VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

KOMITETI “MBROJTJA KOMBËTARE E KOSOVËS” dhe Isuf Veseli – Nga Kadri Tarelli

By | December 6, 2018

Komentet

“KERCIMI I KRESHNIKËVE NË LOGUN E ZANAVE” – Nga AZGAN HAKLAJ*

-Kujtesë nga Festivali Folklorik i Gjirokastrës, maj 2015, ku Ansambli “Dardania” i Tropojës shkëlqeu në mënyrë të veçantë me: “Kercimi i Kreshnikëve në Logun e Zanave”. Ideja dhe realizimi: Deli Metalia (Mjeshtër i Madh)
Azgan Haklaj (Mjeshtër i Madh)-

Mora përgjegjësinë dhe pata kënaqësinë të interpretoj në rolin e korifeut.
Kjo valle krijoi një atmosferë me shumë emocion tek artdashësit, sepse solli Eposin e Kreshnikëve  (të Mujit dhe Halilit) dhe vajtimin e thekshëm të Ajkunës për Omerin me aktrim madhështor.

Ky Epos duhet të ishte prej kohësh në UNESCO përkrah Vedave Indiane, Nibelungëve Gjermanë, Dioskurve të Greqisë, Këngëve të Rolandit të Francës, Sidit të Spanjës, por është penguar politikisht nga Ministria e Kulturës.

Qarku Kukës, pjesë e të cilit ishte Ansambli “Dardania” u ndëshkua politikisht nga ministerja Kumbaro si hakmarrje primitive krahinore dhe për shkak se drejtimin e Ansamblit të Kukësit specialistët e artit dhe pushteti vendor ma besuan mua.

I gjithë publiku priste që vendin e parë ta merrnim ne. Juria vasale e Kumbareshës na skualifikoi.

Numri me i veçantë ishte kercimi, “Kercimi i Kreshnikëve në Logun e Zanave”.

Me dt. 10 qershor, ora 18, Kumbaresha me Lindita Nikollën dhe me Ilir Beqen zbarkuan në Tropojë dhe organizuan dëgjesën publike në të njëjtën orë të “Sofrës Dardane” me qëllim sabotimin e saj.

Kumbaresha, që nga viti 2013 e ka hequr nga projektet e saj Festivalin më të madh Kombëtar në mbarë hapësirën etnike.

Unioni Artistik i Kombit  Shqiptar e realizoi me sukses Edicionin e 16-të të “Sofrës Dardane”, falë mbështetjes së Kryetarit të Partisë Demokratike të Shqipërisë, z. Lulzim Basha.

Gjatë këtyre viteve Unioni Artistik i Kombit Shqiptar ka kontribuar në propogandimin e Valles Tropojane, me të cilën jemi ballafaquar me 40 shtete dhe kemi marrë Vendin e Parë në Festivalin e Dansit Botëror në Izrael në vitin 2002. Edhe në Festivalin “Sheshi Ballkanik” në Selanik – 2002, me pjesëmarrjen e 16 shteteve, përseri jemi nderuar me Vendin e Parë.

Unioni Artistik i Kombit Shqiptar ka realizuar me sukses 10 edicione të Festivalit të “Këngës dhe Valles Çame” në Sarandë edhe ky i ndëshkuar politikisht nga Ministresha Kumbaro.

Unioni Artistik i Kombit Shqiptar ka realizuar prej gati dy dekadash spektakle madhështore, koncerte tematiko-patriotike, ku lejtmotivi ose shtylla e tyre ka qenë Kërcimi ose Vallja e Tropojës, e cila prej kohësh e ka merituar të jetë “Monument Kulture”, Trashëgimisë Kulturore të Kombit Shqiptar.

E do të veçoja këtu:

“Një Komb-një Qëndrim” në Tiranë.

“Një Komb-një Histori” në Vlorë”.

“Një Komb, një Kulturë” në Ferizaj të Kosovës, në Prishtinë, e Shkup.

“Njëqind vjet për një ditë” – në Tuz dhe Mitrovicë me rastin e 1-Vjetorit të Pavarësisë së Kosovës.

“Përjetësisht s’na ndan më guri” në Gjakovë, Tuz, Dibër e Madhe.

“Tinguj dhe ritme shqiptare” në Strugë dhe Dibër e Madhe”.

“Vllaznia nuk njeh kufi” – në Tiranë dhe Shkodër.

“Kënga dhe Vallja Shqipe na bashkon” – Preshevë, 2011.

Prej dy vitesh bashkëpunon me Shoqaten e Alpeve dhe “Maja e Karafilit” për realizimin me sukses të Festivalit “Kënga dhe Vallja Shqipe na bashkon” në Plavë-Guci.

Ka 10 vjet që bashkëpunon me Festivalin “Këngë Jeho” në Strugë.

Më shumë se një dekadë bashkëpunon me Komunën e Vitisë në Festivalin “Flakadani i Karadakut”.

Bashkëpunim të frytshëm ka prej disa vitesh me Kryegjyshatën Botërore në Tiranë.

Ky aktivitet i dendur dhe i shtrirë në kohë të gjatë është i pasqyruar në mediat vizive dhe të shkruara kombëtare, në youtube dhe google.

Do të duhet shumë kohë për të folur për aktivitetin e Unionit Artistik të Kombit Shqiptar si bashkudhëtar me “Kërcimin e Tropojës” dhe se ka meritë për propogandimin e tij.

Tani u kujtua Ministria e Kulturës, pasi dështoi në sabotimin e “Sofrës Dardane”, se ka “Valle Tropoje”.

Por populli thotë: më mirë vonë se kurrë. Urime “Kërcimit të Tropojës”. Unioni Artistik i Kombit Shqiptar uron të gjithë brezat e kërcimtarëve që kanë mbartur në dekada këtë monument të kulturës shqiptare.

