VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

LAHUTA E MALCIS – KANGA E NJIZETË “LEKËT” – Nga GJERGJ FISHTA

By | November 9, 2018
1 Comments
  • author avatar
    Fritz Radovani 2 years ago Reply

    E shka do te thonte At Daniel Gjecaj botues i Lahutes, po te shihte nje ribotim kaq te kompletuem dhe te plote sa ky?
    Vertete nje knaqsi per ne qe e kemi adhurue e dishrue gjithe jeten nje Poet Kombtar si Ky…
    Rrnofshi e kjofshi botues te nderuem dhe Atdhetar te perjetshem !
    Me shume respekt.

Komentet

Libri i ri i tenorit të shquar Agim Hushi “Udha e Qumështit”

Shtëpia Botuese Toena lajmëron botimin e librit më të ri të AGIM HUSHIT – UDHA E QUMËSHTIT
Toena shkruan:
“Surpriza jonë për Ju lexues të nderuar, është ky vëllim me tregime, i titulluar “Udha e qumështit” me autor, tenorin tonë me famë botërore, Agim Hushi.
Librin mund ta porositni online në platformën “Panairi i Librit” (që e shkarkoni fare thjesht në celularin tuaj).
Mos e humbisni këtë mundësi!
Mund të jeni ju lexuesi i parë i tij!
Një klikim larg jush është, kudo që banoni në Shqipëri!
#BotimetToena
#Panairiilibrit2020
#lexolibradhepërjetomagjinë

POETI ARBEROR MIKEL MARULLO TARKANIOTA – Nga Lutfi ALIA

Paolo Xhiovio (Giovio – Jovius), Ipeshkëv katolik, historian, mjek, biograf dhe muzeologu i famshëm italian, në veprën e botuar në vitin 1546: “Lëvdata për njerëzit e shquar, me portretet e vërteta … Elogia veris clarorum virorum imaginibus apposita. Quae in musaeo ioviano Comi spectantur. Addita in calce operis Adriani Pont. vita coloph., Venetiis apud Michelem Tramezinum. MDXLVI. Cum Privilegio summi Ponitificis, Caroli V Imperat. Regis Franciae. Illustrissimi Senatus Veneti, nec non Excellentissimorum Florentiae et Mantuae Ducum”, krahas Gjergj Kastriotit Skenderbeut, të cilit i dedikon një vepër historike më vehte, ndër figurat më të shquara të Italisë rradhit dhe tre arbërorët: filozofin Nicolò Leonicus Tomeus; humanistin Marini Becichemi Scodrensis dhe poetin Michele Marullo Tarchaniota.

Mikel Marullo Tarkaniota u lind në vitin 1453 në Kalabri, në familjen fisnike arvanitase e ardhur nga Akaia e Moresë. I ati Manilio Marullo ishte nga qyteti Dime dhe nëna Efrosina Tarkaniota, nga familja Tarkanio, që ishin zotërit e Mores. Sipas historianit Giovanni Tarkaniota, pas pushtimit nga Perandoria Osmane e Mores, zonja Efrosina shtatëzënë me Mikelin dhe me djalin Jani, emigroi ne Kalabri bashkë me Melisa e Artës, gruaja e Leonardo Toka – dhespotit të Artës. Zbarkuan dhe u vendosën në Krotone. Pas lindjes të Mikelit arrijti në Kalabri dhe i ati Manilio. Pak dihet për fëmijërinë. Në arsimimin dhe edukimin e tij ndikuan kryesisht i ati dhe nëna e tij. Biografët e tij theksojnë se Mikeli studioi latinishten dhe greqishten në Venecia dhe filozofinë në Padova, por pa cituar burimet e këtyre të dhënave, por ka mundesi sepse atë kohë familja e tij ishte sistemuar në Ankona. Ky opinion hamendësohet me faktin se shumë epigrafe të Mikele Tarkaniota ndodhen në kishën e San Domeniko në Ankona, ku ishte varrosur gjyshi i tij. (Lucia Gualdo  Rosa: Poeti latini del Quattrocento. Ricardo Ricciardi Milano – Napoli, Libreria AbeBooks. 2012)

Vitet e adoleshencës pa dyshim i kaloi në Napoli, ku ishte stabilizuar i ati Manilio, i cili ishte kthyer nga Raguza me nipin e Efrosinës, Paolo kushëriri i Mikele (ishte i ati i Giovanni Tarkaniota autori i “Historie del mondo”). Mikeli djalosh, në Napoli mori një edukim të rafinuar humanistik në Akademinë Antoniana, me pas në Pontaniana, ku ndikim të madh ushtroi miqësia me Giovanni Pontano, humanist, poet dhe politikan i shquar i asaj kohe. Në ato vite e shtoi veprimtarinë poetike me epigrama. Në epigramat “Iliade” (II, 3, v. 68) i referohet qytetit Siena, sipas legjendave i themeluar nga fëmijët e Remo dhe Rea Silvia, duke e trajtuar Sienën si “vepër e Remo” (Epigrami III, v. 10), si shprehet dhe në De Lauddibus Senae (v. 2 dhe 24), por në fakt mendohet se Mikeli nuk ka studiuar në Universitetin e Sienës, por në San Giminiano, në akademine poetike, që Kortezi e kishin hapur në kështjellën Di Monti.

