janë dy burra te respektuar.”

“Shqiperia u rrit në adoleshence me ndihmen time. Kjo është tani jeta ime. Une do të deshiroja të isha në pozicionin e nje tutori për popullin shqipetar, por monarkia është më e pershtatshme për këtë rol dhe gjithashtu ndaj traditave të popullit tim sesa roli i një diktatori.”

“E para, ju duhet të keni parasysh se Turqia la një boshllek total mbrapa. Shqipja ishte gjuhe e ndaluar dhe kur une mora kuroren, ishin vetëm tre shkolla sekondare në të gjithë vendin. Tani në kemi 800 dhe arsimi tani është i detyruar, ashtu siç është edhe tek ju.”

“Ne kemi një program ndertimi rrugësh. Rruga e re nga Tirana në Durres ka filluar. Kjo rruge do të shkoj nga Veriu në Jug të vendit dhe do të jetë një lidhje e vendeve te padepertueshme.

Do të hapë rruge ne ato që konsiderohen fushat më të mira për ski. Une shpresoj te zhvilloj Saranden, një qytet i vogel afër Korfuzit, në një resort detar të klasit të parë. Sapo kam qënë atje duke bere plane nga jahti im. Gjithashtu, në kemi edhe një plan për zhvillimin ajror, i cili, sebashku me transportin rrugor do krijojë një komunikim të shkelqyer në të gjithe Shqiperine. Ne nuk po ndertojme hekurudha, mbasi do të kushtonte miliona dhe do të ishte komplet i panevojshem. Sigurisht, kam edhe një deshire te ngutshme të ngre tregetine dhe të vendos një tregeti boterore për duhanin tone.

Tirana në disa vite do të jetë një kryeqytet model. Ju nuk do ta njihni vendin në pese vjet. Une nuk mendoj se do të kete një lufte Evropiane në pese vitet e ardhshme, permbas asaj nuk mund të parashikojmë. Por lufta do të ishte një tragjedi për Shqiperine, tani që në sapo mundohemi te dalim nga vitet e gjata të erresires perpara indipendeces. Une jam optimist. Une mendoj se nacionet ia kanë friken njeri tjetrit të rrezikohen me lufte.”

Përktheu: Matilda Mirakaj

ARTI I VIOLINËS NË SHQIPËRI Nga Florian Vlashi

 

“Violinisti është ai fenomen njerëzor tepër i veçantë që ka brënda tij në një përmasë të habitshme gjysëm-tigër, gjysëm-poet.” (Yehudi Menuhin)

Është thuajse e pamundur të gjesh një vend si Shqipëria ku të jenë si “të ngrira” në kohë të gjitha etapat që ka kaluar Arti i violinës, që nga origjina e hershme dhe e mjegullt deri në ditët tona me tërë kompleksitetin e tij. Le t´i hedhim një vështrim të shpejtë këtij vëndi të vogël ku, si në muze, ndesh historinë shumëshekullore të mbretit të instrumëntave.

Në Alpet e Veriut të Shqipërisë është një instrument mjaft i dashur për vendasit, Lahuta, një lloj shumë i afërt me Ravanastron indian. Ky i fundit njihet si paraardhësi më i hershëm i instrumentave me hark – 3000 vjet para Krishtit. Duhet të ketë ardhur në Europë nga Persia dhe Arabia në kohën e Kryqëzatave (Dominic Gill). Fjala shqipe Lahutë vjën nga ajo arabe ud – dru. Lahutari luan dhe këndon rapsodi me tema mitologjike dhe lahuta përdoret siç përdornin grekët e vjetër Lirën, për të mbështetur efektet e këngës dhe poëzisë. Njihet metamorfoza që pësoi arti muzikor europian me futjen e harkut nga Azia. Pra, atje është, i paprekur dhe i gjallë në Alpet e Shqipërisë, sikur dëbora e përjetshme të ketë ngrirë dhe kohën.

Dhe sot e kësaj dite vazhdon misteri i krijimit të violinës, mister që e bën më të bukur dhe e vesh me një tyl të magjishëm këtë instrument-mrekulli të krijuar nga Zoti. Nga shkrimet dhe pikturat e epokës mësojmë se violina filloi të shfaqet rreth gjysmës së parë të sh. XVI në Itali dhe arriti kulmin me mjeshtrit kremonezë në sh. XVII-XVIII. Sipas studjuesve, liutajot kremonezë dhe venecianë e merrnin drurin për instrumëntat e tyre nga malet e Ballkanit ku janë dhe Alpet shqiptarë. Po nga aty merrnin dhe rrëshirën me të cilën krijuan vernikun e famshëm, sekretin e përjetshëm të Stradivarit.

Nuk dihet se kur hyri violina e parë në Shqipëri, por kontakti me këtë instrument duhet të ketë qenë mjaft i hershëm. Në “Epitom musical” të vitit 1556 nga Philibert Jambe de Fer shkruhet “Ne quajmë violë atë që zotërinjtë, trëgtarët e njerëzit e tjerë në Vertuz, kalojnë kohën… Tjetra quhet violinë dhe përdoret nëpër kërcime popullore”. Kështu u pa violina dhe nga shqiptarët, duke u bërë mjaft e preferuar thuajse në të gjitha grupet e muzikës popullore, sidomos në zonën e Mesme dhe të Veriut ku ajo ishte në rrolin kryesor. Këto grupe prej 4-5 instrumentash luanin në të gjitha festat dhe sidomos në dasma. Ashtu si në pikturat e Mark Chagallit, violinisti ishte për njerëzit një figurë gjysëm mitike, që merrte pjesë në të gjitha ngjarjet e festat, duke u bërë kështu një lloj dëshmitari i ekzistencës njerëzore. Kjo shprehet dhe në Kabatë (formë e muzikës popullore në dy pjësë kontrastuese) ku pjesa e parë është “ad libitum” sentimentale, dehëse e nostalgjike gati “në të qarë”, ndërsa pjësa e dytë është një gëzim i shfrenuar deri në ekstazë – dy fytyrat ë jetës.
Për sa i përket rolit të violinës në Dasma ka një spjegim interesant të profesorit anglez Wilfrid Mellers. Ai thotë se të luajturit në violinë është si të krijosh jetën. Harku, dextra, ana aktive e fuqisë mashkullore stimulon anën femërore univërsale, të majtën (dhe vetë violina të kujton trupin e femrës, shkruan Menuhini) duke i dhënë jetë të gjitha formave potenciale që ajo ka brënda.

Le të ndalemi një çast tek fjala që përdorin popuj të ndryshëm për të luajturit në violinë: play (luaj) anglisht, tocar (prek) spanjisht, suonare (tingëlloj) italisht, a cànta (këndoj) rumanisht, luaj në shqip etj. Por në shqip kjo fjalë ka hyrë më vonë si shprehje e qytetërimit dhe e progresit të gjuhës, sepse fjala e vjetër është “me i ra”, i bie violinës, një përzierje e dhunës dhe pasionit, që në zhargonin e njerëzve përdoret dhe për të shprehur aktin seksual. Pra kemi një marrëdhënie me instrumëntin shumë më larg se të luajturit, të prekurit, të tingëlluarit… Dhe tek festa pagane siç është Dasma ana shoqërore dhe ajo erotike janë bashkë.
Violinistët shqiptarë, ndryshe nga ato të Europës veriore që luajnë vetëm në pozicionin e parë, dallohen për virtuozizëm që i afron ato më violinistët ciganë dhe hebrenj. Ato dominojnë tastierën deri në ekstrem, ndërsa dora a djathtë krijon ritmet dhe lëvizja e saj provokon lëvizjen e kërcimit të njerëzve përreth. Është e çuditshme dhe ja vlen të theksohet prania në muzikën shqiptare e ritmeve me metër të përzier që ka si bazë numrat magjikë 5 dhe 7, ndërsa në muzikën “e qytetëruar” ritmet janë të organizuar në grupe simetrike. Kjo i jep muzikës shqiptare një nerv ritmik ekspresiv, marramendës dhë mjaft të komplikuar që të kujton ritmet e çuditshme në veprat e Bela Bartok apo Olivier Messiaen. Realizimi i Kabave kërkon një teknikë të lartë që shpesh herë i afrohet veprave më virtuoze të repertorit violinistik si “Aires gitanos” të Sarasate-s. Violinistët ishin të pashkolluar por të magjepsnin me lojën e tyre gjë që të sjell në mend legjendën e vjetër universale të lidhjes së violinistit me Djallin.

Ndërkohë që muzika popullore është statike, e pashkolluar dhe shprehje e konservatorizmit si dhe e identitetit kombëtar, muzika klasike është gjithnjë në zhvillim, ka të nëvojshme kualifikimin dhe është tregues i progresit brënda në Europën e qytetruar. Dhe në Shqipëri ndodhi kjo ndarje; nën influencën e kontaktit me Italinë dhe Austrinë, u bë e modës që familjet fisnike dhe borgjeze të blinin violina në Venedik apo Tirol. Kur nga lagjet popullore vinin notat e një violine boheme, nga dritaret e vilave të aristokratëve dëgjoheshin notat e Bach-ut apo Debussy-s.

