VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

“Luani i shkretëtirës”, 87 vite nga ekzekutimi i Omer Muhtarit

By | September 16, 2018

Komentet

Hazir Syla i Kurpalit – LUANI I DUGAGJINIT!


Çeta që ai udhehiqte ka pase në gjirin e saj dhe bashkëpunëtore figura nga me të spikaturat e historise sonë dhe ka qene i njohur në Rekë, Pejë, Gjakovë, Has e Malsi, Lumë e Prizren, Drenicë, Prishtine, Kaçanik Shkup e Shkodër.


Ndersa shumë luftetare të tij kane marre meritat që u takojne, Hazir Sylës akoma nuk iu eshte dhënë vendi i duhur aty ku i takon.


Historianeve, së pari atyre Hasjane e Dugagjinas u takon nderi të merren me kete figure te spikatur kombëtare. /Servet Bytyçi

Shqiptarja thesprote, princesha rumune, Elena Gjika Dora D’Istria – Nga Vilhelme Vranari Haxhiraj

                        Fragment nga libri im , “Elitat e Mohuara…,krenari kombëtare”f.133-138

 

Elena Gjika -Dora D’Istria, kjo elitë e vjedhur, lindi në Pargë të Çamërisë, më, 22 janar, 1828 – dhe vdiq në Firence, më, 17 nëntor, 1888. Elena Gjika, shkrimtarja, publicistja iluministe kërkoi barazinë gjinore dhe u rendit mes 10 femrave më përparimtare të shek. XIX. të Europës.

Dora D’Istria përmes një letre të shkruar prej saj, e cila gjendet në bibliotekën e Vatikanit, ku ajo u kundërvihet shpifjeve se është me origjinë greke apo nga një fshat pranë lumit Vjosë. Ja si shkruan ajo: “Deri tani është shkruar dhe folur shumë për origjinën time. Atë që s’e kanë thënë të tjerët, po e them unë. Quhem Elena Gjika, kam pseudonimin tim “Dora d’Istria”, jam jetime çame nga Parga. Rrjedh nga familja e Gjikajve. Kur u prish Suli, shkobva në Korfuz. Aty u njoha me një zonjë rumune , e cila më mori në Rumani, ku u shkollova për letërsi. U martova me një kont rus, i cili vdiq shpejt. U largova nga Rumania dhe u vendosa në Itali. Kam patur lidhje me Jeronim De Radën, me të cilin këmbeja mendime për Pavarësinë e Shqipërisë. Shpesh herë ndodh nga pseudohistorianët e huaj që shqiptarët  trima e të ditur t’i mohojnë si të tillë , sepse duan t’u  përvetësojnë lashtësinë .”vo:( Jasin Bala, Çamëria lëngon, Çamëria denoncon”f.25)

: “Të mos ketë më gegë, as toskë, as lebër, as çam, por vetëm Shqiptarë, bijë të devotshëm që të marshojnë si një trup i vetëm, nën flamurin e Aleksandrit të Madh, të Pirros e të Skënderbeut”.

Elena Gjika, ishte shkrimtare e publiciste përparimtare rumune me origjinë shqiptare. Familja Gjika kishte emigruar nga Përmeti dhe ishte vendosur në Rumani. Elena lindi në Pargë të Çamërisë, më, 22 janar, 1828. Ishte vajza e Mihal Gjikës, vëllai i Princit të Vllahisë Grigor Gjika. Arsimin e plotë Elena e mori në Rumani. Vazhdoi studimet në Dresden, Vjenë, Venecia dhe Berlin.

Elena Gjika, iluministja me origjinë çame, që e shtriu më tej fenomenin emancipues, duke e përgjithësuar veprimtarinë e grave shqiptare, në aspektin e barazisë gjinore, ecila  theksonte ”Trima burrat, Trimëresha gratë”.

Më 1849, ajo u kthye në Rumani dhe u martua me dukën rus Aleksandër Kolstov-Massalski. Jetoi disa vite në Rusi, në Shën Petërsburg, por kurrë nuk u përshtat me pikëpamjet nacionaliste të burrit të saj dhe nuk u pajtua as me fanatizmin Ortodoks të Oborrit perandorak despotik të Car Nikollës. Klima e ashpër ruse nuk i priu. Me përkeqësimin e shëndetit, me këshillën e burrit, shkoi në Evropën Qëndrore. Jetoi për disa vite në Zvicër, pastaj udhëtoi nëpër Greqi dhe Anadoll. Përfundimisht, shkoi në Itali, ku  jetoi në një vilë në Firence. Herë pas here Gjika udhëtonte për në Francë, Irlandë dhe ShBA.

Si publiciste dhe shkrimtare (kryesisht në frëngjisht) Elena Gjika u bë e njohur në vitin 1855. Si autore përdorte emrin Dora D’Istria, pasi mentaliteti mesjetar nuk e vlerësonte femrën si shkrimtare. Për botën mashkullore, femra kishte lindur për të krijuar familje, t’i shërbente burrit dhe anëtarëve të tjerë të familjes e të lindëte fëmijë, t’i rriste dhe t’i edukonte ata.

Lind pyetja:  -Femra pa kulturë a është në gjendje të rrisë një brez të edukuar, që të jetë i aftë për të ardhmen e kombit?! Kurrë… Duhej emancipuar femra që të integrohej familja, shoqëria dhe vetë shteti.

Gjika botoi një numër shkrimesh që e tregonin atë jo vetëm një njohëse e gjuhëve rumanisht, italisht, gjermanisht, frëngjisht, latinisht, greqisht (e vjetër dhe e re ), si dhe rusisht, por edhe njohuritë e saj në fushën e shkencës, fesë, politikës, si dhe talentin për të paraqitur pikëpamjet e saj.

Vepra e saj e parë ishte “La vie dans l’Eglise monastique Orientale” – “Jeta monastike në Kishën Lindore” (Bruksel 1855; Bot.i II-të, Paris1858),ku bënte thirrje për shfuqizimin e urdhrave të manastirit. Më pas botoi: “La Suisse allemande” – “Zvicra gjermane”(Gjenevë-1856-në 4 vëllime,gjermanisht); (Bot.i II-të, Zürich 1860, 3 vëllime), ku përshkruan Zvicrën dhe popullin e saj. Ajo përshkruan një ngjitje në malin Monk, një rrëfim real pasi ajo ishte alpiniste. Në shkrimin “Les femmes en Orient” – “Gratë në Orient” (Zürich 1859, 2 Vëllime), ajo shkruante për emancipimin e grave në Levant( lulja e Lindjes në Mesdheun Lindor). Një tjetër libër, “Des femmes, par une femme” – “Rreth grave, nga një grua” (Bot. II, Bruksel 1869, 2 vëllime),ku krahasonte gjendjen e grave në Evropën latine, me ato në Gjermani dhe kërkonte me forcë trajtimin e barabartë të burrave dhe grave. Përpara kësaj, ajo botoi  “Ekskursions en Rouméllie et en Moree” – “Ekskursione në Rumeli dhe More” (Zürich 1863, 2 Vëllime), ku ajo përpiqej të tregonte se edhe Greqia e lashtë, kishte të njëjtën detyrë civilizuese si Gjermania e kohës së saj. Ajo gjithashtu botoi tregimin“Au bord des lacs helvétiques”, “Lundrim në liqenet zvicerane” (Gjenevë 1861). Boton romanet “Fylétia e Arbenoré prej Kanekate laoshima”(Livorno 1867), “Gli Albanesi in Rumenia”, një histori e familjes princërore Gjika, në shekujt 17-të, deri 19-të (Bot. II, Firenze 1873).Botoi “La poésie des Ottomans”  (Bot. II, Paris 1877), si dhe shkrime të shumta mbi historinë e letërsisë, poezisë, çështje politike, shoqërore dhe fetare, historike, arti etj. në revista të mirënjohura franceze (sidomos në Revue des Deux Mondes), belge Libre Recherche, italiane Diritto,  Antologia nuova, Rivista evropea etj,si dhe në revistat zvicerane, greke, rumune dhe amerikane.

Elena Gjika, ishte gjithashtu piktore. Ajo ishte anëtare e shumë shoqërive të studiuesve, të tilla si Akademia italiane, ajo u emërua edhe qytetare nderi nga parlamenti grek dhe shumë qytete italiane. Gjithashtu Elena ishte alpiniste.

Ajo mori pjesë gjallërisht në lëvizjen kulturore përparimtare të Evropës si kundërshtare e sundimit despotik monarkist dhe e shtypjes Kombëtare. U radhit në mes të 10 femrave intelektuale më të ngritura  në botën e shek.XIX. Përkrahu nxehtësisht Rilindjen Kombëtare Shqiptare, mbajti lidhje të ngushta me veprimtarë të shquar të saj, si: Jeronim de RadaDhimitër KamardaZef JubaniZef Serembe,  Thimi Mitko etj. Me vlerë të jashtëzakonshme janë;  110 letrat e saj me Jeronim de Radën. Ajo rrahu mendime për organizimin e lëvizjes kombëtare sidomos në vitet e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Një seri studimesh të Dora d’Istrias, si: “Kombësia shqiptare sipas këngëve popullore(La nationalité albanaise d’après les chants populaires, 1866), “Shkrimtarët shqiptarë të Italisë Jugore” (Les ecrivains albanais de l’Italie Méridionale, 1867), “Shqiptarët në Rumani” (Gli albanesi in Rumenia, 1873), etj. Nëpërmjet këngëve popullore dhe historike ajo vuri në dukje luftën shumëshekullore të popullit shqiptar kundër sundimit osman. Në shenjë mirënjohjeje për ndihmesën e dhënë në njohjen e çështjes Shqiptare nga opinioni publik botëror, patriotët rilindës dhe arbëreshë të Italisë e të Greqisë i kushtuan librin me titull:”Dora d’Istrias-Shqiptarët” (A Dora D’Istria – Gli Albanesi, 1870), një përmbledhje vjershash patriotike.

Elena Gjika vdiq në Firence më, 17 nëntor, 1888.

 

Letërkëmbimet e Dora d’Istrias me De Radën kanë vlera të jashtëzakonshme.

Letra e parë i përket dates, 10 nëntor, 1859, dërguar nga Vejto, (Vo, Zvicër) ndërsa e fundit është e datës 11 prill, 1887 dhe është e dërguar nga Firence. De Radën e patriotët e tjerë i bashkonin të njëjtat interesa me Dora d’Istrian, që e quajtën propaganduese të zjarrtë. Si një intelektuale e njohur në rrethet e kulturës përparimtare, ajo hapi portat e Evropës për çështjen shqiptare. *vo:Merita Bruci “Standard, 2004

Në letrën e 17 janarit, 1865, Dora d’Istria i shkruan De Radës, nga Livorno:

“Prej kohësh po merrem me një studim në të cilin propozoj të vë në dukje cilësitë e kombësisë shqiptare në sytë e botës së qytetëruar. Kam lexuar me shumë interes faqet që ju i keni kushtuar në veprën “Parimet e estetikës”. Kam vënë re që në këtë shkrim ju keni si projekt të afërt të botoni epopenë kombëtare të popullit shqiptar. A do të kishit mundësi të më jepni ndonjë detaj mbi këtë botim të rëndësishëm si edhe mbi poezitë tuaja, të cilat filologu i shquar Max Müller i lëvdoi shumë e që Z. Sier ia bëri të njohura Gjermanisë dijeplotë?! Nga ana ime do të isha e lumtur t’ua paraqitja vendeve frëngjishtfolëse dhe të kisha në dorë kështu një provë të re të gjallërisë së kësaj race fisnike së cilës i përket familja ime (Gjikajt).Kombit shqiptar i kam kushtuar tanimë, në veprën “Gratë në Lindje”, një libër të tërë (libri IV). Shtypi e ka pritur me shumë dashamirësi këtë panoramë, megjithëse e paplotë. Kjo provon se Perëndimi është i prirë në mënyrë të favorshme për një komb të sprovuar nga shumë fatkeqësi, por që duhet të ndiehet i lumtur, se në përpjekjet e tij ka mbrojtës të tillë si autori i Parimeve të estetikës.”