Mikel Marullo Tarkaniota është poet sa misterioz, po aq i fuqishëm dhe i rafinuar, por në veçanti u shqua si shkrimtar shijehollë dhe poet – filozof, i vlerësuar nga kritika italiane, si poeti neolatin më i madh i shekullit XV, i shquar me poezitë e mrekullueshme në latinishte, autori i lirikave plot me mallë për atdheun e humbur, autori i shumë epigrama dashurie, që konsiderohen nga më të bukurat e formuluara në periudhën e Rilindjes, ashtu dhe në thurjen hymneve të natyrës, të poezive filozofike platoniko-lukreciane, që shprehin dhe një botë shpirtërore të pasur dhe fetare të fuqishme. Përdori metrikë të ndryshme në Epigramata (botim i vitit 1497), ku trajton tema të ndryshme, nga të dashurisë në bashkebisedimet intelektuale dhe mbi të gjitha në shprehjen e mallit për atdheun dhe popullin e tij të robëruar dhe për kaosin dhe katastrofat që krijoi pushtimi nga Perandoria turke i vendeve ballkanike. (G. Ferroni. Storia della litteratura italiana Einaudi, 1995, p. 396).

Në moshën 17 vjeç Mikeli arrijti një formim optimal kulturor, studioi kalsikët e letërsisë latine dhe shkruante poezi në gjuhën latine. Mikeli ishte shpirt-rrebel dhe aventuroz, me karakter të zjarrtë arvanitas, që e nxitën të hyjë në rradhët stratiote arbërore dhe të merrte pjesë në shumë beteja në Itali dhe në vendet e largëta të lindjes.

Në vitin 1470 u bë protagonist në aventurat e kohës, i mobilizuar në shërbim të fisnikëve të fuqishëm dhe të Republikës së Venedikut, mori pjesë në beteja të shumta në Europën qendrore dhe lindore, madje e quanin poeti-ushtar. Kur militoi në rradhët e stratiotëve arbëror, mori pjesë dhe në luftimet kundër turqëve në Krime (Valeriano Pierio e Gaisser, Julia Hag. Pierio Valeriano on the ill fortune of learned men: a renessance humanist and his world. University of Michigan Press, 1999, p. 306), si dhe në shumë vende të tjera, që ai përmend në poemat, në poezitë dhe epigramet e shumta si betejat në trojet në veri të Detit të Zi (Scizia, malet Rifei, Bessi, Geti etj) si dhe në territoret për gjatë lumit Danub (Rumania, Moldavia, Bullgaria).

Në vitin 1470 u bë protagonist në aventurat e kohës, i mobilizuar në shërbim të fisnikëve të fuqishëm dhe të Republikës së Venedikut, mori pjesë në beteja të shumta në Europën qendrore dhe lindore, madje e quanin poeti-ushtar.

 

Dy portrete të Mikele Marullo Tarkaniota.

Portreti i parë vepër e Sandro Boticelli (në vitet 1491 – 1492), është në koleksionin privat të Guardans – Cambò, Barcelona.

Portreti i dytë, vepër e Ridolfo del Ghirlandaio (1520), në Collezioni Civiche di Como – Itali. Një kopje ndodhet në Uffizzi – Firenze.

Me këtë portret Tobias Stimmer realizoi xilografinë e vitit 1577.

 

Kur militonte në rradhët e stratiotëve arbëror, mori pjesë dhe në luftimet kundër turqëve në Krime (Valeriano Pierio e Gaisser, Julia Hag. Pierio Valeriano on the ill fortune of learned men: a renessance humanist and his world. University of Michigan Press, 1999, p. 306), si dhe në shumë vende të tjera, që ai përmend në poemat, në poezitë dhe epigramet e shumta si betejat në trojet në veri të Detit të Zi (Scizia, malet Rifei, Bessi, Geti etj) si dhe në territoret për gjatë lumit Danub (Rumania, Moldavia, Bullgaria).  Në vitet e aventurave si stratiot, i vdiqën nëna dhe i vëllai Jani, të cilëve iu dedikoi dy poema:

– Epigrama I 52, Epitaphium Euphrosynes Tarcchaniota matrisEpitaf nënës Efrosina Tarkaniota

– Epigrama I 22, De morte Iani fratris – vdekja e vëllait Jani.

Me emocionet dhe mallëngjimin e tij karakteristik, këto dy krijime poetike janë frymëzuar nga poema 101 e Katulo, të shoqëruara me një rikthim imagjinar ne vendet e largëta të origjinës arbërore të familjes.

