VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Kroacia në dritën e 26 vjetorit të pavarësisë së saj shtetrore, nacionale dhe politike – Nga Agron Shabani

By | January 18, 2018

Komentet

Duke gjurmuar e reflektuar në analet dhe kronikat e njohura të kulturës e historisë botërore: Kush ishin e kush janë kultura dhe historia e njohur arabe e myslimane? – Nga AGRON SHABANI

Duke parë, lexuar, interferuar dhe reflektuar nëqëndrimet, mendimet, pikëpamjet, konceptët, definicionet dhe përceptimet e shumëta shkencore, integrale, humaniste dhe pozitiviste të mendjeve të ndritura të botës së njohur shkencore, intelektuale ose filozofike të Perëndimit lidhur me botën dhe kulturën e njohur myslimane ose islamike të Lindjes, respektivisht, në ‘substancialitetin antik’ dhe ‘subjektivitetin modern’ ose bashkohorë të të gjitha feve ose religjionëve të mundshme integrale dhe pozitiviste gjithandej globit, të zgjedhura, eksploruara dhe citura nga analet dhe kronikat e ndryshme të kulturës, historisë, filozofisë ose enciklopedisë botërore: Patjetër sikur të rishfaqen ose rikujtohen nësfond fjalët e njohura të filozofit ose mendimtarit të shquar italian, Antonio Gramshit kur thotë: ” Jam i matur dhe pesimist për shkak të edukatës, kulturës, intelektit dhe emancipimit tim, ndërkaq, jam optimist për shkak të dëshirës, vullnetit, disiplinës, besimit, moralit dhe karakterit tim. ”

Se këndejmi, le të me lejohet të thëm në vazhdim se përceptimi, anticipimi, deshifrimi (dekodimi), anamneza, ekzaminimi dhe interpretimi i kulturës dhe filozofisë islame ose muslimane nga ana shumica e mendjeve të ndritura të botës së njohur fetare, kulturore, shkencore, intelektuale ose akademike të Perëndimit, është i shkëlqyer, linearë, impresional, sensual, alegorik, miqësor, shoqëror, konvencional, botëror ose planetar. Me vlera të njohura globale ose universale. Duke i përfshirë ose nënkuptuar këtu edhe metafizikën e moralit dhe fenomenologjinë e njohur të shpirtit, natyrës dhe botës sonë së bashku me bazamentët (fundamentët) e njohura hyjnore ose profetike në themel tëçdo feje ose religjioni të njohur botëror ose ndërkombtar.

Yjet dhe Zoti (Hyji) ynë i përbashkët në qiell, vlerat e njohura hyjnore, globale ose universale të jetës sënjeriut në tokë së bashku me qenien, materien, krijesën dhe ekzistencën tonë, paraqesin si të thuash “mbretërinë e posaçme” në kuader të syzimit, singularizmit, transcedendetimit, koperimit, dialogut, konsenzusit dhe kompromisit të njohur empirik, evolutivë, dialektik dhe pozitivistë në mes religjionit dhe shkencës ose filozofisë.

Ndonëse, shkenca (filozofia) dhe religjioni, kurrë ose asnjëherë nuk janë dhe nuk kanë qenë në luftëra, konflikte ose mosmarrëveshje të ndryshme mes veti. Por, vetëm grupet, personat ose individët e ndryshëm që i keqkuptojnë dhe keqinterpretojnë vazhdimisht edhe shkencën, edhe religjionin, edhe kulturën etj. Në instancë të fundit, disiplinat e njohura shkencore dhe humaniste janë shumë të reja për t´i njohur dhe kuptuar të të gjitha sekretët ose misterët e mundshme të besimit ose religjionit.

Intelektual i madh francez, R. Garod, pasi që pranon fenë dhe kulturën muslimane ose islame thotë: “Islami ka nxitur frymën shkencore dhe humaniste nga më të mrekulluesh­met, çfarë s’ka parë ndonjëherë bota ose civilizimi ynë , që nga matematika e deri te mjekësia, nga astronomia e deri te fizika etj…. Kultura islame, ka shëndritur ose shkëlqyer për disa shekuj me radhë. Universiteti islam, në Kordobë (Spanjë), në shekullin X-të, ishte shëmbëlltyrë, instancë morale dhe institucion i fuqishëm mendor, shpirtëror dhe kulturor, shpirti i të cilit duhet rigjallëruar përseri në atë menyrë që sërish të zhvillohen dhe përparojnë arti, kultura, letërsia dhe shkencat e njohura shoqërore dhe natyrore. Por kjo, të bëhet jo me qëllim të shkatërrimit të njerëzimit, por që t’i shërbejë njeriut në rinjohjen ose rilindjen e tij shpirtërore drejt Zotit. Mendon pos tjerash R. Garod.

“Nga Universiteti i Kordobës, nga shekulli X deri në sheku­llin XII, arti, kultura, letërsia, filozofia dhe shkencat tjera, kanë shkëlqyer dhe lulëzuar në të tre (3) kontinente të ndryshme në formën e vet me të plotë.” Do shkruante dikur John Davenport)

Ndërkaq, një dijetar tjetë i shquar, i cituar nga A. Karin në “Islam’s Contribu­tion to Science and Civilizacion”, thotë: “Duhet të pranojmë se e tërë dija në fushën e fizikës, astro­nomisë, filozofisë, matematikës etj., që u përhap në Evropë, duke filluar nga shekulli X-të, buron nga shkollat arabe ose muslimane. Madje, saracenët (muslimanët) e Spanjës, mund të konside­rohen si etër të filozofisë evropiane.”

Bertrand Rasel, filozof i famshëm anglez, në veprën “Historia e civilizimit evropian”, pëveç tjerash, thotë: “Fraza ‘shekujt e errët të mesjetës’ ndërmjet shekujve VII-X, ka të bëjë eksluzivisht vetëm me Evropën dhe jo me kulturën islame ose muslimane. Në atë kohë, prej Indisë deri në Spanjë, shkëlqenin dhe lulëzonin arti, kultura qytetërimi islam ose musliman. Prandaj, është pasaktësi të flitet vetëm mbi qytetërimin e Evropës. Superioriteti i Orientit nuk ishte vetëm në fushën luftarake. Shkenca, filozofia, poezia dhe arti, atëbotë lulëzonin dhe shkëlqenin në botën musli­mane, në kohën kur Evropa vuante nga inkuzicioni, shizma dhe barbarizmi. Evropianët, me zemërngushtësi të pafalur, këtë epokë e quajnë ‘epoka e errësirës’! Ndonëse, asokohe vetëm Evropa ishte në errësi­rë. Vetëm Evropa e krishterë, sepse Spanja, e cila ishte muslimane, kishte kulturë brilante”, thekson në vazhdim Profesor Rasel.

John Wiliam Draper, dijetari i madh anglez, në veprën, “Historia e zhvillimit intelektual të Evropës”, pyet: “Si është e mundshme që, një astronom ose astrofizicient i ndërgjegjshëm dhe racional , të mos ndiejë respekt të thellë dhe të mos mendojë ose reflektojë asnjëherë në shifrat dhe tablotë ose ‘shablonet’ astronomike ose astrofizike të Tusit, të cilat i hartoi dhe eksploroi pas studimeve shumë­vje­çare të sistemit qiellor ose galaktik, nëpërmjet observatorit astronomik në Meragi, në Persi. Arabët ose muslimanët, kanë lënë ndikim të thellë e të pashlyeshëm në intelektin evro­pian dhe krishterizmi, së shpejti, do të jetë i detyruar që të pranojë këtë fakt.

Se këndejmi, ky ndikim i fuqishëm dhe multidimenzional është i skalitur edhe në gjithësi ose në kupën e qiellit, gjë të cilin mund ta provojë çdonjëri që dëshiron të njihet, qoftë edhe sipërfaqësisht, me termat dhe emërimet e trupave qiellorë. Në astronomi, ishin arabët ose muslimanët ata që të parët e ndanë globin tonë tokësor në pole dhe meri­dia­në të ndryshme. Ata përcaktuan gjatësinë e një grade ose shkalle, llogaritën sipërfa­qen e Tokës dhe zbuluan se sa kilometra kubik ka globi ynë tokësor. Duke vëzhguar lëvizjet e yjeve, llogaritën të parët se kur do të ndodhnin eklipsi i Diellit dhe Hënës. Duke studiuar atmosferën, e cila mbështjell globin tokësor, e matën dhe zbuluan se lartësia e dritës është 100 kilometra, kurse jashtë kësaj lartësie, hapësira është e zbrazët, me çka pajtohen, me pak përjashtime të vogla edhe fizikanët ose astrofizicinetët e sotëm. Arabët ose muslimanët ishin të parët që i ndanë ditën dhe natën në 24 orë dhe e zbuluan orën, si njësi matëse për kohën. Gjithashtu, ata ishin të parët që i studiuan trupat qiello­rë… dhe u dhanë emra të veçantë, të cilët përdorën edhe sot e kësaj dite në gjuhët evropiane ose gjithëbotërore dhe shërbejnë si gjurmë të pashlyeshme të civilizimit dhe kulturës së shquar arabe ose muslimane. Ibn Ruzhdi, i njohur në Perëndim me emrin Averros, nga Kordoba, është i pari që ka zbuluar njollat e diellit. Arabët në Spanjë kishin globin tokësor, në kohën kur në Kostandinopojë dhe Romë, mëso­hej se Toka është e rrafshët. Një prift katolik, pas mbarimit të studimeve në universitetin islam, tek arabët në Spanjë, atëboë solli një glob tokësor në shkollën e tij në Romë, ku dikur më vonë i ligjë­ron gjeografinë dhe astronominë. Ndërkaq, mëpastaj,bëhet edhe Papë, i njohur si Papa Silvester II”
Në të njëjtën vepër, me titull “History of the Intelectual Develop­ment of Europe”, f. 386, Profesor John William Draper, gjithashtu, thotë: “Islami, gjatë gjithë kohës, pasoi shkencën fizike. Ndërkaq, krishterizmi pagan, jo vetëm që e hodhi poshtë këtë shken­cë, por shprehu përbuzje të thellë, urrejtje dhe injorancë ndaj saj. Mjekët shiheshin nga Kisha, me sy jo të mirë dhe njerëzit i konsideronin të pafe. Besonin me ngulm dhe fanatizëm të vërbër në mësimet e dhëna, të cilat i mësonin ata se mund të shëroheshin vetëm përmes ” gjërave të shenjta të marti­rë­ve ose kockave të shenjtorëve, përmes lutjeve dhe ndër­mje­tësimit, ku besohej se çdo pjesë e trupit është nën ndikimin shpirtëror. Si për shëmbull kur thuhej se pjesa e parë e gishtit të madh të dorës së djathtë, ishte nën kujdesin e Zotit At, e dyta nën kujdesin e Virgjëreshës së Bekuar Mari, e kështu me radhë. Besonin se për çdo sëmundje është një shenjtor. Ka shumë prej tyre që besojnë edhe sot.”

Ndryshe nga kjo, apotekistët ose farmaceutikët bashkëkohorë evropianë, që kanë studiuar historinë e profesionit të tyre, kanë zbuluar se ekspertët muslimanë e kanë ngritur dhe themeluar, në principe shkencore ose farmaceutike, farma­kologjinë si shkencë. Ata kanë shpikur metodën e sajimit të ilaçeve dhe kanë sajuar ilaçe krejtësisht të reja. Ata, për herë të parë, kanë hapur dyqane të specializuara për përpunimin dhe shitjen e ilaçeve, siç janë sot barnatoret. Për me tepër ndërkaq, analet dhe kronikat e shumëta kanë shënuar ose bërë të ditur se, vetëm në Bagdad, asokohe ishin rreth 60 barnatore të cilat kanë dhënë rregullisht recetat që janë paguar nga arka e shtetit (bejtul-mal), sipas urdhrit të kalifit. Ndërkohë që në fund të shekullit të dytë, Hixhret Mekka dhe Medina si dhe qytete të tjera të mëdha arabe ose muslimane, kanë pasur spitale, ndërsa guvernatorët dhe ministrat e tyre garonin mes veti, që të kishin spitale ose institucionin më të mira për shërimin e të sëmurëve. Vetëm Bagdadi asokohe i kishte katër spitale të mëdha.
Në vitinn treqindegjashtëdhjetë e tetë (368)- guvernatori Dejlemi Izadu-devlet, kishte themeluar spitalin Abdudi, me 24 specialistë, secili ekspert për lëmin e tij. Ky spital, shumë shpejt, arriti një reputacion tëmadh që i tejkaloi të gjitha spitalet e atëhershme në botën arabe ose muslimane.
Rendi dhe rregullimi i spitaleve islame ishte i tillë, që mun­dësonte trajtim të drejtë dhe të barabartë për të gjithë pacientët, pa marrë parasysh përkatësinë e “medh’hebit” ose profesionit, ndërsa shërimi ofrohej me respekt të duhur ndaj secilit pacient. Ek­zis­tonin sektorë të posaçëm për pacientë me sëmundje spe­cifike. Në afërsi të spitaleve studiohej mjekësia dhe hulum­toheshin ilaçet. Këto ishin vende ku studentët mëso­nin teorinë, ndërsa në spitale e kryenin praktikën. Më tej, ekzis­tonin spitale lëvizëse (siç ekzistojnë edhe sot) me mjekë dhe pajisje të bartura me deve ose mushka në çdo trevë ose vis. ( Shënimi im, A.Sh<http://A.Sh/>, i nxjerrur, studiuar dhe përpunuar nga Analet dhe Kronikat e ndryshme shkencore ose metodologjike nga historiografia botërore.)

Në vazhdim:
Ekspert dhe orientalist të njohur në kuader të librave të ndryshëm si “Historia e muslimanëve të Spanjës”, “Historia e Medicinës” etj., thonë: “Pushtimi arab ishte i mirëseardhur për Spanjën, ai nxiti revolucionin e gjithmbarshëm social, flaku tutje pjesën më të madhe të së keqes, nën të cilën Spanja lëngonte nepër shekuj. Taksat, që vendosën arabët (ndaj popullsisë vendase) ishin thuajse krejtësisht të papërfillshme, në krahasim me taksat që u imponoheshin nga sunduesit e mëparshëm. Arabët, tokat e shumta që kishin feudalët, ua shpërndanin në mënyrë të barabartë atyre që i punonin: fshatarëve, çifçive, skllevërve, etj. Pronarëve të rinj, u interesonte t’i punonin ato sa më mirë që ishte e mundur. Të korrat ishin të jashtë­za­konshme. Tregtia u lirua prej kufizimeve dhe taksave të rënda, që më parë u shtrëngonin fytin… Kur’ani u mundë­soi skllevërve çlirimin e tyre kundrejt një pagese ose obligimi të rëndë ndaj pushtetit. Kjo, bëri që të vihet në lëvizje një energji e re. Të gjitha këto masa, sollën një mirëqenie të përgjithshme, e cila bëri që domini arab, të jetë i dëshiruar dhe i mirëpritur. Evropa ishte në errësirë, në kohën kur Kordoba kishte bërë ndriçimin publik. Në Evropë, mungonin banjot, ndërkaq, Kordoba kishte me mijëra. Rrugët e qyteteve evropiane, ishin zhytur në baltë, ndërkohë, që rrugët e Kordobës ishin të shtruara me pllaka betoni ose mermeri. Fëmijët e Kordobës studionin në shkollë, dhe mësuesit e tyre kishin formuar një bibliotekë të krahasueshme me dimen­sionet e bibliotekës së famshme të Aleksandrisë. Edhe pse s’ka asnjë aspekt të zhvillimit njerëzor, në të cilin të mos jetë i dukshëm ndikimi i kulturës islame ose muslimane, ajo askund s’është më e qartë se sa në fuqinë nxitëse, ndikimin në kërki­min shkencor dhe kontributin në shkencat shoqërore dhe natyrore. Ajo që konsiderohej shkencë, në Evropë do të karakterizohet me një shpirt të ri hulumtimi, metodë të re shqyrtimi, eks­perimentim dhe vëzhgim. Matematika u zhvillua në një formë të re, e cila ishte thuajse e panjohur për grekët. Kjo frymë dhe kjo metodë, u soll në Evropë nëpërmjet arabëve”, tuhet pos tjerash nga ekspert dhe orientalist të njohur botërorë.