Kështu filloi shkolla e mirëfilltë violinistike shqiptare e cila pati dy periudha:
A – para 1945 me influencën e shkollës austriake, çeke dhe italiane.
B – pas 1945 me shtimin e shkollave ruse dhe rumune.

A) Ne fundin e sh. XIX dhe fillimin e sh. XX ne Europë dominonte shkolla e profesorëve Sevcik dhe Flesch. Profesori çek Otakar Sevcik (1852-1934) rinovoi tërësisht teknikën e violinës duke e lëruar nga rregullat e kufizuara të së kaluarës. Pa të do të ishtë e vështirë të medohej muzika e R. Shtrauss, Ysaye apo Debussy. Ai pati rreth 5000 studentë nga a gjithë bota. Njëri prej tyrë, Ludovik Naraçi (1903-1999), studioi me të në Austri dhe Pragë. Me kthimin në atdhe të këtij violinisti hyri dhe shkolla më e re europiane në Shqipëri. Kësaj ju bashkangjit dhe ajo italiane me violinistët Lam Petrela (1923-1990), nxënës i Riccardo Brengola në Konservatorin e Pesaros, Sofokli Paparisto (1912-1973) që studjoi në Bukuresht dhe Parma, Baki Kongoli (1913-1980) qe studjoi në Pavia. Te gjithë këto, bashkë me shumë violinistë italianë e françiskanë, formuan në atë kohë orkestrat e vëndit. U hapën klasat e violinës në Normalen e Elbasanit (1909), në Liceun Francez të Korçës (1917). në shkollën e re të muzikës në Tiranë (1933) kjo e fundit me mbështetjen e Italisë. Lidhjet me Italinë, Francën e Austrinë ishin shumë të forta; mjafton të përmendim vetëm qytetin e Durrësit që në vitët 1930-31 kishte 43 studentë, në mes tyre dhe muzikantë, që shkolloheshin në këto vënde,

(B) Pas Luftës së Dytë Botërore Shqipëria kaloi në Kampin Socialist. U ndje menjëherë mbizotërimi i shkollës ruse dhe asaj lindore në përgjithësi. Është e vërtetë që komunizmi, me organizimin e centralizuar, masivizimin dhe trysninë e teorisë famëkeqe të Realizmit Socialist, bëri shumë dëme në Arte, por shkolla instrumentale u prek më pak nga ideologjia e diktaturës dhe diti të përfitojë nga organizimi dhe lidhja me shkollat e kampit socialist (Ruse, Çeke, Rumune, Gjermane Demokratike.). U hapën shkolla muzike thuajse në gjithë vendin, dhjetë Shkolla të Mesme të Muzikës 12 vjeçare (nivel Konservatori) dhe Instituti i Lartë i Artëvë në Tiranë, sot Akademia (4 vjeçare). Pra, tërë studimet për violinë përfshijnë një përiudhë prej 16 vitesh. Violinisti dhe kompozitori Pjetër Gaci (1931-1995) studjoi në Moskë me Prof. Yankelevich, vazhdues i Yampolski-t dhe Auer; violinisti dhe dirigjenti Eno Koço studjoi në shkollën e Leningradit; Genc Bogdo dhe Robert Papavrami studjojnë në Pragë. Ky i fundit me prof. Peskai i shkollës Yoachim dhe Hubay. Influencë të madhe pati shkolla rumune ku studjuan Raimonda Stefi e Pirro Gjezi por sidomos ardhja në Shqipëri në vitin 1973 e profesorit rumun mjaft të njohur Modest Iftinchi (1930-2003) i cili la një gjurmë të fortë në shkollën shqiptare; Ajo italiane vazhdoi të ndjehej me violinistin Ibrahim Madhi (1945-2014) që kreu specializimin pasuniversitar pranë Konservatorit të Napolit si dheme violonçelistin Ymer Skënderi (1926-1975), nxënës i Janigros në Zagreb dhe i Karel Pravoslav Sadlo në Pragë.

Mendoj se në këtë kompleksitet shkollash në përiudhën e dyte luajtën rrol kryesor disa figura: Robert Papavrami vendosi bazat e shkollës moderne të violinës tek fëmijët. Ai eksperimentoi që në “virgjinitetin muzikorë” absolut (4 vjëç) përvetësimin e teknikës violinistike në bazë të refleksit e psikologjisë së fëmijëve. Sot ai punon në Francë dhe metoda e tij në Shkollën P. Rode të Gradignan ka tërhequr vëmendjen e shumë muzikantëve në të gjithë botën si dhe admirimin e Menuhin-it. I biri dhe nxënësi i tij Tedi, fitues i disa konkurseve ndër to dhe Sarasate në Spanjë, po bën sot një karrierë të shkëlqyer. Modest Iftinchi, njohës rigoroz i teknikës dhe disiplinës violinistike, formoi një brez të tërë instrumentistësh të perfeksionuar që përhapën metodën e tij në gjithë vëndin. Ndërsa violinisti Ibrahim Madhi dhe violonçelisti Ymer Skënderi, vazhdues të shkollës Italo-Franceze, veç formimit të një klase instrumentale mjaft cilësore, vendosën bazat e muzikës së dhomës, duke e “veshur” instrumëntistin me një sensibilitet e muzikalitet njerëzor. Kjo, duke ju bashkuar përgatitjes teknike absolute të Papavramit, kompletoi figurën ideale të violinistit. “Vetëm kështu energjia vitale rrjedh lirshëm duke komunikuar në violinë “zërin e brëdshëm” të interpretit” (Accardo).

Sot në Shqipëri dëgjon tingujt befasues të violinës së Schnittke-s apo Xenakis, tingujt hyjnorë të Bahut, marramendës të Kabave që, dukë u përzier me ato misteriozë të Lahutës së Malsisë, krijojnë kështu një “kolazh” të çuditshëm ku herë shfaqet tigri dhe herë poeti.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Sofokli Paparisto, 29 janar 1912 – 4 maj 1973
studjoi në Bukuresht dhe Parma

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Baki Kongoli, 1913 – 4 gusht 1980
studjoi në Konservatorin e Pavia

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Islam Petrela, 6 nentor 1923 – 29 dhjetor 1990
nxënës i Riccardo Brengola ne Konservatorin e Pesaros

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Ymer Skenderi, 1926 – 1975
nxënës i Janigros në Zagreb dhe i Karel Pravoslav Sadlo në Pragë.
violinisti Ibrahim Madhi dhe violonçelisti Ymer Skënderi, vazhdues të shkollës Italo-Franceze, veç formimit të një klase instrumentale mjaft cilësore, vendosën bazat e muzikës së dhomës, dukë e “veshur” instrumëntistin me një sensibilitet e muzikalitet njerëzor.
F.V.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Modest Iftinchi, 10 prill 1930 – 22 shtator 2003
ardhja në Shqipëri në vitin 1973 e profesorit rumun mjaft të njohur la një gjurmë të fortë në shkollën shqiptare.
Modest Iftinchi, njohës rigoroz i teknikës dhe disiplinës violinistike, formoi një brez të tërë instrumentistësh të perfeksionuar që përhapën metodën e tij në gjithë vendin. F.V.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Pjetër Gaci, 27 mars, 1931 – 27 mars, 1995
studjoi në Moskë me Prof. Yankelevich, vazhdues i Yampolski-t dhe Auer

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Ibrahim Madhi, 25 nentor 1945 – 4 shkurt 2014
kreu specializimin pasuniversitar pranë Konservatorit të Napolit.
Violinisti Ibrahim Madhi dhe violonçelisti Ymer Skënderi, vazhdues të shkollës Italo-Franceze, veç formimit të një klase instrumentale mjaft cilësore, vendosën bazat e muzikës së dhomës, dukë e “veshur” instrumëntistin me një sensibilitet e muzikalitet njerëzor
F.V.

Fotografia e Bienale Netet e Muzikes Klasike

Ludovik Naraçi, … 1903 – 2 shkurt 1999
studioi me Otakar Sevcik në Austri dhe Pragë.Me kthimin në atdhe të këtij violinisti hyri dhe shkolla më e re europiane në Shqipëri.
F.V.
(fotografia e programit nga arshivi i Lef Nosit , gjetur nga violinistja Ina Kosturi)

Copyright © 1999 by Florian Vlashi, A Coruña

Më 10 nëntor 1938 u nda nga jeta Mustafa Qemal Ataturk, udhëheqës ushtarak, themelues i Republikës Turke

Mustafa Qemali ose Mustafa Qemal Atatyrk (12 mars 1881 – 10 nëntor 1938), udhëheqës ushtarak, themelues i Republikës Turke dhe kryetari i parë i saj (1923-1938).