 

 

*Azgan HAKLAJ

President i Unionit Artistik të Kombit Shqiptar

 

Tiranë, më 17 dhjetor 2018

KOMITETI “MBROJTJA KOMBËTARE E KOSOVËS” dhe Isuf Veseli – Nga Kadri Tarelli

Një ftesë e ardhur nga Kosova se në Pejë, në ditën e parë të dhjetorit 2018, në sallën e Teatrit “Isuf Gërvalla”, sot “Ismet Begolli”, do të përkujtohet 100-vjetori i Komitetit “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës”, i ngritur në qytetin e Shkodrës, në ditët e para të përfundimit të Luftës së Parë Botërore, në nëntor 1918. Ideator i përfshirjes në këtë festë, edhe i një grupi nga Durrësi, është Rasim Zeka, me rrënjë e degë nga Peja, si nip i Isuf Veselit, dikur një ndër anëtarët e atij Komitetit. Veç Rasimit, që në këtë rast shërbente edhe si shoferi ynë, në përbërje të grupit ishte Vaso Papaj, Naim Kërçuku, Kadri Tarelli dhe Agim Bajrami. Unë kisha përgatitur temën: Komitetit “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës”, dhe Isuf Veseli, ndërsa Agimi, një elegji kushtuar luftëtarrit Isuf Veseli.

Pengesat në pikën doganore në Kukës, na detyruan të mbërrijmë në Pejë pak me vonesë, ndërsa kuvendi, (ose akademi siç i quajnë kosovarët të tilla takime), kishte pak minuta që kishte nisur. Akademik Frashër Demaj, Prof. Dr. Isa Bicaj, Dr. Naser Rugova, i cili është edhe deputet i kuvendit të Kosovës dhe  Gani Veselaj, mbajtën kumtesa me mjaft cilësi shkrimi dhe mbështetje  mbi dokumente historike, mbi ngjarjet e 100-vjetëve të shkuar, lidhur me Komitetin “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës” dhe shpërthimin e rezistencës së armatosur në Pejë dhe rrethinat e saj. Në fjalën e tyre, hero i luftës nuk ishte vetëm Isuf Veseli (Demaj), por i gjithë populli i kësaj zone, që shquhet për trimëri dhe shqiptari.

Pas këtij kuvendi të suksesshëm, u mirëpritëm në drekën e shtruar në Radavc (dikush e quan Kryedrin), në Burimin e Drinit të Bardhë, pika turistike më e vizitueshme nga turistët e huaj dhe shqiptarët e dy anëve të kufirit. Në drekë, pasi u bë edhe një herë njohja jonë, biseda rrodhi lirshëm si vëllezër të një gjaku, që historia na la të ndarë aq mizorisht. Unë i dhurova Akademikut Frashër Demaj dhe Dr. Naser Rugova, librin tim “Kur lexoj një libër”, me kritika, intervista, opinione dhe reportazhe, ndërsa poet Agimi recitoi elegjinë kushtuar Isuf Veselit, më pas edhe poezinë time “Kënga e Bilbilit, të cilat u duartrokitën dhe për interpretimin artistik. Një kafe pranë zjarrit, në shtëpinë e Rasimit në fshatin Novosellë, na kënaqi së tepërmi.

Në fjalën time, unë përmbledhtas kisha parasysh kohën e krijimit të Komitetit “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës” dhe veprimtarinë e Isuf Veselit, si anëtar i tij. M’u desh të përpiqem shumë për të gjetur material të shkruar, pasi në dorë kisha vetëm një foto të pjesëtarëve të Komitetit të “Mbrojtjes Kombëtare të Kosovës, ku shkruhet edhe emri i Isuf Veselit (dokument i rëndësishëm, që flet shumë, por jo plotësisht).

Rilexova edhe një herë tekstet e historisë së Universitetit të Tiranës, disa monografi, si “Bajram Curri” të Skënder Drinit, “Hasan Prishtina”, të Prof. Dr. Muhamet Pirraku, “Niman Ferizi”. Pishtar i arsimit shqip. Monografi nga Shevqet Canhasi. Vazhdoj më tej: “KOSOVA” vështrim monografik. Botim i Akademisë së Shkencave dhe arteve të Kosovës, Prishtinë 2011. Më pas edhe librin “Komiteti “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës”, (përmbledhje kumtesash). Tiranë, 2004. Mos të themi edhe tekstet e historisë të shkollave të Mesme dhe 9-vjeçare në Republikën e Shqipërisë. Çuditërisht nuk jepet përbërja e Komitetit, vetëm përmenden dy ose tre drejtues të njohur, ose asnjëri prej tyre.

Të gjitha më shtyjnë të bëj pyetjen: Pse? Ç’është kjo, mos dije apo censurë,  kur bëhet fjalë për studime drejt për drejt të temës përkatëse? Përgjigjen le ta japin autorët, pasi unë e gjeta zgjidhjen në disa shkrime në Internet, ku flitej gjerë e gjatë për krijimin dhe programin e kësaj organizate politike mbarëkombëtare, ku përmendet edhe përbërja e plotë e komitetit.

Ja si shkruan Dr. Jahja Llukaj:

Portali VOAl. Nëntor 06, 2018.

Pas një debati tri orësh, Komiteti. MKK do të ketë këtë përbërje: Hoxha Kadri Prishtina (kryetar), Hysni Curri (nënkryetar), Halim Gostivari (nënkryetar) dhe Bedri Pejani (sekretar). Anëtarë u zgjodhën: Sali Gjuka, Isuf Veseli, Sadik Ramë Deçani, Neshi Hoxhë Sadiku, Avdush Kastrati, Jahja Begolli, Hamdi Zajmi, Niman Ferizi, Rrok Perolli, Tahir Zajmi, Kahreman Begolli dhe Ibrahim Gjakova-Çaushi. Anëtarët e nderit ishin: Hasan Prishtina (mungonte në takim sepse ishte në Vjenë bashkë me 36 prijës shqiptarë, për të vizituar familjen e Franc Jozefit, që kishte vdekur kohë më parë), Bajram Curri, Mehmet Delia, Azem Bejta, Naxhip Draga, Aqif Blyta, Ramë Vllasa, Ilaz Raçaku, Nak Berisha, Dan Doroci.