*Ja se ç’i shkruan De Radës më, 11 qershor, 1865, Dora d’Istria nga Livorno:

“Ju falenderoj për informacionet interesante mbi rolin e shqiptarëve të Italisë në fund të shek. XVIII, që patët mirësinë të më dërgonit. Kuptohet fort mirë, siç ma thoni ju, roli që ata kanë luajtur asokohe. Nëse në një rast fatlum ia mbrrini të zbuloni ndonjë dokument mbi këtë periudhë të historisë së bashkatdhetarëve tanë, do t’jua dija shumë për nder, po të më vini në dijeni.

E kuptoj fare mirë vështirësinë që keni të gjeni në Kalabri botime të huaja. Këto vështirësi e bëjnë edhe më të admirueshëm zellin që dëfteni për ringjalljen e poezisë dhe traditave kombëtare. Po ju dërgoj me postë studimin tim mbi Serbinë dhe fragmente nga vepra Ekskursione në Rumeli.”

Nga Livorno, princesha Gjika, i shkruan De Radës më, 29 qershor, 1865:

“Patët një ide të shkëlqyer që të më dërgonit fashikujt tuaj, doradorës që po shtypen. Kjo do të më lejojë që të merrem menjëherë me këtë vepër. Unë besoj, ashtu si ju që është thelbësore – në interes të kombësisë e të letërsisë shqiptare, që ky botim i rëndësishëm të bëhet i njohur sa më parë” *Më, 16 prill, 1879, nga Firence Elena Gjika, i shkruan bashkatdhetarit të saj:

“Shqiptarët nuk janë as sllavë, as helenë barbarë, por përfaqësuesit e një qytetërimi më të vjetër (pellasgo-ilir), një nga më të lashtit e Evropës, i cili ka lënë monumentet dhe kujtesën në të dy brigjet e Adriatikut dhe të detit Jon, si në “fushat ku qe Troja” (ubi Troja fuit), aty ku Hektori është përfaqësuesi i lashtësisë, ashtu si Skënderbeu është ideali i Mesjetës, dhe Boçari personifikimi kalorsiak i kohëve moderne; mbi të cilat shekujt, shqotat, revolucionet, tiranët, pushtimet, fetë, mynxyrat kaluan si shkulme të tërbuara pa arritur ta shfarosin dhe që një ditë është e destinuar ta thyejë gurin e rëndë të varrit të tij. Qoftë thënë të ndodhë kështu! Të gjithë shqiptarët që e kuptojnë gjuhën frënge, do të duan ta lexojnë veprën,“Greqia para grekëve”

( studim i Luis Beonlewshën:Vivra). Për të tjerët, do të ishte pa dyshim e lakmueshme një përkthim, ose të paktën një analizë thelbësore se ky volum përmbledh të gjitha punimet e mëparshme të Ksilanderit, Bopit, Hanit, etj, për të cilët pjesa më e madhe e shqiptarëve as që ia ka idenë”

    Nga Firence, më, 16 prill, 1879, Dora d’Istria i shkruan mikut të saj arbëresh:

Filologu i shquar (Luis Beonlew), nuk e kupton indiferencën e përgjithshme të shqiptarëve lidhur me gjithçka që ka të bëjë me gjuhën e tyre. Dijetarët,- thotë me të drejtë ai, kanë peshën e tyre në peshoren e botës”. Ai mendon pra, ashtu siç e thoja unë dikur me shumë këmbëngulje:” “eruditët shqiptarë duhet të ishin organizuar me zell në trupa shkencorë, për t’u marrë gjallërisht me hartimin e fjalorit dhe të gramatikës dhe për t’ju ofruar eruditëve të kombeve të tjera të gjithë materialet që ju mungojnë e që ata po i kërkojnë gjithandej. Ai shton, se në kohën kur çështja e Lindjes së krishterë po troket në dyert e Gjykatës së Evropës, ata që nuk do të mund të paraqesin meritat e të drejtat e tyre, mund të përballen me shumë zhgënjime.”  Këta dy korifej të mendimit intelektual shqiptarë (De Rada dhe Dora D’Istria) arrijnë në të njëjtin përfundim: “Nuk mund të ketë Rilindje kombëtare, pa pasur rilindje letrare. Dhe kjo arrihet vetëm duke hartuar alfabetin shqip, gramatikën, dhe fjalorin shqip. Lëvrimi i gjuhës shqipe do krijojë të gjitha kushtet që ne mbështetur në të dhëna shkencore do të jemi në gjendje t’i tregojmë botës për lashtësinë e kombit dhe gjuhës sonë që bota po e kërkon me ngulëm.”- mendim i drejtë se,  përmes gjuhës sonë do të jemi në gjendje ta mbrojmë identitetin tonë kombëtar të nëpërkëmbur.

Këto letra tregojnë se Dora d’Istria është gjithmonë në kërkim të librave, studimeve, artikujve të botuar që kanë lidhje me Shqipërinë dhe shqiptarët. Shkëmben të dhëna dhe libra, kërkon nëpër arkivat e Vjenës, Berlinit, Kostandinopojës, përsiat në enciklopedi e fjalorë historikë në mënyrë që njohja e saj të jetë sa më e plotë dhe përfundimet e saj të jenë të sakta.Të tillë, kërkues dhe të paepur janë Elitat,që për fat –in e tyre të keq janë mohuar apo harruar.

O MIKU IM, ATË NATË ÇDO FJALË RRIDHTE LOT…! – Nga Sejdi BERISHA

(Në vend përkujtimi për gazetarin, publicistin dhe atdhetarin, Nazmi LUKAJN)

Gjithçka ishte akt i kryer dhe jeta e tij i ngjante shkrimit të papërfunduar, sepse rrugëtimi ishte në të sosur apo edhe kishte mbaruar. Andaj, kur diçka gjithnjë më shtynte dhe më detyronte të shkruaj këtë shkrim, përherë në mendje më sillej një si mallkim apo edhe gjykim: lindja është fajtore për vdekjen! Dhe, tash pas tre muajsh pa Nazmi Lukajn, kur dua të them diçka të madhe dhe të lumtur për te, secili mendim m’i këputë këmbët, sepse, takimet dhe bisedat me këtë njeri, përherë ishin me peshë por edhe me dhembje, sa që shpeshherë ato kalonin në fushën e mendimit të çuditshëm.
…Fati i kombit gjithnjë e mbërthente në atë fuqinë, por edhe në atë dhembjen e cila sikur për çdo sekondë e çdo minutë diçka i merrte nga trupi, nga zemra e shpirti. …Andaj, shëtitje e Nazmiut ma këpuste shpirtin, sepse ajo i ngjante shmalljes me vendlindjen dhe rrugëtimit në pakthim…!

1.
Kur bisedonim për jetën, fjalët e Nazmiut ishin më ndryshe se ato të rëndomtat, ishin plotë elan e dashuri për lumturinë, pa marrë parasysh sfidat dhe përplasjet. Kështu që, kjo forcë, Nazmiun e bënte të dashur por ndonjëherë edhe enigmatik. Enigmatik, sepse, dot nuk arrinte t’i mbërthente dhe t’i thoshte të gjitha përnjëherë, dhe kështu ngelej i etur për mendimin e drejtë dhe peshën e tij.
Thonë, se së pari njeriu gjithnjë mendon për fatin dhe për mirëqenien e familjes, të fëmijëve, bashkëshortes dhe të prindërve, por tek ai sikur ishte krejt ndryshe. Fati i kombit gjithnjë e mbërthente në atë fuqinë, por edhe në atë dhembjen e cila, sikur për çdo sekondë e çdo minutë diçka i merrte nga trupi, nga zemra e shpirti.
Pse ishte i tillë Nazmiu?! Këtë, pakkush mund ta ketë ditur, apo nuk e kanë ditur fare!. Ishte një shpirt i parehatshëm, i cili çdo gjë ia bënte “haram” duke menduar për njeriun, për historinë dhe fatin e tij. Andaj, ky shndërrohej në atë ëndrrën që ndrydh, që të përkëdhelë, të tmerron por edhe të lë në dritaren e pritjes. I tillë ishte Nazmiu kur bisedonim për atdheun dhe për rrugëtimin e kombit, të cilat gjëra, në shenjë revolte, shpesh i truanim dhe i mallkonim. Pra, kështu tani më duket se po e shoh profesorin, gazetarin dhe publicistin, duke udhëtuar në trenin e madhështisë dhe të shpresës, por me kokë në dritare dhe me shikimin e derdhur në fatin e tokës dhe të njeriut që gjithnjë i konsideronte si gjëra të shenjta. Nazmiun, që ne nuk e dinim se ishte në ikje,… në ikjen tinëzare dhe plotë padrejtësi, sepse, ai kishte synim dhe ëndërr për të bërë edhe shumëçka, për të lënë vepra shumë më me peshë e më me vlerë…!
Njeriu, qysh në vegjëli sikur e ndanë fatin dhe përcaktohet për diçka. Profesori Nazmi, edhe pse me moshë i ri, ia arriti të merr ditarin dhe gjeneratat e reja t’i sjellë në rrethin e diturisë, t’u ofrojë vlera diturie duke e begatuar çdo gjë me atdhedashuri. Ishte tejet e madhe kjo punë e profesorit të gjuhës dhe letërsisë shqipe, për mësimdhënësin e lëndës së themeleve të të arriturave madhore në të gjitha fushat. Duke pasur parasysh këtë rëndësi me vlerë, atë e shohim duke nxituar si njeriun e uritur për të siguruar sa më shumë kafshatë buke. Me përkushtimin e tij për t’ia ngritur namin gjuhës së nënës, atë shpesh e kemi hasur ndoshta edhe të dalë nga vetvetja mbase edhe të ngujuar në peshën e fjalës dhe të mendimit. Aq shumë thellohej në brendinë e këtij tuneli të jetës, sa që nganjëherë ndoshta edhe i ngatërroheshin betimet: a për t’i sjellë sa më shumë dituri rinisë, apo për t’i sjellë krenari jetës dhe njeriut. Të themi se të gjitha i përziente Nazmiu, vetëm e vetëm që lumturia dhe dituria, por edhe drita e liria të bëheshin pjesë e njeriut, e shpirtit të tij. Dhe, unë jam i vetëdijshëm, dhe dua të them, se jetën e tij e kam përcjellë cep më cep, pikë për pikë. Andaj, kishte një rrugëtim interesant, të vështirë, të lumtur e të dhembshëm, por shumë njerëzor, të cilat virtyte, jo rrallë por shpesh, ia kanë nënçmuar dhe ndonjëherë edhe ka qenë i përbuzur. Gjërat e tilla, nganjëherë e demoralizonin gazetarin dhe publicistin e ardhshëm, por, aty për aty e kalitnin dhe e trimëronin edhe më shumë që të vazhdojë rrjedhën e lumit të jetës së tij.
I tillë ishte Nazmiu, i cili nuk druante as nga jeta as nga vdekja…!