Fëmijëria dhe Edukim

Mustafa lindi në vitin 1881 në Selanik, babai i tij ka qenë tregtar me origjinë shqiptare, ndërsa mamaja e tij kishte origjinë nga Maqedonia. Pas vdekjes së babait, fillimisht nënpunës otoman dhe më pas tregtar druri, dhe martesës së të emës me një ushtarak turk, Mustafai ishte një djalosh i pabindur i cili nuk pranonte të shkonte në shkollën fetare ku e regjistruan. Në moshën 12 vjeçare është regjistruar me iniciativën e tij në shkollën ushtarake në Selanik, në qendrën e nacionalizmit grek dhe sllav. Në këtë shkollë nga mësimdhënësit e ka marrë pseudonimin Qemal (“i përkryer”). Nga viti 1896 ka vazhduar akademinë ushtarake në Manastir, ndërsa nga 1899 u pranua në Akademinë Perandorake Ushtarake ne Stamboll, të cilën e mbaroi më 1905 pasi kreu edhe një kurs special pranë Shtabit të Përgjithshëm. Që në moshë të re ai u interesua për letërsinë revolucionare, e cila konsiderohej e ndaluar nga autoritetet perandorake.

Karriera Ushtarake

Për shkak të aktivitetit të tij të jashtligjshëm me Xhonturqit të cilët luftuan kundër regjimit aristokrat të Perandorisë Otomane Ataturkun regjimi e dërgon në Siri në një regjiment kavalerie që luftonte me rebelët, megjithatë nuk e lejojnë te marrë pjese në luftime. Në Damask formon organizatën Vatan ve Hürriyet (Atdheu dhe Liria). Në vitin 1907 është transferuar në Selanik dhe iu bashkua shoqatës Bashkim dhe Progres, të cilën e kishte themeluar Revolucioni i Xhonturqëve në korrik të vitit 1908. Ataturku merr pjesë në revulucionin xhonturk si shef i shtabit të Mahmut Shefqet-pashës, komandantit të armatës turke të Maqedonisë dhe merr pjesë gjithashtu në shuarjen e kondërevolucionit të Abdyl Hamidit në Stamboll në vitin 1909. Mori pjesë në luftë në Libi kundër Italisë (në vitin 1911-1912), ku u dallua për herë të parë si udhëheqës ushtarak i talentuar. Arrin një ndër fitoret e pakta turke në këtë luftë kur me batalionin e tij dhe disa qindra vullnetarë arabë arrin një fitore kundër një force italiane të konsiderueshme, duke marrë disa robër dhe gjithashtu duke kapur disa mitralozë. Në kohën e Luftërave Ballkanike (1912-1913) organizoi mbrojtjen e Dardaneleve, pastaj ka qenë atashe ushtarak në Bullgari. Gjatë Luftës së Parë Botërore, kur Turqia ishte në anën e Gjermanisë, Ataturku arriti një sukses të padiskutueshëm në Fushatën e Galipolit në vitin 1915, ku arrin të mundë forcat Aleate që donin të zbarkonin në Dardanel. Përveç kësaj mori pjesë edhe në Fushatën e Kaukazit, si pjesë e Armatës së Kaukazit, komandant i Armatës së Dytë (1916-1917). Në këtë fushatë arriti gradën e gjeneralit e në fund edhe atë të pashait. Më vonë u transferua në frontin Palestinez si komandant i Armatës së Shtatë dhe pas nënshkruarjes së marrëveshjës për paqe kthehet në Stamboll.

Udhëheqës Popullor

Në vitin 1919, u largua nga ushtria dhe u vu në krye të Lëvizjes Kombëtare Turke kundër pushtimit grek dhe i Lëvizjes për Pavarësinë e Turqisë të cilën pas thyerjes së Perandorisë Otomane në fund të Luftës së Parë Botërore e kanë rrezikuar forcat fituese, në radhë të parë Britania. Kjo shkaktoi luftën me Greqinë, të cilën Britania e Madhe dhe Franca e kishin ndihmuar me armatime. Ushtria greke kishte okupuar Izmirin (Smirnën) dhe bregdetin e  Anadollit më 15 mars 1919. Ataturku menjëherë filloi të punojë për bashkimin Lëvizjes Kombëtare Turke dhe për krijimin e ushtrisë për mbrojtjen e vendit. Por së pari i është dashur të luftojë kundër regjimit të Sulltanit në Stamboll i cili kishte lejuar copëtimin e territorit. Atëherë kur qeveria e komprometuar u kishte lejuar Aleatëve të pushtonin disa pjesë të Turqisë, Ataturku në Ankara në maj të vitit 1920 kishte krijuar qeverinë e përkohshme, Kuvendi i Madh Popullor i së cilës e zgjedh kryetar qeverie më 2 maj të vitit 1920.

Lufta Greko-Turke dhe Presidenca

Pas disa humbjeve fillestare në luftë me grekët, megjithatë arriti të shënojë fitore në betejat vendimtare në lumin Sakarya (korrik të vitit 1921) dhe në Dulminpar (korrik të vitit 1922), duke e marrë Izmirin në muajin shtator. Në luftë me grek e rrëmben fitoren dhe e largon Greqinë nga Azia e Vogël dhe kështu shmang vendosjen e marrëveshjës nga e cila Greqisë i jepeshin disa pjesë të Azisë së Vogël. Pasi që shmangu rrezikun Grek, Ataturku iu kthye rrezikut të brendëshëm – dhe e largoi nga pushteti sulltan Ahmetin e e VI-të. Më 22 tetor të vitit 1923 Kuvendi i Madh Popullor i Turqisë shpallë Republikën, ndërsa Mustafa Kemal shpallet kryetar i parë i saj. Kuvendi ia dha edhe titull Ghazi (fitimtar). Më vonë në vitin 1934 Kuvendi i Madh Popullor i jep emrin Ataturk (babai i Turqisë) në shënjë falenderimi për atë që ka bërë për popullin turk. Në muajin Gusht 1923 Ataturku themelon Partinë Popullore, udhëheqës i së cilës ishte vetë (më vonë ia ndërron emrin në Partia Popullore Republikane) dhe me këtë vendos sistemin njëpartiak i cili ka zgjatur deri në vitin 1945 (përveç dy eksperimenteve të shkurtra në vitin 1924-1925 dhe 1930). Kryetar i partisë mbeti deri në fund të jetës së tij.Sot ataturku njihet si themeluesi i turqis se sotme

Lidhje të jashtme

Referenca

  1. ^ Mango, Andrew, Ataturk: The Biography of the Founder of Modern Turkey, (Overlook TP, 2002), p. 27.
  2. ^ Jackh, Ernest, The Rising Crescent, (Goemaere Press, 2007), p. 31, Kemal Atatürk albanian father and turkish mother
  3. ^ Isaac Frederick Marcosson, Turbulent years, Ayer Publishing, 1969, p. 144.
  4. ^ Richmond, Yale, From Da to Yes: understanding the East Europeans, (Intercultural Press Inc., 1995), 212.

Në përkujtim të Mid’hat Frashërit

Ilir Ikonomi

Më 10 nëntor, në Nju Jork do të mbahet një ceremoni për riatdhesimin e eshtrave të Mid’hat Frashërit, personalitetit të shquar shqiptar, që prehet në varrezat Ferncliff të Westchester-it.

Mid’hat Frashëri, i njohur edhe me emrin e letrave Lumo Skëndo, lindi në Janinë më 25 mars 1880 dhe vdiq në Nju Jork më 3 tetor 1949.

Ai la gjurmë të pashlyera si diplomat, shkrimtar dhe politikan, në disa nga periudhat më kritike për kombin shqiptar. Ilir Ikonomi i Zërit të Amerikës përgatiti këtë vështrim mbi jetën e Mid’hat Frashërit:

Mid’hat Frashëri ishte i biri i Abdyl Frashërit dhe nip i dy frashërllinjve të tjerë të mëdhenj, Samiut dhe Naimit, që të tre ideologë të Rilindjes Kombëtare Shqiptare.

Fakti që ishte pjesë e kësaj familje të shquar shqiptare ndikoi që Mid’hat Frashëri të bëhej qysh herët një luftëtar për bashkimin kombëtar dhe për edukimin e shqiptarëve në frymë patriotike. Librat u bënë miqtë e tij më të mirë. Mid’hati nisi të shkruajë kur ishte adoleshent, gjithnjë nën ndikimin e rilindasve të famshëm. Nga Naimi trashëgoi ndjeshmërinë e penës, nga Samiu dëshirën për dijen, nga i ati guximin për t’i dalë zot fateve të Shqipërisë.

“Mos pandehni se me trimëri mund të bëjmë punë të madhe,” shkruante ai në moshën 19-vjeçare. “Shqiptarit aq sa i duhet buka, i duhet dituria e nacionalizma.”

Ndërkohë ai botoi edhe revistën Diturija, që është një thesar i paçmuar për kulturën shqiptare.

Mid’hati i kreu studimet në Stamboll dhe, pas mbarimit të shkollës, punoi në administratë në Stamboll e më pas në Selanik.

Në vitin 1908, kur ishte vetëm 28 vjeç, ai u bë një ndër njerëzit e shquar që ndihmuan në krijimin e alfabetit modern të gjuhës shqipe me Kongresin e Manastirit.

U zgjodh kryetar i Kongresit të Manastirit, ku u paraqitën disa propozime për abc-në shqipe. Si nënkryetar i Komisionit të Alfabetit, Mid’hati mbështeste alfabetin me gërma latine. Ishte koha kur ai kishte themeluar në Selanik gazetën “Lirija”.