Siç nënvizova më lart, mes anëtarëve të komitetit është edhe Isuf Veseli, për të cilin kanë shkruar edhe të tjerët:

Dr. Muhamet Shatri, në kumtesën e tij shkruan:

Bardh Isuf Gashi, bashkë me Isuf Veselin e Kryedrinit (Radavci), e me shumë burra të Podgurit, luftoi me heroizëm kundër ushtrive pushtuese serbo-malazeze. Libri “Komiteti “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës”, “përmbledhje kumtesash). Tiranë, 2004. Faqe. 170-171. Botuar nga Akademia e shkencave e Shqipërisë. Instituti i Historisë – Tiranë. Instituti i historisë – Prishtinë.

Bajram Halil Gashi, në librin e tij “Ah Shqipni… mos thuj mbarova!”, kushtuar legjendës së folklorit shqiptar, Dervish Shaqa, Demush Neziri dhe grupi kosovar, ku pasi vendos fotografinë, të cilën e ndeshim gati në të gjitha shkrimet dhe botimet, kushtuar Komitetit MKK, kur shkruan për odën e burrave, thotë:

Isuf Veseli është nga Radavci i Komunës së Pejës. Ishte bashkëluftëtar me Haxhi Zekën. Të dy këta luftëtarë ishin tmerri i Turqisë dhe për shovinistët serb. Ai ishte dënuar me vdekje nga Turqia. Pjestarë të kësaj familje: djali Vesel Beka, vëllai Mehmet Veseli, ishin internuar në Turqi për veprimtari kombëtare.

Haxhi Zeka, selinë e tij e kishte në kullën e Isufit. Aty u bënë shumë kuvende, besatime e tubime, besëlidhje e pajtim gjaqesh. Të gjitha lëvizjet patriotike gjatë atyre viteve, zanafillën e kishin në kullën e Isuf Veselit.

Një ngjarje e ruajtur në gojdhana: Tek po rruhej, Haxhi Zeka po i thotë Isufit: “Isuf! Shkijet, s’don me ma lan vendin kund, po don me më vra. Në më vrafshin, qe besa, Kosova mbet’ nën Serbi. Edhe në u çlirofshi, e serbin kojshi, bythën rehat prej Serbije, s’keni me e ba”.

Ushtria serbe kishte pësuar disfatë në vendkalimin e Xhlepit. Luftëtarët shqiptar, me në krye Isuf Veselin, kishin ba kërdinë në serb. Pas kësaj disfate, pushtuesi serb, nën komandën e Velashkoviçit, për hakmarrje kërkon kokën e Isufit, por ai jo vetëm e shpërfill, por edhe e kërcënon, duke i dërguar ultimatumin, se “Lufta kundër teje ende s’ka fillue”. Për pasojë të qëndrimit dhe të kundërshtimit, fillojnë bombardimet e kullës me gjyle topi. Kulla shkatërrohet tërësisht deri në themel, duke i vënë zjarrin dhe duke lënë në qiell të hapur dhjetra familjarë të familjes së madhe të shtëpisë “Veseli”.

Isuf Veseli vdes në vitin 1936, por shtëpia e madhe pati plot burra të vyer. Aktiviteti i tij atdhetar, u vazhdua nga pasardhësit e tij, Muzli Veseli. Haki Veseli, Shaban Veseli, etj, etj.

Kur përmenden këta heronj të shqiptarizmës, mendoj: Cilido nga ne nuk do ta kishte lakmi, që t’i kujtohej emri dhe vepra edhe mbas 100-vjetësh, siç solla këtu, diçka nga jeta dhe vepra e Isuf Veselit.

Historia e shqiptarëve na mëson, se lufta, gjaku dhe përpjekjet qindra-vjeçare të atdhetarëve, të përkushtuar për komb e flamur, solli përmbushjen e gjysmës së detyrës dhe dëshirës: Çlirimin e Kosovës. Ndërsa brezat, do ta përmbushin ëndrrën: bashkimin e Kombit.

Në mbyllje, po kujtoj porosinë e Bedri Pejanit, që tingëllon sikur po na thuhet sot: “Mosni djema! Nuk zgjidhet çështja shqiptare në bashkëpunim me serbo-sllavët”.

 

Kadri Tarelli

Pejë, më: 01. Dhjetor, 2018.

Përmeti, një udhëtim në qytetin ku të presin si mbret – Reportazh nga Sejdo HARKA

 

Përmeti, ose siç njihet ndryshe qyteti i trëndafilave, është sa i lashtë aq dhe i ri, që së largu duket sikur përherë mban veshur vellon e nusërisë. Brenda kontureve dhe shpirtit të qytetit, sa real aq dhe metaforik gjallojnë vlera dhe bukuri të paçmuara si besa dhe urtësia, paqja dhe liria, guximi dhe trimëria, toleranca dhe mikpritja, kultura dhe mençuria, cilësi e virtyte që janë gdhendur në shekuj, në luftë  me varfërinë, me shkatërrimin dhe egërsinë, me skllavërinë dhe përçmimin, me cinizmin dhe vetminë, me thashethemnajat, grindjet dhe me hakmarrjen e mërinë. Emri i mirë i Përmetit dhe përmetarit i ka kapërcyer me kohë kufijtë e trojeve tona. Kudo që  ndodhesh, sapo njerëzit mësojnë se je përmetar, ndalin për një çast dhe të thonë me respekt: ”Përmeti mbi gjithçka ka njerëz të mirë”. Fjalë të mira për Përmetin dhe përmetarët kanë shprehur edhe personalitete të shquar si; Fan Noli dhe Faik Konica. “Përmeti”, shkruante në ato kohëra Edit Durham, “me qiparisat e lashtë, dushqet e purpurtë, gjelbërimin pranveror dhe njerëzit e mbrekullueshëm, m’u duk një nga vendet më të bukura të botës”. Bukurinë e shpirtit dhe mikpritjen e rrallë të përmetarit e gjen edhe në sentencën sa proverbiale, aq dhe popullore: ”Kush shkoi mik në Përmet, dhe s’e pritën porsi mbret”! Për ta njohur lexuesin me disa nga vlerat njerëzore, historinë, kulturën dhe  bukuritë natyrore të Përmetit, më poshtë po ndalemi në përshkrimin e një bashkëbisedimi  të ngrohtë me njerëzit dhe natyrën e rrallë të atyre anëve.