Paolo Giovio, në veprën Elogia ilustris … afirmon se Mikele ishte mercenar në rradhët e stratiotit albanez Nikolla Rhallis, komandanti i kavalerisë veneciane. Mikeli, pasi u kthye në Venecia nga betejat në lindje, u dërgua me kavalerinë stratiote në ndihmë të mbretit Mattia Korvino, për të luftuar kundër dyndjeve turke në Hungari. Mikeli i dedikoi një epigram (IV, 22) mbretit Mattia me lëvdata si strateg ushtarak, si legjislator dhe për mikpritjen që iu rezervoi stratiotëve arbëror. Pasi u kthye nga Hungaria, mori pjesë në mbrotjejn e Raguzës dhe Budva si shprehet në Epigramën IV. 17. Pasi u kthye në Itali me stratiotët e Venecias luftoi në Ferrara dhe në Pulja (Benedetto Croce, 1945, p. 273), madje dhe kundër turqëve në luftën e Peloponezit.

Pasi u kthye nga luftimet në lindje, shkoi në Firence për ngushëllim të vdekjes të Simonetta Cattaneo Vespucci, madje shkruajti një epitaf për Simonetta. Nga mezi i vitit 1476 u vendos në Napoli ku u përfshi në vrullin e jetës dhe të kulturës napolitane. Rivendosi raportet bashkë-punimi me humanistin Pontano dhe antarët e akademisë së tij. Kultura astrologjike napolitane, në veçanti vepra “Urania” e Pontano ushtruan ndikim në krijimin e veprës së tij “Hymni Naturales”, e cila u shtyp në Firence po në vitin 1497, e cila u mirëprit dhe u vlerësua si model i hymneve Orfeojane misterioze, ku Mikeli i këndon fuqisë hyjnore të natyrës, duke e cilësuar “feja naturale”, krijime të frymezuara nga neo-platonizmi fiorentin dhe emetizmi oriental, por me ndjeshmëri materia-liste e pagane, duke iu referuara veprës “De rerum natura” të Lukrecit.

Në veprat Hendecasyllaborum libri, I 26; De Marulli amoribus I 29; De Marulli munisculus, Pontano e prezanton si dashnor i zjarrtë, por epigramat dhe epitafet dedikuar shumë femrave, nuk do te thotë se ai kishte relacione dashurie, por shprehin ndjeshmërin e tij në raportet e miqësisë dhe stimën për mikeshat, që bënin pjesë në shoqërinë e tij napolitane. Në këtë periudhë është në shoqëri me Antonello Petruçi dhe Antonello Sanseverino (Admirali i Mbretërise së Napolit), me Jakopo Appiani zoti i Piombino dhe familjen Akuaviva. Në vitet 1478 – 1480 mori pjesë në ofensivën e Napolit kundër Firences, ndërsa në shtator 1481, u bashkua me Akuaviva në luftën e aragonezëve për çlirimimin e Otrantos të pushtuar nga turqit. Edhe pse luftoi për aragonezët, ai nuk kaloi në shërbim të tyre, madje në poemën “De cardinalatu” shprehet me urrejtje për Ferdinandi I, i cili i dënoi me vdekje baronët kalabrezë, madje dyshohet se Mikele ishte pjestar i komplotit të baronëve.

Pas këtyre aventurave u vendos në Romë. Në vitin 1488 Mikeli i dërgoi letër mikut fiorentin Giovanni Piko della Mirandola, ku i shpreh keqardhjen që nuk mund ta takoi, si dhe e informon se nuk e pëlqen jetën romane. Në këtë kohë krijon miqësi me vëllezërit Kortezi, me kardinalin Marko Barbo, me Giovanni dei Medici (i biri i Lorencos, i cili me pas u zgjodh Papa Leone X), me Fraçesketo (i biri i Papa Ino-çenci VIII), me Alessandro Farnese (do të zgjidhet Papa Pali III) dhe me Kozimo Paci. Në Romë qëndroi deri në vitin 1489. E kësaj kohe është dhe miqësia me perandorin Maksimiliano i Habsburgeve, të cilit i dedikon disa epigrama me lëvdata.

Më 3 gusht 1489 u vendos në Firence, i mirëpritur nga grupi i humanistëve, të mbledhur nga Lorenzo Mediçi, ku gjeti përkrahje dhe mbrojtjen e Botiçeli (Alessandro Filipepi), djaloshit Mikelanxhelo Buonaroti, si dhe krijoi lidhje miqësie me Marsilio Fiçino dhe Anxhelo Ambroxhini – i quajturi Policiano. Mikëpritjen dhe nderimin e familjes Mediçi e shpreh në hymnin e Hënës në veprën Hymni Naturales, III 2. V.8.

I kësaj kohe është portreti i Mikelit i realizuar nga Botiçeli, aktualisht ndodhet në koleksionin privat Guardans – Cambò në Barcelona. Në bazë të këtij portreti, në vitin 1520 piktori Ridolfo del Ghirlandaio bëri një riprodhim, që ndodhet në muzeun e Komo, ndërsa në vitin 1568, piktori Kristofor dell’Altissimo, bëri një kopje të portretit të Mikel Marullo sipas atij të Ghiraldino, që ndodhej në muzeun e Paolo Xhiovio.