Në kohën kur Perandoria Osmane ishte në rënie e sipër dhe Shqipëria kërcënohej të copëtohej nga shtetet ballkanike, Mid’hat Frashëri erdhi në Shqipëri dhe u bë një ndër delegatët që firmosën Deklaratën e Pavarësisë në Vlorë, më 28 nëntor 1912.

Gjatë luftës së Parë Botërore, Mid’hat Frashëri u mor me shkrime dhe jetoi në Rumani e më pas në Zvicër për një farë kohe. Është periudha kur ai botoi me dhjetra shkrime politike, mesazhe, traktate dhe memorandume për të bërë të njohur Shqipërinë dhe çështjen e saj, që rrezikonte të humbiste në bisedimet për botën e pasluftës.

Disa libra të tij të kësaj periudhe si, “Shqiptarë dhe sllavë” botuar në frengjisht në Lozanë, janë studime të thella dhe trajtojnë me kompetencë prej historiani çështje të komplikuara dhe me interes për polemikat e hapura të asaj kohe.

Në nëntor 1920, Mid’hat Frashëri u emërua kryetar i delegacionit shqiptar në Konferencën e Paqes në Paris, ku qëndroi deri në vitin 1922. Më vonë, në vitin 1923 u dërgua në Greqi për të hapur marrëdhëniet diplomatike mes dy vendeve.

Gjatë gjithë periudhës së qeverisjes së Ahmet Zogut, Mid’hat Frashëri mbeti i larguar nga jeta publike. Ai hapi në Tiranë Librarinë Lumo Skëndo dhe u mor me punë studimore. Qëllimi ishte ndriçimi kulturor i shqiptarëve, kësaj here nga brenda Shqipërisë.

Librat ishin jeta e tij dhe numëroheshin me mijëra. Edhe sot, në Bibliotekën Kombëtare në Tiranë gjenden mbi 40 mijë libra të Mid’hat Frashërit, pjesë e ish-librarisë Lumo Skëndo.

Mid’hat Frashëri e kundërshtoi hapur pushtimin e Shqipërisë nga Italia më 7 prill 1939.

Menjëherë pas pushtimit, në shtëpinë e tij ai hodhi themelet e një organizate të rezistencës nacionaliste. Kjo shënoi rikthimin e tij në skenën politike të Shqipërisë.

Në vitin 1942, organizata do të dilte hapur me emrin Balli Kombëtar. Me synimin për të rikthyer pavarësinë e humbur të Shqipërisë, Mid’hat Frashëri fillimisht drejtoi rezistencën pasive dhe pas kësaj nisi ngritja e çetave.

Ishte koha kur në Shqipëri vepronin dy lëvizje që luftonin fashizmin: Balli Kombëtar dhe Nacionalçlirimtarja. Deri në gjysmën e parë të vitit 1943, ato vepronin paralelisht, madje edhe bashkëpunuan midis tyre.

Në vjeshtën e vitit 1943, kur Italia kapitulloi dhe Gjermania naziste pushtoi Shqipërinë, Mid’hat Frashëri e bëri të qartë se Balli Kombëtar do të luftonte nazistët gjermanë ashtu siç kishte luftuar edhe fashistët.

Por konfrontimi i brendshëm ishte ashpërsuar dhe forcat komuniste e kishin përqendruar zjarrin mbi dy forcat nacionaliste: Ballin Kombëtar dhe Legalitetin.

Në fillim të tetorit 1943, Mid’hat Frashëri lëshoi një qarkore ku porosit komitetet krahinore të Ballit të pezullojnë përkohësisht veprimet luftarake kundër ushtrisë gjermane.

Komunistët do ta interpretonin më vonë këtë dokument si dëshmi se Mid’hat Frashëri kishte bashkëpunuar me gjermanët. Për kreun e Ballit kjo shënonte një tërheqje taktike, në kushtet kur gjermanët po thyheshin dhe ishin në rrugën e tërheqjes drejt Gjermanisë.

Uran Butka, drejtor i Institutit të Studimeve Historike Lumo Skëndo në Tiranë, u përgjigjet kështu akuzave të historiografisë komuniste:

“Mid’hat Frashërin e kanë akuzuar veç të tjerave edhe si një kolaboracionist. Kam studiuar të gjitha arkivat, jo vetëm shqiptare, por edhe ato jugosllave, britanike, amerikane dhe mund të them se nuk ka asnjë dokument që të provojë se Mid’hat Frashëri dhe Balli Kombëtar si organizatë të kenë bashkëpunuar me pushtuesit, qoftë italianë apo gjermanë. Nuk ka asnjë dokument të tillë.”

Mid’hat Frashëri gjykoi se lufta në dy fronte, me komunistët që i sulmonin ashpër nga njëra anë dhe me gjermanët në anën tjetër, do të ishte e papërballueshme.

Qartazi, taktika e tij ishte shmangia në maksimum e një lufte të brendshme, që mund të çonte në shkatërrimin e vendit. “Ne duhet të pranojmë të gjitha përgjegjësitë. I takon historisë të na gjykojë”, shkruante ai.

Fitorja e forcave komuniste në luftë, ndonëse do të festohej si një sukses dhe si epokë e re nga disa, ajo përfundimisht shënoi një robërim të ri të shqiptarëve: fillimin e një diktature komuniste gjakatare, njërën ndër më të egrat në Evropë.

“Të mos ishte komunizma, – shkruante ai, – Shqipëria ndoshta do të ishte vendi më i qetë dhe më pak i dëmtuar i Evropës.” Ai e quante komunizmin një kolerë që nuk shkatërron vetëm trupin por edhe shpirtin e njeriut.

Mid’hat Frashëri, i cili u arratis nga Shqipëria dhe doli në Brindizi në nëntor 1944, do të fillonte një betejë të re: organizimin e emigracionit shqiptar për t’ju kundërvënë realitetit të ri tragjik në Shqipëri.​

“Pushtimi i Shqipërisë prej komunistëve dhe largimi i aleatëve nga toka jonë, – do të deklaronte ai, – detyroi shumë shqiptarë që të marrin udhën e mërgimit, jo për t’u larguar nga rreziku komunist, sesa për të vazhduar veprimtarinë e tyre dhe për të mos prerë marëdhëniet me fuqitë liberale të Oksidentit, me të cilat kishin qenë në kontakt edhe në Shqipëri.”

Më 26 gusht 1949 ai njoftoi në Paris krijimin e Komitetit Shqipëria e Lirë. Komiteti, i cili do të ishte një lloj qeverie demokratike në mërgim, u mbështet dhe u njoh nga qeveritë perëndimore.

Mid’hati udhëzonte që në Komitet të mos përfshiheshin njerëz që kishin bërë krime gjatë luftës. Ai ishte kundër përdorimit të dhunës për përmbysjen e pushtetit në Shqipëri, por kërkonte imponimin e zgjedhjeve të lira e demokratike.

Më 6 shtator 1949, ai deklaronte nga Radio Londra se: “Programi ynë është të fitojmë independencën dhe të sigurojmë integritetin e vendit tonë.”

Përsa i përket Kosovës, Mid’hat Frashëri jepte këtë formulim: Komiteti Shqipëria e Lirë beson se problemi i Kosovës do të zgjidhet me mjete paqësore dhe nëpër udhë ndërkombëtare.

Ngritja e Komitetit Shqipëria e Lirë ishte akti i fundit politik i Mid’hat Frashërit.

Nga Londra, ai shkoi në Nju Jork, ku Komiteti do të kishte selinë. Më 17 shtator, ai u shpreh kështu gjatë një pritjeje në Uashington: “Populli në Shqipëri duhet të dijë se kundërshtimi i shtypjes komuniste është i përbotshëm dhe se fuqia e kombeve të lira dhe forca e institucioneve ndërkombëtare po shtohet dita ditës.”

Por nuk kaluan as tre javë nga arritja në Amerikë dhe në 3 tetor 1949 Mid’hat Frashëri ndërroi jetë papritur në një hotel të Nju Jorkut. Atij iu dha lamtumira e fundit në Varrezën Ferncliff të Kontesë Westchester.

Edhe pse u nda nga jeta në një kohë kritike për Shqipërinë, vizioni i Mid’hat Frashërit për një atdhe të lirë nga komunizmi doli fitues. Ai kujtohet sot me respekt si dijetar, diplomat dhe politikan i një kalibri të veçantë, të cilit historia po i kthen borxhin ende të pashlyer.

Më 7 nëntor 1867 lindi Marie Curie, çmim Nobel në fizikë dhe kimi

Maria Salomea Skłodowska (* 7 nëntor 1867 në Varshavë ; † 4 korrik 1934 në Sancellemoz, sot-Savoie) ishte kimiste dhe fizikane polake. Për punën e saj mbi radioaktivitetin ajo mori çmimin në Nobel në lëminë e fizikës si dhe të kimisë.

Biografia

Maria Sklodovska ka lindur ne Varshavë, Poloni, më 7 nëntor 1867, një nga pesë fëmijët e Bronislawa dhe Wladyslaw Sklodowski. Fëmijët e tjerë të kësaj familjeje ishin Zofia (i lindur 1862), Józef (1863), Bronislawa (1865), dhe Helena (1866).