 Pak histori

Emri më i lashtë i këtij qyteti është “Trifila”. Ndërsa emrin e sotëm, Përmeti e ka marrë nga prijësi i këtij qyteti që quhej Premti, i cili sipas legjendës, për të mos rënë në duart e armiqve, u hodh nga Guri i Qytetit. Përmetin po ta vështrosh nga maja e Kiçokut i ngjan një gjashtëkëndëshi gjigand, rrethuar nga vargmale të bukura. Në të majtë qëndon si një gjerdan i blertë vargmali Kiçok-Taroninë-Qarrishtë-Dangëlli, që shtrihet deri në lartësitë e Postenanit, mbuluar nga pyje e livadhe të mbuluar me gjelërim. Ndërsa në të djathtë  lartësohet  vargmali  i ashpër e hijerëndë Trebeshinë –Dhëmbel- Nemërçkë, me majën më të lartë Papingun 2485m.Hapësira mes këtyre dy viganëve gjigandë i ngjan një deti shumngjyrësh, në  thellësitë e të cilit duket sikur lundrojnë Lugina e Vjosës, dhe ajo e Zallit të Dëshnicës. Ndërsa në këmbët e kodrinave të bukura dhe maleve të ashpër shtrihen dhjetëra fshatra, që edhe pse kohët e fundit disa prej tyre janë rrënuar ia shtojnë bukurinë. Përmes historiografisë turke mësojmë se Përmeti, si lokalitet  e qendër komerciale  ka  lulëzuar që në shekullin VI-VII. Ndërsa si qendër administrative , qyteti është krijuar në shekullin XV. Ai shtrihet në Juglindje të vendit me një sipërfaqe prej 938 km.katrore dhe një vijë kufitare  prej 200 kilometër të gjatë, nga të cilat 16 kilometër janë kufij lumorë. Në territorin e Përmetit janë gjetur shumë gjurmë të vazhdimësisë ilire: enë, objekte, emra vendesh e rrënoja kalash, si ajo e Këlcyrës dhe e Petranit, të cilat datojnë në shek.III-II p.e.r. Në vitin 1432 Përmeti ka patur vetëm 42 shtëpi, ndërsa në vitin 1930 numëroheshin rreth 140 shtëpi me 3000 banorë. Sot qyteti  i Përmetit  ka 13 mijë banorë. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ai u dogj dhe u përmbyt katër herë.

 Përmeti, aty ku lindën emrat e mëdhenj

Ky qytet është e vërtetë që për shkaqe objektive dhe subjektive mbetet një nga qytetet më të vogla të vendit, por me mundësi dhe vlera të mëdha. Ai është djepi i lindjes së fidanishtes së Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Në ballë të panteonit përmetar qëndrojnë: Naimi, poeti  i madh dhe bilbili i gjuhës shqipe, të cilit populli i këndon ”Naim  Shqipëria…”, diplomati mendjemprehtë Abdyl Frashëri, poliedriku Mitat Frashëri dhe ideologu i Rilindjes e parashikuesi  i Shqipërisë së sotshme dhe të ardhshme, Sami Frashëri. Përmeti është vendi  i heronjve  dhe luftëtarëve të tillë si; Kamber Bënja, që për mbrojtjen e monomenteve të kulturës shqiptare, u ndesh dhemb për dhemb me dorën grabitqare austro-hungareze;  vendi  i internacionalistit Musa Fratari që dha jetën për mbrojtjen e lirisë së popujve të botës, vendi i luftëtarëve dhe atdhetarëve të shquar:Meleq Gosnishti e Riza Velçishti, Nexhip Bënja e Vangjel Gjika, Ahmet Kajca, Hajredin Tremishti dhe Mendu Zavalani;vendi i klerikëve dhe luftëtarëve të rrallë për liri, Baba Alushi dhe At Stath Melani. Përmeti lindi dhe rriti burra të shquar si Sejfulla Malëshova dhe Ymer Dishnica, që ëndërruan dhe luftuan për një Shqipëri të lire dhe të zhvilluar. Nga këto anë dolën artistë, shkrimtarë dhe dijetarë e studiues të njohur si; Tefta Tashko Koço, Mentor Xhemali, Nonda Bulka, Kasëm Trebeshina, Kristo Frashëri, Androkli Kostollari, Mentor Përmeti, Sherif Bundo, Vasil Tole, Agron Xhangolli,Përparim Hoxha… Një nga talentet e rralla të kulturës popullore përmetare ka qenë dhe mbetet edhe klarinetisti virtuoz Laver Bariu, fama e të cilit i ka kapërcyer kufijtë e trojeve shqiptare. Ja ç’na tregon për famën e tij nëpër botë, aktori i njohur përmetar Pandi Duka:”Kur shkuam në Athinë, të ftuar nga Instituti ”Dora Statis”, për të marrë pjesë në Festivalin e këngës poullore greke, në të cilin konkurronin 3500 këngëtarë, drejtori i këtij festivali, sapo dëgjoi klarinetën e Laverit tha i mahnitur: ”Ky qenka një artist i madh! Besoj se do të jetë bërë milioner. Ndërsa, kur unë i thashë se ky usta i madh, jo vetëm që nuk është milioner, por ndoshta njeriu më i  varfër në ato anë,sepse gati tërë jetën ka punuar roje, ai u habit. Me që koncerti do të vazhdonte gjithë natën, iu lutëm Laverit që të mos pinte atë ditë, por ai, në fakt bëri të kundërtën, sepse siç thoshte dhe vetë, fuqinë dhe ëmbëlsinë klarinetës së tij ja jepte avulli i ngrohtë i rakisë përmetare, që zakonisht e mbante me vete. Ishte ndoshta “kjo pije magjike”, që e bëri usta Laverin, të shoqëruar nga instrumentistët dhe këngëtarët më të mirë të Përmetit, jo vetëm të shoqërohet nga ovacione dhe duartrokitje të fuqishme, por dhe të mbulohej me para, aq sa ai nuk i kishte parë as në ëndërr. Ata që e bënin me krahë Laverin, ishin këngëtarët dhe instrumentistët e rrallë: “Lefter Nurka, Sulejman Lame, Xhelal Zeqiri, Llazo Vangjeli, Jorgo Çulli, Ilia Nasi, Donika Pecani, Anastas Naqe, dhe dy vëllezrit virtuozë Curri, me të cilët e ndau vetëm vdekja. Përmetarët kanë qenë ndër të parët që kanë përkrahur dhe mbështetur lëvizjet atdhetare dhe patriotike si; Lidhja Shqiptare e Prizrenit, një degë e së cilës u krijua në Frashër, që në korrik të vitit 1878, nga Baba Alushi, me inisiativën e ndihmesën e A.Frashërit. Ata janë dhe shumë arsimdashës, shkollën e parë plotore me 7 klasë e çeli me shpenzimet e tij patrioti  i mërgatës së Vjenës, Zoto Pano Duro.Nga dyertë e shkollave të Përmetit kanë  dalë nxënës,studentë dhe intelektualë  të përgatitur, që me aftësitë dhe talentin e tyre kanë spikatur në shumë fusha të jetës, jo vetëm brenda por dhe jashtë kufijve tanë.