Profesorit të shquar anglez ose britanik, Roxher Bekon i cili ka studiuar gjuhën arabe (arabistikën) dhe shkencat arabe ose muslimane në Universitetin e Oksfordit, nga trashëgim­ta­rët e profesorëve arabë, nga Andaluzia (Spanja) së bashku me emnakun ose adashin e tij,Frensis Bekon , i cili do të paraqitet dikur më vonë, me të drejtë, nuk duhet t’u ipet ( jepet) merita për shpikjen e metodës eksperimentale ose induktive, për arsye se Roxher Bekoni, është vetëm emisar i metodës dhe shkencës islame në Evropën e krishterë. Ai ka qenë ithtar ose luftëtar i zjarrtë për njohjen e gjuhës arabe dhe shkencave të saj, nga të gjithë bashkëkohësit e tij, duke e konsideruar atë rrugë për njohjen e vërtetë dhe të drejtë. Polemikat e zhvilluara, rreth asaj se kush është themelues dhe shpikës i metodës eksperimentale ose induktive, paraqesin rastin e një falsifikimi flagrant të origjinës së qytetërimit evropian. Meto­da eksperimentale e arabëve ka qenë e përhapur në kohën e Bekonit, kurse njerëzit e truallit të Evropës me pa­durim dhe me një entuziazëm të pashembullt, i janë rrekur studimit dhe përvetësimit të saj. ( Shënimi im, A.Sh. )

Dr. Julian Schneider-astronom i madh gjerman, në librin e tij “Rregullimi i Gjithë­sisë”, duke folur për kontributin e popujve të ndry­shëm në fushën e astronomisë, thotë :”Romakët nuk e zgjeruan shumë shkencën e astronomisë. Qindra vjet, kjo fushë mbeti e paeksploruar, derisa në fund, këta përhapës të Islamit, i pushtuan qendrat kulturore pe­rën­dimore. Ata u treguan punëtorë të vyeshëm në të gjitha shkencat, e veçanërisht në astronomi. Që nga ajo periudhë, rrjedhën (rodhën) shumë terma arab të yjeve, sistemëve ose galaksive të ndryshme”.
Gjithashtu, kronistët ose epspertët e ndryshëm thonë se “Qytetarët ose banorët e Montpeljes, qytet në jug të Francës, kur vendosën të themelojnë universitetin e tyre, në fillim të shekullit XII-të, iu drejtuan për ndihmë universiteteve të tjera, sepse s’kishin profesorë dhe shkencëtarë me aftësi të duhura… Në fillim i drejtohen Parisit, por as Parisi nuk ishte në gjendje më të mirë se ata. Pastaj, iu drejtuan Romës, por panë se vetë as ata nuk ishin në gjendje më të mirë se Parisi etj… Përderisa, Anglia dhe Gjermania, në atë kohë, akoma nuk i kishin bërë hapat e parë në fushën e shkenës. Së fundi, vërejtën se i vetmi shtet, i cili mund t’iu ofronte ndihmën e duhur me profesorë dhe shkencëtarë, ishte shteti musliman arab, në Andaluzi (Spanjë). Ata kontaktuan dhe ia parashtruan të gjitha kërkesat, qeve­ri­së muslimane, e cila ua përmbushi të gjitha ato, duke dër­gu­ar në Montpolje tre prej profesorëve më të njohur në mjekë­si, në shkencat ekzakte dhe në filozofi. Ata iu përkush­tu­an me devotshmëri misionit të tyre, filluan me organizi­min e universitetit dhe, në veçanti, organizimin e fakultetit të mjekësisë. Ata mbajtën ligjërata shkencore, gjatë një periu­­dhe tre vjeçare. Pas kësaj periudhe, panë se profesorët francezë, ishin aftësuar në udhëheqjen dhe mbajtjen e ligjë­ra­tave, në mënyrë të pavarur, pa pasur nevojën e tyre. Prandaj, kërkuan leje nga organet franceze, që të kthehen në Spanjën arabe, në universitetet e tyre”.
Arthur Leonard thotë se “Islami, në realitet, plotësoi një detyrë të madhe. Ai la gjur­më të pashlyera, në analet e historisë njerëzore dhe ky kontribut mund të vlerësohet gradualisht, me zhvillimin e shoqërisë njerëzore”.
Guvernatori i Malagës në Spanjë, para simpoziumit të studimeve islame, në dhjetor të vitit 1966, në fjalën përshëndetëse, veç të tjerash atëbotë u shpreh me këto fjalë: “Përshëndes studiuesit dhe shkencëtarët, që marrin pjesë në ciklin e pestë të studimeve andaluziane-islame, të cilat, kësaj radhe, po mbahen në qytetin Malka (Malga). Përshëndes punën tuaj madhore për ndriçimin e vlerave të civilizimit të Andaluzi­së, thesarit të saj mendor dhe shpirtëror, jetës së saj, kulturës dhe zhvillimit tësaj, nën hijen e Islamit, për tetë shekuj me radhë, gjatë të cilave ajo ishte qendër drite dhe vend i shkencës, artit, kulturës dhe filozofisë prej nga ku shpërn­da­hej drita e njohur e shkencës dhe diturisënë tërë Evropën. Islami, i cili ishte feja e gjyshërve tanë, për një periudhë aq të gjatë kohe, ishte shkas i asaj renesanse dhe frymëzues i orvatjeve dhe i punës së tyre të palodhshme në vendin tonë, i cili, para ardhjes së muslimanëve, ishte në agoni ose një gjumë të thellë… Ndaj, unë, i nxitur nga dëshira ime për të zgjeruar horizontin e njohurive të mia, e studiova mirë Kur’anin, librin e shenjtë të muslimanëve. Po ashtu, kam lexuar për jetën dhe traditën e Pejgamberit (Profetit) Muhammed dhe pas gjithë kësaj mund të them: Islami, kjo fe madhështore, përmban në vete të gjitha elementet, pa të cilat, një fe nuk mund të jetë e përkryer. Ai përmban besimin e qartë dhe të kuptueshëm për All-llahun (Zotin) e Madhërishëm, të përmbledhur në maksimën e njohur: ‘Nuk ka Zot tjetër, përveç Zotit (All-llahut)dhe nuk ka ngadhë­njyes tjetër, përveç Atij- Zotit (Hyjit). Kjo është baza e besimit islam. Pas kësaj, vjen urdhri për faljen e namazit, i cili, sipas Islamit, është lidhje shpirtërore ndërmjet njeriut dhe Krijue­sit. Pas namazit, pason zekati, një pjesë e caktuar e pasurisë, që muslimani i pasur e ka për obligim t’ia japë vëllait të tij të varfër. Pas atyre të dyjave, vjen agjërimi, i cili ka për qëllim frenimin e epsheve dhe arritjen e dëlirësisë shpirtërore. Ndërsa, parimi i pestë i Islamit është haxhxhi. Të gjitha fetë kanë vendet e tyre të shenjta, drejt të cilave besimtarët ia mësyjnë për t’u pastruar nga veprat e këqija dhe mëkatet. Prandaj, së fundi mund të pyesim: A ka devocion më të lartë se ky, që bazohet në të gjitha këto parime?”.
Një profesor i njohur francez i doktoruar për filozofi dhe letërsi arabe thotë: “Filozofia e Ibn Ruzhdit (Averrosit) ushtroi një ndikim të madh, në gjithë Evropën dhe shënoi pikën kulmore të kulturës, në Mesjetë. Mendimi dhe vepra prej dijetari e Ibn Sinas (Avicenës), luaj­tën një rol të madh në mendimin perëndimor mesjetar”.

Një digresion:

Blasko Ibanez- shkrimtar i njohur francez, në veprën e tij “Në hije të katedrales”, kur flet për vendin e tij, thotë: “Në Spanjë, renesansa nuk erdhi nga Veriu, nga invadimet (dyndjet) evropiane, por nga Jugu, me pushtuesit arabë… Ekspansioni i tyre ishte më shumë kulturor, se sa i natyrës ushtarake… Prej andej, na ka ardhur kjo kulturë e re dhe e fuqi­shme, e cila pati zhvillim të shpejtë në mënyrë fenomenale, kulturë, e cila, sapo u shfaq, ia kaloi të gjitha kulturave të tjera, kulturë, e cila, u formua përmes entuziazmit fetar të të Dërguarit të Zotit dhe e cila, në vete përmbante atë që është më e mira në shkencën çifute, kristiane dhe bizantine. Jo vetëm kaq, por ajo në vete përmbante edhe elemente të traditës indiane dhe persiane, dhe shumë të tjerë të përvetësuar nga Kina. Lindja, ishte ajo e cila, përnjëmend depërtoi në Evropë. Kjo nuk ngjau gjatë sundimit të Dariut dhe perandorëve të tjerë, që Lindja të depërtonte përmes Greqisë. Jo, por kësaj radhe, çdo gjë ngjau nga ana tjetër, nga Spanja e civi­li­zuar, e cila, më parë, kishte qenë nën prangat e push­tues­ve kishtarë dhe klerit luftënxitës nga Spanja i cila push­tuesit e rinj (arabët) i priti me dy duar. Nuk kaluan as dy vjet dhe ata vendosën pushtetin e tyre, dhe vetëm pas shtatë shekujsh arrihet largimi i tyre. Ajo nuk ishte luftë e impo­nuar me forcën e armës, por ishte fitore e shoqërisë së re, e cila dominonte kudo dhe e cila kishte rrënjët e forta. Parimi i lirisë së ndërgjegjes, i cili përbën gurin themeltar, mbi të cilin qëndron madhështia e vërtetë e çdo kombi, ishte shumë i vlerësuar, madje, gati i shenjtë. Në qytetet, ku sun­du­an, nuk i prekën kishat krishtere dhe as sinagogat çifute ose izraelite. Nga shekulli tetë deri në shekullin pesëmbëdhjetë, lindi kultura më e bukur dhe më e begatë, që e ka parë ndo­një­herë Evropa, në Mesjetë. Derisa, në veri popujt torturohe­shin dhe zhdukeshin nga luftërat fetare dhe silleshin si fise të egra, populli i Spanjës, ndërkaq, kishte arritur në tridhjetë milionë. Në këtë masë të madhe njerëzish, ishin përzier të gjitha kombet, kulturat dhe ideologjitë, me të gjitha ndryshimet dhe specifikat e tyre. Ata përbënin një kompaktësi dhe tërësi. Rezultat i kësaj ishte fuqia e dukshme e shoqërisë islame dhe entuziazmi i saj shpirtëror dhe shkencor. Në këtë konglo­merat (përzierje) frytdhënëse të kombeve dhe kombësive, kanë bashkëjetuar paqësisht të gjitha ideologjitë dhe tradi­tat. Rezultat i kësaj, ishin të gjitha zbulimet, të cilat deri atëherë u shfaqën në botë, të gjitha llojet e artit, shkencës, industrisë, rezultatet krijuese dhe sistemet e vjetra. Nga pikëtakimi i këtyre elementeve të ndryshme, lindën shumë zbulime të reja dhe forca të reja krijuese. Përmes tyre, nga Lindja, ka ardhur mëndafshi, pambuku, limoni, kafja, porto­kalli, shega, si dhe pëlhura, leshi, pudra e të ngjashme. Falë atyre, janë njohur numrat, algjebra, kimia, mjekësia, astrono­mia dhe poezia metrike. Filozofët grekë, pas një harrese të gjatë, i risollën përsëri, rimorën vendin e tyre, atëherë kur filluan t’i pasojnë arabët, gjatë pushtimeve të tyre. Qysh pas asaj kohe, Aristoteli ka triumfuar, në Universitetin e njohur të Kordobës. ”

Përderisa, Robin Kuk pasi thekson faktin që “rrënjët e kulturës perëndimore nuk janë vetëm me origjinë greke, apo romake, por gjithashtu edhe islame”, vazhdon duke thënë: se “në zhvillimin e marrëdhënieve tona me botën islame, është mirë që Perëndimi të ketë parasysh borxhin që kultura jonë i ka Islamit, sepse jemi larguar shumë nga njëri-tjetri. Kemi lejuar që ndërmjet Islamit dhe Perëndimit të ngrihen barrikada ose barriera të ndryshme keqkuptimi dhe mosbesimi. Është e pavend që kjo klimë keqkuptimi të vazhdojë. Jo vetëm se është e mbrapsh­të që dy kultura të shquara të gjykojnë kaq trishtueshëm njëra-tjetrën gabimisht, por, sepse në botën moderne ose bashkohore, ne duhet të jetojmë dhe punojmë së bashku”.

Një oborrtar i njohur anglez ose britanik ndërkaq, duke folur ose debatuar rreth civilizimit islam, ku veçon çështjen e monoteizmit dhe tolerancës në Islam, thotë: “Civilizimi Perëndimor është dhënë së tepërmi pas fitimit dhe sundimit, gjë kjo e cila është në kundërshtim me përgje­gjësitë tona ambientale. Ndjenja e monoteizmit, dhe ruajtja e aspektit të shenjtë shpirtëror dhe mendor të botës përreth nesh, janë çështje tepër me rëndësi, të cilat mund t’i mësojmë prej fillimit, nga Islami”.

Ndër­kaq, edhe më i çuditshëm është fakti se si evropianët e konsi­derojnë vetveten përcjellës të drejtpërdrejtë dhe të pandër­prerë të civilizimit të vjetër grek, edhe pse realiteti e përgë­njeshtron këtë pohim të tyre, sepse shkenca dhe filozofia greke, gjë që është fakt i njohur historik, evropianëve u është përcjellë vetëm në sajë të arabëve ose muslimanëve. Trashëgimia men­do­re e grekëve, nuk arriti në Perëndim pa e njohur dhe pa e studiuar më parë Lindja (muslimane). Po të mos ishin dijetarët dhe filozofët muslimanë, evropia­nët, për shumë kohë, s’do të kishin dijeni mbi ato njohuri. Ndaj, kur, tërë lënda e pasur e librarive evropiane, të dalë në dri­të, ne do shohim se, ndikimi arab, në qytetërimin e Mesjetës, ka qenë shumë më i madh se sa është ditur deri më sot“. (Gauillaume)

Durvi- ish-ministër i arsimit në Francë, thotë: “Kur tërë Evropa ishte zhytur në errësirën e paditurisë dhe kërkonte në vrimë të gjilpërës dritën e shkencës që të gjallë­ro­hej, atje, në botën islame, shkëlqente një dritë e madhë­ríshme. Bagdadi, Basra, Samarkandi, Shami, Kirvani, Egjipti, Granada dhe Kordoba ishin qendra kulturore, prej nga iu shpërndahëshin dija ose dituria edhe popujve të tjerë. Popujt e Evropës, në kohën e Mesjetës, morën nga bota islame, shumë zbulime shkencore, zejet, artin dhe shkencën. ”

Cidi (Sidi) -Anëtar i Akademisë Franceze të Shkencave thotë: “Duhet t’u jemi mirënjohës muslimanëve, që shpërndanë retë e errësirës që e mbulonin Evropën, ku invadimet bar­bare kishin prishur rendin dhe paqen. Muslimanët, jo vetëm që u përpocën të përvetësojnë burimet e dijeve klasike, por edhe t’i zgjerojnë dhe t’i plotësojnë ato me zbulime të reja.
Zoti i krijoi popujt muslimanë, që të përhapnin qytetërimin prej brigjeve të Eufratit e deri në Vadi Kebir, të Spanjës. Këta popuj, nga Islami, morën shkencën dhe qytetërimin. Muslimanët, me natyrën dhe sjelljet e tyre, lanë përshtypje të thellë në mbarë botën. Ata nuk ishin të izoluar, sikurse çifutët, por ishin në kontakt me popujt e tjerë. Kjo nuk ua ndërroi atyre natyrën fisnike që kishin. Muslimanët, aty ku shkuan sollën qytetërimin, përhapen fenë dhe shkencën. Në Evro­pën e krishterë, kur filloi të ndihej ndikimi i muslimanëve, në botën islame, ishin bërë shumë zbulime dhe ishin shkru­ar shumë vepra. Ky është fakt, se muslimanët ishin mësuesit tanë, gjë që s’duhet ta mohojmë.”

Gustav Le Bon-filozof dhe storian i njohur francez, i cili ka shkruar librin “Kultura arabe” për kontributin e madh të muslimanëve ndaj Evropës, thotë: “Observimet, eksperimentet dhe logjika induktive, të cilat formojnë bazat e diturive moderne, i atribuohen Roxher dhe Frensis Bekonit, por, duhet pranuar se ky zbulim, në tërësi, ishte zbulim i dijetarëve arabë. ”

Ndërkaq, në librin tjetër me titull “Civilizimi islamo-arab”, shkruan: “Në kohën kur librat dhe bibliotekat për evropianët nuk nënkuptonin asgjë, halifati (kalifati) arab ose musliman dispononte shumë qendra dhe biblioteka madhështore. Për shembull, “Shtëpia e urtisë” e Bagdadit numëronte katër milionë ekzemplarë, biblioteka e sulltanit në Kajro një milion, biblioteka siriane ne ‘Tripoli’ dhe Damask, mbi tre milionë, ndërsa në Spanjë, nën pushtetin musliman, gjatë vitit publikoheshin 70 deri 80 mijë libra. Njeriu habitet jashtëzakonisht, prej zellit me të cilin arabët iu rrekën studimit. Nëse ekziston ndonjë popull, i cili ua tejkalon arabëve. Arabët, kur dominonin në një qytet, përkujdesjen e tyre e drejtonin në ndërtimin e xha­mive dhe hapjen e shkollave, nëse qyteti ishte i madh, ata hapnin shumë shkolla.

Benjamin Tudel, i cili vdiq në vitin 1173 të Epokës së Re, tregonte se në Aleksandri ka parë një­zet shkolla. Përveç shkollave fillore, qytetet e mëdha, sikurse ishin Bagdadi, Kajro, Toledoja, Kordoba etj., ishin përplot uni­versitete. Universitetet e tyre ishin të pajisura me labo­ratorë, observatoriume dhe biblioteka të pasura, dhe me çdo gjë që ndihmonte në studimin dhe analizën shkencor. Arabët, vetëm në Spanjë, kishin 70 biblioteka të përgjithshme. Në bibliotekën e Kalifit Hakemi II, në Kordobë, kishte 800.000 libra, siç transmetojnë historianët arabë. Thuhet se Karli (Charles) i Urtë, nuk arriti të tubojë, në bibliotekën mbretërore të Fran­cës, pas 400 vjetësh, më tepër se 900 vëllime, gati një e treta e të cilave kishte të bënte me teologji.

Se këndejmi, shkenca, të cilën e urrenin të tjerët, qe vlerësuar shumë lartë nga muslimanët. Ata duhen falënderuar për të vërtetën e thënë (hadith nga Muhammedi: ‘Të dobishëm janë vetëm ata njerëz që mësojnë dhe i mësojnë të tjerët, kurse të tjerët (veç tyre) janë të dëmshëm, domethënë, prej tyre nuk ka dobi’.