Botimi i parë i Epigramata është pa datën e shtypjes, por mendohet se është realizuar pikërisht në periudhën kur ndodhej në Firencë (1489 – 1490), çka konfirmohet dhe me faktin se ia dedikon Lorencos.

Gjatë kohës që jetonte në Firence u dashurua me vajzën e quajtur Kamila, të cilës i kushtoi poemën “Neaera – rinushja”, por mbeti vetëm një admirim dashuror.

Për karakterin e tij të zjarrtë dhe frymën kritike ndaj veprës Misce-llanea të Policiano, botuar në vitin 1489, Mikeli i prishi raportet me Policiano, por shumë biografë thonë se baza e konfliktit ishte e bukura Aleksandra Skala, nxënësia e preferuar e Policiano.

Në vitin 1493 ushtria e Karlit VIII të Francës marshoi drejt Napolit dhe premtimet e Karlit për organizimin e kryqezatës kundër Perandorisë Osmane, e nxiti Mikelin të bashkohet me francezët, si e informonte mbretin Ferdninad I ambasadori napolitan në Firence. Në këtë periudhë kompozoi poemën Institutiones principales në katër libra, dedikuar edukimit të djalit të mbretit Karlo. Kur pa se nuk u realizuan premtimet për kryqëzatën kundër Perandorisë Osmane, në vitin 1496 Mikeli u rikthye në Firence. Shpesh frekuentonte Rafaelo Maffein,

fisnikun e Volterra, miku i Bartolomeo, ku njohu të bukurën dhe të mençurën Aleksandra Skala.

Në vitin 1497 u martua më të bukurën Aleksandra Skala, e bija e sekretarit të Sinjoris Fiorentine, humanistit

dhe poetit Bartolomeo Skala. Aleksandrën e njohu Volterra, i lidhur me miqësi me familjen Skala. Dashuria e zjarrtë për të bukurën dhe poeten Aleksandra Skala e frymëzuan të shkruaj epigramat III e IV dhe në një nga strofat shprehet:

(përkthyer nga latinishtja Lucia Gualdo Rosa )

Bella e graziosa come sei, mia Scala,

sei veramente rara, ma non unica.

ma, poiché tu congiungi alla bellezza 

la castità e alla leggiadria il pudore,

ch’io muoia se non sei, mia Scala, unica.

Essendo infine amica delle Muse, non unica

mia Scala: sei una dea

E bukur dhe hiroshe je Skala ime,

je më të vërtetë e rrallë, por jo e vetmja,

por pasi ti i bashkon bukurisë

dlirësinë dhe hijeshinë e ndrojtjes,

Se une vdes në se nuk behesh e imja o Skala e pashoqe,

Ti që je mikja e muzave, jo e vetmia,

o Skala ime, ti je një hyjneshë.

 

 

 

Portreti i Mikele Marullo Tarkaniota

e Cristofano dell’Altissimo: 1568

(Galleria degli Uffizi. Firenze)

 

 

 

 

 

 

Ne 1497, Mikele botoi të gjitha poemat në katër libra në Epigramata, ndërkohë që ishte botuar në dy libra në vitin 1489. Botimin e Epigramata ia dedikoi Lorenco Mediçi, me nga një poezi në hyrjen e çdo vëllimi. Po në vitin 1497 botoi ne kater libra Hymni naturales, të cilat i kishte shkruar në Firence në vitet 1489 dhe 1497.

Në vitin 1498 vdiq Giovanni Pierfrançesko Mediçi, të cilit i dedikon një elegji në Nenie (botuar postume në 1515). Atë vit Mikeli shkoi në shërbim të Katerina Sforca – zonja e Imola dhe kontesha e Forlì, në cilesine e “trimit të armatosur” (si cilësohet në një dokument të botuar nga Pasolini).

Në tetor të vitit 1499, Katerina Sforca e dërgoi në Milano ambasador pranë Luigjit XII. Shiprti i tij rrebel, më 14 janar 1500 e nxiti të marri pjesë në rezistencën e Forli ndaj Cezare Borxhia dhe Farnezëve, por në këtë betejë u kap rob nga forcat papale. Me insistimin e Katerina Sforca, e liruan dhe shkoi në Volterra në shtëpinë e mikut Rafaello Maffei. Pas nje pushimi të gjatë në shoqëri me mikun e tij, vendosi të vizitoi atdheun e tij. Maffei iu lut të mos ikte, jo vetëm se ishte mot i keq e një ditë me shira të rrëmbyeshëm, por sepse ishte e djela e Palmave. Mikeli ishte i vendosur të udhëtonte dhe me mot të keq. Nga Volterra ndoqi rrugën Maremmana, që të çonte në Piombino, ku e priste anija me të cilën do të lundronte për në atdheun e tij.