2.
Duke shkruar njëherë Tolstoji, kush e di se pse, me indinjatë kishte thënë: “vetëdija e lartë e rëndon njeriun”! Dhe, nëse i referohemi këtij mendimi, gazetarin dhe publicistin, Nazmi Lukajn, një gjë e tillë kishte kohë që e kishte rënduar dhe gllabëruar. Për këtë arsye, ai, me shkrimet e veta “zbrazej” një mjete të informimit. Në gazetën “Bota Sot”, përpëlitej me tema të nxehta, të cilat e lënin pa fije gjumi. Bile, mund të ketë ndodhur që shumë herë kotja e kishte tradhtuar, kurse cigarja ia kishte djegur gishtat e dorës, ndoshta për t’ia nxjerrë edhe mendimin e fundit për shkrimin e papërfunduar. Por, nuk mjaftonte vetëm kjo! Shkrimi dhe fryma e tij gjendet pothuaj tek shumica e gazetave që botohen në Prishtinë dhe në Tiranë. Dëshira e tij për informimin e njeriut dhe të kombit, ishte si dëshira e luftëtarit: me çdo çmim për ta sjellë e përjetuar dritën dhe lirinë.
Ai, ishte plotësisht i vetëdijshëm se për shumë gjëra haste edhe në kritika. Kjo, gjithnjë, ngase shpirti i tij ishte shumë përpara dhe guximshëm hapëronte, kurse lapsin e kishte “pa qime në gjuhë”. Për këtë, sa herë që e kam takuar mikun tim, Nazmiun, me kërshëri më fliste për jetën dhe trysnin e saj, për etjen që kishte për t’i parë njerëzit vetëm të lumtur. Këtë, shumë ma dëshironte edhe mua, gjithnjë dhe përherë, sepse, e pëlqente penën dhe mendimin tim. Andaj, ecjen ai e shihte dhe e konsideronte si diçka të domosdoshme dhe si detyrim njerëzor. Për këtë arsye, nuk shkoi gjatë dhe e organizoi botimin e gazetës “Pavarësia”, e cila për një kohë u botua në Prishtinë. Emri i kësaj gazete kishte kuptim shumëdimensional, dhe, atë e “grahi” mirë e me sukses. Aty, u dha mundësi shumë penave dhe gazetarëve që të dëshmohen, ta gjejnë veten dhe në këtë mënyrë edhe të afirmohen. Kështu ndodhi gjithnjë, të cilën gjë e forconte edhe me disa miq e kolegë të tjerë, disa prej të cilëve nuk iu ndanë as deri në frymën e fundit dhe përtej saj!
Nuk ndalej tani, ky krijues në shumë fusha. Të tillë, më vonë e hasim edhe te gazeta “Nacional”, e cila botohet në Tiranë. Edhe këtu, ai bëri çmos që ta afirmojë kauzën kombëtare, vlerat shpirtërore dhe kulturore, por edhe ta afirmojë krijimtarinë e shumë krijuesve nga Kosova, e veçmas nga Peja, prej nga vjen edhe ai vet.
Forca shpirtërore e Nazmiut ishte e madhe dhe e veçantë. Kurrë nuk me hiqen nga mendja momentet kur atë e shihja me gazetën “Nacional”, të cilën vetë e shpërndante në Pejë e kudo tjetër. Ishte kjo shprehje e një shpirti të madh i një njeriut të sinqertë dhe entuziast. Në Restorantin “Tiffany” në Pejë, përherë m’i lente ekzemplarët e “Nacional-it”, që më gëzonin dhe ndjehesha shumë i respektuar. Herën e fundit, këtë gazetë e kam marrë po në këtë restorant, të cilën ma kishte paluar në mënyrë pedante dhe me shkrimin: “Nazmiu, në shenjë respekti”! Besoni, atë ditë diçka më theri në zemër dhe tërë trupin ma përlau dhembja për këtë njeri, të cilin nuk do ta shihja më kurrë!
Edhe pse ishte i vetëdijshëm për sëmundjen, ai gjithmonë na nderonte me gazetën në fjalë. Edhe këtu qëndron madhështia e Nazmiut…!

3.
Edhe diçka. Më kujtohet edhe fjetja e tij në redaksinë e gazetës “Bota Sot”, vetëm e vetëm që t’i qëndronte besnik shkrimit dhe profesionit prej gazetarit. Kjo sakrificë, nuk mund të krahasohej dhe as të matej me asgjë, përveç se me virtytin e lartë prej njeriut të çiltër. Për këtë, shpesh e kam kritikuar, ashtu siç i kam drejtuar nganjëherë fjalë qortimi edhe për kujdesin më të madh ndaj familjes, ndaj fëmijëve që i kishte dhe i ka si lulet.
Kur bisedonim për familjen, ai ma rrëzonte mendimin tim, sepse, me përkushtim dhe me krenarinë më të madhe më fliste për fëmijët.
-I kam të shkëlqyeshëm edhe në jetë edhe në mësime…
Po. Ashtu ishte. Krenohesha edhe unë me ata fëmijë të cilët edhe unë i kurajoja duke i përqafuar dhe duke u folur fjalë miradije për mësimet që i merrnin në shkollë.
Po, pra. Vajza e madhe, Ariana, sot është studente e dhjetësheve në Fakultetin Filologjik, Dega e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe. Dhe shih, për madhështinë e saj, Nazmiu, prej atje, në spitalin e Tiranës, edhe pse luftonte me sëmundjen, me gëzim të madh më rrëfente:
-Sot, Ariana kishte marrë dhjetëshe…!
Tash, them, e si mos të mburren fëmijët Ariana, Arianiti, Arianita dhe Afërdita për babanë e tyre. Ata e ruajnë kujtimin dhe premtimin për te, se do të bëhen shembull i njeriut të kësaj toke, për çfarë, Nazmiu gjithnjë ishte i etur. Se çfarë përkushtimi kishte ai në jetë, është përrallë e gjatë, e cila lumturon, hidhëron dhe përmallon.
Nëse nuk gabohem, mu atë ditë kur Ariana do të ngelej pa babanë, ajo kishte marrë edhe një dhjetëshe në fakultet. Prej atëherë, gëzimi i përzier me hidhërimin ngelën shokë të dhunshëm, që dot nuk ndahen as nuk harrohen…!

4.
Kur më kujtohet biseda me Nazmiun për sëmundjen e tij, për të cilën nuk kisha ditur ndonjëherë se ai luftonte dhe kacafytej me te, në ndërdije gjithmonë me flenë ajo pesha e dhembjes së tij, e cila, po të matej me ndonjë masë, do të peshonte shumë dhe do të depërtonte në thellësitë e pamatura të tokës memece. Ishim ulur në restorantin të cilin ai më shumë e preferonte, në “Tiffany”. Pasi e pyeta për familjen dhe për shkrimet për gazetën “Nacional”, ai u ndal si i stepur. Heshti duke shikuar përreth, pastaj me zë të ulët m’u drejtua:
-Sejdo,…ti je i pari që po të tregoj…
-Çfarë, ashtu?!
-Jam i sëmur,…
-Si?! Çfarë të mirën ke…
Kur më tregoi për sëmundjen, nuk doja t’u besoja veshëve të mi.
-Po, po. Ndoshta nuk do të shkojë gjatë…!
Ia ndërpreva fjalët dhe tërë kohën e vërshova me bisedën e shpresës dhe të besimit. Mirëpo, tash fytyra e tij m’u shndërrua si në një hartë të tronditjes, që shpreh relieve të çrregulluara. Nuk dëshiroja në atë moment të besoj asgjë.
Tani e tutje e njihja një Nazmi tjetër, i cili qëndronte stoik, por më shumë e dëshironte vetminë dhe shëtitjen në natyrë. U dashurua edhe më shumë me bukuritë e natyrës, me bukuritë e tokës! U dashurua me bukuritë përrallore të Pejës, me madhështinë e Grykës Piktoreske të Rugovës, të cilën e donte në mënyrën e vet, dhe sikur gjithmonë e kishte ëndërr që këtë pjesë të Kosovës ta përjetojë si qendër turistike kombëtare.
Mirëpo, kjo shëtitje e Nazmiut ma këpuste shpirtin, sepse, ajo i ngjante shmalljes me vendlindjen dhe rrugëtimit në të sosur…!

5.
Takimi i fundit me Ty Nazmi, ishte i pabesueshëm se prej atij momenti nuk u pamë më. Atë mbrëmje, në shtëpinë tënde çdo gjë më dukej e rëndë. Çatitë peshonin ndryshe. Tjetër barrë bartnin mbi vete. Edhe shikimin që ta drejtoja më dukej ndryshe. Biseduam gjatë, por më dukej se çdo fjalë rridhte lot…!
-Ke për ta fituar edhe këtë betejë,… Njerëzit me këtë sëmundje jetojnë njëqind vjet! –i thash vetëm sa për ta bërë fjalë. Por, ai me gjithë ngarkesën shpirtërore, buzëqeshi siç e kishte zakon dhe ma ktheu:
-M’i lejo vetëm dhjetë vjet,… të tjerat po t’i fali. –mu duk se kjo fjali çdo pjesë të trupit ma lëndoi dhe ma pengoi ecjen e gjakut nëpër damarë. Ishte mbrëmje dhe nuk ndeja shumë. Në të dalë, duke u përshëndetur, ma dhuroi librin e Gjekë Marinajt “Protonizmi: Nga teoria në praktikë (Vizione letrare)”, kurse në brendinë e librit kishte shkruar: “Shkrimtarit të mirënjohur, z. Sejdi Berishës, në shenjë kujtimi e respekti. Nazmi Lukaj”! E, bashkë me libër ma dhuroi edhe një stilolaps me ngjyrë të zezë. Sepse, e dinte ai që i kam në qejf stilolapsat që shkruajnë zi. Dhe, çfarë të them. Libri dhe lapsi me peshuan hiq më pak se dhjetëra tonelata. Ishin zjarr që më përcëllonte. U përshëndetem,… e, kjo përshëndetje mbeti përshëndetja e përgjithmonshme me mikun tim, Nazmi Lukajn!
Kjo ndarje ishte me plot padrejtësi. Tradhtare, ishte kjo ndarje…! Nazmi, tani të takoj vetëm në kujtime, të cilat më lënë pagjumë,… të cilat më trishtojnë.
Nazmi, për fund dua të të them edhe diçka. Pusho i qetë, sepse askush nuk ka besuar se aq shumë të paskan dashtë njerëzit, numri i të cilëve, atë ditë kur të përcollëm për në shtëpinë e fundit, por edhe tri ditë radhazi gjatë ngushëllimeve, i kalonte shifrat e mijëra e mijëra njerëzish të të gjitha moshave. Ato momente dhe ato ditë, emri yt i ngjante gjerdanit të pakëputur duke u shqiptuar me peshën e respektit, të dhembjes dhe krenarisë. Sa i madh ishe dhe mbete, Nazmi. Tani, qëndron si figurë e pavdekësisë dhe e krenarisë në historinë e njeriut dhe të atdheut tënd. Krenari është kjo,… s’është vdekje.
Nazmi, të gjithë njerëzit e përkushtuar janë melankolikë, të dhembshëm dhe si të tillë shpejtë dhe befasisht ikin, mu si zogjtë e trembur, që pas lënë madhështinë si amanet. Kurse, kjo që shkrova për ty është shumë pak,… krejt pak, sepse, je duke shëtitur nëpër damarët e gjakut tim. Andaj, sa ka vlerë shkrimi kur ti s’je më…!