Etja e muslimanëve për dije ishte në kulm. Ajo ishte pre­zente deri në atë masë, saqë halifët (kalifët) e Bagdadit, Damaskut etj..përdornin të gjitha mjetet që të nxisnin dhe të sillnin në oborret e tyre shkencëtarë dhe artistë nga e gjithë bota. Njëri shkoi aq larg, saqë e konsideronte të nevojshme t’i shpallte luftë sundim­tarit të Konstandinopojës, për ta detyruar që t’i lejonte një matematikani, që të vinte në Bagdad dhe të ligjëronte aty.”, thekson Le Bon.

SHKRIRJA E MEDIAVE NË PUSHTETIN POLITIK – Nga SKËNDER BUÇPAPAJ

Kësaj fantazie do t’ia kishte pasur lakmi edhe vetë Xhorxh Oruelli. Përfytyrojini institucionet shtetërore të një vendi të shndërruara në studio televizive, zyrtarët e lartë në yje televizivë dhe zëdhënësit e zëdhënëset në folës/e, reporterë/e, komentatorë/e, artistë zbavitës alla Hollywood.

Ndjesë pastë Oruelli, atij si të gjithë fisit tonë të përbashkët, ia mbante koha frerët e fantazisë, kësaj atkie lazdrane kalorësish të shfrenuar, ëndërrues të pandreqshëm të Eldoradove. Sot zyrtarët e lartë shtetërorë janë më shumë se kurrë të tunduar ta shndërrojnë funksionin e tyre sa më në reality show, veten në aktorë, skenaristë e regjisorë. Dhe teknikat e lejojnë deri në përkryerjen më të skajshme që zyrat shtetërore të funksionojnë njëherësh edhe si studio televizive të lajmeve, të spektakleve, të bisedave, të gjitha të drejtpërdrejta, të gjitha me regji të rreptë sa edhe të improvizuar. Kjo do t’i vinte politikën dhe mediat në një raport ku e para është gjithnjë e më suprimuese ndaj së dytës, politikanët me gazetarët në një raport ku të parët janë gjithnjë e më suprimues ndaj të dytëve. Më thjesht: Përderisa e kemi politikën, pse t’i kemi mediat; përderisa i kemi politikanët, pse t’i kemi gazetarët; përderisa i kemi figurat karizmatike të politikës, pse t’i kemi yjet e ekraneve të mëdhenj dhe të vegjël; deri pse ta kemi industrinë e kinemasë, industrinë artistike, industrinë e reklameve, industrinë e modës.

Raportet e institucioneve të specializuara perëndimore theksojnë vazhdimisht se mediat private të Kosovës pothuaj mbahen krejtësisht nga reklamat shtetërore, ndërsa radiotelevizioni joprivat mbahet krejtësisht nga buxheti shtetëror. A mund të jenë mediat pushtet më vete në Kosovë, krahas pushtetit politik, juridik dhe ekonomik ose menjëherë pas tyre në kushtet kur i mban paraja e shtetit?

Pse të jenë mediat pushtet i katërt, pushtet i pestë apo pushtet i kushedisatë, kur ato janë mirëfilli pushtet i parë, pra pushtet politik në vend? Mund të preket a mund të ndërkryhet dikush dhe të thotë se mediat kështu e humbasin identitetin e tyre, e braktisin rolin e tyre të informimit të paanshëm të publikut, madje e tradhtojnë, e presin në besë publikun, luajnë horllëk me publikun, me të drejtën e tij themelore kushtetuese për të qenë i informuar. Edhe kjo e drejtë e publikut, përballë një pushteti politik hapekrah ndaj publikut, në të vërtetë bëhet e panevojshme, ashtu siç bëhet e panevojshme që të ekzistojnë më logot e mediave. Sepse ato bëhen pjesë e Kryeministrisë, Kuvendit, Presidencës, ministrive, kryesive, kryetarëve, deputetëve, zyrtarëve të tjerë, ndihmësve të tyre, këshilltarëve, sekretarëve/sekretareve, zëdhënësve/zëdhëneseve, trukuesve/trukueseve, e tjerë e tjerë.

Sa Oruellin një gjendje e tillë ta kujton edhe një fabul të hershme: Një njeri i mbërrimë (siç iu thoshin të moçmit parashikuesve) i kishte bërë thirrje popullit të tij që t’i mbushte me ujë të gjitha enët, ngaqë do të vinte një shi uji i të cilit do të ishte i rrezikshëm, sepse do t’i çmendte të gjithë ata që do ta pinin. Sapo të ketë kaluar uji i atij shiu, krojet, burimet dhe të gjitha ujërat e tjera do të bëheshin prapë të pijshme. Thirrjes së tij iu përgjigj vetëm ai vetë. Populli i tij e piu ujin. Dhe e tregonin atë, njeriun e mbrërrimë, me gisht: Ja i çmenduri! Atëherë ai nuk pa rrugë tjetër, i zbrazi deri në pikë të fundit enët e tij publikisht, dhe e piu ujin e çmendur e u bë si të gjithë të tjerët, në një haré e në një gazmend të harbuar.

Fatin e parashikuesit të ujit të shiut do ta ketë cilido që do të përpiqet t’iu bindet ligjeve profesionale të gazetarisë, etikës profesionale të gazetarit. Edhe një pipëtimë miu po të lëshojë, do t’i vërsulen nga të gjitha anët e anëve, ngado që eteri përhap zërin dhe figurën të gjithë ish kolegët tashmë të përfshirë në sektin e politikës.

Si institucion i censurës, i dezinformimit, i territ informativ, i manipulimit, verbimit, shurdhimit informativ, sy, vesh dhe ndijë e Vëllait të Madh, mediat kanë qenë pjesë e sofistikuar e superstrukturës shtetërore në socializëm. Kështu Radiotelevizioni shtetëror i Shqipërisë, deri në fund të vitit 1991, ishte pjesë e infrastrukturës së lartë shtetërore, e sistemit telefonik trenumërsh ku ishin edhe Komiteti Qendror, Kryeministria, ministritë, Presidiumi, Prokuroria e Përgjithshme, Gjykata e Lartë e tjerë.

Membrana, cipa midis pushtetit politik dhe mediatik është gjithnjë e kërcënuar të hollohet dhe të griset a të shqyhet, sa më fort që pushteti politik tenton të bëhet jetëgjatë apo të bëhet i përhershëm. Jo më kot raportet midis këtyre pushteteve shikohen si një nga matësit më realë të shkallës së demokracisë së një vendi. Dhe jorastësisht mediat do të ishin po aq përgjegjëse sa politika për krizën e rëndë që iu kanos ekonomisë botërore, krizë me prejardhje politike. Asnjë nga mediat nuk e kishte shpuar dot koracën e kolosëve financiarë në prag të falimentimit të tyre, çka pasoi me krizën botërore. Gazetaria hetimore ishte dorëzuar përballë fuqisë financiare të reklamave. Prandaj do të falimentonin edhe mediat, do të flakeshin në rrugë personelet mediatike, ashtu siç do të shkurtoheshin administratat shtetërore. Dhe më së paku do ta pësonin vetë shkaktarët e krizës botërore.

Në Perëndim, në çfarëdo rrethanash, falë teknologjive të reja, gjenia mediatike shpërthem përmes alternativash të reja për të arritur thënien e së vërtetës. Ashtu mediat bëhen shpëtimtare jo vetëm të pushtetit të tyre, pra pushtetit mediatik, por edhe shpëtimtare të raporteve midis pushteteve të tjera me pushtetin mediatik, në radhë të parë, të raporteve midis pushtetit politik dhe pushtetit mediatik. Dhe i jepet shansi demokracisë perëndimore të mos kthehet prapa dhe të pajiset me përvoja të reja e imunitete të reja.

Kjo ndodh në shoqëritë me tradita të fuqishme demokratike. Ndërsa në shoqëritë me pak tradita apo në fillimet e tyre demokratike pushtetet janë si sistemet biologjike në rendet e ulëta, ku tek qeniet e gjalla ende nuk dallohen, madje përzihen mes tyre, sistemet e frymëmarrjes, të qarkullimit të gjakut, të marrjes së ushqimit, të nxjerrjessë ushqimit e kështu me radhë. Edhe pushteti politik e përzien veten me pushtetin ekonomik, me pushtetin juridik, me pushtetin mediatik. Në këtë rrëmujë instinktesh, përzierjesh të sistemeve, më racionali do të mbetej pushteti mediatik. Në këtë kaos, i takonte atij të tentonte të bënte pjesën më të ndjeshme të sistemit nervor, duke formësuar atë pjesë të qelizave prej nga do të vinin shqisat e demokracisë. Kjo vlen më shumë se shumëkund për demokracinë shqiptare, aq më fort për Kosovën. Sa më vajza do të ishin ndaj njëra tjetrës këto sisteme, aq më e dlirë do të ishte në vetvete demokracia..

 

Mendimi në prag të ‘Luftës së Madhe’… – Nga PËRPARIM KABO

U mbushën 100 vite nga përfundimi Luftës së Parë Botërore. Faktet historike janë dëshmitë dhe statistikat gjithë po aq. Kur ajo mbaroi, ata që e shpunë botën në luftë u përpoqën të justifikoheshin se kishin luftuar për të mbrojtur atdheun dhe interesat e tij. Në fakt, ky ishte një shfajësim që donte të daraviste përgjegjësitë. “Lufta jo vetëm që shkatërroi pjesën më të madhe të trashëgimisë europiane si dhe miliona njerëz të saj, por ajo egërsoi dhe shumë prej atyre që mbijetuan. Pasionet nacionaliste… çuan gjithashtu në vrasje mizore të civilëve, qoftë nga gjermanët në Belgjikë, rusët në Galici, apo austriakët në Bosnjë… Pas luftës, në pjesën më të madhe të Europës, politikat karakterizohen nga dhuna, me vrasje të shpeshta dhe beteja jo të ndershme midis partive opozitare. Ideologjitë e reja totalitariste si fashizmi dhe komunizmi i stilit rus e nxorën organizimin dhe disiplinën e tyre nga ushtarakët dhe në rastin e fashistëve, ata frymëzimin e tyre e morën nga vetë lufta”. Si edhe u parashikua në Konferencën e Paqes në Paris në 1919 – pas 20 vitesh do kishte luftë sërish. Dhe ashtu ndodhi. Nga kjo panoramë dritësohet një fakt, njerëzit që e çuan botën në Luftë e Parë Botërore me vendimmarrjen apo me mosveprimin e tyre, a mund të ndaleshin? Shkencat si antropologjia, filozofia, sociologjia, psikologjia, por edhe artet, kultura pse u treguan kaq të pafuqishme. A mos vallë nuk e kuptonin se çfarë po ndodhte, nuk mundeshin, apo e ishin të pazonjat?

Më ka ngacmuar gjithnjë fakti që në prag të ‘Luftës së Madhe’, mendimi ishte në një vlagë zhvillimi dhe përmbysjesh, pra dukej që ushqente një shoqëri të paqes dhe prosperitetit, përse nuk mundte pra së paku t’u thoshte njerëzve, civilizimit të kohës, se këta “burra shteti” që drejtojnë po na shpien në luftë. Asnjë ngjarje e rëndësishme në historinë botërore, aq më tepër një luftë e këtyre përmasave, nuk mund të vijë një ditë krejt papritur në pragun e njerëzimit pa parahistorinë e vet. Si po zhvillohej mendimi në prag të “Luftës së Madhe”. “Historia e njerëzimit është pjesë përbërëse e historisë së natyrës” shkruante Edward Tylor, i cili është një nga baballarët e antropologjisë moderne…” dhe mendimet tona, vullnetet dhe veprimet përputhen me ligjet po aq të përcaktuara sa ato që drejtojnë lëvizjet e dallgëve, kombinimin e acideve dhe bazave si dhe rritjen e bimëve dhe të kafshëve”. Ky besim në shkencë quhej pozitivizmi… Edward Burnett Tylor (2 tetor 1832-2 janar 1917) ishte një antropolog anglez, themeluesi i antropologjisë kulturore. Idetë e Tylorit karakterizojnë evolucionizmin kulturor të shekullit të 19-të. Në veprat e tij, “Kultura Primitive” (1871) dhe “Antropologjia” (1881), ai përcaktoi kontekstin e studimit shkencor të antropologjisë, bazuar në teoritë evolucionare të Charles Lyell. Ai besonte se kishte një bazë funksionale për zhvillimin e shoqërisë dhe fesë, të cilën ai e përcaktoi se ishte universale. Tylori pohonte se të gjitha shoqëritë kaluan nëpër tri faza themelore të zhvillimit: nga egërsia, përmes barbarizmit në civilizim. Tylori është një figurë themelore e shkencës së antropologjisë sociale dhe veprat e tij shkencore ndihmuan në ndërtimin e disiplinës së antropologjisë në shekullin e nëntëmbëdhjetë dhe fillim shekullin XX. Ai besonte se “hulumtimet në historinë dhe parahistorinë e njeriut… mund të përdoren si bazë për reformën e shoqërisë…”. Tylori rimori sërish termin animism (besim në shpirtin individual ose anima e të gjitha gjërave dhe manifestimet natyrore) në përdorim të përbashkët. Ai e konsideronte animizmin si fazën e parë të zhvillimit të feve. Evolucionizmi dallonte nga një besim tjetër, difuzionizmi, duke përcaktuar përhapjen e kulturës nga hapësirat e inovacionit. Nocioni i kulturës te Tylori përshkruhet më së miri në veprën e tij më të famshme, “Kultura Primitive” me dy vëllime. Vëllimi i parë, titullohet “Origjina e Kulturës” dhe trajton etnografinë duke përfshirë: evolucionin social, gjuhësinë, mitin. Vëllimi i dytë, titullohet “Feja në Kulturën Primitive” dhe merret kryesisht me interpretimin e animizmit.

Kultura ose qytetërimi, marrë në kuptimin e saj të gjerë etnografik është ajo tërësi, e cila përfshin: njohuri, besim, art, moral, ligj, zakon çdo aftësi dhe zakone të tjera të fituara nga njeriu si anëtar i shoqërisë. Në 1881 Tylor botoi një vepër të quajtur “Antropologji”, (për antropologjinë kishte folur edhe Aristoteli dhe Kanti) një nga të parat me atë emër. Në kapitullin e parë ai theksoi atë që do të bëhej një lloj deklarate kushtetuese për fushën e re, të cilën ai nuk mund të dijë dhe nuk kishte ndërmend në atë kohë: “Historia, për aq sa ajo kap nga e shkuara, tregon artet, shkencat dhe institucionet politike që fillojnë në shtete të varfra dhe bëhen në rrjedhën e epokave, më inteligjente, më sistematike, më të rregulluara ose të organizuara, për t’iu përgjigjur qëllimeve të tyre”. Tylori argumentoi se njerëzit e kishin përdorur fenë për të shpjeguar gjërat që ndodhën në botë, se animizmi është thelbi i fesë, se ai përshkruhet si besimi në shpirtrat që banojnë dhe animojnë qeniet, ose shpirtrat ekzistues te gjërat. Sipas tij, fakti që praktikuesit fetarë modernë vazhduan të besonin te shpirtrat tregonte se këta njerëz nuk ishin më të avancuar se shoqëritë primitive. Për të, kjo nënkuptonte se praktikuesit fetar modernë nuk i kuptojnë mënyrat e universit dhe se si funksionon vërtet jeta, sepse ata e kanë përjashtuar shkencën nga kuptimi i tyre i botës. Tylori e perceptoi besimin fetar modern në Zot si një “mbijetesë” të injorancës primitive. Megjithatë, Tylori nuk besonte se ateizmi ishte fundi logjik i zhvillimit kulturor dhe fetar, por në vend të tij pranonte një formë shumë minimaliste e deizmit monoteist. Kështu, Tylori paraqiti një përshkrim antropologjik të “eliminimit gradual të paganizmit” dhe zhgënjimit, por nuk mbërriti te sekularizimin.

Në 1871, Tylor botoi “Kulturën Primitive”, duke u bërë iniciatore e antropologjisë kulturore. Metodat e tij ishin etnografia krahasuese dhe historike. Ai besonte se një “uniformitet” ishte manifestuar në kulturë, e cila ishte rezultat i “veprimit të njëtrajtshëm të shkaqeve uniforme”. Ai i konsideronte shembujt e tij të koncepteve dhe praktikave etnografike paralele si tregues të “ligjeve të mendimit dhe veprimit njerëzor”, evolucionist. Për këtë arsye, detyra e antropologjisë kulturore, sipas tij është të zbulojë “fazat e zhvillimit apo evolucionit”. Por ja që lufta tregoi se e ndalon zhvillimin evolutiv, ndalon rrjedhat dhe e nxjerr instinktin shpagues në fushat e betejës. Vetëm në betejën e Verdunit u vranë po thuaj 1 milion burra. Shpesh studiuesit iu kthehen shifrave dhe ato gjithnjë kanë ardhur duke u shtuar. Luftimet u zhvilluan nga 21 shkurt deri më 18 dhjetor 1916. Ishte beteja më e madhe dhe më e gjatë e Luftës së Parë Botërore Frontin Perëndimor midis ushtrive gjermane dhe franceze. Në fushën e filozofisë, në fundshekullin XIX dhe fillimshekulli XX dallohet Herbert Spenceri si filozofi më i lexuar në atë kohë…i cili argumentonte se “ligjet e evolucionit zbatoheshin në shoqëritë njerëzore po ashtu si zbatoheshin te speciet…”. Spencer zhvilloi një koncept gjithëpërfshirës të evolucionit si zhvillim progresiv të botës fizike, organizmave biologjikë, mendjes njerëzore, kulturës dhe shoqërive njerëzore. Si një studiues shumëplanësh, ai kontribuoi në një gamë të gjerë lëndësh, duke përfshirë etikën, religjionin, antropologjinë, ekonominë, teorinë politike, filozofinë, letërsinë, astronominë, biologjinë, sociologjinë dhe psikologjinë. Gjatë jetës së tij, ai arriti një autoritet të jashtëzakonshëm, kryesisht në botën akademike anglishtfolëse. “Filozofi i vetëm anglez që ka arritur një popullaritet kaq të përhapur ka qenë Bertrand Russell dhe kjo do të ndodhte në shekullin e 20-të”. Spencer ishte “intelektuali i vetëm europian më i famshëm në dekadat e fundit të shekullit të nëntëmbëdhjetë”, i njohur për shprehjen “mbijetesa e më të fortit”, të cilën ai e formuloi te studimi tij “Parimet e Biologjisë” botuar në (1864), pas leximit të Çarls Darvinit mbi origjinën e specieve. Ky term sugjeron fuqishëm përzgjedhjen natyrore, ndërsa Spenceri e zgjeroi evolucionin në sfera sociologjike dhe etike.