Ishte 12 prilli i vitit 1500, e djela e Palmave, ditë me shi. Shkrirja e borës në male atë pranverë i kishte fryrë lumenjtë. Kur arrijti në Kastilionçelo në Provincën e Livornos, duhej të kalonte lumin Çeçina, që atë ditë vërshonte i dallgëzuar dhe i turbullt nga prurjet masive pas shirave të rrëmbyshëm. Mikele Marullo Tarkaniota, vendosi te kaloj lumin e rrembyer, por kur arrijti në mesin e lumit, kali rrëshqiti në baltën e fundit të lumit dhe se bashku me Mikelen e mbuluan nga tallazet e ujit të turbullt. Pas disaa minutash, kali doli mbi ujë dhe arrijti në bregun tjetër, ndërsa poeti – luftetar u përfshi nga valët e vrullëshme dhe të turbullta të lumit. Keshtu vdiq Mikele Marullo Tarkaniota, duke lënë në dëshprim vejushën e bukur, të mençurën, poeten Aleksandra Skala. Miqtë e tij arbëror, stratiotët që e shoqëronin në këte rrugëtim dhe që asistuan këtë tragjedi, njoftuan menjëherë Rafaello Maffein, i cili u kujdes për varrimin e Mikelit në kryefamullinë e Shen Giovanni Battista në Pomerance në Provincën e Pizes. Ne varrin e Mikele Marullo Tarkaniota, miku i tij Refaello Maffei vendosi një lapide me një epitaf, që kujton dhe nderon veprën e tij si poeti më i shquar i rilindjes italiane.

 

DY TORBAT – Fabul nga EZOPI – Përktheu Skënder Buçpapaj

Kur krijuesi e bëri njeriun, ia vendosi dy torba mbi shpatullat e tij,
njëra plot me metat e të tjerëve dhe tjetra plot me të metat e veta;
torba me të metat e tij varej prapa shpine, torba me të metat e të tjerëve i varej përpara.
Ja pse njeriu menjëherë i sheh të metat e të tjerëve dhe vetes nuk ia sheh kurrë të metat.

Nga kjo fabul ne nxjerrim një mësim me shumë rëndësi:
i verbër ndaj vetes, njeriu merret me punë që nuk i përkasin atij.

Pajtimtari – Poezi nga Neki Lulaj

 

 

Hej, ta lumsha fjalën sa shkëmbi 

Bash si stërralli që me xixa zjarri ndizet 

Me ty e di fort mirë ku e ka gurrën urtia 

Me ty ia njoh regëtimat e zemrës te oxhaku. 

 

Në gjunjë ulem në shtatoren ku marr hijen e bajrakut 

Me ty i djeg gjerdhet që më jep lashtësia. 

Oo,  ç’ma spërkate vargun me pajtimet e gjakut 

Kur dëgjoj piskamën “O, po vjen Antoni -rinia!” 

 

Para teje e gjej saktësisht Kodin e Pajtimit 

Me ty e sfidoj urtinë që më jepka oda. 

Kur ia prek Dardanisë gurët dhe barin e gjelbër

E ndiej  rremb më rremb se ku të buron dashuuria- forca. 

 

E prapë na  presin udhë të largëta urtije 

Me mallin e krenarinë që më japin këto male. 

Hej, Anton Çetta, koha kujtimin s’ta treti 

Qofsh krushku i nesërm i  çdo darsme kah ardhëria. 

 

Po vetë verrat e Llukës të ulen në gjunjë paksa të heshtur 

Duart e forta të pajtimit  në kuvende i shtrinë baca. 

Me lirinë e trollit mbetëm në mote supmbështetur 

Fjalët për borxhin ndaj Dardanisë marrim të tjera flatra.

GJETHE T’HARRUEME VJESHTE – Poezi nga Enver Sulaj

N’ma t’mirën faqe të letrës
gërrithat e fjalës notojne mbi kujtime vjeshtake
E sa herë shkeli mbi gjethe t’harrume
Më vjen zani yt si za fyelli,
si erë e thirrje e frikshme
netve të lidhuna me litarë.
Nuk e di pse marrzinat më bajnë me qajtë
Tue kërkue si dikur me ngrehë zhag biçikletën e prishun
E hundëve pluhni s’mlen me shijue aromën e luleve
të këputuna tinëz ballkoneve të zonjave të randa.
Sa e bukur ashtë jeta kur e do marrëzisht
Tue shpue gishtat me therrat e ngjituna kambëve
Për me pa nga vrimat e gardhit fijet e dritës
Që vijnë nga lugina e lumit të egërsuem.
Në ato brigje flenë kandshëm zajet
Dhe psherëtimat e peshkatarëve
tue mbajtun me zor në dorë ngjalën
që butësisht rrëshqet në botën e ujit pafund.
Janar 2021

Rrëfim për ditëlindjen – Poezi nga Neki Lulaj

Lundrova me vitet si në ca dallgë të thinjura

Nëse nuk u bëra kapiten, nuk iu tremba së përpjetës.

Kisha në vite urimin e bacës e lokeve fjalëflorinjta

Kisha krenarinë që ma jepte plisi i bjeshkës.

.