Gjyshi i Marias, Jozef Skodovski kishte qenë një mësues i respektuar në Lublin. Ndërsa babai i saj jepte matematike dhe fizikë, mësime që Maria i gjurmonte dhe i pëlqente shumë. I ati ishte drejtor i dy gjimnazeve për djem në Varshave. Nëna e saj u nda nga jeta në moshë tepër të re, kur Maria ishte vetëm 12 vjeç, nga tuberkulozi. Pak kohe me vonë, nga sëmundja e tifos vdiq dhe motra e saj e vogël. Kjo gjë beri që Maria t’ia jepte jetën kishës dhe katoliçizmit. Kur Maria ishte 10 vjeçe ajo filloi te frekuentonte shkollën me konvikt që kishte pasur e ëma dhe një 8gjimnaz për vajza, nga i cili kishte marrë diplomën në 12 qershor 1883.Vitet në vijim i kaloi në fshat, tek te afërmit e të atit. Vitet e tjera i kaloi në Varshave me të atin. Familjet e të ëmës dhe të atit tashme kishin humbur pasuritë e tyre, gjë që solli vështirësi në jetën e Marias,motrës dhe vëllait te saj. Maria bëri një marrëveshje me motrën e saj, Bronislava, që ajo ti jepte një asistence gjate studimeve të saj për mjekësi në Paris, në këmbim te një asistence te ngjashme dy vjet me vone. Në lidhje me këtë, ajo mori një pozicion si guvernatore. Fillimisht si juriste e një familjeje në Krakov, pastaj për 2 vite në Ciechanov në familjen Zoravskis, që ishin te afërmit e te atit. Kur ishte duke punuar me familjen e fundit, ajo bie në dashuri me të birin e tyre, Kazmierz Zoravski, i cili kishte alternuar për të ardhmen e tij matematiken. Prindërit e tij e refuzuan martesën e tij me Marian dhe ai ishte i paafte për tu kundërvëne. Maria për pasojë humbi dhe punën e saj si juriste. Ajo gjeti punë tjetër në familjen Fuchs në Sopot, në bregun e detit Baltik, ku kaloi dhe vitet në vijim, gjate gjithë kohës duke financuar motrën e saj.

Në fillim te vitit 1890, Bronislava, pak muaj pasi u martua me Kazimierz Dluski, ftoi Marinë të jetonte me të në Paris. Maria nuk pranoi,sepse nuk ishte në gjendje të shkollohej në universitet dhe akoma shpresonte për martesën me Kazimierz. Ajo u kthye në shtëpinë e të atit, ku kishte shumë kujtime te fëmijërisë.

Në tetor 1891, pas këmbënguljes të së motrës dhe dërgimit te një letre nga Zoravski ku i qartësoi përfundimisht ndarjen e tyre ajo vendosi te shkonte në Francë. Humbja e të dashurit ishte tragjike për të dy. Maria tashmë strehohej në një shtëpi në Paris me motrën dhe kunatin e saj. Njëkohësisht vazhdonte studimet në Sorbonne për matematike-fizike-kimi.

Martesa saj me Pierr Curie

Maria punonte natën dhe studionte ditën. Ajo u diplomua për fizikë dhe filloi punë në laboratorin industrial në Lipman. Me 1894 ajo u diplomua gjithashtu për matematikë.

Në këtë kohë Pierr Kyri hyri në jetën e saj. Ai ishte instruktor në shkollën fizike-kimi, École Supérieure de Physique et de Chimie Industrielles de la Ville de Paris (ESPCI). Maria filloi karrierën e saj shkencore duke u marrë me vetitë magnetike. Kjo gjë e lidhi atë me Pierrin. Ikja e tyre në Varshave thelloi dashurinë e tyre. Një vit me vonë, në Korrik 1895, ajo dhe Pier u martuan dhe të dy së bashku u larguan nga laboratori. Tashmë Maria kishte gjetur një partner shkencëtar siç ishte dhe vetë.

Zbulimet e Marie dhe Pjerr Curie

Me 1896 Henri Bekuerel zbuloi që kripa e uraniumit rrezatonte rreze X. Skodovska-Kyri vendosën të eksploronin në lidhje me këtë zbulim. Ata zgjodhën një teknike te mençur për te investiguar. 15 vjet para, bashkëshorti dhe vëllai i saj kishin zbuluar elektrometrin, një mjet për matjen e ngarkesës elektrike. Duke përdorur elektrometrin, ajo zbuloi se rrezet e uraniumit shkaktonin në ajër përcjelljeje elektriciteti. Duke përdorur këtë teknike, rezultatet e para që gjeti ishin që përbërëset e uraniumit vareshin nga sasia e uraniumit te përdorur. Puna që ajo kishte bërë ishte më e rëndësishmja drejt zbulimeve shkencore.

Çifti mori për shqyrtim 2 minerale uraniumi, pichblend dhe torbernit. Pichblend ishte katër herë më aktiv se uraniumi. Në prill 1898 ata, shumë optimistë peshuan 100 gram pichblend dhe e lidhi atë me një shtypës dhe me llaç. Ata nuk arritën të realizonin atë që kërkuan dhe filluan të proçedonin me tonë mineralesh.

Skodovska arriti nga kërkimet e shumta të zbulonte një element të ri që e quajtën polonium, për ndër të Polonisë. Në dhjetor 1898 Kyritë zbuluan një tjetër element,të cilin e quajtën radium lidhur me radioaktivitetin. Me 1898 Kyritë me zbulimet që bënë ishin tepër të pasur. Qëllimi i tyre tashme ishte të ndanin radiumin në kristale më të vogla. Me një ton pichblend dhe 1/10 e kloridit të radiumit dhe e shpërbashkuan atë në 1902. Maria ishte e para femër,e cila mori çmimin Nobel në fizikë për ndër të zbulimeve që ajo kishte bërë. Në 1911 ajo mori çmimin Nobel në kimi për shërbimet dhe punën për zbulimet që kishte bërë.

Shkrirja e familjes Curie

Maria solli në jetë 2 vajza Irene (1897) dhe Eve (1904). Fatkeqësisht Pierr vdiq nga një aksident duke ecur në Rue Daufine. Maria vizitoi për herë të fundit Poloninë në pranverën e vitit 1934. Pas një muaji, ajo u nda nga jeta. Vdekja e saj,në Korrik 1934 në sanatoriumin në Passy, në Francën lindore, ndodhi nga një anemi aplastike shkaktuar nga rrezet e radioaktivitetit.

Vlerësimet dhe çmimet

Jeta e saj i është kushtuar pikërisht zbulimit që ajo bëri,të cilin e eksperimentoi tek vetja e saj dhe i shkaktoi vdekjen. Laboratori i Maries është tanimë “Muzeu Kyri”.

Çmimet[

  • Çmimi Nobel në Fizike-1903
  • Medalja e Përbetimit-1903
  • Medalja e Mateucit-1904
  • Çmimi Nobel në kimi-1911

Një gjë që i bën përshtypje kujtdo është jeta e tyre e thjeshte, joluksoze. Për ndër te Marie dhe Pier Curie është hapur dhe universiteti “Mari dhe Pier Kyri” në Lublin më 1944.

Më 7 nëntor 1962 u nda nga jeta ish Zonja e Parë amerikane Eleanor Roosevelt

VOAL – Anna Eleanor Roosevelt ka lindur në Nju Jork më 11 tetor 1884 nga Anna Eleanor Hall dhe Elliott Roosevelt, vëllai i presidentit Theodore Roosevelt. Familja e saj e ka prejardhjen nga një holandez i cili u transferua në Manhattan, New Amsterdam (më vonë u quajt Nju Jork) në vitin 1640, Claes van Martenszen Rosenvelt. Eleanor gjithashtu ka një tjetër personazh të shquar në pemën e saj familjare: nëna e saj vjen nga William Livingston, një nga nënshkruesit e Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara.

Eleanor e re mbetet jetime heret dhe pas vdekjes së prindërve të saj, ajo është rritur në Tivoli, Nju Jork, nga gjyshja e saj amtare Mary Ludlow. Mjedisi familjar në të cilin e gjen veten nuk është me të vërtetë favorizues: shpesh shfaqet armiqësia (madje edhe nga vjehrra e ardhshme, Sara Delano Roosevelt). Ankohet për situatën tek tezja e saj Anna “Bamie” Cowles (motra e Theodorit), e cila vendos ta largojë atë që andej. Është Xha Tedi i cili e mirëpret atë në shtëpinë e tij në Sagamore Hill, ku ajo merr vëmendjen vëmendjen e duhur. Në këtë kontekst të brendshëm, me rastin e një feste të Krishtlindjeve, ajo takon kushëririn e saj dhe burrin e ardhshëm Franklin Delano Roosevelt.