Libri i dytë i Spencerit, “Parimet e Psikologjisë”, botuar në 1855, e hulumtoi nga bazat fiziologjike psikologjinë. Spenceri synonte të pajtonte psikologjinë shoqërore me atë të ‘Logjikës’ së John Millit dhe më tej me nocionin se mendja njerëzore u ndërtua nga ndjesitë atomike të mbajtura së bashku nga ligjet për shoqërizimin e ideve, si dhe dukshëm  me teorinë shkencore të frenologjisë, e cila lokalizon në mënyrë specifike funksionet mendore me  pjesët e trurit. Psikologjia, besonte ai, do të bënte për mendjen njerëzore atë që Isak Njutoni kishte bërë për lëndën. Spencer jetoi gjatë një periudhe që koincidonte me ngritjen dhe rënien e liberalizmit politik – ose atë që Spencer e quajti liberalizëm të vërtetë, dhe që sot njihet si liberalizmi klasik. Kjo filozofi politike, e cila kishte bërë hapa të mëdhenj për të sjellë liri më të madhe individuale në fe, tregti, fjalim dhe zona të tjera… Duke e parë zhvillimin si një formë e re të organizimi shoqëror, “bashkëpunimi vullnetar” i krijuar mbi një “regjim të kontratës”, që zëvendësoi pjesën më të madhe të një forme më të vjetër të organizimit shoqëror bazuar në “bashkëpunim e detyruar” si një regjim statal. Kur Spencer botoi “Njeriun kundrejt shtetit” në 1884, ai argumentoi se “liberalizëm i ri e kishte braktisur parimin e tij origjinal qendror që mbështeste lirinë individuale kundrejt shtrëngimit të shtetit”. Spencer e shihte këtë mosmarrëveshje si një dallim, por pa një ndryshim thelbësor: “Çështja e vërtetë është nëse ndërhyhet më shumë në jetët e qytetarëve. “Një person nuk është më pak i detyruar dhe të drejtat e tij nuk janë më pak të shkelura thjesht sepse kufizimet e padrejta në liritë e tij vendosen nga një shumicë, (parlamentare) më shumë sesa nga një sundues i vetëm dikur(mbreti). Dhe ashtu ndodhi, parlamentet votuan për kreditimet e luftës. Por në beteja dhe në trashen e luftës vritet njeriu, individi.

Në vitin 1900 Europa ishte krejt ndryshe nga një shekull më parë, më e begatë dhe shumë më e qëndrueshme… në këtë vit hapet ekspozita e madhe e Parisit, në të cilën u zhvilluan 130 evente, ku përfshihen: diskutimet mbi gjendjen dhe të drejtat e grave, socializmin, shuarjen e zjarreve, vegjetarizmin, filozofinë. U zhvillua kongresi i 9 universal i paqes, i cili fitoi dhe çmimin e madh të ekspozitës së Parisit. Shkrimtari, dramaturgu dhe gazetari i shquar austriak Stefan Zweig shkruante: “E për çfarë do të ndërpritej kjo rritje, kush do t’ia zinte udhën energjisë që nxirrte vazhdimisht fuqi të reja prej hovit të saj? Europa nuk kishte qenë kurrë më e fortë, më e pasur, apo më e bukur, kurrë nuk kishte besuar me më zjarr për një të ardhme më të mirë”. Është me rëndësi arsyetimi që bën profesoresha Margaret MacMillan në studimin e saj të thellë titulluar “Lufta që i dha fund paqes”, kur shprehet: “Ne duhet të përpiqemi të kuptojmë ata njerëz të një shekulli më parë… se çfarë kishin në mëndje, çfarë u thoshte mendja, çfarë kishin frikë, apo çfarë shpresonin dhe cilat ishin hamendësimet e tyre të pashprehura, bindjet dhe vlerat, për të cilat ata nuk shqetësoheshin që t’i diskutonin, sepse i kishin të njëjta? Përse nuk i panë rreziqet që po grumbulloheshin rreth tyre në vitet drejt 1914-s”? Nga fundi shekullit 19-të, fillimshekulli 20-të kishte dy bindje të dallueshme përparimi dhe pozitivizmi… Ideja ishte se shkenca mund të zgjidhte problemet, por nocione të tilla gjithmonë sulmoheshin. Albert Einstein dhe fizikantë të tjerë po diskutonin për grimcat atomike dhe ato nënatomike dhe po sillnin përmbysje me kahje mosparashkueshmërinë si dhe dyshimin në lidhjen shkak -pasojë… Ishte vënë në diskutim realiteti dhe racionaliteti. Psikologët dhe sociologët mëtonin se njerëzit ndikoheshin më shumë nga forcat e nënvetëdijes se sa ishte hamendësuar… Në Vjenë u botua libri i Zigmund Freud (1900 në të njëjtin vit të ekspozitës) “Interpretimi i Ëndrrave”. Eksplorimi i pafund i Freud për të pandërgjegjshmen nëpërmjet ëndrrës është dhënë qartë dhe saktësisht. Duke përfshirë dhjetëra raste konkrete dhe analiza të detajuara të ëndrrave të vërteta. Interpretimi i ëndrrave mbetet një mjet i paçmuar për të na ndihmuar që të gjithë të zbulojmë të vërtetën për veten tonë.

Koha mbajti si të sakta shumë nga përfundimet e tij. Zbulimi i Freud se ëndrra është mjeti me të cilin mund të hulumtohet e pandërgjegjshmja është padyshim hapi më revolucionar përpara në tërë historinë e psikologjisë. Ëndrrat, sipas teorisë së tij, përfaqësojnë përmbushjen e fshehtë të dëshirave tona të pandërgjegjshme. Freud paraqiti në punimin e tij shumë koncepte kyçe, që më vonë do të bëheshin thelbësore në teorinë e psikoanalizës. Ëndrrat, sugjeroi ai, janë dëshirat tona të pandërgjegjshme në maskim. Interpretimi i ëndrrave shënoi fillimin e psikoanalizës dhe libri në fjalë është një tekst interesant, që vuri në dukje talentin unikal të Freud si shkrimtar dhe teoricien kërkues. Si e mendonte Freud fenë? Në studimin e tij titulluar “E ardhmja e një iluzioni”, Freud shkroi se: “Feja është e krahasueshme me një neurozë të fëmijërisë”. Ndërsa te libri i tij i titulluar: “Moisiu dhe monoteizmi”, që ishte një nga veprat e fundit para vdekjes së tij, ai sugjeroi që të pranonim se: “Feja është një përpjekje për të marrë kontrollin mbi botën shqisore, në të cilën ne jemi vendosur, me anë të botës së dëshirës dhe të cilën ne kemi zhvilluar brenda nesh si rezultat i nevojave biologjike dhe psikologjike. Nëse dikush përpiqet t’i caktojë fesë vendin e vet në evolucionin e njeriut, ajo duhet parë si një paralele me neurozën që individi i civilizuar duhet të kalojë në rrugën e tij që nga fëmijëria deri në maturim”. Disa nga komentet e tij më kritike mund të gjenden në tekstin e tij “Qytetërimi dhe pakënaqësitë e tij”. “E gjithë gjëja është kaq e ëmbël, aq e huaj për realitetin, se për këdo që ka një qëndrim miqësor ndaj njerëzimit, është e dhimbshme të mendosh se shumica e njerëzve nuk do të mund të ngrihen mbi këtë pikëpamje të jetës”, sugjeroi ai.

Gustave Le Bon, një tjetër emër i kohës tronditi me librin e tij, “Mbi psikologjinë e Turmës”. Shqetësimi tij ishte nëse arsyeja dhe njerëzimi mund të bashkëjetonin në shoqërinë e gjerë. Libri tij “Mbi psikologjinë e Turmës” përdoret mes librave të tjerë ende në ushtrinë amerikane. Charles-Marie Gustave Le Bon 7 maj 1841-13 dhjetor 1931 ishte një studiues francez shumëplanësh, fushat e tij të interesit  përfshinin antropologji, psikologji, sociologji, mjekësi, shpikje dhe fizikë. Qëllimi i këtij studimi është të shpjegonte se turmat nuk janë shuma e pjesëve të tyre individuale, por një entitet i ri psikologjik, karakteristikat e të cilave janë përcaktuar nga “pavetëdija” e turmës. Në të njëjtën kohë, ai krijoi teoritë e tij psikologjike dhe sociologjike, kryente eksperimente në fizikë dhe botonte libra të popullarizuar mbi këtë temë, duke parashikuar ekuivalencën mes masës dhe energjisë dhe duke profetizuar epokën atomike. I injoruar ose trajtuar me keqdashje nga seksionet e strukturave akademike dhe shkencore franceze gjatë jetës së tij, nga politikat konservatore dhe reaksionare, Le Bon ishte kritik për demokracinë dhe socializmin. Punimet e Le Bonit kanë ndikim në personalitete të tilla të ndryshme si Theodore Roosevelt dhe Benito Mussolini, Sigmund Freud dhe Jose Ortega y Gasset, Adolf Hitleri dhe Vladimir Lenini. Le Bon teorizoi se ky entiteti i ri, pra “turma psikologjike”, si edhe e emërton ai, e cila del nga trupëzimi i popullsisë së mbledhur jo vetëm që formon një strukturë të re, por gjithashtu krijon një “pavetëdije” kolektive. Ndërsa një grup njerëzish mëtonte Le Bon mblidhen së bashku dhe bashkohen për të formuar një turmë, ekziston një “ndikim magnetik i dhënë nga turma” që transformon sjelljen e çdo individi derisa të qeveriset nga “mendja e grupit”. Ky model trajton turmën si një njësi në përbërjen e së cilës, bëhet rob çdo anëtar individual ndaj mendimeve, vlerave dhe besimeve të tyre; Siç thoshte Le Bon: “Një individ në një turmë është një kokërr e rërës mes kokrrizave të tjera, ku vullneti është era që i ngre”. Le Bon detajoi tri procese kyçe që krijojnë turmën psikologjike: i) Anonimitetin. ii) Përmbajtjen dhe iii) Ndikueshmëria. Anonimiteti u siguron individëve racional një ndjenjë të pathyeshmërisë dhe humbjen e përgjegjësisë personale. Individi kështu bëhet primitiv, i paarsyeshëm dhe emocional. Kjo mungesë e vetëkontrollit i lejon individët t’i “jepen instinktit” dhe të pranojnë disqet instinktive të “pavetëdijshmes”. Për Le Bon, turma i ndërron vendin ligjit të evolucionit të Darvinit. Kontaminimi i referohet përhapjes në turmën e sjelljeve të veçanta dhe individët sakrifikojnë interesin e tyre personal për interesin kolektiv. Ndikueshmëria është mekanizmi përmes të cilit arrihet infeksioni; turma të bashkohet në një mendje të vetme, sugjerimet e bëra nga zërat e fortë në turmë krijojnë një hapësirë të tillë që ata të vijnë në krye dhe ta udhëheqin sjelljen e turmës. Në këtë fazë, turma psikologjike bëhet homogjene dhe e lakueshme ndaj sugjerimeve nga anëtarët më të fuqishëm të saj. “Udhëheqësit për të cilët flasim – thotë Le Bon, – zakonisht janë burra të veprimit sesa të fjalëve.

Ata nuk janë të talentuar me largpamësi të fortë … Ata janë rekrutuar posaçërisht nga radhët e atyre personave nervozë, gjysmë të çrregullt që janë në kufi me çmendurinë”. Një parashikim i tillë të habit dhe sot, është për këtë arsye që teoria e turmës së Le Bon ende studiohet. Adolf Hitler është i njohur të ketë lexuar turmën dhe në Mein Kampf merret me teknikat propaganduese të propozuara nga Le Bon. Benito Musolini gjithashtu bëri një studim të kujdesshëm të Le Bon. Ai gjithashtu ndikoi Vladimir Leninin dhe bolshevikët. Luftës i duhen turmat dhe nacionalizmi manipulues që të shkojnë në luftë. David Émile Durkheim (15 prill 1858 – 15 nëntor 1917) ishte një sociolog francez. Ai formalizoi disiplinën akademike dhe bashkë me W. E. B. Du Bois, Karl Marxin dhe Max Weberin – përmendet zakonisht si arkitekti kryesor i shkencës shoqërore moderne. Pjesa më e madhe e punës së Durkheim kishte të bënte me mënyrën se si shoqëritë mund të ruanin integritetin dhe koherencën e tyre në periudhën e modernitetit, një epokë në të cilën lidhjet tradicionale shoqërore dhe fetare nuk janë më në drejtim sepse janë krijuar institucione të reja shoqërore. Puna e parë e madhe sociologjike titulluar “Ndarja e Punës në Shoqëri” u botua më 1893. Më 1895, ai botoi “Rregullat e Metodologjisë Sociologjike” dhe krijoi departamentin e parë europian të sociologjisë, duke u bërë profesor i parë i sociologjisë në Francë. Në 1898, ai krijoi revistën L’Année Sociologique. Monografia Durkheim-it, Suicide (1897), një studim i shkallës së vetëvrasjeve në popullatën katolike dhe protestante, shpreh fillimin e kërkimeve moderne sociale dhe shërbeu për të dalluar shkencën shoqërore nga psikologjia dhe filozofia politike. “Format fillestare të Jetës Fetare” (1912) paraqitën një teori të fesë, duke krahasuar jetën shoqërore dhe kulturore të shoqërive aborigjene dhe atyre moderne. Sociologu Emil Durkeim shqetësohej për humbjen e bashkësive të vjetra të qëndrueshme, ndërkohë që njerëzit transferoheshin në qytete e mëdha… Durkheim ishte gjithashtu thellësisht i preokupuar me pranimin e sociologjisë si një shkencë legjitime. Ai përsosi pozitivizmin e vendosur fillimisht nga Auguste Comte, duke promovuar atë që mund të konsiderohet si një formë e realizmit epistemologjik, si dhe përdorimin e modelit hipotetik-deduktiv në shkencat shoqërore. Për të, sociologjia ishte shkenca e institucioneve, nëse ky term vlerësohet në kuptimin e tij më të gjerë si “bindjet dhe mënyrat e sjelljes të krijuara nga kolektiviteti” dhe qëllimi i tij është të zbulojë faktet strukturore shoqërore. Durkheim ishte një përkrahës kryesor i “funksionalizmit strukturor”, një perspektivë themelore në të dyja shkencat sociologji dhe antropologji. Sipas mendimit të tij, shkenca shoqërore duhet të jetë thjesht holistike. E tillë është sociologjia dhe ajo do të duhet të studiojë fenomenet që i atribuohen shoqërisë në përgjithësi, sesa të kufizohet në veprimet specifike të individëve. Ai mbeti një forcë dominuese në jetën intelektuale franceze deri në vdekjen e tij në vitin 1917, duke prezantuar leksione të shumta dhe duke botuar vepra për tema të ndryshme, përfshirë sociologjinë e dijes, moralit, shtresëzimit social, fesë, ligjit, arsimit dhe devijimit. Terma të tillë Durkheimian si për shembull “ndërgjegjja kolektive” që nga ajo kohë hynë në leksikun popullor.

Gjatë gjithë karrierës së tij, Durkheim ishte i shqetësuar kryesisht me tre objektiva: Së pari, krijimi i sociologjisë si një disiplinë e re akademike. Së dyti, për të analizuar se si shoqëritë mund të ruanin integritetin dhe koherencën e tyre në epokën moderne, kur gjëra të tilla si përkatësia fetare dhe etnike e përbashkët nuk mund të pranoheshin më si të vërteta. Për këtë qëllim ai shkroi shumë për efektin e ligjeve, fesë, arsimit dhe forcave të ngjashme mbi shoqërinë dhe integrimin social. Së fundi, Durkheim ishte i shqetësuar me implikimet praktike të njohurive shkencore. Durkheim gjithashtu këmbënguli se shoqëria ishte më shumë se shuma e pjesëve të saj. Një tjetër element kyç për “teorinë e njohjes” së Durkheimit është koncepti i tij i përfaqësimeve kolektive, e cila është e përshkruar në studimin e tij për “Format Elementare të Jetës Fetare”. “Kolektivët e përfaqësimit” janë simbolet dhe imazhet që vijnë për të përfaqësuar idetë, besimet dhe vlerat e përpunuara nga një kolektivitet dhe nuk mund të reduktohen nga zgjedhësit individualë. Ato mund të përfshijnë fjalë, slogane, ide, apo ndonjë numër materialesh që mund të shërbejnë si simbol, si një kryq, një shkëmb, një tempull, një pendë etj. Siç shtjellon Durkheim, “kolektivat e përfaqësimit” krijohen përmes veprimit të ndërsjellë dhe janë produkte të aktivitetit kolektiv. Si të tilla, këto përfaqësime kanë aspektin e veçantë dhe disi kontradiktor që ato ekzistojnë jashtë nga individi (pasi ato krijohen dhe kontrollohen jo nga individi, por nga shoqëria në tërësi), por njëkohësisht brenda çdo individi të shoqërisë (nga virtyt i pjesëmarrjes së atij individi në shoqëri). Kaq ide dhe disiplina paraprin, por pse mendimi shkencor nuk tha lufta po vjen, ajo është në prag?! Do doja të parashtroja disa argumente hipotetike… Mbase duhen kuptuar simbolikat deduktive të mendimit shkencor, evolucionizmi dhe triumfi i më të fortit, turmat, kolektivimi përfaqësues, lufta për ekzistencë, pafuqia individuale, apo e pavetëdijshmja.