         Qyteti,qw Zoti e bekoi me bukuritë e natyrës

Përmeti, për shkak edhe të pozicionit gjeografik është vërtet një  vend me natyrë të begatë. Në trojet e tij fatmirësisht gjenden edhe shumë monumente natyrore e njerëzore si: Guri i Qytetit dhe Bredhi i Hotovës, Gryka e Këlcyrës dhe Ujët e Zi, ujrat kuruese të Bënjës dhe Kanionet e Langaricës, Shpatet e thyera të malit të Dhëmbelit dhe Vrima e Cilikojkave. Por edhe kisha, xhami dhe teqe të lashta si ajo e Shën Mërisë, Leusës dhe teqeja e dëgjuar e Alipostivanit, të cilat  ruajnë brenda tyre vlera dhe mundësi të mëdha ekonomike, shpirtërore, turistike, kuruese dhe qetësuese. Përmeti ka florë dhe faunë të pasur. Aty  rriten, mblidhen dhe tregtohen bimë të rralla mjekësore si dëllinja e kuqe, mëllaga, lulkuqi, trëndafili i egër, sherebeli, kamomili, rozmarina, çaji i malit, etj. Në hapësirat e ndryshme të Përmetit rritet një shumllojshmëri kafshësh  dhe shpendësh të egra  si dhelpra e lepuri, kaprolli e dhia e egër, ujku dhe ariu i murrmë, që  kryesisht rritet në  pyjet e Bredhit të Hotovës. Rrethi i Përmetit është i pasur dhe me një shumëllojshmëri shpendësh të egra si pëllumbi, thëllëza, skifteri, shqiponja, dhe një shumllojshmëri peshqish lumorë si; qefulli, levreku, ngjala, krapi, etj. Për arsye të klimës së përshtatshme dhe ujit të bollshëm, sidomos në lugina Përmeti  ka mundësi të mëdha për zhvillimin e bujqësisë dhe blegtorisë. Por politikat e gabuara të qeverive të ndryshme kanë bërë që këto mundësi,veçanërisht në zonat malore dhe kodrinore gati janë shumëzuar me zero. Dëshpërohesh thellë, kur sot sheh fshatra të tëra, gati të braktisur tërësisht, ku në vend të njerëzve punëtorë dhe prodhimeve të bollshme, sheh vetëm shtëpi të rrënuara dhe ferra e gjëmba që u kanë zënë frymën. Kalon përmes fshatrave të Dëshnicës dhe në mendje të vijnë disa pyetje: “Ku është ai det hardhish  që me lastarët dhe rrushtë e tyre të bollshëm,ngrohte jo vetëm kadet e verës e rakisë,por dhe lisat që sot e ndjejë veten fillikat. Frut i hidhur i politikave të gabuara që u ndoqën për fshatin, janë shkatërrimi i çdo gjëje, edhe i rrugëve e shkollave, edhe i rezervuarëve e kanaleve vaditëse  madje bile edhe i qendrave shëndetësore e tubacioneve të ujit të pishëm, gjë që solli largimin e detyruar, dramatik e tepër masiv edhe të njerëzve, që ndoshta i kishin mundësitë dhe dëshirën ta ndërtonin atje të ardhmen e jetës dhe të ekonomisë së tyre. Qeveria,kohët e fundit edhe në rrethin e Përmetit, për ripërtëritjen e jetës, ekonomisë dhe vlerave turistike të fshatrave, ka përcaktuar për të bërë model tre prej tyre.Por, për zbatimin e këtij projekti,qw tani pafilluar puna, janë bërë skeptikë edhe shumë përmetarë. Prandaj shpesh ata pyesin njeri-tjetrin:Kjo qeveri e ka seriozisht zbatimin e këtij projekti, apo është shaka e radhës, që qeveritë hedhin në prag të zgjedhjeve elektorale?! A mund të zgjidhet problemi i zhvillimit të fshatit dhe turizmit në rrethe, me 2-3 fshatra, të ashtuquajtur turistikë?!Sa vjet do t’u duhen qeverive, që të vënë në rrugën e zhvillimit të drejtë të  gjitha mundësitë dhe resurset natyrore të fshatrave dhe zonave, që sot fatkeqësisht janë braktisur nga njerëzit, sepse kanë munguar vëmendja dhe projektet serioze të qeverive të ndryshme.?!…Të gjitha zonat e fshatrat e rrënuar barbarisht e ndjejnë nevojën e  ndihmës së shtetit për ndërtimin e rrugëve  dhe ripërtëritjen e bujqësisë, pemtarisë e blegtorisë. Njerëzit kërkojnë që jo vetëm të planifikohen fonde e subvencione, por dhe të kontrollohet me rigoriozitet  efektiviteti  i tyre për ndërtimin e rrugëve dhe zhvillimin e turizmit, bujqësisë dhe blegtorisë.Njw shwmbull i rrallw pwr rimwkwmbjen dhe moderrnizimin e fshatit  ka bwrw dhe vazhdon tw bwjw çifti shqiptaro-francez Elona –Maxhid,tw cilwt vinw  nga Franca moderrne nw Ballaban tw Pwrmetit,pwr tw ndwrtuar njw fermw modeste shpendwsh dhe kafshwsh,pwr t’u trguar jo vetwm  pwrmetarwve,por dhe gjithw shqiptarwve se ,me punw e vullnet,edhe kwtu mund tw jetohet bukur.