Nxitur dhe inkurajuar nga teze Bamie, Eleanor dërgohet në Angli për të studiuar në Allenswood, një shkollë e vajzave në periferi të Londrës, ku qëndroi nga 1899 në 1902. Atje u takua Mademoiselle Marie Souvestre, kryemësuese e saj, e cila do të ketë ndaj saj ndikim të konsiderueshëm. Souvestre, e interesuar në kuzat liberale, e merr me vete kur udhëton në Evropë, duke stimuluar studimin e historisë dhe letërsisë, si dhe një interes në drejtësi sociale, duke e mësuar të shprehë pikëpamjet e saj në mënyrë elokuente.

Eleanor Roosevelt në Allenswood fiton simpatinë e studentëve dhe mësuesve, të cilët zhgënjehen kur ajo duhet të kthehet në Shtetet e Bashkuara. Eleanor do të përcaktojë Souvestre si një nga tre ndikimet më të rëndësishme në jetën e saj, duke thënë: “. Mademoiselle Souvestre trondiste me mendimet e saj, por gjithsese ka pasur tek unë një ndikim të dobishëm”

Kthehet në Shtetet e Bashkuara pa koracën tipike të adoleshentes introverte, në të vërtetë rritur si intelektualisht dhe emocionalisht, në vitin 1902 filloi të takohet me kushëririn Franklin, student në Harvard. Fejesa zyrtare vjen një vit më vonë, më 1903. Nëna e Franklinit, Sara Ann Roosevelt, është kundër dhe përpiqet për t’i ndarë duke e dërguar të birin në një udhëtim të gjatë me miqtë. Megjithatë shumica e pjesës tjetër të familjes është në favor të martesës, dhe xhaxhai Theodore Roosevelt, i shkroi një letër Franklinit në mbështetje të fejesës së tyre.

Eleanor dhe Franklin martohen më 17 mars 1905, në ditën e Shën Patrikut: Presidenti Theodore Roosevelt e shoqëron nusen në altar. Kushërinjtë e Eleanorit, Alice Roosevelt dhe Corinne Robinson janë shoqëruese të nuses së bashku me Isabella Greenway. Por vjehrra e Eleanorit, megjithatë, nuk heq dorë dhe vazhdon të ndërhyjë në jetën e çiftit të ri: zgjedh për ta një shtëpi jo shumë larg prej saj, dhe e dekoron sipas shijeve personale të saj.

Nga martesa lindën gjashtë fëmijë: Anna Eleanor Jr, James, Franklin Delano Jr (1909-1909), Elliott, Franklin Delano Jr dhe John Aspinwall.

Gjatë periudhës së presidencës së burrit të saj (4 mars 1933 – 12 prill, 1945, të zgjedhur për Partinë Demokratike), në rolin e saj si zonjë e parë, Eleanor mbështet dhe promovon zgjedhje dhe politikën – të ashtuquajturën “New Deal” – të Presidentit . Por mbi të gjitha është ndër feministët e para në Amerikë, shumë aktive në mbështetjen e lëvizjes amerikane për të drejtat civile dhe të drejtat e afrikano-amerikanëve. Presidenti nuk mund ta mbështesë atë publikisht ashtu siç dëshiron, pasi ai ka nevojë për mbështetjen e demokratëve jugorë për të ndjekur axhendën e tij politike; në fakt për shkak të Eleanorit ai merr votat  e komunitetit afrikano-amerikan.

Eleanor Roosevelt është veçanërisht aktive në atdhe gjatë Luftës së Dytë Botërore. Së bashku me Guvernatorin e Nju Jorkut, Fiorello La Guardia, drejton një komitet kombëtar për mbrojtjen civile, janë të panumërta vizitat e saj në qendrat civile dhe ushtarake në solidaritet dhe mbështetje morale. Angazhimi i saj është konkret dhe përqëndrohet veçanërisht tek afrikanët amerikanë dhe gratë e tyre për të marrë më shumë përkrahje. Në vitin 1943, me Wendell Willkie e zyrtarë të tjerë amerikanë, hedh themelet për krijimin e “Freedom House”, një institut kërkimor për promovimin e paqes dhe demokracisë në mbarë botën. Eleanori arrin të mbledhë shumë para për formimin e saj; ajo mund të mbledhë deri në një mijë dollarë në javë: Departamenti i Shtetit përpiqet të anulojë kontratat e reklamave, por pa dobi, pasi këto fonde erdhën pjesërisht nga qeveritë e huaja.

Pas Luftës së Parë, Eleanor Roosevelt luan një rol të rëndësishëm në procesin e ratifikimit të Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut nga Kombet e Bashkuara. Më 28 shtator 1948, në një fjalim që u bë i famshëm, ajo e përcaktoi Deklaratën “Magna Carta të të gjithë njerëzimit”. Deklarata u miratua pothuajse njëzëri nga Asambleja e Përgjithshme e OKB-së më 10 dhjetor 1948, me vetëm tetë abstenime. Për Eleanorin ky është kulmi i një përpjekje të gjatë dhe të lodhshme politike të filluar në vitet 1920. Në vitin 1950, me personalitete të tjera të shquara, u angazhua pa rezultat për shpëtimin e Milada Horáková, e dënuar me vdekje nga regjimi komunist Çekosllovak. Edhe në një moshë të përparuar ajo kurrë nuk pushoi së dhëni mbështetjen e saj të pasionuar për kauzën e të drejtave të njeriut deri në vdekjen e saj, e cila mbërriti më 7 nëntor 1962, kur Eleanor Roosevelt ishte 78 vjeçe. Presidenti Harry Truman, pasardhësi i burrit në presidencë, e kurorëzoi atë si “Zonja e Parë e Botës” në nder të përpjekjeve të saj për të mbrojtur të drejtat e njeriut.

Më 6 nëntor 1860 Abraham Linkoln zgjidhet president i SHBA – i pari president i dalë nga Partia Republikane

VOAL – 1860 – Abraham Linkoln  (Abraham Lincoln) zgjidhet president i Shteteve të Bashkuara – i pari president i dalë nga Partia Republikane. Ai erdhi në detyrë, ndërsa Amerika ishte pushtuar nga fryma e ndarjes veri – jug. Linkolni e filloi mandatin me një apel për banorët e shteteve jugore; “Ne nuk jemi armiq, por miq. Ne nuk duhet të jemi armiq … Kordat mistike të kujtesës, që shtrihen nga çdo fushëbetejë e varr atdhetari e deri në çdo zemër e vatër në mbarë vendin, do të vazhdojnë të fuqizojnë korin e Unionit, të përbërë nga engjëjt më të mirë të natyrës sonë “. Por…  dështimi i bisedimeve veri – jug më 1861,  sinjalizoi se kompromisi për ruajtjen e bashkimit  ishte i pamundur, ndërkohë që Linkolni këmbëngulte se shpërbërja nuk mund të tolerohet.

Abraham Lincoln zgjidhet presidenti i 16-të i Shteteve të Bashkuara për një Partia Demokratike të thellë, duke u bërë republikani i parë që fitoi presidencën. Lincoln mori vetëm 40 për qind të votës popullore, por mundi të mposhtë tre kandidatët e tjerë: Demokratët e Jugut John C. Breckinridge, kandidati i Bashkimit Kushtetues John Bell dhe Demokrati i Veriut Stephen Douglas, një senator amerikan për Illinois.

Lincoln, një avokat i lindur në Kentaki dhe ish-përfaqësues i Whigëve në Kongres, fitoi vendin e parë gjatë fushatës së tij kundër Stephen Douglas të Illinois për një vend të Senatit të SHBA në 1858. Fushata senatoriale paraqiste një seri të mrekullueshme të takimeve publike mbi çështjen e skllavërisë, si debatet Lincoln-Douglas, në të cilat Lincoln argumentoi kundër përhapjes së skllavërisë, ndërsa Douglas pohonte që çdo territor duhet të ketë të drejtën të vendosë nëse do të bëhet i lirë ose skllav. Lincoln humbi garën e Senatit, por fushata e tij solli vëmendjen kombëtare te Partia e Re Republikane. Më 1860, Lincoln fitoi nominimin presidencial të partisë.

Në zgjedhjet e nëntorit 1860, Lincoln u përball përsëri me Douglas, i cili përfaqësonte fraksionin e Veriut të një Partia Demokratike të ndarë, si dhe Breckinridge dhe Bell. Njoftimi i fitores së Lincolnit sinjalizoi shkëputjen e shteteve jugore, të cilat që nga fillimi i vitit kishin kërcënuar publikisht ndarjen nëse republikanët marrin Shtëpinë e Bardhë.

Deri në kohën e inaugurimit të Lincolnit më 4 mars 1861, shtatë shtete u ndanë dhe Shtetet e Konfederatës së Amerikës ishin themeluar zyrtarisht, me Jefferson Davis si presidentin e tij të zgjedhur. Një muaj më vonë, Lufta Civile Amerikane filloi kur forcat Konfederale nën gjeneralin P.G.T. Beauregard hapi zjarr mbi Fort Sumter të Unionit të mbajtur në Karolinën e Jugut. Në vitin 1863, kur vala u kthye kundër Konfederatës, Lincoln liroi skllevërit dhe në vitin 1864 fitoi rizgjedhjen. Në prill 1865, ai u vra nga simpatizanti i Konfederatës John Wilkes Booth në Teatrin e Fordit në Uashington, D.C. Sulmi erdhi vetëm pesë ditë pasi Lufta Civile Amerikane përfundoi në mënyrë efektive me dorëzimin e gjeneralit Konfederata Robert E. Lee në Appomattox.