Mendimtarët, shpesh për të mos thënë gjithmonë, janë larg shtabeve ushtarake, apo kulisave ku flitet për interesa bankare, monetare e financiare. Edhe nëse ata e anticipojnë atë që pritet të ndodhë si edhe është lufta, ata bllokohen ta parathonë… Mundet që atelieja e tyre e hulumtimit nuk pengohet edhe gjatë luftës. Edhe sot ka mendimtarë e shkencëtarë… por edhe sot ka luftëra të pjesshme. Rasti jo human është kur me bindje shkencëtari i vë idetë në shërbim të luftës, rrallë por edhe ndodh… Keqinterpretimet e mendimit shkencor janë dhunim i shkencës nga propaganda, e cila shpie te lufta. Tek e fundit shtabet ushtarake, kredite bankare para, gjatë dhe pas luftës, si dhe industria e armatimeve, kanë shumë më tepër peshë në vendimmarrje se mendimtarët e lirë, bota kujtohet për ta pasi lufta ka mbaruar. Veç duhet pohuar me zë të lartë se: “Lufta sjell viktima, ndërsa shkenca ushqen jetën dhe prosperitetin”! 100 vite pas Luftës së Parë Botërore, është e drejtë të mbajmë parasysh se: “Ndoshta, tragjedia përtej shkatërrimit, vuajtjes dhe dhembjes është siguria se do të vijë një luftë tjetër. Dhe një tjetër, dhe një tjetër. Edhe, kur konfliktet nuk quhen luftëra sipas ligjeve të kombeve, luftimet dhe vrasjet vazhdojnë. Pse? Sepse njeriu është mëkatar dhe përdor vullnetin e lirë për të zgjedhur luftën. Pashmangshmëria e njeriut që zgjedh të keqen që është çdo luftë i dha siguri shekullit të vazhdojë deri në ditët tona. Ai jep siguri për kohën që do të vijë. Do të ketë luftë”? Ky me sa duket është paganizmi shpagues që e shoqëron njeriun në të gjitha kohërat. Mendimi do të duhet ta bëjë njeriun dhe vendimmarrjen më të arsyeshme, kjo është sfida sa kohë që ende kudo luftohet dhe humben jetë njerëzore.

Nëntori i “çlirimit” – A duhet ta festojmë a të mbajmë zi më 29 nëntor? – Nga GANI MEHMETAJ

Me 29 nëntor zyrtarë të lartë shqiptarë çirren si të çmendur: në Luftën e Dytë ishim me aleatët! Aleatë patet Serbinë e Rusinë, dy armiqtë më të mëdhenj të kombit, ndërsa e  shkëputët Shqipërinë nga Evropa. Janë për mburrje këto dy krime?     

Në kohën e okupimit italo-gjerman u ri bë Shqipëria natyrale nga Çamëria në Pazar të Ri. Shqipëria ishte tri herë më e madhe se sa Shqipëria e sotme. Me 29 nëntor 1945 Shqipëri u  copëtua, u nda në disa shtete, kurse shqiptarët u masakruan, u shfarosen e u bënë shosh nga plumbat e partizanëve të tërbuar shqiptarë e serbë. Partizanët serbë vrisnin shqiptarë, partizanët shqiptarët vrisnin shqiptarë. Serbët i falën kundërshtarët e tyre serbë, nuk i pushkatuan as kriminelët e luftës, por i angazhuan me uniforma partizanësh prapë kundër shqiptareve në Dardani e Mal të Zi. Komunistët shqiptarë nuk i falën kundërshtarët e tyre: i vranë e i kalbën në burg deri në një.

Data 29 nëntor, duhet te shpallet ditë zie e pikëllimi për shqiptarët e Shqipërinë. Me 29 nëntor  duhet të qajnë e ta kujtojnë më pikëllim mu si ditën kur e pushtoi Shqipërinë Turqia, apo e copëtoi e i masakroi shqiptarët Serbia e Greqia. Hyrja e partizanëve me egërsinë e plojën që shkaktuan mund të krahasohet me hyrjen e hordhive turke, ushtrive kriminale greke e serbe.   Shqiptarët në vend ta gëzonin çlirimin, sepse ishin të okupuar pesë vjet nga Italia e Gjermani,  ashtu sikurse e gëzuan çlirimin kombet evropiane, ranë në zgjedhë edhe  më të egër.

Evropianët festonin çlirimin nga nazizmi, shqiptarët laheshin në gjakun e tyre, partizanët festonin krimet e tyre ndaj bashkëkombësve.

Marshimi i grupeve të shthurura partizane në Shqipëri, pas tërheqjes së gjermanëve është fazë e errët e historisë shqiptarëve. Pushtues ishin edhe gjermanët, pushtim bënë edhe italianët, mirëpo krimet partizane ishin disa herë më të mëdha, më të shëmtuara e me pasoja afatgjata se sa ato të italianëve e gjermanëve së bashku. Gjermanët e italianët vranë grupet partizane që i ndërsenin komisarët serbë të tipit të Miladinit e Mugoshës. Ndërkaq, partizanët shqiptarë po ashtu të ndërsyer nga komisarët serbë e goditën palcën e kombit: zhduken elitën intelektuale me pushkatime e burgosje, vranë e burgosën priftërinjtë shqiptarë katolikë, elita intelektuale e kreative e kombit.

Aradhet partizane të frustruara nga pafuqia që ta luftonin ushtrinë e fortë gjermane, të etshëm për pushtet e hakmarrje, nisën spastrim të kundërshtarëve politik e atyre që i rrezikonin në pushtet, shprishen krahina të tëra veriore ku hasën në rezistencë, dogjën e pushkatuan popullatë civile. Partizanët ekzekutuan aristokracinë vendëse e intelektualët në jug. Partizanët e pabuksa, të pa komb, të pafe e të pa atdhe u nisën me egërsi kundër veriut rezistentë  pasi u tërhoq ushtria naziste.

Me 1945-46 kombi shqiptarë pas arrestimeve e pushkatimeve, mbeti pa kokë, ndërsa e udhëhiqnin vrasësit e të paarsimuarit. Egërsia ndaj nacionalistëve e priftërinjve shqiptarë katolikë u sponsorizua nga Beogradi, sepse nacionalistët e priftërinjtë katolikë ishin pengesë e hegjemonisë serbe në Shqipëri e në Dardani.

Beogradi i serbëve ashtu si nxiti gjykimin e pushkatimin e priftërinjve kroatë, nxiti edhe vrasjen e priftërinjve shqiptarë në Shqipëri e Dardani, donte ta shkëpuste Shqipërinë e shqiptarët nga Evropa, e djallëzoi Vatikanin e Perëndimin. Dhe i shkëputi shqiptarët 50 vjet nga Evropa, mu si i shkëputi e izoloi Turqia 500 vjet.

 Pushteti i sajuar nga partizanët shqiptarë me gjysmë opinge e të paarsimuar, jo vetëm që e cyti jugun kundër veriut, duke u përpjekur të shkaktonte luftë civile, sipas cytjes së Serbisë, por simpatinë e paskajshme për rilindësit toskë, donte ta shndërronte në urrejtje ndaj jugut. Emrin e mirë të rilindësve synonte ta përdhoste me komisarë, spiunë, instruktorë e kooperativistë të egër jugor, të gatshëm të bënin çdo gjë.

Po të mos ishin aleatët amerikanë, anglezë e francezë, partizanët shqiptarë dhe serbë kurrë s’do ta dëbonin ushtrinë naziste, s’do ta çlironin asnjë qytete a katund.

Dardaninë me 1999 po ashtu e çliruan ushtarët e NATO-s. Por kjo paaftësi lufte as me 1945 as me 1999 nuk i pengoi ta merrnin pushtetin e pasurinë kombëtare me gjak.

Edhe një arsye për vajtimin e 29 nëntorit: 29 nëntorin nuk e feston asnjë komb në Jugosllavi, edhe pse Tirana e mori si datë simbolike të bashkimit e çlirimit të Jugosllavisë, ndërsa E. Hoxha donte ta bënte Shqipërinë republikë të shtatë të jugosllave.

Jugosllavia nuk është më, por festa jugosllave e 29 nëntorit (KAÇKJ -AVNOJ-it )  festohet ende në Tiranë, e festojnë shqiptarët e mjerë, që s’mund të shkëputën nga skllavërimi shpirtërorë serbë, mu si nuk u shkëputën kohë të gjatë nga skllavërimi shpirtëror turk, prandaj festojnë festat e tyre.  Mjerë këta shqiptarë, e të mjerë ne që i kemi të gjakut.

S’KA VIZA ME KËTË KASTË POLITIKANËSH TË KORRUPTUAR – Nga BINAK MAXHARRAJ

Liberalizimi i vizave nga hiqi u ba histori. Filloi te flitet per to diku para nja 10 viteve. Ne ate kohe Kryeministri Hashim Thaqi thoshte se liberalizimi i vizave eshte çeshtje kohe. Kete ai vezhdimishte e perseriste per plote 10 vjet.

-Hajde rren hajde…?!

Edhe te gjithe te tjeret qe e kapnin majen e shtetit e perserisnin kete rrene vazhdimisht deri me sot duke dhane afate shume te shkurtera se vizat ato do te vijne se shpejti.

-Populli thot prite magar sa te dalë bar…?!

U dhane edhe 8200 hektarë tokë per blerjen e vizave por..

-Vizat shkuan ne bishte te sorres..?!.

Kjo kaste politike duke e pa”tradhetinê”qe ia ka ba popullit nisi te ankohet duke tentu qe ta heq fajin, barren nga vehtja.

Po ankohet se na i kemi plotesu te gjitha kriteret per liberalizimin e vizave duke ia hedhe fajin BE.

Por,ate se cka nuk po e shohin pushtetaret tane po e shohin ata te BE.

Bashkesia Evropina nuk lejon liberalizimin e liberalizimin e vizave derisa kjo kaste politike te jete ne pushtet,po pse?

Sepse, kjo kaste politike e korruptuar, thone se korrupcioni si barra me rende per Kosoven nuk mund te luftohet me pushtetar te korruptuar,nuk mund te luftohet me nje drejtesi(prokurori dhe gjykata) te korruptuar e cila nuk i nxjerre”pshqite e medhenje”para drejtesise

Sepse,BE nuk lejon liveralizimin e vizave edhe per shkak te situates te brishte politike ne vend ku aferat dhe skandalet
politike nuk kane te sosur sic ishin tendtimi per shfqizimin e Gjykates Speciale kur u tentue qe ne gjyse te nates kjo te shfuqizohet,kur ne pike te dites qytetaret turq pa kurrfare procedurash me dhune deportohen ne Turqi,kur kemi skandale dhe dhune te pandreprere ne Qeveri e sidomos ne Kuvendin e Kosoves ne te cilin askush nuk mund te merret veshe me njeri tjetrin dhe nuk prodhone efikasitet te duhur.Ne kete Kuvend me vite me radhe zoteronte dhuna,tymi nga gasi,per shkak te projekteve te dhunshme qe Qeveria donte qe te kalojn ne Kuvend.

Por grushtin me te madh per mos liberalizimin e vizave bie mbi barren e dialogut mes Kosoves dhe Serbise i cili totalishte ka hy ne nje qaorrsokak qe po krijon huti,pasiguri dhe cudi te shumica e vendeve te Evropes dhe botes,per shkak te pazareve qe i nisi Presidenti i Kosoves Hashim Thaqi per ndarjen,coptimin apo korigjimin e kufijeve,pra te atyre kufijeve ne te cilet Kosoven e kane njohte mbi 116 shetet.Per kete shkak,per shkak te kryeneqesis se Presidenteit jeta politike eshte shkaperderdhe,nuk ekziston,nuk ka kordinim dhe unitet,konsensus te mbrendshem per kete per kete ceshtje.Per shkak te kesoaj situate politike te krijuar ne Kosove nuk ka ma njhohje te reja,sepse cdo kush po pyet se cfare po ndodhe ne Kosove,si eshte e mundshme qe Presidenti i ketij vendi te angazhiohet per coptimin e vendit te vet,si eshte e mundshme qe presidenti i ketij vendi ka ra ne kurthin e Serbise per ndarjen e Kosoves.Per shkak te krejte kesaj jo qe nuk kemi njohje te reja,por po kemi edhe cnjohje per te cilat Serbia po angazhohet fuqishem per ta damtu sa me shum Kosove.

Per te gjitha keto qe i permenda,por edhe per shkak shume te tejrave,BE po i sheh shume mire dhe se eshte shume skeptike qe ketij vendi nuk i kiberalizohen vizat,dhe se vizat nuk do te liberalizohen pa permiresimin e kesaj situtate politike,thjeshte kjo i bije pa u rrezu nga pushtet kjo kaste e korruptuar qe pe mbane peng Kosove qe 20 vite.

 

Sokol Olldashin, si e kam njohur ! Nga Iris Halili

Me Sokolin kam punuar per gati nje vit kur drejtonte Ministrine e Puneve te Brendshme dhe une mbaja detyren e Keshilltares per Maredheniet Nderkombetare.

Ne ate Ministri te gjithe e therritnin Koli.Duke respektuar kete ritual keshtu po e quaj edhe une ne keto kujtime qe dua te sjell sot per te.

Pak dite pasi kisha nisur pune ne Ministri, ai me telefonoi nje mbremje diku nga ora tete. Nje dokument i rendesishem kishte ardhur nga BE dhe nje raport duhej te behej gati per te nesermen. Ajo qe me beri pershtypje ishte se me shume delikatese, perpara se te me sqaronte detyren, me kerkoi disa herë falje per ate shqetesim ne ore te vone dhe me pas perseriti : “Faleminderit” .

Une vija nga Zyra e Presidentit, ku kisha patur detyren e Shefes se Kabinetit. Nuk mbaja mend qofte edhe nje rast te vetem nga vitet kur punoja me Moisiun qe ai te me kerkonte falje per telefonatat ore e pa ore, apo te falenderonte per punen voluminoze qe une dhe shume kolege te mi beme ne ate Presidence. Sjella etike e Kolit ate mbremje me krijoi idene e nje drejtuesi dhe modeli ndryshe nga ato qe kisha njohur deri atehere. Ai kurre nuk e pa zyren e larte si nje pozicion per te ushtruar autoritet, por si nje pozicion nga i cili shperndante pushtet. Me Kolin gjithkush fliste lirshem, jepte mendime po lirshem, dhe argumentonte po lirshem.

Ky lloj lidershipi padyshim kishte sjelle nje fryme transformuese ne Ministri, ku te gjithe punonin me pasion dhe aspak nen presion. Koli kishte partnershipin qe e karakterizonte si dhe aftesine t’i krijonte pavaresi kujtdo, por edhe t’i çlironte nga stresi i mossuksesit. Te krijohej ideja se gjithkush punonte jo per Kolin apo suksesin e tij, por per ambicje apo sukses personal, qe natyrshem transformohej edhe ne sukses te Kolit apo gjithe institucionit.

Kjo menyre te drejtuari njihet si “lidershipi pjesemarres” i cili i solli edhe shume ndjekes ne rrugen politike. Koli ishte edhe nje djale shume i lecituar. Une mendoj se ne qeverine e asaj kohe, nuk kishte ndonje anetar tjeter kabineti qe te mund t’i afrohej me prane Berishes persa i perket kultures letrare. Shkollaret e lidershipit pranojne njezeri se individet me prirje artistike apo me kulture letrare kane fatin te jene lidera me te sukseshem.

Edukimi artistik i ndihmon ata te drejtojne me shpirt, te jene me mendje te hapura dhe te kene pershtatje per çdo rrethane. Pikerisht tek shpirti i tij letrar dhe dashuria per artin duhet kuptuar shtylla e lidershipit pasionant dhe idealist e Sokol Olldashit.

Ishim ne Vjene në Konferencen Vjetore te Ministrave te Brendshem te Europes dhe ne pushimin e drekes i gjithe delegacioni i Ministrise u mblodh tok. Biseda kaloi vetvetiu tek letersia, sikur ndodh rendom mes njerzeve qe kane pasione te perbashketa. Filluam te argumentonim ndryshimin mes klasikeve Ruse dhe atyre Britanike krahasuar kjo permes karaktereve femra.

Koli insistonte ne te tijen dhe une ne timen, te gjithe degjonin dhe kam bindjen se ishin te impresionuar jo nga une, pasi ata e dinin qe une vija nga bota e Fakultetit ku kisha dhene leksione per vite me rradhe mbi Letersine Moderne; jo, ata ishin te impresionur nga shefi i tyre qe e njihte aq mire letersine dhe ishte aq i sigurte, bile kokeforte ne tezat e tij plot argument.

Ne dukje Koli paraqitej sikur nuk i trembej asgjeje, por ne fakt edhe ai kishte dobesite e tij. Po udhetonim per nje vizite zyrtare ne Turqi me aeroplan. Sapo zbritem ne Ankara, ai me tha t’u kerkoja autoriteteve Turke qe rruget ne vazhdim per ne Stamboll apo Atdhe do te duhej ta vazhdonim me makine.

Nderkohe Kela (bashkeshortja e Kolit ) qe ishte me ne në delegacion filloi te bente humor se si ai pergjate gjithe kohes se udhetimit ishte ngjeshur pas sediljes se avionit dhe mezi kishte mermeritur disa fjale .