 

Kush ishte Mengele, mjeku “Engjëll i vdekjes” në Aushvitc. Eksperimentet mizore që bënte me fëmijët – Nga Eneida Petova

Josef Mengele, një mjek nga Gyncburgu kthehet në një vrasës masiv në Aushvitc. Ai arratiset në Amerikën Jugore. Viktimat e praktikave të tmerrshme të tij vuajnë ende edhe sot.

“Fytyra e tij nuk më kujtohet, vetëm çizmet që shkëlqenin nga llustra. Kur dëgjoja hapat që vinte, fshihesha poshtë dhogave ku flinim, strukesha dhe mbyllja sytë. Kujtoja se ashtu nuk do të më gjente dot”, tregon Lidia Maksymowicz, kur flet për Josef Mengelen. Lidian e dërguan në Aushvitc-Birkenau- në dhjetor të 1943, ajo ishte tre vjeç. Gjermanët e patën marrë familjen e saj nga rrethinat e Minskut në Bjellorusi për ta dërguar në kampin e përqëndrimit.

Ajo nuk i ka harruar as sot pamjet e kampit ku mbërritën. Në mes të natës, platforma me dritë prozektorësh, njerëzit e SS që bërtisnin, qentë që lehnin. Familjarët ndahen nga njëri-tjetri. Edhe Lidia ndahet nga e ëma dhe dërgohet në barakën e fëmijëve. Një barakë e ndërtuar me dhoga druri ku ishin vendosur radhë të gjata dërrasash mbuluar me kashtë. Kudo lëviznin parazitët, mbulesat ngrirë nga pisllëku. Fëmijët vuanin nga uria dhe i ftohti. Por ata kishin më shumë frikë nga vizitat e doktor Mengeles se sa nga uria dhe i ftohti.

Mengele San Paolo

“Engjëlli i vdekjes” shkon në Aushvic
Josef Mengele është djali më i madh i Karl dhe Walburga-s, një familje sipërmarrësish nga Gyncburgu në jug të Gjermanisë. Ai studion mjekësi dhe antropologji. Pas përfundimit të studimeve punon në Institutin e Biologjisë Gjenetike dhe higjienës racore në Frankfurt.

Në verë të 1940-s ai shkon vullnetarisht të bëhet anëtar i SS-ve, krahut ushtarak të partisë naziste. Tre vjet më vonë majori 32-vjeçar dërgohet në Aushvitc. Ai është shumë aktiv në seleksionimin e njerëzve dhe ishte veçanërisht i interesuar për fëmijët, sidomos binjakët dhe xhuxhët. Mengele bën prova për të parë, nëse mund të ndryshohet ngjyra e syve duke bërë gjilpëra me lëndë të ndryshme ngjyrosëse. Ai bën operacione tek fëmijët pa përdorur narkoza. Ai infekton binjakët me tuberkuloz dhe tifo. Shumë fëmijë vdesin pas këtyre ndërhyrjeve. Fëmijë të tjerë vriten me qëllim. Të internuarit i japin atij emrin: “Engjëlli i vdekjes”.

Luftë për mbijetesë
Lidia e vogël nuk shpëton dot nga Mengele. Ai provon tek ajo vaksinat. Mbas shumë gjilpërave ajo kthehet në gjysmë e vdekur. Kur e ëma futet fshehurazi në barakë për t’i sjellë ushqim, e gjen fëmijën pa ndjenja dhe me temperaturë të lartë që rrinte në një nga dërrasat e fjetjes.

Lista E Te Burgosurve

Mengele nuk ishte as ndonjë sadist i sëmurë as ndonjë nacional socialist fanatik, shkruan Zdenek Zofka në librin e tij “Gyncburg në kohën e nazizmit”. Zdenek Zofka është historian dhe mendon se tek Mengele me siguri kishte “cinizëm të pamasë”, që i jepte mundësinë që të mos i shihte viktimat si njerëz, por si “material të vdekur”, si kavie.

Mengele arratiset
Në janar të 1945, pak para mbërritjes së Ushtrisë së Kuqe, Mengele ikën në drejtim të perëndimit. Me emër të ndryshuar ai fshihet në Gyncburg. Më 1949 arratiset për në Amerikën e Jugut. Familja e tij jep para për kërkimin ndërkombëtar të kriminelëve nazistë. Më 1979 Josef Mengele vdes në një aksident në një pishinë në Brazil. Familja e tij e mban të fshehtë vdekjen për një kohë të gjatë. Në vitin 1985 e vërteta del në publik. Me siguri që familja e tij nuk donte të dënohej për fshehjen e një krimineli dhe për mostregimin e vendqëndrimit të një personi në kërkim.

Familje me ndikim të madh

Party E Nazistëve Me Pjesëmarrjen E Josef Mengele, Kampi I Përqëndrimit Aushvic

Mengele vinte nga familje me ndikim të madh. Karl Mengele, i ati i Josefit, ka pas drejtuar që para lufte fabrikën “Mengele & Söhne”, e cila ka pas prodhuar makina bujqësore. Në nëntor 1932, Karl Mengele ia vë në dispozicion sallat e fabrikës Adolf Hitlerit për fushatë zgjedhore. Në maj të 1933 ai futet vetë në partinë naziste, NSDAP.

Në periudhën e pasluftës bizneset ecin edhe më mirë. Karl Mengele është këshilltar në bashkinë e qytetit dhe nënkryetar bashkie. Në vitin 1952 ai merr titullin ‘Qytetar Nderi’ i qytetit. Një rrugë e qytetit merr emrin e tij. Kur ndërron jetë ai, i biri Alois, i vëllai i Josefit merr drejtimin e fabrikës. Sot fabrika ka falimentuar.

Mungesë interesi për mediat
“Mengele” – thotë një grua në anën tjetër të telefonit, kur i bie numrit të telefonit të “Fondacionit Social të familjes së Dieter Mengeles”. Kur i kërkon një takim ajo i jep fund bisedës menjëherë duke thënë: “Ne nuk jemi të interesuar për konktakte me median,” dhe e mbyll telefonin.

Fondacioni që është krijuar në vitin 2009 nga Dieter Mengele, i biri i Alois Mengeles, ka harxhuar deri tani një çerek milioni euro për qëllime bamirësie. Por familja nuk do të ketë të bëjë me të kaluarën. Ata nuk marrin pjesë as në Fondacionin që merret me ish-të burgosurit me punë të detyruar, as me projekte civile që kujtojnë viktimat e Josef Mengeles.

Historia E Lidias Në Mediat Ruse

Kështjellë e nazistëve apo vendlindje e rastësishme?
Mbi emrin e këtij qyteti ekziston një “njollë monstruoze” thotë Rudolf Köppler, ish-kryetar bashkie në Gynzburg. Prej dekadash ky qytet i vogël në qendër të rajonit Schwaben është vendosur nën hijen e “Engjëllit të vdekjes”, që ka lindur më 1911 në Gynzburg dhe ka jetuar atje deri në maturë.

34 vjet më parë Gynzburg shfaqet në titujt e gazetave. Në shkurt 1985, në Përkujtimoren e Holokaustit në Yad Vashem zhvillohet një “gjyq” simbolik kundër Mengeles. Para kamerave të mbijetuarit tregojnë për mizoritë e mjekut të kampit të përqëndrimit.

Jehona është gjigande. Uashingtoni kërkon sërish të rishikohet rasti Mengele. Paratë që jepen për ta kapur arrijnë në 5 milionë dollarë. Reporterë nga e gjithë bota pushtojnë Gynzburgun, “Mengele-Town”. “The town where Dr. Death still casts his evil shadow” (Qyteti, në të cilin Doktor Vdekja hedh ende hijen e tij), shkruan “Daily Express” nga Britania e Madhe.

“Gynzburg nuk ka qenë kështjellë e nazizmit. Qyteti nuk është as më i keq as më i mirë se sa çdo qytet tjetër gjerman”, shpjegon Köppler. Mengele “mund të kishte lindur kudo”, thotë socialdemokrati 83-vjeçar. Ai nuk do që emri i rrugës Karl-Mengele-Straße të ndryshojë. “Kjo do të ishte të merrje hak tek familjarët, si në kohën e nazizmit”, argumenton ai.

Qytetarët kujtojnë viktimat e Mengeles
Jo të gjithë qytetarët janë të kënaqur me mënyrën se si qyteti është ballafaquar me historinë. Një prej tyre është mësuesi i gjimnazit, Siegfried Steiger. Angazhimi i tij ka bërë që të ngrihet një përmendore përkujtimore për Janusz Korczak, një pedagog polako- hebre, që është vrarë në vitin 1942 në kampin e zhdukjes në Treblinka.

Në mënyrë që krimet e Mengeles të mos bien në harresë, Steigers luan që në vitin 2005 në një teatër eksperimental pjesën “Loja me zjarrin – ose Josef M. dhe ata që janë si ai”. “Ne vemë me krah pas murit të gjithë mjekët që bëjnë eksperimente kriminele me njerëzit,” shpjegon ai.

Nga shoqëria civile është hedhur po ashtu ideja e ngritjes së një përmendoreje për viktimat e mjekut nazist. Në oborrin e Dossenbergerhauses është varur një pllakë përkujtimore me një citat nga Jean Améry: “Asnjë nuk i shpëton dot historisë së popullit të tij”, është shkruar në të.

Lidia i mbijeton Aushvicit
Lidia përjeton futjen e trupave të Ushtrisë së Kuqe në 27 janar 1945. “Në ditën e çlirimit në barakë jetonin 160 fëmijë në moshën 2 deri 16 vjeç. Unë kam jetuar më shumë se gjithë të tjerët në Aushvic”, thotë ajo. Vetëm në Aushvic Birkenau kanë vdekur 200 mijë fëmijë.

Mbas luftës Lidia u adoptua nga një familje polake. E ëma mendohej se kishte vdekur. Pesë vjet më vonë nënë e bijë bëhen bashkë sërish. Por frika nga Doktor Mengele mbetet. Kur fëmijët luajnë dhe bëjnë zhurmë, Lidia u thotë: “Mos bërtisni kaq shumë, se përndryshe do vijnë gjermanët”.