Duke ruajtur Bashkimin dhe duke i dhënë fund skllavërisë, si dhe për karakterin e tij të veçantë dhe oratorinë e fuqishme, Lincolni është përshëndetur si një nga presidentët më të mëdhenj amerikanë.

E veja e Pablo Escobarit zbulon sekretin që ajo e ka fshehur për 44 vjet

Ishte sekreti i jetës që kishte vendosur ta merrte me vete në varr. Më në fund 57-vjeçarja Maria Victoria Henao, e veja e baronit të drogës Pablo Escobar, gjeti guximin për të zbuluar sekretin e trishtuar.

Në epilogun e librit të saj “Jeta ime dhe burgu im me Pablo Escobar”, i cili pritet të dalë në 15 nëntor, e veja e Escobarit zbulon se ai e ka përdhunuar atë kur ajo ishte vetëm 14 vjeçe.

Henao thotë se tre javë më vonë, ajo filloi të ndihej “e çuditshme”, por në një moshë kaq të vogël ajo shpjegon se kurrë nuk kishte menduar se mund të ishte shtatzënë.

Për vite me radhë, gruaja mbeti e heshtur dhe nuk zbuloi përdhunimin e saj, pasi në vitet shtatëdhjetë seksi përpara martesës ishte një tabu dhe mëkat i pafalshëm në sytë e kishës, shkruan ajo në librin e saj.

Pasi kaluan vite dhe pas vdekjes së Escobarit, e veja e tij mori ndihmën e një psikologu, nga ku kuptoi se ajo që i kishte ndodhur kur ishte 14 vjeçe ishte përdhunim.

Pavarësisht përdhunimit të saj nga Escobar, ajo deklaron se e fal dhe nuk dëshiron të paraqesë veten si një viktimë. Ajo shkruan se ndihet krenare për dy fëmijët e lindur nga bashkimi i saj me “mbretin e kokainës” dhe për të cilin ajo vazhdon të jetojë.

Henano dëgjoi për Pablo Escombar për herë të parë kur ishte 12 vjeçe dhe ai 23. Escobar shprehu interesimin e tij përmes miqve, por marrëdhënia e tyre filloi kur Henano u bë 13 vjeç.

Çifti u martua në 1975 dhe qëndroi së bashku për 17 vjet deri në vdekjen e Esquabar më 2 dhjetor 1993, kur Escobari u vra nga forcat policore kolumbiane.

Më 4 nëntor 1995 u vra me atentat Itzhak Rabini, udhëheqës i shquar i Izraelit

VOAL – Dy herë kryeministri Yitzhak Rabin, njeriu i cili u nda nga ushtria e Izraelit, pas njëzet e gjashtë vjetësh shërbimi të nderuar me gradën e gjeneral-lejtnant, dhe më 1994 mori Çmimin Nobel për Paqe, u lind në vitin 1922 në Jerusalem. Ai është kreu i parë i qeverisë që lind në territorin e shtetit të ardhshëm të Izraelit.

I përket një familje të zjarrtë laburisto-sionistësh, duke marrë arsimin e tij në shkollë bujqësore Kadoorie në Palestinë, dhe më pas u bashkua me Palmach, një njësi e veçantë e inteligjencës së mbrojtjes Haganah. Gjatë shtatë viteve të shërbimit, ai qëndron si një udhëheqës ushtarak, por arrestohet nga forcat e Britanisë së Madhe, nga viti 1946 deri në vitin 1947. Kur u shpall lindja e shtetit të Izraelit, Palmach shpërbëhet dhe Rabin filloi karrierën e tij të gjatë në Ushtrinë izraelite, menjëherë duke marrë pjesë në luftën e pavarësisë (1948-1949).

Në vitin 1954, promovohet në gradën e gjeneral-majorit, themelon e Doktrinën e Stërvitjes dhe komandën së ushtrisë që do të njihet si “ejani pas meje”. Në vitin 1962, në moshën dyzet vjeç, ai u emërua Shef i Shtabit dhe u gradua gjeneral-lejtnant, në pozitën më të lartë të ushtrisë izraelite. Ai angazhohet për të zhvilluar një taktikë të bazuar në lëvizjen dhe befasinë luftarake të aplikuar gjatë Luftës Gjashtëditëshe (1967), çka do të çojë  Izraelin në fitore ushtarake mbi forcat arabe, duke e bërë Rabinin jashtëzakonisht popullor.

Në vitin 1968, pas njëzet e gjashtë viteve në uniformë, ai u largua nga ushtria izraelite. Në të njëjtin vit ai mori postin e ambasadorit në Shtetet e Bashkuara, të cilin e mbajti për pesë vitet e ardhshme. Gjatë kësaj periudhe ai përpiqet për të forcuar lidhjet dypalëshe me superfuqinë dhe për të promovuar atë me një “bashkëpunim strategjik” që do t’i sjellë Izraelit një ndihmë masive ushtarake nga forcat amerikane.

Në vitin 1973 ai u kthye në Izrael ku mori pjesë aktive në Partinë e Punës (Laburiste). Në zgjedhjet e përgjithshme të dhjetorit të të njëjtit vit ai u zgjodh anëtar i Knesset dhe një përfaqësues i Partisë së Punës. Gjatë qeverisë së shkurtër të formuar nga Golda Meir në mars 1974, ai u emërua Ministër i Punës. Kur jep dorëheqjen, me një votim të besimit të Knesset më 2 qershor 1974, ai thirret për të formuar qeverinë e re.

Gjatë këtij afati, ai përballet me probleme të politikës së brendshme dhe të politikës së jashtme. Si për të parë, ne jemi të përkushtuar për të dhënë forcë të re të ushtrisë, për të zgjidhur problemet sociale dhe për të rivendosur ekonominë, por mbi të gjitha për të rindërtuar besimin e publikut në të dy udhëheqësit ushtarakë sesa në civilë. Sa për çështjet e politikës së jashtme, megjithatë, ajo përfundon një marrëveshje të përkohshme me Egjiptin në vitin 1975, e cila, ndër të tjera, i lejon atij për të nënshkruar një marrëveshje të njohjes me Shtetet e Bashkuara që ofron përkrahje për Izraelin dhe Ndihmë amerikane.

Në vitin 1976, qeveria e tij urdhëroi ” Operacionin Entebbe “, me të cilin forcat speciale të ushtrisë së Izraelit arritën të lirojnë pasagjerët izraelitë të mbajtur peng nga terroristët palestinezë në aeroportin e Entebbe, Uganda.

Në vitin 1977 një votë mosbesimi rrëzon qeverinë që ai udhëhoqi, duke i bërë zgjedhjet e reja të nevojshme. Ai u emërua kandidat për kryeministër i Partisë Punës, por rezulton se gruaja e tij Leah (u martua në vitin 1949), në shkelje të ligjeve që rregullojnë qarkullimin e parave, ka një llogari në një bankë amerikane. Skandali pas zbulimit e bën atë të japë dorëheqjen si kryetar partie para zgjedhjes së tij, e cila do të fitohet nga kreu i opozitës Menachem Begin.

Gjatë njëzet viteve të ardhshme, ai mbetet anëtar i Knesset dhe mban postin e ministrit të Mbrojtjes në të dy qeveritë e koalicionit nga viti 1984 deri 1990, kryen drejtimin e operacioneve të sigurisë në kufirin izraelito-libanez që do të lejojë tërheqjen e trupave izraelite në një zonë të ngushtë sigurisë. Duhet gjithashtu të theksohet se gjatë kësaj periudhe të karrierës së tij ai udhëheq edhe reagimin izraelit ndaj sulmeve të Intifidas që po lindte.

Ai kaloi rreth dy vjet në opozitë, nga marsi 1990 deri në qershor 1992. Rizgjidhet lideri i Partisë së Punës në shkurt të vitit 1992. Pas fitores në zgjedhjet, ai bëhet për herë të dytë Kryeministër dhe Ministër i Mbrojtjes. Ky mandat i dytë e çon qeverinë në hapa të rëndësishëm përpara në procesin e paqes me popullin palestinez. Duke pasur takime të fshehta në Oslo me liderët PLO, më 13 shtator 1993 nënshkruan në Uashington me Jaser Arafatin Deklaratën e Parimeve. Së bashku me Arafatin dhe Ministrin e Jashtëm izraelit Shimon Peres marrin Çmimin Nobel të Paqes 1994. Më 26 tetor, gjithashtu nënshkroi një traktat paqeje me Jordanin.

Më 4 nëntor 1995, gjatë një takimi masiv të mbajtur në Tel Aviv nën sloganin “po paqes, jo dhunës”, vritet nga Yigal Amir, një ekstremist i djathtë izraelit. Në lamtumirën e tij, në Jeruzalem, janë të pranishëm liderë nga të gjitha anët e botës.