Vartesit filluan te bejne humor me shefin por dhe ky i fundit nuk i kursente batutat per to. Humori apo edhe sarkazma ishte pjese natyrale e personalitetit te tij dhe kjo e bente ate origjinal, te çliret por aspak cinik.

Ai ishte nje individ i drejperdrejte; I tille u shfaq edhe ne politike. Sipas Balzakut, keshtu jane vetem njerzit e civilizuar e qytetare.

Mes gjithe shenimeve te mia nga koha kur une punova me Kolin, mbaj mend qe suksesi me i arrire ishte vizita zyrtare ne Bruksel ne shtator te vitit 2006-te.

Delegacioni i Ministrise udhetoi me avion nderkohe Koli erdhi me traget deri ne Itali e me pas vazhdoi me makine. Delegacioni u prit nga Ministri i Jashtem i Bashkimit Evropian zoti Franco Frattini.Pas pak minutash bisede te pergjithshme, Frattini iu drejtua veçanerisht Sokol Olldashit: “ Zoti minister, ju dhe qeveria juaj keni nje problem shume te madh,jeni shume modeste; Ju keni shpartalluar te gjitha bandat kriminale ne Shqiperi dhe kjo ne nje kohe rekord, ne me pak se nje vit pas ardhjes tuaj ne pushtet, por fatkeqesisht une nuk shoh qe Ministria juaj apo edhe qeveria juaj ta proklamoj kete pune fantastike; Fale saj, tani i gjithe rajoni eshte me i sigurte. Une ju uroj ne emer te Bashkim Evropian dhe ju lutem reklamoni punen tuaj”.

Pas atij takimi Koli ndihej krenar, por kjo nuk e çoi ate ne delir. Ndonese ne dukje fodull, ai ne fakt ishte nje nder drejtuesit me modest qe une kam njohur.

Vetvetishem shkrova keto rreshta per nje njeri me te cilin kam punuar dhe e kam vleresuar. Misioni i çdo te gjalli eshte te jetoje nje jete qe te mos harrohet kurre pas vdekjes. Nderkohe qe virtyti i çdo te gjalli shihet edhe ne raportin qe ka me te vdekurit.

Vdekja ka qene dhe do te vazhdoje te mbetet gjithmone e njejte, por ne kohet tona post -moderne eshte “pas- vdekja” qe ka marre nje permase tjeter. Dikur ishte vetem nje grup i madh apo i vogel njerzish qe ta ndertonte “pas vdekjen”. Sot ajo ka marre pushtet tjeter dhe kjo e ben vdekjen edhe me te lehte, ndersa jeten edhe me konkurruese.

Harrimi apo kujtimi sot nuk eshte gje tjeter vetem se nje vazhdim virtual i jetes qe jeton pasqyruar ne syte, mendjen dhe zemren e atyre qe te njohen dhe qe kane forcen e botimit apo postimit ne ate shtypshkronje te madhe qe quhet “social media”.

“Pas -vdekja” e Kolit eshte po eshte aq e arrire sa edhe jeta e tij, vetem se kjo e fundit do te mbetet gjithmone me e shkurter.

Lamtumirë greminë e tradhtisë, mirëmengjesi Kosovë e besënikërisë! – Nga Prof.Dr. Mehdi HYSENI

Në shenjë nderimi të emrit dhe të veprës heroike, patritoike, kombëtare dhe atdhetare shqiptare të dëshmorëve të UÇK-së   Ilir Konushevci, Hazir Mala dhe të Ahmet Krasniqi, që flijuan për Kosovën dhe për Shqipërinë Etnike. -Betimi i tyre nën flamurin e Skëndebeut dhe të UÇK-së ishte lufta e përbashkët, çlirimi dhe bashkmi i Kosovës me SHQIPËRINË ETNIKE.

 

   *** Në pritje  të rivarrosjes së heroit të Kosovës, ILIR(HALIT) KONUSHEVCI  (që do bëhet më 27 Nëntor  2018 në Prishtinë nën patronatin e Kryeminstrit të Qeverisë së Kosovës, Ramush Haradinaj), i cili jetën ia  fali  Kosovës dhe bashkimit të saj me SHQIPËRINË ETNIKE, por gjakun e tij, KOSOVA kurrë nuk do t’ia falë tradhtisë vrastare terroriste!

 –Kush e vrau drejtësinë në Shqipëri dhe në Kosovë? Pse qe 20 vjet nuk foli drejtësia as në Kosovë e as në Shqipëri? Pse,  nga kush dhe, për ç’arsye në Tropojën dhe në Tiranën e Shqipërisë demokratike u vranë barabrisht tre heronjtë e UÇK-së së Kosovës, Ilir Konushevci dhe Dr. Hazir Malaj, më 9 maj 1998, si dhe Ahmet Krasniqi, më 21 shtator 1998? -Kur, edhe sa dekada, do të flasë DREJTËSIA e Shqipërisë për zbardhjen e këtyre  tri akteve monstruoze antinjerëzore, antihumane dhe antikombëtare shqptare?!

        

 -ILIR KONUSHEVCI, mirë se vjen  në Kosovën  e lirë , trime dhe besënike të Azem Bejtës, të Hasan Prishtinës, të Isa Boletinit, të Adem Demaçit dhe të Adem Jasharit  të Shqipërisë Etnike !

 

-Saktësisht, më 27 nëntor 2018, Ilir (Halit) Konushevci, me nderimet më të larta shtetërore të Repblikës së Kosovës nën patronatin e kryeministrit Ramush Haradinaj, do të rivarroset në varrezat e dëshmorëve të kombit në Prishtinë.

-Po këtë vit,  më 9 maj 2018 u bënë 20 vjet qëkur Iliri dhe Hazir Malaj ranë dëshmorë në krye të detyrës nga plumbat e tradhtisë tinëzare dhe terrosite të pabesë proserbiane në fshatin Miliskaj të Tropojës. Mirëpo, qe dy dekada  vrasjen e tyre mizore e heshti Shqipëria londineze demokratike, duke mos zbardhur ligjërisht këtë atentat terrorist kundër këtyre dy pjesëtarëve, përkatësisht të këtyre dy heronjve të UÇK-së, të  cilët së bashku krah për krah  flijuan jetët e tyre për lirinë, për pavarësinë  dhe për bashkimin e Kosovës me SHQIPËRINË ETNIKE.

Edhe sot, pas 20 vjetësh, dhembja jonë ka ngelur plagë e rëndë, e hapur dhe  e pashërueshme në mendjet dhe në zemrat tona, sepse kurrënjëherë nuk kemi ëndërruar e as nuk kemi besuar, që do të vijë një ditë, kur birin tonë të shtrenjtë-dëshmorin e  UÇK-së  dhe heroin e Kosovës, ta zhvarrosim nga varrezat e Tiranës. Ky akt i papritur dhe i paimagjinuar shtoi edhe më shumë dhembjen tonë të madhe 20-vjeçare, sepse kjo rivarrosje në Prishtinë, thjesht është e imponuar nga PADREJTËSIA E SISTEMIT TË DREJTËSISË  SË SHTETIT TË SHQIPËRISË ngase për 20 vjet rresht nuk bëri asgjë për të ndriçuar  vrasjen makabër të Ilir Konushevcit dhe të Dr. Hazir Malës (9 maj 1998).

Kjo padrejtësi shtetërore ndaj këtyre dy heronjve të Kosovës pati për pasojë zhvarrosjen e Ilir Konushevcit dhe të Ahmet Krasniqit nga varrezat e Tiranës. Kjo është përgjigja  e drejtpërdrejtë PADREJTËSISË së Shqipërisë ( e cila, derisa të mos i zbardhë këto krime terroriste, do të jetë nën hijen e hipotekës së përgjegjësisë së drejtpërdrejtë për vrasjen e tyre qoftë sipas  ligjeve të brendshme, qoftë sipas atyre evropiane e ndërkombëtare humanitare),  që vrau për së dyti Ilir Konushevcin, Dr. Hazir Malën dhe Ahmet Krasniqin ngase  institucionet dhe  gjykatat me kompetencë të Shqipërisë  nuk vepruan në përputhje me ligjet e brendshme, me Kushtetutën  dhe me ligjet evropiane për mbrojtjen e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut, sepse  për 20 vjet rresht (1998-2018) kriminelët terroristë, organizatorët, shtytësit dhe urdhëruesit e tyre, deri më sot, ende  nuk  nuk i nxorën në bangën e zezë , që  t’u  jepnin dënimin e merituar sipas veprës së kryer penale. Kjo është PADREJTËSIA e pajustifikueshme dhe TURPI turpi më i madh i institucioneve të drejtësisë së Shqipërisë, e cila po do të hyjë në BE, por  pa i zbardhur dhe pa i dënuar krimet e terrorizmit të brendshëm sikurse që janë rastet e vrasjes së heronjve të Kosovës, Ilir Konushevci, Hazir Malaj dhe Ahmet Krasniqi (1998).

 

Edhe pse DREJTËSIA E SHQIPËRISË nuk “foli” qe  2 dekada të plota, kjo nuk do të thotë se bijtë e popullit  tonë liridashës-heronjtë e Kosovës, Ilir Konushevci, Hazir Malaj dhe Ahmet Krasniqi, do të harrohen si  “gjakhumbur”, sepse masakrimi dhe ekzekutimi i tyre atavist barbarik proserbian  nga mafia politike terroriste indidviduale dhe  nga “dora e padukshme”  e terrorizmit shtetëror, nuk do të amnisitohen  nga tradhtia, sepse  ata janë gjaku ynë, të cilin Kosova nuk do ta falë kurrë. Kjo është e vërtet si dielli se Iliri  së bashku me Hazirin jetën e tyre ia falën lirisë së Kosovës, por GJAKUN E TYRE, KOSOVA KURRË NUK DO T’IA  FALË TRADHTISË as sot, as nesër e as kurrë, por do të kërkojë ndëshkimin e tyre  sipas “meritës”, duke përdorur të gjitha mjetet juridike ligjore, ashtu sikurse kundër çetnikëve barbarë fashistë të Serbisë gjenocidale të Slobodan Milosheviqit, qëe dogjën Kosovën dhe vranë mbi 12 mijë shqiptarë: foshnja, fëmijë, të  rinj dhe pelq e gra. (1989-1999).

-Ilir, biri ynë i shtrenjtë dhe  i pavdekshëm, që  në lulën e rinisë, jetën ia fale lirisë së Kosovës dhe bashkimit  të saj me Shqipërinë Etnike, edhe sot, edhe nesër dhe, përjetësisht, do të jetosh në FAQET E BARDHA TË HISTORISË DHE TË KOMBIT TË SHQIPËRISË SË BASHKUAR  ETNIKE, kujtimet dhe në zemrat tona dhe të të gjithë brezave të Kosovës, përkatësisht të Shqipërisë Etnike.

-Ilir, biri ynë  i dashur, MIRË SE VJEN NË KOSOVËN  komandantit legjendar-heroit Adem Jashari,  më 27 Nëntor 2018, ku e gjithë familja jote dhe bashkëluftëtarët t’u UÇK-së, miq e dashamirë të njohur dhe të panjohur dhe, i gjithë populli liridashës  i KOSOVËS KRESHNIKE po të presin me kurora lulesh të kuqe të lirisë, të mbledhur tok në Prishtinë-në vendlindjen tënde të dashur dardane,  që për herën e fundit të përshëndeten me TY për në paqen e përhershme.

-Ilir, BIR i madh i KOSOVËS, i lehtë të qoftë dheu i SHQIPËRISË ETNIKE, që ia fale jetën së bashku me villain tënd të pushkës, të penës e të humanizimit, Dr. Hazir Malaj,  duke rënë heroikisht nën flamurin e UÇK-së për lirinë dhe për pavarësinë e Kosovës, si dy flakadanë, që kurrë nuk do të shuheni sa të ketë shqiptarë në KOSOVË  dhe në SHQIPËRINË E BASHKUAR ETNIKE.

 

-Ilir Konushevci, Hazir Malaj dhe Ahmet Krasniqi, ju jeni krenaria dhe lavdia  e përjetshme e kombit shqiptar dhe e Kosovës, i lehtë u qoftë dheu i Shqipërisë Etnike.

-Poshtë tradhtia dhe pabesia! Rroftë Kombi  Shqiptar i Bashkuar  dhe Shqipëria  Etnike  për bashkimin e së cilës luftuan dhe u therorizuan heroikisht  ILIRI, HAZIRI DHE AHMETI!

Panairi i ri i librit, ose ”Panairi i përkthimeve” – Nga SULEJMAN MATO

Kam pasur gjithmonë kënaqësinë të futem në një panair librash, pasi më është dukur vetja si në një festë dhe sikur takohem me Tolstoin, Kazanzaqisin, Çehovin, Dostojevskin, Hygonë, Stendalin, Dikensin, Andriçin, Ricosin, Lorkën, Markesin, Murakamin etj., etj…

Përshtypjet e para të këtij panairi të ri janë të veçanta. Pasi kalon si në një paradë midis stendave me libra të përkthyer, mendon se nuk je në një panair shqiptar, as në Shqipëri. Mund të jesh në panairin e librit të Parisit, të Frankfurtit, të Gjenevës, të Bolonjës, vetëm në Panairin e librit të Tiranës nuk mund të jesh…Nuk do gabohesha po të thosha se 90% e librave të këtij panairi janë përkthime nga gjuhët e huaja.

Ka disa vite që këtë drejtim i kanë dhënë botuesit e shumtë, nisur dhe nga përfitimi i shpejtë. Është e vertetë. Libri është në krizë. Dhe shtëpitë botuese janë në krizë, për shkak të shitjes së ngadaltë të librit dhe për shkak të rënies graduale të lexuesit.

Këtë panair edhe pse do e quaja “Panairi i përkthimeve” nuk mund t’ua ul vlerat përkthyesve as botuesve. Duke kaluar pranë stendave ndjen një krenari të veçantë për punën, guximin dhe iniciativën aventureske të botuesve, për të sjellë në gjuhën shqipe gjithë këtë thesar të madh e të paçmuar të letërsisë dhe filozofisë botërore.

Problemi që kam unë me librin qëndron tek raporti që duhet të kishte midis letërsisë së autorëve të huaj me letërsinë shqiptare. Çdo nacionalitet synon stimulimin dhe reklamimin e vlerave kombëtare. Këtë gjë e kam parë vet në panairet e librit të Gjenevës, të Bolonjës, dhe të Frankfurtit, ku botuesit e çdo shteti i japin përparësi autorëve të tyre, ndërsa në panairin tonë autorët shqiptarë ndjehen të huaj e të papërfillur. Një detyrë e tillë i takon Ministrisë së Kulturës e cila, edhe për shkak se Ministrja dhe drejtoresha e librit janë përkthyese, është kthyer në një institucion të shoqërisë “traduki”, ndërkohë që duhet të ndodhte e kundërta.

Në tre lexuesit e mundshëm të librit shqiptar, që do të klasifikoja, i pari, ”i munguari”, është ai që ka emigruar, “i lodhuri” është ai që frekuenton çdo vit panaire dhe investigon librat e mirë, ndërsa lexuesi i tretë, ”i distancuari” është një lexues me Iphon në xhep. Lufta me librin duhet të quhet lufta për afrimin e tri llojeve të lexuesve shqiptarë. Lidhur me këtë panair të ri, them me bindje, se, botuesit e kanë gjetur shpëtimin tek letërsia e përkthyer, e cila në të shumtën e rasteve botohet pa kontratë për të drejtat e autorit, shto këtu dhe faktin që përkthimet nuk bëhen nga përkthyes profesionistë. Provo të hapësh faqet e para të disa librave të përkthyer dhe do të ndeshesh me emra krejtësisht të panjohur.

Ka një vërshim të madh përkthyesish diletantë, të cilët paguhen dobët nga shtëpitë botuese, ndërkohë që shumë përkthyes të mirë i gjen brenda dhe jashtë vendit. Bumi i emigracionit ka bërë që në fushën e përkthimeve të gjesh përkthyes ekselent, por ata duhen kërkuar, duhen gjetur dhe duhen paguar sipas standardeve bashkëkohore të përkthimit, të cilat janë të sanksionuara me ligj… Duke vizituar këtë panair mendoj se raporti letërsi shqiptare- letërsi e huaj është tejet në favor të letërsisë së huaj. Dhe kur sheh librin e një autori shqiptar, dijeni mirë se pagesa e librit  është bërë prej vet autorit. Shtëpia botuese i ka dhënë mundësinë e ISBN-së. Unë nuk jam kundra përkthimeve, madje në këtë panair gjen vepra të autorëve shumë të njohur, mirëpo, të mbushësh një panair me përkthime do të thotë të synosh “kolonizimin kultural të një kombi me tradita të mëdha kulturore” Pas 45 vjet izolacioni kulturor ne kemi pasur një uri të madhe për librin e huaj, por tashmë, konstatojmë qetësisht se kjo uri jo vetëm ka kaluar, por është kthyer në të keqen e vet. Lexuesi shqiptar është velur me letërsinë e huaj, ai nuk gjen problemet e vendit të vet, nuk gjen karaktere dhe përshkrime të vendit të vet. Nga ana tjetër, kjo letërsi, e përkthyer, i ka çmimet të kripura. Dominon shifra 7 euro dhe 9 euro për të mos thënë që për disa nga librat që kërkohen nga lexuesi çmimet e tyre variojnë nga 1000-1800 lekë të reja. Librin për fëmijë “Hari Poter”  të cilin do ta blija për nipin tim,  kushton 1400 lekë të reja. Ç’është e vërteta, midis morisë së përkthimeve të një letërsie limonatë gjen dhe libra të rëndësishëm. Gjen romane nobelistësh, romane klasikë, libra filozofikë, letërsi për fëmijë, etj., të cilat unë do të kisha dëshirë t’i kisha në bibliotekën time, por, xhepi i një pensionisti, i një studenti, i një nxënësi, apo i një punonjësi, nuk mund t’u përgjigjet çmimeve të botuesve. Unë i di mirë kostot e librave. Po të mendosh për një tirazh mesatar 500 kopje, gjë e pranueshme edhe për një shtëpi botuese pariziane, them me bindje se disa nga botuesit e këtij panairi e kërkojnë fitimin mbi 50%.