Dikur lozja me kapuca e me thyerjen e krahut

Mes Broliqit jetova kujtimet e ëmbla rinore

Më tej preka Evropën pa harruar ngjyrën e bajrakut

Gdhiva netët në një libër në një varg e fletore.

.

Neë ditën e lindjes i përulem brazdës, shkronjës, pragut

I përulem kroit që më dha currilin e parë

Kudo ku shkoj më vjen ngrohtësia e oxhakut

Një besë të re ia jap ditës që në agim.

.

Në ditën e nesërme jetoj lumturinë e ëndrrës

Ashtu duarzgjatur eci drejt mirësisë së munguar.

Dhe vëmë në buzë  aromën  erëmirë të këngës

Drejt një jete me shresën e trëndafiliar

Gomari dhe gjinkallat – Fabul nga EZOPI – Përktheu Skënder Buçpapaj

Duke dëgjuar gjinkallat që këndonin, një ditë,
gomari për atë zë melodioz e zuri zilia,
i pyeti çfarë hanin që të lëshonin tinguj të tillë.
“Vesë,” iu përgjigjën ato,
dhe gomari, duke pritur të binte vesa, vdiq nga uria.

Kështu, kushdo që ka frymëzime të papajtueshme me natyrën e tij,
jo vetëm që nuk arrin t’i përmbushë, por edhe i shkakton vetes shumë batërdi.

Gjithnjë të kujtojmë kryetrimin HEROIN KOMBETAR GJERGJ KASTRIOTI! – Nga Eduard M. Dilo

 

TE RROJE DHE MBRETEROJE EMRI I MADH I GJERGJI  KASTRIOTIT SKENDERBEUT 

 

Nje vjershe e mrekullueshme e Asdrenit, shkruar per trimin legjendar, Heroin tone te madh Kombetar Gjergj Kastriot Skenderbeu. Eshte Gjergj Kastrioti dhe Nena Tereze, qe na bejne ne kudo, ne c’do vend dhe kurdohere te ndihemi krenare te origjines sone, jane keta qe kane pushtuar me statujat e tyre sheshe ne vendet me te qyteteruara te botes.

Eshte GJERGJ KASTRIOTI, ky mbrojtes i Krishterimit dhe krejt Evropes, qe per te jane shkruar afro njemije vepra e po vazhdojne e do te vazhdojne te shkruhen akoma. Sa krenare duhet te ndihemi ne qe jemi pasardhes te ketyre kolozeve!

O pall’ e burrit edhe, yllit te pa shuar

Te trimit shok qe s’pati -nje per jete;

Qe dergjesh sot pa shpirt; palle e degjuar

O shenj’ e kombit mbetur si kujtim!

Ti na perment luftarin , burrin vete

Qe per atdhene ra theror si trimi

Me tyn’ i solli mundje pershkelqimi;

Dhe sot rrivendit n’heshtje edhe harrim;

De tin’o helme e tija q’e patundur

Sot dukesh-ngrehur briret gjith perpjete,

Ti qe i qendrove kryes e pa e-mundur

Me madheshti , luftarit qe me s’rron!

Si nje dragua ay ish, – perpinte rete

Dhe syri i tij si zjar s’i trembej kurre,

Fuqi kish doren, krahun , ishte burre;

Dhe ti sot akull je , me vent qendron!

O arme plot shkelqim, o drit djelli

Ju qe i suallet fame e nder atdheut

Ne lufte qe tingellon gjer te qielli-

Shqiponja mali mveshur trimeri!

O palle edhe ti helme e Skenderbeut

Prej qindra vjetesh qe mban zi paprere

Ardh dita , Shqiperise edhe nje here

Me fame t’i shkelqeni perseri!

– Asdreni

Burrat trima si kryetrimi Skenderbe, edhe sot pas me shume se peseqind vjetesh, kur shkelim ne token e atdheut tone, na duket sikur i kemi gjalle . Gjaku i tij qe vlon ne dejet e shqipetareve te vertete na ben krenare dhe ta duam akoma me me shpirt memedhene.

Ne Lezhen, ku prehen eshtrat e kryetrimit, kushdo qe kalon, a nuk e ndjen se nuk ka vdekur Skenderbeu? “Shtini syte ne ate fytyre , qe nuk esht verdhur kurre! Shtini syte ne ate fytyre , qe qendron pa trembur! …. Shikoni gjurmet e tia ne fushat ku ka lene kaq nderime! Shikoni trandafilin , qjellor ne faqen e ti, edhe zjarrin e lirise , ne syt’ e ti!”

Gjergj Kastrioti i yne eshte i pa vdekshem, trima si ai nuk mund te vdesin kurre! “Ajo dore prej hekuri , qe tundi gjithe boten , nuk’ leviz me; ato buze qe kane folur gjith ato keshilla te bukura, po,ajo fryme e larte , qe urdheronte, punonte, vendoste, nderonte nuk mund te vdese kurre!” E kjo duhet te jete ajo fryma qe te na udheheqe ne shqipetareve .Ne kete fryme, e nen simbolet tona kombetare, qe gjithe na i kane zili, duhet te punojme e te veprojme ne sot per ta bere Shqiperine tone , tamam Zonje sic enderronin dhe Rilindasit tane te medhenj! Te rroje dhe te mbreteroje emri i madh i Gjergj Kastriot Skenderbeut  dhe gjithe simboleve tona kombetare , qe na bejne krenare si Shqipetare.