Lidia Maksymowicz mëson pas luftës të bëhet kimiste, martohet dhe ka një firmë të vetën. Jeta familjare e saj vuan nga pasojat e qëndrimit në kamp. “Unë nuk kam qenë në gjendje të dua vërtet dhe me sinqeritet. Nuk kam qenë në gjendje të dua fëmijët e mi, siç i do një nënë fëmijët,” thotë 75-vjeçarja.

Nga seria me reportazhe “Faj pa shpagim”, një projekt i redaksisë polake të DW me Interia dhe Wirtualna Polska. /zbrodniabezkary

Flet babai i Meghan Markle: Harry dhe Meghan po shkatërrojnë Mbretërinë

Babai i Meghan Markle ka folur për herë të parë në lidhje me krizën e Megxit – dhe akuzoi vajzën e tij per sjelljen në Familjen Mbretërore dhe ka theksuar ëndrrën e çdo vajze për para. Në një dokumentar televiziv, Thomas Markle e përshkruan sjelljen e Meghan dhe Harry si të sikletshme, thotë se ato po shndërrohen në shpirtrat e humbur ‘Ata po e kthejnë atë (Familjen Mbretërore) në një Walmart me një kurorë’. Ai shtoi: ‘Kjo nuk është vajza që kam rritur’. Ndërhyrja e Z. Markle në krizën më të rëndë të monarkisë për një gjeneratë erdhi ndërsa ndihmësit më të mirë të Mbretëreshës përfunduan një marrëveshje për çiftin, të cilët po braktisin si kurorat dhe po largohen nga Britania për të kërkuar pavarësi financiare. Ai rrëfeu se ‘Kur u martuan ata morën një detyrim, dhe detyrimi është që të jenë pjesë e Familjes Mbretërore dhe të përfaqësojnë si të tillë. Dhe do të ishte marrëzi për ata të mos e bëjnë. Ky është një nga institucionet më të mëdha në mbarë botën. Ata po e shkatërrojnë, po e zbehin atë, nuk duhet ta bëjnë këtë”.



Dokumentari 90-minutësh, Thomas Markle: My Story, eksploron prapavijën në atë që e quan marrëdhënia e tij ‘e komplikuar’ me vajzën e tij dhe pasojat e tyre dramatike në pragun e dasmës së saj me Princin Harry në maj 2018. Më tej ai ka përshkruar edhe vitet ku Meghan ka jetuar me të, midis moshave 11 dhe 18 vjeç. Ulur në një karrige në shtëpinë e tij në Meksikë, Z. Markle, 75 vjeç, një drejtor në pension i ndriçimit në Hollyëood, është filmuar duke folur me mendime rreth vendimit të Sussexes për të hequr dorë nga kurora. Markle u shpreh se e gjitha kjo është zhgënjyese sepse ajo në të vërtetë mori ëndrrën e çdo vajze. “Çdo vajzë e re dëshiron të bëhet një princeshë dhe ajo e mori atë dhe tani ajo po e heq”. Duke iu referuar shtëpisë së tyre të rinovuar në Frogmore Cottage afër Kalasë Windsor, ai thotë: “Me sa duket 3 milion dollarë dhe një shtëpi me 26 dhoma nuk është e mjaftueshme për ta … është e turpshëm për mua”. Markle, i cili nuk ka folur me Dukeshën që nga dasma, të cilën e humbi për shkak të operacionit në zemër, thotë se beson se marrëdhënia e tyre tani është shkatërruar përfundimisht.

Ai i tha programit: Unë nuk do ta afroj më, veçanërisht tani. Por unë mendoj se të dy po kthehen në shpirtra të humbur në këtë pikë. Unë nuk e di se çfarë ata po kërkojnë”. Dje, Meghan ishte në ishullin Vancouver në rezidencën e huazuar në një gadishull të izoluar, ku çifti i kaloi Krishtlindjet e para me djalin e tyre Archie. Ajo u bashkua të enjten nga një mik i ngushtë, instruktori i Pilates Heather Dorak. Pas largimit nga Pallati Mbretëror, Meghan ka bërë dy dalje publike. Duke vizituar fondacionin Drejtësia për Vajzat, e cila lufton për t’i dhënë fund dhunës, varfërisë dhe racizmit në jetën e të rinjve, Meghan u ul në një tryezë të thellë në bisedë dhe pozoi me grupin.

Ajo gjithashtu u thirr në Qendrën e Grave të Downtown Eastside, e cila mbështet gratë që ikin nga dhuna, që merren me pastërtinë ose jetojnë në varfëri. Meghan nuk e kishte njoftuar vizitat e saj, por u shfaq e lumtur me të dyja grupet. Të enjten Harry bëri atë që mund të jetë paraqitja e tij e fundit zyrtare kur ai priti shortin për Kupën Botërore të Rugby League 2021 në Pallatin Buckingham. Marrëveshja e arritur ngriti pyetje se si Harry dhe Meghan synojnë të respektojnë angazhime të tilla si mbrojtës të organizatave të tilla nëse do të kalojnë kohë të konsiderueshme në Kanada. Harry pritet të fluturojë për në Kanada për t’u ribashkuar me gruan dhe djalin e tij brenda disa ditësh.

20 vjet më parë u nda nga jeta Bettino Craxi, politikan i shquar italian

VOAL – Udhëheqësi historik socialist, Bettino Craxi (Betino Kraksi) mbajti fjalimin e tij të fundit në Parlament, si deputet i akuzuar, më 29 prill 1993. Pastaj do të vijë restoja, gjyqet, dënimet, mërgimi i trishtuar në Hammameth, sëmundja, vdekja. Një parabolë që në gjashtëmbëdhjetë vjet do ta kalojë atë nga altari në baltë.

Pas shumë vitesh nga revolucioni drejtësivënës i duarve të pastra, figura e Craxit fillon të vlerësohet nga shumë anë me qetësi më të madhe, në dritën e një gjykimi më të ftohtë historik.

Benedetto (Bettino) Craxi lindi në Milano në 24 shkurt 1934, në një periudhë në të cilën Fashizmi po vendoset me shpejtësi, duke tërhequr konsensus gjithnjë e më të qartë nga i gjithë populli italian. I pari i tre fëmijëve të Vittorio Craxit, një avokat nga Sikiliani që u transferua në Veri (për tu bërë prefekt i Milanos dhe më pas prefekt në Como), dhe Maria Ferrarit një shtëpiake me origjinë nga Sant’Angelo Lodigiano, Bettino përkundrazi edukohet në vlerat e antifashizmit dhe të socializmit liberal.

I regjistruar në Rininë Socialiste, ai hyn në Federatën Milaneze gjatë shkollës së mesme. Në vitet 1950 ai ishte zyrtar në Sesto S. Giovanni. Ai do të anëtarësohet në Komitetin Qendror të PSI në kongresin e Venecias të ’57. Në moshën njëzet e tre vjeçare fusha e tij e veprimit janë universitetet. Ai vetë rrëfeu se nuk i pëlqente të studionte kur ishte i ri. Në shkollën e mesme ai i mori promovimet me vështirësi. Ai mezi mori diplomën e shkollës së mesme klasike, por në Universitet ai nuk do të kishte fat të barabartë: ai ndoqi edhe Fakultetin e Drejtësisë në Milano dhe atë të Shkencave Politike në Perugia. Në moshën nëntëmbëdhjetë  vjeç ai njihet me Anna Maria Moncini, e cila do të bëhet gruaja e tij.

Nennian i hekurt dhe antikomunist i bindur, ai vazhdon si këshilltar i qytetit në Milano ku, në vitin 1965, ai hyn në udhëheqjen e partisë. Tre vjet më vonë, Craxi u zgjodh deputet dhe u transferua në Sekretariatin Kombëtar si Zëvendës Sekretar i Giacomo Mancini, pastaj i Francesco De Martino. Në ato vite, ai vendosi marrëdhënie me partitë evropiane motra, ndërsa më vonë, në fillim të viteve 1970, ai mbështeti dhe financoi të gjitha partitë socialiste që ndodheshin nën regjimet diktatoriale (Greqia, Spanja, Portugalia).

Më 1976 ai u zgjodh Sekretar i PSI në vend të De Martino, i shikuar si sekretar i tranzicionit. Përkundrazi, Craxi dëshmon jo vetëm që të ketë shumë aftësi, por edhe ide novatore dhe krejtësisht të qarta ndaj status-quosë politike italiane të kohës. Në Kongresin e Torinos të vitit 1978, për shembull, ai kundërshtoi “Strategjinë Alternative” ndaj “kompromisit historik” të shqiptuar nga kreu i PCI Enrico Berlinguer, parti me të cilën Craxi do të fillojë një polemikë të ashpër.

Më 1978 vjen një tjetër ngjarje themelore për karrierën e politikanit më vendimmarrës italian të dekadave të fundit: është skandali i Lockheed, një skandal që detyroi Presidentin e atëhershëm të Republikës Giovanni Leone të jepte dorëheqjen dhe të sigurojë që PSI të arrin të imponojë, për herë të parë në historinë e saj, një socialist në Quirinale: Sandro Pertini. Përplasja me komunistët vazhdon. Ndërsa Berlinguer ndahet me Moskën, duke filluar “rrugën e tretë”, në të njëjtën periudhë Craxi braktis Lenin dhe Marksin për të forcuar mendimin e Proudhon dhe ndryshon simbolin e Partisë: nuk ka më drapër dhe çekiç në libër dhe diell në rritje, por një karafil të kuq.

Gjatë rrëmbimit të Moros, demokratët e krishterë dhe PCI nuk duan të dinë për hyrjen në negociata për lirimin e Aldo Moro. Linja e zgjedhur nga dy partitë kryesore për t’u përballur me 55 ditët dramatike të rrëmbimit të burrit të shtetit të DC është ajo e qëndrueshmërisë: asnjë lëshim për Brigadat e Kuqe. Në vend të kësaj Bettino Craxi do të zgjedhë linjën e negociatave, por pa asnjë dobi.

Më 4 gusht 1983 ai formoi qeverinë e tij të parë: i përbërë nga Dc Psi, Psdi, Pri dhe Pli. Ai do të qëndrojë në detyrë deri më 27 qershor 1986. Një periudhë që do të mbetet më e gjata e regjistruar ndonjëherë në historinë e Republikës. Përveç rekordit të tij të qëndrueshmërisë, Craxi ishte i pari socialist që u bë Kryeministër në Itali. Më 1984 (18 shkurt) u nënshkrua rishikimi i Concordat midis Italisë dhe Vatikanit. Me Kryeministrin nënshkruan marrëveshjen Sekretari Kardinal i Shtetit Agostino Casaroli.

Ndarja tjetër me PCI është nga viti 1984 kur, me propozimin e tij, dekreti i ligjit u miratua për prerjen e disa pikave të shkallës lëvizëse, pa pëlqimin e sindikatave.