“Panairi i librit” ka një histori të vet disavjeçare, por kohët e fundit ka ardhur duke u konsoliduar dhe përqendruar si një “panair i përkthimeve”

Serish vërejtjet bien mbi Ministrinë e Kulturës, e cila duhet t’u vijë në ndihmë autorëve me anë të subvencioneve. Një vend nuk mbahet dot me mall të huaj. Krijimtaria letrare është një prodhimtari intelektuale që kërkon ndihmën e shtetit.

Megjithatë, kur viziton këtë panair ndjen kënaqësi të veçantë, pasi vëren që është bërë një investim kolosal dhe me vështirësi të shumta, për të arritur në një kohë të shkurtër këtë mal me libra autorësh, vendas dhe të huaj. Një kënaqësi tjetër e këtij panairi është kur sheh sesi, disa shtëpi botuese kanë krijuar profilizime. “Toena” me librin tradicional, ”Dituria” me shumanësinë e llojeve, “Onufri” me botimin e plotë të Kadaresë, ”Uegeni” dhe “Eriku” me botimet e disa autorëve shqiptarë, ”Skënderbeg book” me botimin e disa nobelistëve, “Omska” me kopertinat cilësore dhe botimin e autorëve të rëndësishëm botërorë. “Uegeni” me letërsinë ruse: Çehovin, Dostojevsk Stendal, etj., ”Noli” me Nicen, etj. Do të ishte mirë që shembulli i Sh.b. “Onufri” me botimin e plotë të Kadaresë të ndiqej nga botuesit. ”Toena” këtë gjë e ka bërë me F.Kongolin, Z.Çelën, N. Lerën dhe D.Çulin… “Konica” e ka bërë me “Konica“, ”Erik” e ka bërë me Zeqon. Një shtëpi tjetër e ka bërë me krijimtarinë e Petro Markos. Mendoj se ka hapësirë dhe për më shumë autorë të tjerë të cilët këta botues duhet t’i bëjnë të njohur. Personalisht do të doja reklamimin e disa autorëve që unë i vlerësoj shumë, si, F.Halitin, M.Vyshkën, F.Reshpen, H.Mecen, K.Petritin, M.Vyshkën, K.Blushin, R.Gjozën, etj. Në këtë panair marrin pjesë dhe disa shtëpi botuese kosovare dhe shqiptaro-maqedonase. Kjo gjë ia shton vlerat panairit, duke i dhënë një dimension mbarëkombëtar, mirëpo , janë të rralla ato raste që një shkrimtar kosovar ose maqedonas të botohet i plotë nga një shtëpi botuese shqiptare, ndërkohë që botuesit e trevave shqiptare, të Kosovës dhe të Maqedonisë, në këtë panair, kanë sjellë botimet e disa autorëve shqiptarë. Te ky panair të bie në sy, se si, një autor shqiptar si R.Gjoza e gjen te stenda e shtëpisë botuese “Buzuku” me disa botime, ndërkohë që te asnjë shtëpi botuese shqiptare nuk gjen veprat e një autori kosovar. Jemi të gjithë dëshmitarë se si priten autorët vendas nga shtëpitë botuese. Janë raste të rralla ato kur një botues merr përsipër botimin e një vepre letrare, me shpenzimet e veta.

Me sa jam në dijeni, Ministria e Kulturës ka afruar një lloj klani të ashtuquajtur shkrimtarë. Është ai klan që dhe përfiton nga kjo ministri dhe kur gjykon për përkthimin e librave.

Sa i përket shtëpive botuese, unë mendoj se ato kanë vështirësitë e veta. Së pari, pasi iu është larguar lexuesi tradicional. Së dyti, libri, ndryshe nga çdo produkt që del në treg, ka një shitje të ngadaltë. Librit nuk ia merr dot fitimin brenda një viti.

Së treti, libri ka funksion edukativ. Për këtë arsye mendoj që drejtorisë së Librit në Ministrinë e Kulturës i del si detyrë ta ndjekë në vazhdimësi krijimtarinë e autorëve shqiptarë, edhe përmes studimeve, por, edhe të subvencionojë disa nga autorët shqiptarë, përmes shtëpive botuese. Një punë lavdëruese ka bërë shtëpia botuese “Toena’ dhe jo vetëm, e cila ka botuar shumë shkrimtarë shqiptarë me fondet e veta, madje ka botuar dy kolana cilësore, atë të poezisë dhe të tregimit. Në shembullin e kësaj shtëpie botuese duhet të ecnin dhe të tjera shtëpi botuese, në qoftë se e kuptojnë drejt misionin e vet. Është fjala për shkrimtarë të talentuar, të cilët i kemi të paktë si uraniumi dhe duhet t’i konsiderojmë vlerë kombëtare. Ndryshe, çfarë kuptimi do të kishte kultura e një vendi kur ajo nuk sponsorizon talentet e veçanta, në letërsi, muzikë, pikturë dhe në arte të tjera. Më vjen mirë që, kohët e fundit, në zërat e krijuara për biznesin dhe investimet, ka dhe një zë të rëndësishëm, i cili quhet “investimi për talentet”. Së fundi, unë do t’iu lutesha përzemërsisht botuesve dhe drejtorisë së Librit që të mendojnë pak dhe për ligjin e sponsorizimit, i cili ende nuk kuptohet drejt se çfarë humb dhe çfarë fiton shteti dhe biznesmenët nga ky ligj.

Takimet e dy qeverive – Shkruan Mr. Sc. REFIK HASANI

Takimi i radhës i përbashkët i Qeverisë së Shqipërisë dhe Qeverisë së Kosovës është paralajmëruar se do të mbahet më 26 nëntor të këtij muaji. Takimet e përbashkta nuk kanë dhënë rezultate të pritshme. Këto takime do të duhej të jenë në të mirë edhe për shqiptarët jashtë këtyre dy shteteve,dhe diasporën anë kënd globit.

Në këtë rast sa është trajtuar jo vetëm në këtë takim por në të gjitha takimet e përbashkët të dy qeverive dhe sa e cilat efekte të matshme kan ndikuar në krahinën e mbetur nën administrimin e Serbisë,që përfshin Medvegjë, Bujanoc dhe Preshevë. Sa pika jan trajtuar dhe cilat jan ato. Së paku pse nuk është dënuar diskrimimin përmesë një kokluzioni të përbashkët të dy Qeverive dhe dy Parlamenteve. Takim i dy qeverive do të duhej të prodhonte miratimin e një deklaratë të përbashkët të dy qeverive lidhur me qëndrimin ndaj diskriminimit në Medvegjë, Preshevë dhe Bujanoc. Nuk duhet të mjaftohet vetëm të japë një mesazh të mbështetjes morale për Medvegjë, Preshevë e Bujanoc por edhe të njoftojë, alarmojë dhe sensibilizojë opinionin mbi diskriminimin,por mbi të gjitha të ndajë mjete dhe të krijojë një fond të përhershëm. Të ndahen detyra e përgjegjësi saktë të dihet për çdo vjet nga sa mjete do të ndahen jo vetëm premtime në letër.

Dy qeveritë shqiptare kanë obligim moral, institucional dhe kombëtar që më në fund në këtë takim të 26 Nëntorit të fillojë një qasje e re, e mirëfilltë, reale, të gjithë bartësit e institucioneve të dy shteteve të bashkërendojnë qëndrimet zyrtare, të harmonizojnë strategjitë e veprimi,si: Për Referendumit të një e dy marsit 1992, për Marrëveshjen e Konçulit, Këshillin Nacional të Shqiptarëve, Trupin Koordinues, për diskriminimin në këtë Krahinë, për amnistinë e ushtarëve të UÇPMB-ës, për të dëbuarit, zhvendosurit, etj. Studentët nga këto tri komuna do të duhej të lirohen nga pagesa e semestrit, vitit dhe pagesa tjera, por edhe në akomodimin në konvikte dhe sigurimin e shujtave në mensa të studentëve të këtyre universiteteve publike të jetë i rregulluar pa pagesë. Universiteteve publike të dy shteteve shqiptare u bien hise më së shumti të investojnë jo vetëm në shkollimin dhe arsimimin e kuadrove të kësaj Krahine shqiptare por edhe në investime tjera. Mbajtja e një qëndrimi i dy shteteve duhet të jetë që do të pasqyrohet dhe prezantohet edhe në Bruksel, Nju Jork e kudo tjetër në botë.

Çështja e pazgjidhur e kësaj Krahine të ngrihet edhe në mekanizma e instanca si në Parlament të Europës dhe seanca të Këshillit të Sigurimit të Organizatës së Kombeve të Bashkuara. Përveç bashkëpunimi ndërkufitar të nivelit Komunal na duhet edhe bashkëpunimi Rajonal i shteteve në shumë fusha të bashkëpunimit në mesë tyre që është interes i përbashkët. Këso takime për kabinetin qeveritarë të Kosovës dhe Shqipërisë do të duhej të vazhdohen si të rregullta, kurse dy Parlamentet të caktojnë nga një pikë të rendit të punës dhe të diskutojnë dhe propozojmë që të dy Parlamentet Nacionale të themelojnë një Komision Parlamentar miks për shqiptarët jashtë kufijve administrativë të Kosovës dhe Shqipërisë. Organizmi i një konference të donatorëve, krijimi i një fondi dhe ndarja e mjeteve të rregullta vjetore do të krijonte një motivim shtesë, një mbështetje morale për popullatën e kësaj Krahine. Në të gjitha këto bashkëpunime ndërkufitare të nivelit Komunal dhe atyre ndërshtetëror përfitues më të mëdhenj do të jemi ne shqiptarët.

Takim i dy qeverive besojmë se nuk do të mjaftohet në diskutimin ende në lidhje dhe rreth Abetares. Fryma shqiptare nuk mbrohet vetëm në Tiranë, Shkup e Prishtinë, por edhe në çdo cep të hapësirave tjera etnike shqiptare. 17.11.2018

Shtatore e Haki Tahës – në qendër të Gjakovës – Nga GANI MEHMETAJ

Haki Taha është gjakovari më i merituar në shtatëdhjetë vjeteshin e fundit.  Haki Taha është ndër shqiptarët më trima në Dardani e në territoret etnike shqiptare pas Luftës së Dytë Botërore. Miku im nga rrjeti social, Ben Oroshi e kishte një ide të qëlluar për ngritjen e shtatores së Haki Tahës në Gjakovë. Një shtatore duhet ta ketë në qendër të qytetit, por një shtatore duhet ta ketë edhe përballë Kuvendit të Prishtinës, aty ku e bëri veprën heroike. Është turp që kujtdo tjetër të asaj kohe t’i bëhet shtatorja para Haki Tahës.

Titistët e Enveristët do të përpiqen ta pengojnë me çdo çmim, por duhet të dalin këmbëngulës shqiptarët e Dardanisë (gjakovarët e prishtinasit).

Haki Tahën njërin ndër heronjtë e rrallë urban, edhe pas 70 vjetësh disa grupe enveristo -titistësh përpiqen ta nxjerrin të dyshimtë.  Budallenjtë, tru shpërlari  e internacionalistët proletarë janë të pashërueshëm.  Miladin Popoviqin, emri i të cilit rëndon aq shumë mbi kurrizin e shqiptarëve më vrasje e komplote, prapë grupe komunistësh pro jugosllavë e enveristë duan ta nxjerrin të mirë që u ndihmoi shqiptarëve! Më asgjë nuk e mbështesin mirësinë e Miladinit, as komunistët e Kosovës, as ata të Enver Hoxha që e vajtuan grarishte, ndërsa e kalojnë në heshtje trimërinë e burrit nga Gjakova.

Është e turpshme që vetëm një rrugicë qorre në Prishtinë me katër pesë-shtëpi ta mbajë emrin e Haki Tahës, trimit urban që e mbajti gjallë shpirtin luftarak të mosbindjes në kohën e dhunës më të egër serbe.

KUJT I TAKON EPITETI “HISTORIK”? – Nga EUGJEN MERLIKA

Pritja entuziaste, që i u bë skuadrës shqiptare të futbollit në ditën e kthimit nga kampionati evropian, qe një tregues i saktë, jo vetëm i vlerësimit të paraqitjes së saj në garën kontinentale, por edhe t’asaj që përfaqësonte ajo, në termat e shprehura e të pashprehura, të dukshme e të padukshme. Ajo veprimtari mori epitetin “historike”, pra e paracaktuar të mbetet në kujtesën kohore të vetë kombit.

Që 23 djem, të cilët dijnë të shkelmojnë topin në një fushë të blertë, bëjnë histori, tingëllon si një pohim disi i tepruar, për ata që historinë e marrin me mënd vetëm si një vazhdë e gjatë luftërash, përballimesh të çdo lloji mes popujsh, sistemesh shoqërore, qytetërimesh, si përmbysje të dhunëshme vlerash, botkuptimesh, apo përvojash jetësore bashkësish njerëzore. Për asnjë prej skuadrave pjesëmarrëse të kampionatit evropjan në tokën franceze, epiteti “historik”, me përjashtim të ndonjë të papriture, të një ngadhnjimi të bujshëm të ndonjë skuadre që nuk e ka provuar kurrë shijen e një fitoreje të madhe, nuk do të kishte kuptim. Për skuadrën shqiptare e ka. Po të thellohemi në konceptin, me një ndjenjë keqardhjeje do të vërejmë se sa e varfër është e shkuara e jonë në fushën sportive, sa që arrijmë një kampionat evropian mbas dhjetëvjeçarësh  përpjekjesh të pafrutëshme. Ky fakt, kjo arritje, përbën të veçantën, së cilës nuk mund të mos i bashkangjisim mbiemrin “historik”.

Përtej faktit sportiv që ndoshta madhnohet me të tepërt mendoj se, pjesëmarrja në fazën përfundimtare të kampionatit evropian të futbollit, pati një risì të dukëshme e tepër të rëndësishme. Ajo lidhet me futbollistët, të cilët janë shkëndija që ndez zjarrin e një dukurie, të paparë ndonjëherë në përmasa të tilla në historinë tonë. Kjo dukuri u quajt “lojtari i 12” e qe pjesëmarrja e publikut shqiptar në stadiumet Lensit, Marsejës apo Lionit, në nxitjen dhe inkurajimin e skuadrës kuq e zi. Përsiatja e mësipërme vlen edhe në analizën e kësaj dukurie, duke na dhënë një provë tjetër të prapambetjes së përgjithëshme, në të cilën jetuam si shoqëri e si komb, nga një sistem i ideuar e drejtuar nga një njeri, për të cilin ka ende shqiptarë, në ndonjë cep të Kosovës apo Shqipërisë, që përgjërohen, derdhin lot, apo i evokojnë “lavdinë”.

Një dukuri e mrekullueshme qe prania e atyre grupeve të pambaruar kuq e zi, që mbushën, në ditët e ndeshjeve, qytetet franceze. Ata qytetare e qytetarë të Shqipërisë e Vëndeve të tjera në të cilët, rënia e diktaturës shqiptare, u dha mundësinë të shkonin e të ndërtonin jetën e tyre, janë dëshmia më e mirë e mundësive të pakufizuara që blaton liria e një populli, e cila është edhe ajo e individëve të tij. Ata ish futbollistë të së shkuarës, të ftuar me zgjuarsi në selinë e Kryeministrit shqiptar, për të pritur djemtë e Kombëtares, besoj se kanë gëlltitur lotë të hidhura kur, vetvetiu, kanë krahasuar jetën e tyre sportive me atë të brezit të sotëm. Ata nuk ishin më pak t’aftë profesionalisht, madje kishte prej tyre që mund të kishin luajtur futboll edhe me klubet më të mira t’Evropës, por ishin të lidhur, u mungonte liria. Në stadiumet e huaja, kur rrallë u takonte të shkonin për të luajtur, edhe nëse do të dëgjohej ndonjë zë dashamirës shqiptari, ata duhej të bëheshin shurdhë e të verbër, sepse në të kundërt, n’atdhe i priste akuza e tradhëtisë….

Por duke u kthyer tek mjediset e gëzuara e plot gjallëri të dashamirësve shqiptarë  të skuadrës kombëtare, mes të cilëve pata fatin të isha i pranishëm në një nga qytetet më të lashtë t’Evropës, n’atë që qe djepi i hymnit kombëtar të Francës, mund të them se epiteti “historik” i takon bëmave të tyre. Historike nuk ishte vetëm pjesëmarrja  e tyre n’ata mjedise, që i detyrohej dashurisë për ngjyrat e flamurit dhe djemtë që sendërtuan “mrekullinë” e të qënit aty, por edhe mundësive praktike e materjale, që liria e këtyre 25 viteve të fundit, krijoi për ta. Ajo që ishte më e rëndësishme në këtë dukuri, të papërfytyrueshme deri një të katërt shekulli më parë, qe sjellja e atyre njerëzve n’ata qytete e në mjediset e tyre.