LLAQI DAVIDHI, Mjeshtri i Reaktivëve dhe Helikopterëve Nga Dr Niko FERRO

Llaqi Davidhi lindi më 2 Janar të vitit 1947, në fshatin Fier i Ri të Bashkisë Lushnje. Shkollën Fillore e kreu në vendlindje. Ndërsa shkollën e Mesme e vazhdoi në Tiranë nga ku doli me rezultate të shkëlqyera në veçanti lëndët Fizikë dhe Matematikë.

Me mbarimin e Shkollës së Mesme prindërit e tij i kërkuan Llaqit të merrte një zanat dhe të fillonte punë diku në kryeqytet, por siç na tregon bashkëshortja e tij Margarita Ferro: “Ai nuk donte, pasi kishte diçka tjetër në mëndje”.

Qysh në fëmijëri Llaqit i pëlqente fluturimi. Ideja e fluturimit ishte e rrënjosur shumë thellë në shpirtin e tij, madje edhe bisedat e përditshme me shokët fjala fluturim vinte e para.

Ishte pikërisht ky pasion i zjarrtë që e nxiti atë të shkonte më tej. Kështu në vitin 1966 u regjistrua në Shkollën e Aviacionit në Vlorë. Në vitin 1969 pas shumë përpjekjesh arriti të merrte titullin e shumë pritur “PILOT”.

Gjatë karrierës ushtarake Llaqi Davidhi kreu me sukses këto detyra:

•Komandant ekuipazhi në periudhën 1969-1975.

•Komandant Tresheje në periudhën 1975-1983.

•Shef stërvitje Skuadrilje në periudhën1984-1985.

•Shef i sekretarisë sekrete në Regjimentin e helikopterëve Farkë në periudhën 1987-1996.

Në vitin 1997 u shkëput përfundimisht nga jeta e aviacionit për t’iu dedikuar më shumë familjes, gruas dhe dy vajzave.

Piloti Llaqi Davidhi në bazën e Vlorës dal me aeroplanin e tij të parapëlqyer “Yakovlev”

Por aktiviteti i Llaq Davidhit nuk mbyllet me kaq. Nuk mund të lë pa përmendur këtu një NGJARJE HISTORIKE me fund pozitivë por që mund të kishte përfunduar si mos më keq me një bilance të madhe jetësh të humbura. Megjithatë kjo nuk ndodhi. Kjo ngjarje aq prekëse na bënë të ndihemi KRENAR jo vetëm kaq por në veçanti NDERON vetë FORCAT AJRORE SHQIPTARE dhe pilotët profesionist të saj.

Ngjarja është përshkruar nga Ai vetë pak përpara se të ndërronte jetë (intervista është marrë më 7 Korrik 2018 në Tiranë).

“Ishte pranverë e vitit 1974, shirat e shumta kishin fryrë Shkumbin, duke bërë që vende-vende të kishte dalje të lumit nga shtrati i tij duke marrë përpara ç’të gjente. Nëpërmjet radios morën vesh se rreth 20 banorë nga fshati Bashtovë për t’i shpëtuar përmbytjes u strehuan në Kalanë e Bashtovës, pa e ditur se aty ishte vendi më i rrezikshëm, pasi lumi Shkumbin e përshkon atë nga Lindja në Perëndim duke lënë një hapësirë të vogël toke nga ana veriore por në kushte të tilla atmosferike kalaja mund të rrethohej nga ujërat dhe të futej brenda saj dhe kështu fati i banorëve të strehuar aty vihej në diskutim”.

“ Mbaj mend që më njoftuan me radio për këtë emergjencë. Pavarësisht kohës bashkë me pilotin tjetër Vangjel Nakucin u nisëm për në kalanë e Bashtovës. Kur u afruam pashë me vëmendje zonën piketova vendin dhe u ulëm”.

“Me shumë vështirësi bëmë tre herë vajtje-ardhje duke marrë me vete gjashtë persona njëherësh, që nga kalaja e deri në një kodër të quajtur nga banorët vendas ‘Kodra e Gjonajt’. Këtu i prisnin të tjerë persona. Në çastin që ishim drejt përfundimit të misionit nis një erë e fortë duke bërë që helikopteri jonë të anohet djathtas. Sa hap e mbyll sytë mendova me vetë se morëm fund.. Por siç thuhet fati ndihmon guximtarët, tërhoqëm fort dorezën kënd-gaz dhe vetëm kur u shkëputëm nga toka u qetësuam disi”.

“Në mendje më vinin lloj lloj mendimesh por i jepja kurajë vetës”.

“Pasi raportuam se misioni u krye me sukses na urdhëruan prerazi që të ulemi në një vend të sigurt dhe të afërt dhe pa e zgjatur shumë u ulëm në fushën e sportit të Rrogozhinës. Aty më pritën disa persona të Radio Televizionit Shqiptar të cilët më kërkuan edhe një intervistë të shkurtër, më kërkuan nëse kishin ndonjë person nga të shpëtuarit, por i thash që personat që ne shpëtuam nuk u kishin me vete dhe se i kemi zbritur në afërsi të fshatit Bashtovë”.

Më kujtohet që atë ditë, në Rrogozhinë erdhi edhe e fejuara ime gjë që më gëzoi pa mas. Ku menjëherë pas ngjarjes i kërkova të bëhej bashkëshortja ime.

E shtuam vargun e fundit jo pa qëllim por të treguar vlerat njerëzore të këtij njeriu i cili me gjestin e tij HEROIK nuk u vlerësua si duhet por as ai nuk kërkoi kurrë gjë në këmbim por e quajti detyrë ndaj ATDHEUT.

U nda nga jeta më 21 Korrik 2018. Trupi i tij të prehet (sipas amanetit të lënë prej tij) në varrezat e të parëve të tij në fshatit Krutje e Sipërme, Bashkia Lushnjë.

Ja si shkruan për Llaqi Davidhin një kolegu i tij i fluturimeve, piloti Zeqo Cama :

I paharruari Llaqi Davidhi, trishtim i madh që të shoh në mungesë! Ajo dorë baltë që të hodha ditën e lamtumirës qe nje ngushëllim i madh. Qoftë i lehtë dheu që të hodha. Të kujtoj gjithnjë si një shok të veçantë, me vlera të rralla e plot mirësi, Mbi të gjitha ishe “NJERI” në kuptimin më të plotë që ka kjo fjalë, i punës e i shoqërisë, një nga më të talentuarit pilot të brezit tënd në regjimentin e helikoptrëve, trim dhe i mënçur, i provuar në shumë e shumë detyra të vështira e plot sakrificë, në ndihmë të popullatës, në shpetimin e jetëve njerezore e të ekonomisë, në situata te jashtezakonshme fluturimi moti e kushtesh meteorollogjike; të kujtoj gjithnjë si një koleg e shokë të dashur prej më shume se 40 vjetesh, i fjalës dhe i besës, i respektit dhe i arsyetimit të shëndosh, vitet pas nendhjetës na larguan si shumë e shumë të tjere në lufte e perpjekje per te mbijetuar, po prapë e gjenim rastin të uleshim e të pinim ndonje kafe e te kujtonim vitet e jeten tonë në shoqerine e perbashket te armes se aviacionit, shoket te donin e te respektonin se ishe per t’u dashur, s’dije ta mbaje koken menjane sidoqë ta kishe hallin, dije të falje e të keshilloje, s’kurseheshe për ndihmë e mirësi, se siç te thashe ishe”NJERI”, ishe shok, mik koleg, familjar e prind shembullor. Perjetë në kujtesën e miqve dhe shokëve të tu që i deshe dhe të deshën.”

 

Bulger, mafiozi famëkeq i Bostonit gjendet i vdekur në burg

Mafiozi famëkeq i Bostonit James (Whitey) Bulger, i cili bënte një jetë të dyfishtë si informator i FBI-së dhe që dikur ishte një nga arratisurit më të kërkuar të Amerikës, u gjet i vdekur në burg të martën, njoftuan zyrtarët amerikanë.

Trupi i 89-vjeçari Bulger u zbulua në një burg të Virxhinias Perëndimore. Zyra Amerikane e Burgjeve tha se FBI-ja po heton vdekjen.

Gazeta Boston Globe, e cila ka shkruar gjerësisht për jetën e krimit të mafiozit Bulger dhe për 16 vitet që kaloi në arrati deri në kapjen e tij më 2011, njoftoi se një i burgosur tjetër i lidhur me mafian është duke u hetuar në lidhje me vrasjen e James Bulger-it.

Bulger po vuante një dënim të përjetshëm. Ai u shpall fajtor në vitin 2013 për 11 vrasje, nën akuza që përfshinin mes të tjerash shantazhin. Autoritetet thonë se ai kishte bërë përpjekje maksimale për t’iu shmangur arrestimit, duke vrarë dëshmitarë të mundshëm dhe duke korruptuar zyrtarë të zbatimit të ligjit.

Ishte informacioni i dhënë policisë nga një vajzë islandeze, pjesëmarrëse në një konkurs bukurie, që çoi në arrestimin e tij në Kaliforni, ku ai kishte jetuar me të dashurën e tij Catherine Greig, tani 67 vjeç. Greig u deklarua fajtore për strehimin e tij dhe vazhdon të jetë e burgosur në Minesota.