Më 10 shtator 1985, një aeroplan egjiptian që transportonte Abu Abbas, një anëtar i PLO, një nga ndihmësit e tij dhe 4 rrëmbyesit e anijes lundruese italiane Achille Lauro, u kap nga aviacioni ushtarak amerikan i cili kërkon uljen e tij në Sigonella (Siçili). Craxi nuk pranon të dorëzojë në SHBA rrëmbyesit palestinezë të Achille Lauro duke deklaruar se krimet janë kryer në tokën italiane dhe, prandaj, i takon Italisë të ndjekë penalisht krimet. Ushtria italiane e Sigonellas kundërshton, me armë, trupat speciale amerikane.

Më 8 dhjetor 1989 Sekretari i Përgjithshëm i KB e emëroi atë si përfaqësuesin e tij personal për borxhin e vendeve në zhvillim. Në vitin 1990 ai paraqiti raportin e tij në Asamblé.

Sekretari i Përgjithshëm e emëron atë si Këshilltar Special për zhvillimin dhe konsolidimin për paqen dhe sigurinë. Për të nënshkruar fjalimet e tij në “Avanti!” Craxi fillon të përdorë pseudonimin affibbiatogli nga drejtori i Republikës Eugenio Scalfari, i frymëzuar nga “masnadiero di Radicofani”: Ghino di Tacco.

Në fakt nuk është një pseudonim lakmues, duke pasur parasysh që ai ishte një hajdut (edhe pse ka nga ata që pretendojnë se ai ishte një lloj Robin Hood), por Craxi me një sens të shkëlqyeshëm humori, e pranon talljen.

Sidoqoftë, Craxi vazhdon punën e tij për afrimin e Partisë Socialiste në qendër, me qëllimin për ta bërë atë gjilpërën e ekuilibrit të politikës italiane. Këto janë vitet e CAF-it të famshëm, boshti Craxi-Andreotti-Forlani, qeveria pesë-palëshe e fillimit të viteve ’90. Të tre rrëzuan liderin Irpian, Ciriaco De Mita duke hequr Sekretariatin e DC dhe qeverinë. Por Craxi nuk do të jetë më në gjendje të marrë qeverinë. Fillimi i krizës politike të Bettino Craxi daton më 1992.

Orteku fillon me arrestimin e administratorit socialist të një shtëpie pleqsh për të moshuarit në Milano, Pio Albergo Trivulzio: Mario Chiesa, i cili është i bllokuar ndërsa mbledh një ryshfet nga një kompani pastrimi. Craxi e quan atë “një mariuolo”, një hajdut që nuk ka asnjë lidhje me PSI. Por nga ai episod fillon Mani Pulite, një hetim i kryer nga prokurori Antonio Di Pietro. Fillon Tangentopoli. Më 15 dhjetor 92 mbërriti njoftimi i parë për garanci për hetimin në Metro Milano. Pool, e udhëhequr nga Francesco Saverio Borrelli, i dërgon njoftimin e parë të marrjes nën hetime.

Në gusht 1993, përpara një Parlamenti të nemitur, ai bëri fjalimin historik që tingëllon si një sfidë për të gjithë klasën politike italiane: “Të ngrihen në këmbë ata prej jush që nuk kanë marrë fonde të paligjshme në këtë vend”. Pastaj ai kujton paratë e paguara nga Sovjetikët në PCI dhe aparatin paramilitar të KGB në Itali.

Sidoqoftë, i pushtuar nga skandalet gjyqësore dhe i ndjekur nga urdhrat e arrestimit të pishinës së Mani Pulite në Milano, Craxi vendos që të mos përballet me gjyqet dhe më 1994 arratiset në vilën e tij në Hammamet, Tunizi, ku dikur kishte pritur krerët e shteteve dhe politikanët nga e gjithë bota. Për gjashtë vjet Italia pretendon ta harrojë atë: pak politikanë që e vizitojnë, po aq pak janë miqtë që kanë mbetur në krah të tij.

Ai vdiq në Tunizi më 19 janar 2000.

Për miqtë dhe të afërmit ai ishte një mërgimtar.

Për drejtësinë italiane një i arratisur.

“Craxi ishte sigurisht një lider partiak shumë mendjemprehtë, ai ishte një njeri i vlefshëm i qeverisë sepse ai dinte të vendoste; se çfarë ishte shteti, si një socialist i mirë, ai nuk e dinte.” (Indro Montanelli në Craxi)/Elida Buçpapaj

Sot i mbush 100 vjet Javier Pérez de Cuéllar, ish Sekretar i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara

VOAL – Javier Pérez de Cuéllar Guerra lindi në Lima të Perusë më 19 janar 1920.

U diplomua në Drejtësi dhe u bë ambasador në vitin 1962.

Pérez de Cuéllar është një avokat i një politike të botës së tretë dhe punon për futjen e Perusë në grupin e vendeve të paangazhuara.

Në vitin 1969 ai ishte ambasadori i parë peruan që udhëtoi në Bashkimin Sovjetik.

Më 1973 ai u delegua në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara. Ai u emërua më pas Sekretar i Përgjithshëm i KB, një pozicion që Javier Pérez de Cuéllar mbajti nga 1 janari 1982 deri më 31 dhjetor 1991.

Politikani peruan vlerësohet për aftësitë e tij diplomatike, aq sa ai u rizgjodh më 1986, dhe më pas arriti sukses të madh në 1988 me aktivitetin e ndërmjetësimit për armëpushimin në konfliktin midis Iranit dhe Irakut.

Më 1995 ai vendosi të garojë kundër Alberto Fujimorit për postin e Presidentit të Perusë, por ky i fundit fitoi.

Në karrierën e tij politike brenda kufijve të vendit të tij, pas rënies së qeverisë Fujimori, Pérez de Cuéllar ishte President i Këshillit të Ministrave dhe në të njëjtën kohë Ministër i Punëve të Jashtme të Perusë nga 22 nëntori 2000 deri më 28 korrik 2001./Elida Buçpapaj

Më 18 janar 1995 u nda nga jeta Musa Morina, ish i burgosur politik nga diktatura komuniste

U lind më 26.02.1937 në fshatin Pus i Thatë, atëherë rrethi Kukës.

Me aspiratën e fortë të shkollimit në moshën 16-vjeçare, fillimisht kundër dëshirës së

Familjes, siguron një të drejtë studimi në Shkollën e Mesme Infermieri Shkodër.

Pasi mbaron shkollën e mesme në këtë qytet punon si infermier në Dragobi, Tropojë për

2 vjet derisa moblilizohet në shërbim ushatarak.

Pas një viti shërbimi në Korçë, arrestohet për tentativë arratisjeje dhe agjitacion e

propagandë dhe dënohet me 8 vjet burgim. Vuan 5 vjet burg në vitet 1956-1961 në burgje

të ndryshme të vendit. Në burg mëson anglisht nga eruditi dhe përkthyesi i mirënjohur

Jusuf Vrioni.

Në vitin 1962 rimerret në punë si infermier për shkak edhe të zbutjes së luftës së klasave

në atë vit.

Për 30 vjet punon si ndihmësmjek në Spitalin e vjetër të Kukësit, fshatrat Brrut, Gjinaj,

Pus të Thatë deri në vitin 1992. Është i përkushtuar në punë, punon për ngritjen

profesionale, mban marrëdhënie shumë të mira me njerëzit dhe kjo ia zbut disi barrën e

rëndë të persekutimit megjithë letrat e shumta anonime që iu shkruan.

Për një vit, 1974-1975 punon si inspektor fitosanitar në qytetin e Kukësit, por e largojnë

për biografi jo të përshtatshme për atë vend pune.

Në vitin 1992-1995, emërohet Sekretar i Këshillit të Rrethit Has, detyrë të cilën e kryen

me përkushtim deri kur ndërron jetë më 18 janar 1995.

I dhënë shumë pas leximeve nga letërsia dhe fusha të tjera, ai të jepte menjëherë idenë e

një njeriu me kulturë dhe humanizëm në komunikim me të. Mbante ditare të rregullta

ditore për mbi 30 vjet. Qendra shëndetësore ose siç quhej “ambulanca” e tij në

fshatin e lindjes në Pus të Thatë ka qenë shembulli më i mirë në rrethin e Kukësit për

ilaçet që mbante dhe shërbimin mjekësor që ofrohej. Memorie.al

I paharruari Aktori i Merituar Roland Trebicka lindi më 18 Janar 1947

Sot është 73 vjetori i lindjes së aktorit të madh Roland Trebicka, Artist i Merituar.

Këtë datë të shënuar e ka kujtuar edhe Teatri Kombëtar përmes një postimi në rrjetet sociale.

Roland Trebicka lindi në Korçë më 18 Janar 1947. Karriera e tij si aktor fillon me rolin e Kostës, në filmin “Debatik”, më 1961. Ndoshta, që këtu e ardhmja e tij ishte vendosur. Humori spontan, i cili i buron dhe në momentet më të vështira u shqua që në kohën e shërbimit ushtarak, ku shërbeu si aktor në Estradën profesioniste të SHQUP (Shtëpia Qendrore e Ushtrisë Popullore), e njohur si “Estrada e Ushtarit”.

Vitet në këtë trupë profesioniste ishin për Trebickën stazhi i nevojshëm, që i hapi më pas rrugën drejt Teatrit Popullor, sot Teatri Kombëtar. U bë anëtar i trupës së Teatrit Kombëtar më 1971dhe punoi aty deri në vitin 1999. Pas një përvoje trevjeçare me kompaninë “Publimedia”, u kthye në Teatrin Kombëtar. Në jetën e tij artistike, kulmin e suksesit në publik e arriti me rolin e Jovan Bregut në komedinë “Pallati 176”. Por rolet e aktorit Roland Trebicka në teatër janë të shumtë. Shikuesit e kujtojnë me nostalgji në rolet e Xhenarinos tek “Magjia e madhe”, Zganarelit tek “Don Zhuani”, Hlestakovit tek “Inspektori” (“Revizori”), te “Një burrë me trandafil”, “Ne të gjithë këndonim Margaritën”, “Darka e të marrëve”, “Jashtë bie borë”, “Stjuardesat”, Kontin Almaviva “Berberi i Seviljes”, Vinsenti “Të gjithë me huqe”, “Një tablo absurde”, “Endrra e Ismail Qemalit” etj. Në vitin 2002, për rolin e Rojës te “Mbreti po vdes”, Trebicka ishte kandidat për Çmimin “Aktori më i Mirë Mbështetës” në Festivalin Ndërkombëtar të Teatrit Eksperimental, Kajro. Ka luajtur edhe në disa filma, ndër të cilët vlen të përmenden “Ëndërr për një karrige” (Vaska) dhe “Koncert në vitin 1936” (Nesti). Për kontributin e tij në skenë, ai është nderuar me titujt “Artist i merituar”, “Mjeshtër i Madh” dhe së fundmi, Bashkia Korçë i akordoi titullin “Nder i qytetit”.