Për hir të së vërtetës, vitet e fundit në rrethin e Përmetit  janë bërë  ndryshime të dukshme. Sapo hyn në Grykën e Këlcyrës, të bie në sy bukuria dhe standartet e larta të dy rrugëve kryesore  që e përshkojnë atë mespërmes, si; Këlcyrë –Përmet dhe Këlcyrë-Ballaban. Kalon urën e Përmetit dhe menjëherë të bie në sy një pastërti dhe gjelbërim i rrallë. Edhe pse është  kulmi i vapës, një fllad i këndshëm, që herë duket sikur zbret nga lartësitë e Dhëmbelit dhe herë nga lulishtet e sokakëve e barçeve karakteristike përmetare, të mbrekullon. Më tej të shfaqet përpara shëtitorja dhe sheshi i ri i qytetit, që ndrijnë nga mozaikët e ndërtuar me gurë shumëngjyrësh, i cili darkave gumëzhin nga zhirot tradicionale dhe bisedat e ngrohta të qytetarëve. Në të majtë të shëtitores ngrihet një monument, sa madhështor, aq dhe i trishtueshëm, mbi pllakatën e të cilit fiksohet ndoshta një nga ngjarjet më të dhimbshme për Përmetin: ”9 Mars 1997”! Ndërsa poshtë tij shënohen me shkronja të arta 9 emrat e viktimave, që mori kjo ditë e mallkuar. Enigmat e shumta të kësaj ngjarjeje,sa paradoksale aq dhe misterioze, ende s’janë zbardhur mirë. Kushdo që kalon para këtij lapidari të çuditshëm mediton duke pyetur veten: Ç’ishte ajo luftë dhe kundër kujt luftonin ata njerëz?!Kush e shkaktoi atë vëllavrasje dhe pse?!Kush e mbajti përgjegjësinë e humbjes së jetës së 9 njerëzve të pafajshëm?!,…Aty, mes shushurimave të Vjosës dhe sheshit të Përmetit lartësohet edhe një lapidar tjetër  hijerëndë, në sfondin e të cilit duket sikur bën roje një ushtar i panjohur që simbolizon luftëtarin e lirisë përmetare. Me vështrimin e tij depërtues, ai duket sikur u thotë kalimtarëve që kokëulur e shohin vrëngër: ”Unë vërtet luftova për liri dhe ideale të larta, por kurrë s’më shkonte në mendje se ato do t’i shkelnin me këmbë idhujt e djeshëm dhe të sotshëm!