Bredhi dhe murrizi – Fabul nga EZOPI – Përktheu Skënder Buçpapaj

Bredhi iu mburr një murrizi:
“Unë jam i gjatë, i hollë, i hijshëm,
jam i fortë dhe shërbej për të ndërtuar
trarët e çative dhe anijet.
Si guxon të matesh me mua?”
Por murrizi iu përgjigj:
“Nëse të vjen në mend sëpata dhe sharra
që të bëjnë copë e grimë,
ndoshta të pëlqen të jesh murriz.”

Nuk është e mençur ta mbash veten shumë lart në këtë jetë, lum miku,
sepse sa më ulët të jesh, aq më pak do të jesh i ekspozuar ndaj rrezikut.

17 JANAR 1468… – Përgatiti Fritz RADOVANI

GJERGJ  KASTRIOTI – SKENDERBEU

 

(Skuptori: ODHISE PASKALI)

 

At GJERGJ FISHTA:

 

NJI GJAMË  DESPRIMIT.

                       

Me 16 Prill 1914, natën pa hanë, Mali i Zi sulmon Hotin e Grudën, tue djegë, plaçkitë e tue krye gjithfarë përdhunimesh. Zana e idhtë e Poetit shpërthen atëherë furishëm kundër anmikut jetik dhe kundër Evropës së padrejtë. Asht nji ndër ma të fuqishmet lirika të Fishtës.   

 U botue herën e parë në “Hylli i Dritës”, Maji 1914.

                                                                            Nga At Viktor VOLAJ OFM (1941)

 

 

  1. Mbaroi Malcija! Lekë ma sot nuk nuk ka;

            Nuk ka ma burra, qi, me drrasë t’ krahnorit

            Mburojë me i ndêjë Shqypnis. Anmiku shkjá

            Mbas sodit s’ ka pse dron mâ prej Malcorit:

            Malcori asht thye; e, i dbuem ai me trathti,

            Pa Atme sod ka mbetë, pa plang, pa shpi!

  1. N’ shpi t’ tij, po, djepat asht tu’ i lkundun shkina;

            Arën e tij asht shkjau tu’ e lavrue,

            E ushtari i Malit t’ Zi ‘dhè, kualt stervina

            Per ata Kryqa t’ bekuem i ka pengue,

            Nen t’ cillët pushojn, heu! Njata trima – rrfé

            Qi bindën shekllin tue luftue p’r Atdhé.

  1. O natë e kobshme! Natë tri herë mizore,

Natë e mnershme, si nata e fundit t’ ferrit,

Pse ti shtekun ia çile ushtris gjaksore,

Qi, strukë nen t’ zezen mblojë trathtare t’ territ,

Burrat e dheut do t’  xêtê n’ gjumë pështetun,

Porsi n’ strofull ulani xêhêt fjetun?!…

  1. E ju, ‘dhè hyj t’ shkelzyeshem, qi pre’ Empirit 

Përmallshem tue fërfllue me dritë t’ kullueme,

            Porsi sy Zotit, vreni m’ sharte t’ nirit,

            Ju, edhe ketë kob e ketë dhuni t’ shemtueme

            E kini pa tu’ ndodhë n’ mjedis t’ njerzimit,

            E me gjith kta nuk jeni shkimë mjerimit?…

  1. Po a kjo asht e Drejta, qi n’ ketë shekull fiset

            E popujt rregullon e i mban ndër caqe?

Anmikut t’ njimijë vjetve me i lshue viset

Sa herë t’ perligjuna me luftë e gjaqe….

Mallkue kjoftë hera, n’ t’ cillen shkjau pik’ s’ parit

Vuni kambën dhunuese m’ tokë t’ Shqyptarit,

  1. E mallkue kjoftë Evropa! Até e vraftë Zoti,

            E e shoftë me fise, popuj e qytete;

            Edhè premtoftë qi, dersa t’ endet moti,

            Kurr lufta mos iu daftë per tokë e dete;

            Selit e saja grimë me grimë u theshin;

            Me gjak t’ popujvet t’ vet sunduest iu ushqeshin.

  1. Pse krahët pa dhimbë Shqypnis kshtu me ia thye

E prej Lirijet me ia ndalun hovin?

Gopsija e kùj n’ Malci ka mujtë m’ u ushqye?

Po a Hoti e Gruda mund t’ a mbajn Moskovin?

Nuk duhet, jo, qi t’ mkambet Shqyptarija:

Qé pse po i lshohet Malit t’ Zi Malcija.