Mund të them, pa frikë përgënjeshtrimi, se në qendrën e Evropës, ata qytetarë shqiptarë, të mbështjellë me flamurët e shallët e kombit të tyre, dhanë leksione stili, mirësjelljeje, zbatimi rregullash e qytetërimi. Lexohej lehtë kjo përshtypje në fytyrat e qeta të ruajtësvet të rendit francez, të cilët kishin rrezikuar edhe kokën, për të përballuar përleshjet me huliganët e markave angleze e ruse, vetëm tri ditë më parë. Mesazhet e dhunës së tyre vinin nga skajet perëndimore e lindore të kontinentit, nga shoqëri më të pasura e më të zhvilluara se e jona, që dikur kishin qeverisur botën, nëpërmjet perandorive të tyre. Edhe se nuk mund të njëjtësohen ato shoqëri me idhtarët e dhunës, të cilët ishin të pranishëm në Francë, nuk mund të mohohet fakti se këta të fundit ishin prodhim i tyre. Në Marsejën e lënduar nga dhuna e tyre, shqiptarët sollën harenë e këngëve e të valleve të tyre, buzëqeshjen miqësore e korrektësinë njerëzore kudo, në lokalet, sheshet, metronë, stadiumin. Për ato pak orë i stolisën ata qytete me ngjyrat e rrobave të tyre e me sinqeritetin e fytyrave të tyre. Ata mijëra vetë krijuan në Francën e “fisnikërisë së detyruar” e në shtypin botëror, përfytyresën e Shqipërisë fisnike. Qenë çaste me të vërtetë historike, të përcaktuar jo nga luftërat e pasojat e tyre, por nga vlerat e përjetëshme të bashkëjetesës njerëzore, nga qytetërimi që buronte nga edukata, tradita, evolucioni i tyre. Ajo përfytyresë mund të quhet, pa gabuar, ndihmesa m’e madhe që i jepej Shqipërisë në këto kohë të vështira për jetën e saj politike.

Por ajo dukuri kishte edhe një vështrim tjetër, edhe më të çmuar se i pari. Ishte përbërja e atyre mijëra shqiptareve e shqiptarëve, Vëndet nga vinin e mesazhet që sillnin. Ishte një konglomerat harmonik e i bukur i Shqipërisë etnike, një sendërtim i vogël i ëndrrës shqiptare të bashkimit në një atdhe të vetëm, me simbolin e shqipes dykrenore të Skënderbeut. Fytyra të panjohura që përshëndeteshin në kalim në dy anët e rrugëve, që bëheshin menjëherë të dashura me një vështrim, një buzëqeshje, në një kor të pambaruar kurrë : “Shqipëria, Shqipëria”. Ishte diçka tepër prekës ai entuziazëm mbarëshqiptar, që përcillej nga Vendet e nisjes, Shqipëria, Kosova e trojet shqiptare jashtë atdheut, SHBA-ës dhe Vendet e Evropës demokratike, një univers kuq e zi, i cili bashkohej në një zë të vetëm, në mbështetje të lojtarëve të Kombëtares, nga minutat e hyrjes në stadium e deri në fërshëllimën e fundit të gjyqtarit.

Mbeten të paharrueshme ushtimat e zërave të shqiptarëve gjatë lojës, brohoritjet e tyre edhe në çastet kur skuadra nuk luante mirë, ajo ngrohtësi e ato duartrokitje të pafund edhe në mbarimin e lojës, edhe se kishim humbur. Mbetet i paharrueshëm edhe trishtimi në fytyrat e tyre n’atë mesnatë të  16 qershorit në rrugët e Marsejës. Por asnjë veprim i papëlqyeshëm, asnjë fyerje, asnjë sharje, asnjë grindje edhe në metronë ku francezët vazhdonin të këndonin marsejezën. Pikëllimi për humbjen ishte i përkorët, dukej se gjente ngushëllim në praninë e njëri tjetrit, në vargun e këngës “O sa mirë me qenë shqiptar”, në thirrjet për Shqipërinë.

Ky ishte “lojtari i 12”, për të cilin Kryeministri kërkoi edhe një duartrokitje në pritjen e tij, foli, por u mjaftua me kaq. Prisnja më shumë vlerësim, më shumë thellim n’atë çfarë përfaqësuan ata mijra shqiptarë në qytetet e stadiumet e Francës. Është e vërtetë se ata erdhën aty për zbavitjen e tyre, por qëndrimi dhe sjellja e tyre qe një medalje ari në gjoksin e atdheut. Mesazhi i pahartuar zyrtarisht i tyre ishte i rëndësishëm : Shqipëria ka nevojë për njerëz të ndershëm që t’a përfaqësojnë, edhe sepse ai përfaqësim duhet të jetë në ujdi me vlerat universale të qytetërimit dhe shqiptarët i kanë vlerat e përbashkëta që janë ato të kombit të bashkuar.

Shumica e atyre tifozëve kuq e zi jetojnë në Vendet e huaja, duke krijuar imazhin e Shqipërisë në botë me punën dhe sjelljen e tyre, por kur votohet në Shqipëri atyre u kërkohet që të kthehen fizikisht atje. Është një mënyrë e tërhortë për t’i mbajtur larg votës, sa dinake aq dhe e mirëllogaritur, sepse vota e tyre nuk i shkon për shtat politikë bërësve të Vendit të tyre. Para pak kohësh PD vuri si një nga kushtet e marrëveshjes ndërpartiake votimin elektronik në Shqipëri. Propozimi m’u duk mjaft i çuditshëm, duke njohur gjëndjen e vërtetë të atdheut tim, por krejtësisht i mundur për shqiptarët me banim jashtë Vendit të tyre. Por propozimi i Opozitës nuk u shtri tek ta, do të kishte qenë në nderin e saj. Por as Kryeministri, siç duket, nuk dëgjon n’atë vesh, madje edhe kur një tjetër ish kryeministër e kërkon votën e të mërguarvet shqiptarë në kongresin e partisë së tij. Mendoj se ato shqiptare e shqiptarë që takova në rrugët e Marsejës e në Velodromin e saj, meritojnë të thonë fjalën e tyre për ata që qeverisin Vendin e tyre.

“Përralla” shqiptare e kampionatit evropian mbaroi. Do të kishim dëshiruar një përfundim edhe më të mirë, por le t’i besojmë skuadrës dhe drejtuesve të saj se, nëpërmjet punës së ndërgjegjëshme, analizës objektive e vetëkritike, do të kenë në t’ardhmen rezultatet e pritura. Ndërkaq mirënjohja e jonë e thellë i shkon asaj skuadre kombëtare që, me mundin e saj, na bëri të jetojmë çaste të paharruara entuziazmi atdhetar.

Ngrohtësia e mjediseve mbarë shqiptare, ajo frymë vëllazërimi të vërtetë që zotëroi n’ato ditë, është tregues i një kërkese të brëndëshme shpirtërore të të gjithëve për të patur një atdhe, një kryeqytet, një flamur. Ata që kanë patur për hise drejtimin e politikës së shqiptarëve në këto kohë jo shumë të kthjellta për Evropën e botën, duhet t’a mbajnë parasysh atë kërkesë e të punojnë për sendërtimin e saj, duke marrë në konsideratë të gjitha opsionet e mundëshme.

Qershor 2016

Marrё nga libri “Demokratura shqiptare nё vёshtrimin e njё tё mёrguari”

SOVRANITETI I INTERESAVE – Nga EUGJEN MERLIKA

Interesi i flet të gjitha gjuhët dhe reciton të gjitha rolet, edhe atë të të dizinteresuarit

La Rochefoucauld

Aktivizimi i ambasadorëve të SHBA-ës dhe BE në Shqipëri, kohët e fundit, është vënë në tehun e kritikës së disa politikanëve e  gazetarëve në bisedat e tyre. Takimet e tyre me grupet parlamentare për të shpejtuar proçesin e miratimit të Reformës së Drejtësisë, është quajtur si diçka e pazakontë, si kalim i “vijës së kuqe”, madje edhe si shkelje e “sovranitetit” të Shtetit shqiptar, anëtar i NATO-s. Ky përshkallëzim, edhe se në dukje të jashtëme mund të ketë diçka të vërtetë, sinqerisht më duket i tepruar dhe kundërprodhues.

Pa hyrë në imtësi të teorive të sovranitetit në politologjinë e sotme, jam i mendimit se bashkësitë e shteteve nuk mund të shkojnë përpara, pa respektuar dhe zbatuar rregulla të pranuara njëzëri, pra pa patur një kalim kompetencash nga Vendet e veçanta tek Institucionet e Bashkësisë. N’Evropën e sotme ka një krizë funksionimi të kësaj ideje, madje kjo shpjegon edhe faktin se pse ajo ka mbetur prapa në proçeset vendim marrëse, në krahasim me një tjetër Bashkësi më të hershme e më të konsoliduar si SHBA-ës.

Por tema për të cilën flitet këto ditë nuk ka asgjë të përbashkët me këto pikëpamje. Besoj se ka të bëjë me një farë provincializmi të mendimit e politikës sonë, që kushtëzohen jo nga teori akademike, por nga interesa të ngushta e një farë vështirësie për të pranuar gabimet e përgjegjësitë, edhe kur këto janë të dukëshme. Shprehjet e mësipërme janë shqyti i fundit që politika shqiptare ka gjetur për t’u mbrojtur nga padia që i vjen nga vetë rendi i gjërave, që detyron masa të shpejta, të cilat nuk janë vetëm kërkesa të brëndëshme të jetës së Vendit, por edhe një “detyrim” që e kërkon BE, në përputhje me strategjinë e tij të zgjerimit.

Është një gjë e pazakontë që ambasadorët më të rëndësishëm të trupit diplomatik t’akredituar në Tiranë, të ndërhyjnë në grupet kuvendore për t’i bindur ata që të miratojnë Reformën e Drejtësisë, por anomalia e rastit nuk qëndron tek ta por tek përfaqësuesit e politikës sonë. Kjo duhet të dalë nga bizantinizmat e një çerek shekulli, të sqarojë idetë e saj, të thotë shkoqur, shqip, nëse don të hyjë në BE apo jo. Dyfaqësia e qëndrimit kundrejt kësaj zgjedhjeje është në dritën e diellit prej vitesh. Të gjitha shtetet që janë futur në BE kanë qenë të detyruar të kryejnë disa reforma, të cilat janë quajtur të domosdoshme nga Komisioni Evropian. Sot e tillë për ne quhet Reforma e Drejtësisë, për të cilën prej shumë muajsh po punohet nga dhjetra specialistë të së drejtës, shqiptarë e të huaj, me këshillimin e vazhdueshëm edhe të Komisionit të Venedikut, një autoritet i njohur në kontinent në fushën e ligjevet. Në drejtim të pavarësisë së sistemit të drejtësisë, kusht i domosdoshëm për reformën, jam i bindur se ai Komision është një siguri e plotë.

Në një Vend normal, me një klasë politike të vullnetëshme për të çuar përpara atdheun në rrugën e demokracisë dhe modernizimit, një proçes i tillë do të kishte zgjatur jo më shumë se tre-katër muaj. Tre apo katër fishi i kohës, që kërkojnë partitë politike në Shqipëri, bëjnë pjesë në anormalitetin e gjëndjes. Ngulmimi për të ruajtur gjëndjen ekzistuese, e cila e ka kaluar me kohë “vijën e kuqe” të rrezikut të përhershëm, tregon se në lojë janë interesa madhore vetiake apo të grupeve. Janë ata interesa që kanë përcaktuar ngjarjet në Shqipëri, në këta vite të kalesës mbas komuniste, që përkojnë me strategjinë e Katovices, të shpallur dikur nga Ramiz Alia.

Gjithshka ka shkuar simbas atyre udhëzimeve e parashikimeve, në të cilët mungonte vetëm integrimi në BE, i cili ishte i parakohshëm edhe për t’u menduar në 1989, por që mbas 15 vjetësh u bë një flamur që kalon nga një dorë në një tjetër, simbas alternativave pushtetore. Në këtë drejtim mendoj se ka një marrëveshje të fshehtë, të pashpallur, të mbuluar e pa zë : Shqipëria nuk duhet të hyjë n’Evropë, sepse interesat e drejtuesve të saj nuk përkojnë me atë veprim. Një Vend që, në një çerek shekulli, ka krijuar miliarderë nga njerëz që janë marrë vetëm me politikë, nuk mund të jetë i interesuar për rregulla, ligje, kode që rregullojnë jetën e Bashkësisë. Si pasojë, politika ka vetëm një synim, vegjetacionin, statu-quon, por duke dhënë përshtypjen se lëviz, se përpiqet të ndryshojë, se do të plotësojë kushtet që i kërkohen. Kështu është shkuar përpara për shumë vite, por sot nyja ka hasur në krëhër.

BE kushtëzon gjithshka në proçesin e integrimit me Reformën e Drejtësisë. E po atij mendimi është edhe Qeveria e SHBA-ës. Përfaqësuesit e tyre, përballë pingpongut të shkarkimit të përgjegjësivet nga njera parti shqiptare tek tjetra e anasjelltas, kanë mbetur keq. Duan të bëjnë katalizatorin e një proçesi politik, që shkon kryesisht në dobinë tonë si komb, sepse interesat e tyre, në një Vend të vogël e problematik si i yni, janë të vogla e të realizueshme.

Politikanët tanë, përfaqësuesit e popullit, “të zgjedhur me vota të lira “ në listat e paracaktuara, nuk dihet mirë se mbi çfarë kriteresh, fyhen e ankohen se u është shkelur “sovraniteti”. Po t’ishte e vërtetë, qoftë edhe për një refleks atavik të krenarisë kombëtare, do të kishim qënë të gjithë përkrah tyre. Nuk ka nevojë për të shtjelluar teoritë e ndryshme gjeopolitike mbi temën e marredhënieve mes shteteve. Kujtoj se vlen më shumë të ndërgjegjësohemi për gjëndjen e Shqipërisë së sotme, të bëjmë krahasimet me të tjerët e raportin mes asaj që kemi bërë e asaj që duhej të kishim bërë, mes asaj që jemi e asaj që duhej t’ishim. Besoj se para këtij kuadri nuk ka vend as për një grimcë vetëkënaqësie. Përulësisht klasa politike, që është përgjegjësja kryesore e kësaj drame shqiptare, duhet të bëjë një provim ndërgjegjeje. Por ajo nuk e bën atë, fle mbi dafina të përfytyruara, edhe se gjithandej ka vetëm ferra. Provimi i saj është ai i interesave, i milionave të fituara. Sigurisht, kjo nuk vlen për të gjithë, por pjesa e ndershme, nëse ekziston, duhet t’a thotë me forcë fjalën e saj, sepse kemi hyrë në ceitnot politik e nuk mund të ecim më me ritmet e këtij çerek shekulli.

Për reformën ka gati një vit që diskutohet, mund të diskutohet përsëri, mund të merren këshillat e të huajve të painteresuar, por nuk mund të fshihemi mbas gjethes së fikut “se atë do t’a bëjnë shqiptarët” Po, ata do t’a bëjnë, por deri tani, fatkeqësisht, nuk e kanë bërë dhe  gjasat janë se nuk do t’a bëjnë, se nuk kanë dëshirë t’a bëjnë, se sovranitetin e duan për interesat  e tyre. I jepet rëndësi formës për të mbuluar mungesën e përmbajtjes. Nuk kam dëgjuar asnjë prej këtyre zotërinjve politikanë, apo analistë në justifikim të tyre, të flasin ndonjëherë për sovranitetin kombëtar dhe thelbin e tij, synimin strategjik të bashkimit të kombit. Ai i delegohet Evropës, si përgjegjësi e si perspektivë, pa patur kurajën as t’a venë në tryezën e bisedimit. Ngrihet “problemi” i sovranitetit, kur dikush me njerëzi u thotë se drejtësia në Shqipëri është një kazan në pikën e vlimit.

A e dijnë këta zotërinj se si funksionon, në Vendin e tyre, ky segment, nga më të rëndësishmit për një shtet ? Ka gjyqtarë e gjyqtare në Shqipëri që janë kthyer në kohën e Hasan Zyko Kamberit : “Kadiut po t’i rrëfesh paranë / Ters e vërtit sherianë”. Ata tjetërsojnë pronësitë e qytetarëve, duke ligjësuar padrejtësisht në dobi t’atyre që paguajnë më shumë, lirojnë kriminelë e  dënojnë një fakir që kishte gjetur një ombrellë në rrugë dhe e kishte shitur, detyrojnë qytetarin të paguajë dy herë faturën e korrentit, i japin burrit gjithë pasurinë e një familjeje të ndërtuar nga puna e të dyve, kur gruaja kërkon ndarjen,  arrijnë të venë në diskutim edhe testamentet e firmosura para një noteri, një përbindshmëri juridike e panjohur n’asnjë Vend të qytetëruar etj., etj.

Idhtarët e sovranitetit të interesave, në vënd të padisë për sedrën vetiake të “fyer”, do të ishte mirë të na thonin se si u arrit në këtë gjëndje, kush e mban përgjegjësinë e cila është zgjidhja e këtij problemi që po i merr frymën Shqipërisë. Në vënd që t’i tregojnë “vijën e kuqe” ambasadorëve, të cilët po përpiqen të futin bisturinë e kirurgut në plagën tonë të gangrenizuar, do të ishte mirë të hynin shpirtërisht në dramat e mijëra bashkatdhetarëvet të tyre, që përballen prej vitesh me një drejtësi të korruptuar e me një shtet që është bashkëpuntor me të.

Personalisht nuk gjej asgjë shqetësuese në marredhëniet e ambasadorëve me klasën politike, madje si një qytetar i Shqipërisë, edhe se jetoj jashtë saj, e quaj për detyrë t’i falënderoj për punën e tyre, në dobi të çështjes sonë. Jam i bindur se duke ruajtur gjëndjen e tanishme, duke mbajtur në brendì të institucioneve njerëz jo të pastër moralisht, duke u dhënë mundësi atyre t’a kthejnë Shqipërinë në një çiflik për t’u vjelur nga bijtë e bijat e saj të pandershme, humbasim të gjithë ne, dëmtohet Atdheu, por nuk humbasin asgjë SHBA-ës dhe Evropa.

Maj 2016

Marrё nga libri “Demokratura shqiptare nё vёshtrimin e njё tё mёrguari”