82449994_10156565487417121_5767519755674058752_n.jpg

82347378_10156565487617121_6768924851416596480_n.jpg

82628124_10156565487497121_7031829476166074368_n.jpg

Më 18 janar 1904 lindi aktori Cary Grant, i pashoq në Hollywood për sharmin, bukurinë dhe ironinë

VOAL – Nuk ka terma shterues për të përshkruar një person të shkëlqyer, artistikisht dhe individualisht, si Cary Grant (Keri Grant). Ai ishte një artist i rafinuar dhe i gjithanshëm, i aftë të kalonte, me aftësi dhe elegancë ekstreme, nga regjistri i shkëlqyeshëm në aktrimin dramatik, duke ruajtur gjithnjë vetësigurinë magjepsës që e dallonte. Ai lindi me emrin Archibald Alexander Leach në Bristol, Angli, më 18 janar 1904.

Pjesa e parë e fëmijërisë së tij nuk është shumë e qetë: nëna është shtruar në spital në një klinikë të sëmundjeve mendore kur është vetëm nëntë vjeç; megjithatë, fakti do të mbahet i fshehur prej tij dhe ai do ta shohë atë përsëri vetëm pas një kohe të gjatë. Archibald i ri zhvillon një karakter rebel dhe kokëfortë, dhe në pesëmbëdhjetë ai largohet nga shkolla, për t’u bashkuar me kompaninë e akrobateve të Bob Pender, duke falsifikuar firmën e babait të tij për autorizim.

Kompania vizitoi Anglinë, dhe Archie i ri pati mundësinë të mësojë bazat e para të aktrimit, ndërsa zhvilloi një aftësi të mirë akrobat dhe ekuilibrist. Gjithmonë me kompaninë e Penderit, në vitin 1920 ai u nis për në Amerikë me qëllim që të marrë pjesë në një shfaqje, me titull “Good Times”, në Broadway.

Falë aktrimit të tij të gjallë dhe të rafinuar dhe pamjes së tij të mirë fizike, ai fiton një sukses të mirë; kështu që ai vendos të qëndrojë në Amerikë dhe, për të mbajtur veten, ai përshtatet për të kryer punët më të larmishme.

Pas tre vjetësh u kthye në Angli dhe më në fund u largua për në Shtetet e Bashkuara disa muaj më vonë. Këtu ai performoi në skenat amerikane duke kërcyer, kënduar dhe aktruar deri në fillim të viteve 1930, kur u bashkua me kompaninë e prodhimit të filmit Paramount si personazh dhe faktotum. Këtu emri i tij është ndryshuar në Cary Grant.

Filmi i tij i parë është nga viti 1932 dhe titullohet “This is the night” – “Kjo është nata”, por është vetëm një rol i vogël. Ai shquhet në “Venus Bjonde” (Venus Blonde “, 1932) të Josef von Sternberg, në rolin e një milioneri të rafinuar dhe të shkëlqyeshëm, i cili i vardiset Marlene Dietrichit. Një vit më pas, Mae West, aktore tërheqëse e specializuar në pjesë vampa cinike dhe sarkastike, dëshiron që ai të jetë pranë saj në dy filma shumë të suksesshëm “She done him wrong” nga Lowell Sherman dhe “I’m no angel” –  “Unë nuk jam një engjëll” nga Wesley Ruggles. Roli është gjithmonë ai i dandës tërheqëse dhe simpatike, kjo figurë që do ta tregojë atë në sytë e regjisorit George Cukor, i cili vendos të nxjerrë në pah talentin e tij të shquar si një aktor brilant, duke i besuar atij personazhin e ekscentrikut dhe mashtruesit Jimmy “Monk” Monkley në filmin “Djalli është femër” (Sylvia Scarlett, 1935), përkrah një Katharine Hepburn po aq të gjallë dhe të lehtë.

Falë Cukor pra Cary Grant më në fund del nga ato role sentimentale pak stereotipe, duke demonstruar kështu tiparin e fuqishëm si dhe të rafinuar, dhe një bukuri tej mase tërheqëse, të cilën ai vetë kurrë nuk do ta marrë seriozisht, ndonjëherë duke fituar, pikërisht për këtë arsye, admirim të pamasë.

Harmoni dhe dashuri e madhe do të vendoset midis aktorit dhe Katharine Hepburn, partneres së në disa filma pasues dhe mikesha e dashur në jetë. Me Cary Grant ndan të njëjtin sens humori delikat dhe elegant, si dhe të njëjtin talent në zhanrin e komedisë brilante.

Përveç Cukor (i cili do të drejtojë Grantin në dy kryevepra të tjera të sofistikuara të komedisë, si “Magjepsja”, Festa, nga viti 1938, dhe “Skandal në Filadelfia”, The Philadelphia Story, nga 1940), Grant do të krijojë një lidhje të gjatë dhe të thellë me një dy drejtorë të tjerë të rëndësishëm, si Howard Hawks dhe Alfred Hitchcock.

Hawks thekson më tej stresin e tij të jashtëzakonshëm komik në komedi qesharake si “Susanna” (Bring up up baby, 1938), në të cilën ai mishëron një paleontolog të trembur dhe të ngathët, jeta e qetë e të cilit shtrembërohet nga një trashëgimi e çuditshme dhe e befasuar (luajtur nga Katharine Hepburn) dhe leopardi i tij, dhe “Zonja e së Premtes” (vajza e tij e premte, 1940), e cila e sheh atë nën maskën e redaktorit sarkastik dhe despotik të një gazete të madhe, i cili bën gjithçka për të rifituar dashurinë për të bukurën e tij dhe ish-gruaja e pakënaqur (luajtur nga Rosalind Russell); por ai gjithashtu dinte të përfitonte nga aspekti i ndjeshëm dhe dramatik i aktrimit të tij në “Aventurierët e ajrit” (Vetëm engjëjt kanë krahë, 1939).

George Stevens gjithashtu shfrytëzoi temperamentin e fortë dramatik të Cary Grant për rolin e vështirë të Sergeant Archibald Cutter në një kryevepër të zhanrit të filmit aventurë, siç është “Gunga Din” (Gunga Din, 1939). Në vend të kësaj, Alfred Hitchcock tërheq Cary Grant në një zhanër krejt të ri për të: thriller. Ai do të jetë në gjendje të përfitojë plotësisht nga aftësitë e tij të aktrimit, ta bëjë atë një personazh të paqartë dhe të errët në ekran, në disa nga filmat e tij më të mirë, siç janë “I Dyshuari” (Dyshimi, 1941), “Famshëm – Dashnori i humbur” (famëkeq, 1946 ), përkrah Ingrid Bergman “Për të kapur një hajdut” (1955) dhe “Intrigë ndërkombëtare” (North by Northwest, 1959). Në filmin e fundit, aktori portretizon me admirim një agjent të moshuar reklamash, i cili, duke gabuar për një agjent federal, është rrëmbyer nga një organizatë spiunazhi që përpiqet ta vrasë atë, dhe megjithëse ai arrin të shpëtojë, askush nuk do të dëshirojë ta besojë historinë e tij.

Në vitin 1944 arrin një sukses tjetër të jashtëzakonshëm me interpretimin e “Arseniku dhe Dantella e Vjetër”, me regji nga Frank Capra, një komedi e zezë qesharake e bazuar në veprën homonime të Joseph Kesselring. Këtu Cary Grant është në kulmin e tij, i tërbuar dhe qesharak si kurrë më parë, në pjesën e një kritiku të teatrit i cili zbulon se dy hallat e tij të mira dhe miqësore, në realitet vrasin me helm plak të vetmuar dhe të trishtuar, duke menduar t’i çlirojë ata nga dhimbje jete. Filmi është një nga komeditë më të mira të bëra ndonjëherë, dhe sigurisht prova më e mirë e Grantit.

Si nuk mund ta kujtojmë atë, më pas të drejtuar nga Leo McCarey në romantik “Një dashuri e shkëlqyeshme” (Një lidhje për të kujtuar, 1957) ose, i zhgënjyer dhe shkëlqyes, në “Shaka madhështore” (Biznesi Monkey, 1952) nga Howard Hawks, “Operation petticoat” ( Operacioni Petticoat, 1959) nga Blake Edvard, “Bari i fqinjit është gjithmonë më i gjelbër” r, 1960) dhe “Charade” (Charade, 1963), të dy nga Stanley Donen.

Sa i përket jetës së tij private, Cary Grant është martuar pesë herë. Nga gruaja e katërt, Dyan Cannon kishte një vajzë, Jennifer. Me gruan e tij të pestë, Barbara Harris, ai do të mbetet për pesë vitet e fundit të jetës së tij.

Në vitin 1966, pas interpretimit të tij të shijshëm të “Walk not run” nga Charles Walters, Cary Grant vendos të tërhiqet, i bindur, për ca kohë tani, se ai kurrë nuk është vlerësuar me të vërtetë. Në vitin 1970 atij iu dha Oskar për Arritjet e Jetës, një njohje e merituar e një karriere fantastike, e cila e pa atë dhjetëra herë në ekran, gjithmonë në shfaqje të shkëlqyera.

Pas përfundimit të veprimtarisë së tij kinematografike, aktori iu përkushtua menaxhimit të një fabrike të mirënjohur kozmetike, Fabergé. Por thirrja e artit është më e fortë se ai, kështu që Cary Grant kthehet në teatër, dashuria e tij e parë: por në skenën e Teatrit Adler në Davenport, Iowa, gjatë përfaqësimit të “Një mbrëmje me Cary Grant “, një sulm në zemër do t’i japë fund jetës së tij. Është 29 Nëntori 1986. Atë ditë një artist i madh dhe një njeri i madh u zhduk përgjithmonë, i cili për bukurinë e tij, ironi, hijeshinë dhe bujarinë e tij, do të mbetet përgjithmonë në zemrën dhe themelin e kinemasë Hollywood. .

Më 18 janar 1892 lindi komiku i jashtëzakonshëm Oliver Hardy

VOAL – Lindur në Gjeorgji më 18 Janar 1892, Oliver Norvell Hardy, Illie ose Babe për miq, është djali i fundit i një familje plotësisht të huaj për botën e argëtimit. Babai i tij, një avokat, vdiq shumë shpejt dhe nuk arriti të ishte në ndihmë të familjes së tij të madhe (tre djem dhe dy vajza) dhe mbi të gjitha për djalin e tij të vogël. Nëna, Emily Norvell, një grua energjike, vendosi të transferohej nga Harlemi në Madison, ku, duke punuar si menaxhere e një hoteli mjaft elegant, ajo mundi të mbante familjen.

Prindërit e tij së pari e regjistruan atë në akademinë ushtarake të Xhorxhisë, pas konservatorit të Atlantës ku arriti rezultate të mira. Por vështirësitë financiare të familjes së tij e pengojnë atë të ndjekë një karrierë si këngëtar.

Pas moshës 18 vjeç ai u tërhoq në mënyrë të pashpjegueshme drejt kinemasë dhe shfaqjeve, duke iu përshtatur vetes për të bërë ndonjë gjë për të qëndruar në atë botë që ai e do. Më 1913 Oliver Hardy u paraqit në Lubin Motion Picture dhe mori një kontratë si aktor në Jacksonville. Ai do ta bëjë të ligun për pesë dollarë në javë.