  1.          O gjak i atyne burrave fatosa,

Qi per Liri t’ Malcis kullove rrkajë,

Vlo, vlo, ti sod qi maleve u erdh sosa,

E para fronit t’ Perendis me vajë

Lyp gjyq mbi do Kaina t’ kunoruem,

T’ cillët kombin t’ onë po duen me e pa t’ sharruem!

                       

  1. Me parsme t’ona n’ ata t’ hershmet mota

            Mburojë iu bam Evropës, pa dijtë shk’ asht tuta,

            Atëbotë, kur pallen Skanderbeg Kastriota

            Siellte si rrfeja, e permbi shtroje t’ buta

            U dridhte nji Sulltan, qi njaso here

            Bante m’u dridhë boten mbarë prej mnere.

  1. Po, na tue dredhun si dragoj çelikun,

            Shtekun me kurma Shqyptarësh ia xume

            Tartarit, e pre’ Evropet larg rrezikun

            Per disa kohë e mbajtëm: e poshtnume

            Por kurr Evropa n’ ndihmë nji ushtar s’ na nisi;

            Kurr punët mbas fjalvet, qi na dha, s’ ujdisi.

  1. E kur per pesqind vjet na nder veriga

            Ngelem t’ robnis, nen themer t’ huej tue kja,

            E ‘i mijë dhuni mbi né e ‘i mijë punë t’ liga

            Na reshte anmiku, tue na nzitë pa da,

            N’ harresë Evropa edhe m’ atëherë na qiti

            E doren kurr ajo n’ kob t’onë s’ na njiti.

  1. Por, ani, jeta pse sa u nis me u endun,

                        Ndera mbi shekull dhunë gjithmonë asht kthye,

                        E t’ miren nieri kurr s’ t’ a ka permendun,

                        Sa t’ keqen punë me t’ cillen t’a keshë fye;

                        Si edhè ma t ’shumen, miq s’ gjen nieri i shkretë,

                        Kur skami e kobi t’a ket mblue n’ ketë jetë.

  1. Veç sod pse Evropa, sod qi asht t’ gjith uzdaja

            Se Shqyptarija e Lirë del zojë n’ vetveti,

            Pse sod Evropa, – do Mbretni të Mdhaja –

            Duen me e ngushtue kah toka edhe kah deti,

            E m’ vende t’ ona duen qi shkjau të shklasë

            E fisi i Shqypëtarit n’ dhé t’ humbasë?

  1. O Zot i lum, qi vetem n’ dorë Ti i kè

            Shartet e popujve e mbretnive t’ tana,

            E gja pa hiri kurr Ty s’ t’ ndodhë mbi dhé,

            As nalt mbi qiellë, ku shndrisin dielli e hana,

            Deh! Ti, i Pushtetshëm heret si né e vona,

            Shih e gjyko mbi gjith kto kobet t’ona.

 

Shenim nga F.Radovani: Poezia e At Gjergj Fishtës asht marrë nga libri “Lirika”, me komente nga At Viktor Volaj, botue në vitin 1941.

Melbourne, 17 Janar 2021.

JUSUF GËRVALLES Poezi nga Rita Saliu

Edhe te rreshtuar
Ndjehemi njejte mike
Zbresim me te njejtat hije
Ku nuk ka yje as bukuri

Ende na dalin perpara
Hijenat trishtuese
Me trup kuçedre
Me sy njeriu

Nenat nuk i lene te qeta
S’ u lene shami te bardha ne koke
As lotin e dhimbjes
Ta kthejne ne lule
Ne drite horizonteve qe i presim

Edhe une edhe ti
Ne kryqezime jete
Sfidojme lodhje,clodhje
Qe te mos harrohemi
Duke kujtuar ngjarje kohe

Presim lulezimin
Sprektin e ngjyrave

Flamujt e fitoreve
Te na nxerin nga mashtrimi
Kaq vite humbem
Duke pritur njeri – tjetrin
Pranveren te na perterinje
Bukurine me lule janari
Gjerdanin e ngrire rreth qafe
Per te na e zgjidhur

Njerk te vetvetes
Kemi mbetur
Larg kulles larg vatres
Qe na pret brigjeve te dhembjes
Per t’u bere shpirt e gjalleri

Si ta jap fjalen
As gjalle as vdekur
Ende bene stine e ftohte
As dashuria as kujtimi qe ruan dhembjen
S’ ben te celin trandafilet e kuq.

Një burrë i kafshuar nga një qen – Fabul nga EZOPI – Përktheu Skënder Buçpapaj

Një burrë i kafshuar nga një qen vraponte posht e lart ,
duke kërkuar dikë që mund t’ia shërojë plagët.
Ishte njëri që i tha se duhej të zhyste
një copë bukë në gjakun që nga plagët i dilte,
dhe pastaj ta ushqente me të qenin që e kafshoi.
“Por, – u përgjigj ai, nëse unë kështu do të veproj
të gjithë qentë në qytet do të përpiqen të më kafshojnë!”

Pra, nëse ligësia e njerëzve shpërblehet
ata janë të ftuar të bëjnë më të keqen.


Send this to a friend