Rikthimi në Përmetin e sotëm

Pa marrë frymë mirë shokët e miqtë e mi të hershëm: Bujari dhe Hekurani, Salikua dhe Pandi. Na ftojnë për kafe. Mbasi u çmalla me ta, trokita në portën e piktorit  të talentuar dhe shokut tim të hershëm Josif Bushi, i cili  na qerasi me gliko e raki rrushi. Për drekë u ulëm në një nga restorantet më të preferuara të Përmetit, që mban emrin ”Hani i Kikës”, me kryekuzhinier mjeshtërin e gatimeve përmetare Gjergji Qerimi. Në krye të menysë së pasur të këtij restoranti lexojmë fjalët e Nolit të madh: ”A do hash e të bësh qejf?!Sofra shtruar si për mbret. Të tillë gjen veç në Përmet”. Në këtë restorant të thjeshtë por me mjedise të këndshme gjen gatime tradicionale përmetare, me prodhime bio të këtyre anëve, si shqeto e dollma me gjethe pjergulle, pulë me arra dhe roshnica, raki e rrushit të lisave dhe një shumëllojshmëri verërash të kuqe e të bardhë përmetare. Në mjediset e këtij lokali që e frekuentojë shumë edhe turistët e huaj, Gjergji mban varur dhe kitarën e tij të preferuar, me tingujt e ëmbël të së cilës duket sikur edhe pjatat i bën më të shijshme.Përmeti është i njohur  për glikotë e rralla dhe arrët e Ogrenit, për perimet e frutat e thata të Dëshnicës dhe shegët e ftonjtë e Kajcës, për qershitë e ëmbla të Qilarishtit dhe për ullinjtë e Bualit. Dikur Përmetit i këndohej me vargun proverbial popullor: ”O Përmet, o xhenet, bukë plot e ujë det”,i cili në kohë të ndryshme është ndryshuar në përshtatje me kohërat dhe sistemet e  ndryshme politike. Është e vërtetë që Përmetit s’i kanë munguar burimet natyrore me ujë të ftohtë si kristali, por qyteti kurrë nuk ka pasur ujë të pijshëm 24-orësh, bile edhe sot e kësaj dite. Arsyen kryesore na i tregon një burrë i moshuar, i cili  thotë: ”Mbi qytetin tonë, në rrëzë të Dhëmbelit, dikur buronte një ujë i bollshëm dhe i ftohtë si kristali, që quhej ”Gurra e Madhe”, e cila furnizonte tërë qytetin me ujë të pijshëm. Por, aty nga viti 1962, një inxhinier i paditur, me idenë për ta shtuar sasinë e ujit, i vuri dinamitin shkëmbit ku ai buronte. Që atë ditë uji shteroi, sikur ta kishte përpirë kuçedra. U desh kohë të merrej vesh se uji i Gurrës së Madhe kishte dalë në thellësitë e Vjosës, poshtë kanaleve të ujërave të zeza. Qytetarët, inxhinierit që shkaktoi këtë gjëmë, i vunë nofkën “kuçedër”, por përmetarët fatkeqësisht që prej asaj dite e deri më sot vazhdojnë të pinë ujë me orar”. Megjithëatë ata falë një fondi e projekti (ndoshta të vonuar) besojnë se së afërmi do të gëzojnë realizimin e ëndrrës së tyre të hershme, që në shtëpitë e tyre të kenë ujë të rrjedhshëm 24-orë në 24. Bukuritë dhe vlerat e Përmetit ia shtojnë edhe traditat dhe veçanërisht veprimtaritë e bukura kulturore. Grupi këngës së bukur qytetare përmetare, në festivalin  botëror, zhvilluar në Dizhon të Francës, me këngën “Poshtë nga çahiret“, mori gjerdanin e artë. Por në Përmetin e bukur dhe të njerëzve të mirë, ndodhin edhe konflikte paradoksale. Në qendër të Përmetit ndodhet dhe një qendër kulturore,e cila, ndërsa dje ishte ndërtesa më e bukur e qytetit, sot ajo i ngjan një gërmadhe të braktisur, që ia zbeh atij bukuritë e rralla natyrore. Ka rreth 20 vjet, thonë qytetarët,që kjo ndërtesë është bërë “mollë sherri” mes kishës dhe bashkisë e  shtetit. Edhe pas një vendimi të drejtë, por tepër të vonuar të drejtësisë,i cili e shpalli atë pronë të patjetërsueshme të Bashkisë së qytetit,ajo vazhdon  të mbetet një ngrehinë e rrënuar, as kishë as shtëpi kulture. Kur qytetarët pyesin se pse, edhe pas përcaktimit të pronësisë, ndërtesa e qënrës kulturore nuk po rregullohet, Bashkia ankohet se nuk  po i jep fonde Ministria e Kulturës.  Siç duket, qytetarët artdashës të Përmetit, edhe pas  zvarritjes 20-vjeçare të vendimit të drejtësisë, do t’u duhet të presin  edhe shumë vite të tjera, që organet përgjegjëse të gjejnë fondet e duhura për rikonstruktimin e plotë të saj. Mungesa e gjatë e kësaj ndërtese, është e vërtetë që e ka penguar veprimtarinë kulturore të Përmetit, por kurrë s’e ka shuar atë, falë pasionit dhe përgjegjesisë qytetare të artistëve të përkushtuar, që me këmbënguljen e tyre kanë mundur të gjejnë mjediset e duhura, jo vetëm për përgatitjen, por dhe shfaqjen e tyre cilësore. Për veprimtari të dendura e tepër të pëlqyeshme është dalluar veçanarisht grupi ”Tradita Popullore” me drejtues artististik, Ylli Muçon ,në përbërje të të cilit dallojnë këngëtarët dhe instumentistët virtuozë: Alban Zeqiri, Jarek Muço, Evgjeni Çulli, dhe klarinetisti i talentuar dhe vazhduesi i denjë i usta Laverit,Sadik Zeqiri. Aktivitete të dendura dhe cilësore zhvillon edhe grupi teatral i qytetit. Aktori i taletuar përmetar, Pandi Duka, në bashkëpunim me historianin Kastriot Bezati, ka përgatitur dhe shfaqur jo vetëm brenda vendit por edhe në Kosovë, recitale poetike me vlera tepër edukative dhe patriotike si ai për Naim Frashërin. Për të përçuar tek spektatorët mesazhe të fuqishme ky recital mbyllet me sentecat kuptimplote poetike: ”Mos u bëj i lig e i keq, i paudhë e i pabesë/Mos vra, mos bëj keq, edhe ki nam dashurinë/Besë e fe ki mirësinë, të drejtën dhe urtësinë”!, të cilat Naimi i shkroi në kohën e tij për të mbetur të pavdekshme.

PLISI I BARDHË- BARDHËSI SHPIRTËRORE SHQIPTARE – Nga TAHIR BEZHANI

 

Reportazh nga  manifestimi mbarëkombëtar ”Dita e Plisit” në Mitrovicë-Boletin.

Kulla Muze e Isa Boletinit.

Dita e shtunë ishte ditë feste në Mitrovicë. Te shtatorja e Heroit të Kombit,ishin tubuar disa dhjetra vetë nga  gjithë hapësira shqiptare,te cilëve mbi kokat e tyre,si rreze dielli,u shkëlqenin plisat e bardhë. Kishte mysafirë të veshur  me veshje kombëtare nga krahinat e ndryshme të vendit. Para shtatores së Isa Boletinit ishte një gjallëri e paparë,ishte një festë vërtetë mbarëkombëtare. Njerëzit e pendës ,të gëzuar, përqafoheshin mes veti si të ishin vëllezër të një shtëpie, si kur vijnë nga kurbeti,përmallshëm….Të gjithëve u bëhej se po u buzëqeshte fytyra e heroit Isa Boletini,i cili luftoi tërë jetën e tij për bashkimin e trojeve  shqiptare.