Më 1915 Oliver luan filmin e tij të parë komedi si protagonist, me titull “Ndihmësi sulmues”. Në Kaliforni, ku po përqendrohet prodhimi i filmit, Oliver Hardy është punësuar nga kompania e prodhimit Vitgment. Pikërisht në Kaliforni ai takohet për herë të parë Stan Laurel (i cili më vonë do të bëhet Stanlio i famshëm), por është një bashkëpunim i ngathët, për një film të vetëm: “Qen me fat”. Stan është protagonist dhe Oliver luan pjesën e një vjedhësi që nuk mund të jetë mjaft bindës, sepse vena komike tashmë mbizotëron tek ai.

Jemi në vitin 1926, viti i takimit të shkëlqyeshëm me Hal Roach, një prodhues filmi që në atë kohë i kishte besuar, rastësisht Stan Laurelit, drejtimin e filmit “Love’em and weep” (“Duaje dhe qaj”). Për pjesën komike Oliver Hardy është në fakt i fejuar. Sidoqoftë, një të diel, ndërsa Oliver po binte në kuzhinë për të përgatitur diçka për miqtë e tij, ai djeg seriozisht krahun, aq sa nuk mund ta gjejë veten në grup ditën tjetër. Në këtë pikë pjesa ndryshuar për t’ia dhënë Stanit mundësinë për të zëvendësuar Oliverin për ditët e para. Në fund të dy e gjejnë veten përsëri rastësisht. Prandaj partneriteti gradualisht konsolidohet derisa të arrijë sukses të madh.

Në “vitet e arta”, ato të Hal Roach’s Studios, nga viti 1926 deri në 1940, Stan Laurel dhe Oliver Hardy prodhuan 89 filma, nga të cilët 30 filma të shkurtër të heshtur dhe 43 filma të shkurtër me zë.

Rënia e karrierës në këtë pikë duket se është e afërt. Pas kaq shumë suksese është e pashmangshme që të shfaqet parabola e zbritjes. Stan u sëmur gjatë bërjes së filmit të tyre të fundit “Atoll K”, i vetmi film i xhiruar në Evropë, larg studios së Hollivudit, ku ata konsumuan tërë përvojën e tyre kinematike.

Shëndeti i Oliver është gjithashtu i keqësuar: në këtë rrethanë ai ndihmohet nga gruaja e tij e tretë Lucille, e njohur në serinë e “The flying deuces”  – Djajtë fluturues  (1939) dhe që i ka qëndruar besnik tij për shtatëmbëdhjetë vjet rresht. Më 7 gusht 1957 Oliver Hardy vdiq përfundimisht.

Laurel i mbijeton atij tetë vjet, duke vdekur më 23 shkurt 1965. Atë ditë vdekja e Laurel i jep fund dy historive paralele të filluara shtatëdhjetë vjet më parë në anët ekstreme të oqeanit dhe pastaj afroheshin derisa ato përkojnë në mënyrë të përkryer duke i dhënë jetë njërit nga çiftet më të jashtëzakonshëm komikë të të gjitha kohërave./Elida Buçpapaj

Më 18 janar 1940 lindi këngëtarja e shquar italiane Iva Zanicchi

VOAL – Iva Zanicchi (Iva Xaniki ) lindi në Vaglie di Ligonchio në provincën e Reggio Emilia më 18 janar 1940. Milva, “pantera” e ardhshme të cilën Iva do ta gjejë kur debuton në Festivalin e Sanremos në 1965, e preferon atë për një audicion të parë në fund të viteve 1950. Mësimet e kantos, pjesëmarrja e saj si konkurruese në transmetimin televiziv “Sera Campanile”, realizuar nga Mike Bongiorno, një turne në sallat e vallëzimit Romagna. Të gjitha në pak vite.

Në vitin 1963 ajo interpretoi si konkurrente në Festivalin Castrocaro me këngën “6 ore”. Arrin të hyjë në finale. Por një laringjit i shëmtuar nuk i lejon asaj të nxjerrë zërin e shkëlqyeshëm “të zi”: fiton vendin e tretë.

Falë vendosmërisë së saj të jashtëzakonshme interpretuese, Iva Zanicchi pushton kompanitë e regjistrimit të etiketës së re të Ri-fi Records në Milano që e bëjnë atë të nënshkruajë një kontratë. Albumi i saj i parë u botua në maj 1963 dhe përmban këngët “Zero in amore” dhe “Come un tramonto”, shkruar për të dhe orekstruar nga Maestro Gorni Kramer.

Suksesi i parë i madh erdhi me këngën “Come ti vorrei”, versioni italian i “Cry to me” (“Qaj me mua” – nga Bert Russel). Falë kësaj kënge ai bëri debutimin e saj në Sanremo në vitin 1965 me “Non pensare a me” “Vitet tuaja më të bukura”. Por dy vjet më vonë, në vitin 1967, Iva Zanicchi arrin fitoren e saj të parë në Festivalin e Sanremo me këngën “Non pensare a me”-  “Mos mendo për mua”.

Falë zërit të saj të bukur, me një ton të pakuptueshëm, në vitin 1969 ajo fitoi qartë Festivalin me një këngë që ende konsiderohet simbol i saj, “Zingara” e famshme, të cilin Iva prezanton së bashku me Bobby Solo.

Pas pjesëmarrjes së saj në Eurofestival në Madrid në Mars të po këtij viti, me këngën “Due grosse lacrime bianche” – “Dy lot të mëdhenj të bardhë”, në Paris ajo është protagoniste e  një shfaqje në Olimpiadë, e cila pasohet nga një turne intensiv i cili e sheh Iva Zanicchin në shumë koncerte midis Amerikës së Jugut, Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara. Në Hotelin Plaza në New York ajo u takua me Frank Sinatran.

Midis viteve 1970 dhe 1971, pika e kthesës: ajo vendosi t’iu kushtohej këngëve të kompozitorit Grek Mikis Theodorakis. Gdhendja e një prej rekordeve të tij më të bukura “Caro Theodorakis … Iva”, e cila shet më shumë se një milion e gjysmë kopje. Por viti 1970 është gjithashtu viti i pjesëmarrjes së tij të tretë në një nga konkurset më të rëndësishme të këndimit italian, “Canzonissima”. Rrathët e saj të mëdhenj të qafës (para, mbrapa dhe anët) shkaktojnë një ndjesi. Një nga këngët e prezantuara prej saj është “Un fiume amaro” – “Një lum i hidhur” (kënga e lartë e LP “I dashur Theodorakis … Iva”). Suksesi është i pashembullt.

Sidoqoftë, gjërat nuk do të shkojnë ashtu siç duhet. Në Torino, gjatë një ekspozite në vendin e quajtur “Le Roi”, një admirues fillon ta ngacmojë atë, deri në atë pikë sa të dalë në skenë dhe të shqyejë cepin e veshjes së saj. Shërbimi i sigurisë ndërhyn duke e bërë njeriun të padëmshëm, të armatosur me një thikë të gjatë dhe në një gjendje të dukshme të konfuzionit mendor.

Midis 1972 dhe 1973 dy hite të tjera të mëdha, “Coraggio e paura”  – “Guximi dhe frika” dhe “Mi ha stregato il viso tuo”- “Unë u mahnita nga fytyra jote”. Ai rikthehet të interpretojë në “Un disco per l’estate” – “Një disk për verën”, por, gjatë provave të mbrëmjes finale, ajo dëgjon se nuk ka më kohë për të provuar këngën e saj  “I mulini della mente-  “Mullarët e mendjes”. Nga tensioni i tepëruar, Iva vuan nga një sëmundje dhe është dërguar në hotel. Provimet shtyhen për pasdite por ajo prapë vendos të heqë dorë nga finalja e televizionit.

Më 1974, falë fitores së saj të tretë me këngën “Ciao cara Come stai?”, Iva pushton një rekord të jashtëzakonshëm në panoramën e muzikës italiane: ajo është gruaja e vetme që ka fituar tri herë Festivalin e Sanremos. Menjëherë pas kësaj, një tjetër sukses i madh: kënga “Testarda io” është futur nga regjisori Luchino Visconti në filmin e tij “Gruppo di famiglia in un interno” – “Grupi i familjes në një të brendshme”.

Më 1976 ajo u nda nga burri i saj Tonino Ansoldi (djali i Giobatta Ansoldi, pronar i kompanisë së regjistrimeve Ri-fi). Iva do të deklarojë “Kam pasur një mosmarrëveshje në fund të martesës sime dhe kam trdhtuar burrin tim. Unë ende uroj veten time. Ishte hera e parë që u dashurova”.

Në vitin 1983 ajo u paraqit në Mostra del Canzone në Riva del Garda me “Aria di luna” dhe vitin tjetër u kthye në skenën e Sanremo me këngën “Chi (mi darà)” – “Kush (do të më jap)”. Nga ky moment, Iva Zanicchi do të ndërmarrë një aventurë të re profesionale: në vitin 1985 ajo bëri debutimin e saj televiziv si prezantuese me programin “Facciamo un affare” – “Le të bëjmë një marrëveshje”. Vetëm një vit më vonë ajo fitoi drejtimin e një prej programeve televizive më me fat dhe jetëgjatë në historinë e televizionit italian, “Ok, il prezzo è giusto!” – “Ok, çmimi është i saktë!”.

Pas viteve të pasivitetit në vitin 2001,  doli singoli “Ho bisogno di te” “Unë kam nevojë për ty”, botuar nga Sugar. Në të njëjtin vit ajo botoi edhe një libër; quhet “Polenta di castagne” – “Miell gështenje” në të cilën ai tregon historinë e familjes së tij në një çelës ironik.

Në 2002 MBO publikoi koleksionin “Testardo io… e altri successi” – “Unë kryeneçja… dhe suksese të tjera” i cili përmban të gjitha pjesët historike.

2003 shënon kthimin e Iva Zanicchit në dashurinë e saj të madhe, muzikën. Ajo rishfaqet me Sugar në edicionin e 53-të të Festivalit Sanremo me me këngën e sofistikuar “Fossi un tango”, prodhuar nga Mario Lavezzi. Iva deklaron “Dikush në të kaluarën kishte provuar të më bindte të kthehesha në Sanremo, por ishin të gjitha përpjekjet për hir të vetes së tyre. Këtë herë është ndryshe, sepse ka një projekt rreth kësaj pjesëmarrjeje: një album dhe një turne teatri. Unë jam shumë e lumtur për këtë dhe më pas, siç thotë Lavezzi, gjëja e rëndësishme është që ne po argëtohemi ”.

Në zgjedhjet e vitit 2004, ajo u paraqit si kandidate për Parlamentin Evropian në listat e Forza Italia, por përvoja dhe rezultatet nuk janë më të lumturat.

Në fillim të vitit 2005 Iva Zanicchi kthehet në TV në Canale 5 me programin “Il Piattoforte”.

Në të njëjtin vit ajo ishte në mesin e konkurrentëve, protagonistë të shkëlqyeshëm të shfaqjes së realitetit televiziv RaiDue “Music Farm”.

Pas rezultateve zhgënjyese të zgjedhjeve të zgjedhjeve evropiane të vitit 2014, ajo vendosi të braktisë përfundimisht veprimtarinë politike.

Projektet e ardhshme do ta shohin atë të angazhuar në disa fusha: teatër, muzikë dhe letërsi.. /Elida Buçpapaj