Te përmendorja e Isa Boletinit ne Mitrovicë.

Kunora e lule mbi shtatoren e Isa Boletinit ne Mitrovicë

Isa Boletini, dje në Mitrovicë-Boletin, ishte pjesë e zemrave tona. Na bëhej se po e dëgjonim zërin e tij, kushtrimin për bashkim të tokave tona. Ai fliste dje,na mësonte historinë e thoshte:”s’ka besë  kurrë me shkja!….”  Në Kullën e tij, na dhanë edhe ushqime. Nuk bën thanë pasardhësit e Isa Boletinit, te delet nga këtu pa ngrënë një kore bukë e krip. “Fol Baca Isë! “-thanë në Mitrovicë, para shtatores së heroit kombëtar Isa Boletini,ku ishte një organizim i shkëlqyer,falë dy burrave të mirëfilltë të kulturës sonë,por edhe veprimtarë të çështjes kombëtare.  Halit Barani,një personalitet i njohur,  i ofrohej secilit pjesëmarrës me  buzëqeshje dhe shtrëngim dore ,plot gëzim e bujari. Së bashku me ideatorin e Festës së Plisit, zotëri Ismet Krasniqi-Lala, sipas protokollit të paraparë,të pranishmit vunë kurorë e lule dhe nderuan heroin e kombit,dhe me një minutë heshtje i dhanë nderime .

Ky manifestim ka edhe historikun e tij të lavdisë. Filloi  nga viti 1014 në shtëpinë Muze të krijuesit nga Klina,Gjon Gjergjaj, pastaj vijoi rrugëtimin në disa vende tjera të Drenicës e jo vetëm. Krijuesit nga Klina,me ideator Ismet Krasniqi-Lala,të mirënjohurin Prend Buzhala, krijues i spikatur, Idriz Berisha etj, me punën e tyre të palodhur, bënë që ky manifestim të bëhet krenari kombëtare. Po vazhdon suksesi…..

 

Në Boletin ishte madhështia…..

Organizimi i vajtjes nga Mitrovica në Boletin ishte organizuar me autobus. Me të mbërritur në këtë vend  të shenjtë,shumëkush për herë të parë,të ndalonte hapin ajo kurorë malesh rreth e rreth,me ato bukuri te rralla,me ato xixëllima gurësh prej ari,të cilët ishin e mbeten lakmi e çdo armiku nëpër shekuj.

Kryetari i Komunës së Mitrovicës, z.Agim Bahtiri, duke përshëndetur të pranishmit.

Përshëndetja e ideatorit te manifestimit,z.Ismet Krasniqi-Lala,në shtëpinë e Isa Boletinit.

Hapja e manifestimit nga ana e Halit Baranit,ne Boletin.

Karvani ngjitej përpjetës drejt kullës. Para hyrjes, një radhitje burrash të moshuar,të buzëqeshur, me dorë në zemër,sipas traditës, na pritnin e na dhuruan “mirëseardhje”,duke na dhënë dorën secilit nga ne. Në mesin tonë kishte edhe femra,krijuese te njohura,artiste,dashamirë të artit e kulturës. Sapo u futem në oborrin e kullës së Bacës Isë,një masë e madhe “mësyu” varrin e trimit dhe varrin tjetër familjar,për të bërë fotografime. Qëllimi që krenaria të jetë pjesë e jetës dhe e lavdisë.Pas pak minutash filloi ceremonia,aty brenda Kullës së Botelinit. Ishte ora 11,15 kur brenda hyri ideatori Ismet Krasniqi,i cili mori fjalën dhe u shprehi mirëseardhje të gjithë të pranishmëve në Odë.

Moderatori i shkëlqyer,Hysni Syla,pasi falënderoi ideatorin Ismet Krasniqi-Lala,fjala për hapjen e këtij manifestimi ia dha të palodhshmit,Halit Barani,i cili shpalli të hapur Manifestimin  mbarëkombëtar”Dita e Plisit”. Pas hapjes së kësaj ceremonie,fjalën e mori kryetari i Komunës së Mitrovicë,z.Agim Bahtiri, i cili me fjalë të zgjedhura enkas, fjalë të zjarrta,përshëndeti të pranishmit dhe iu uroj suksese në këtë rrugëtim sa fisnik, aq kombëtar.

Pasardhësi i Isa Boletinit,z. Gazmend Boletini,duke përshëndetur të pranishmit.

Në këtë foto: ne mes shihet Mulla Asllan Murati, Imam i Mitrovicës i cili ruajti kohë të gjatë eshtrat e heroit kombëtar,Isa Boletini.

Një përshëndetje e veçantë e simbolike, e mirëpritur, ishte edhe fjala e pasardhësit të familjes Isa Boletini z. Gazmend Boletini.  Me fjalë të zgjedhura  përshëndeti pjesëmarrësit, duke i falënderuar për prezencën në truallin e Boletinëve. Me duartrokitje u prit fjala e tij.

Karvani i manifestimit te Dites se Plisit,drejt Kullës Muze të Isa Boletinit.

Kumtesat, pikat argëtuese, fjalët përshëndetëse nga pjesëmarrës nga  gjitha trojeve shqiptare,nuk munguan si pjesë e këtij organizimi .Kumtesa të spikatura gjatë këtij manifestimi lexuan disa figura eminente si prof. Dr.Jahja Dranqolli, prof. Fazli Hajrizi etj. Nuk munguan dhuratat e mirënjohjet për punë të suksesshme.

Te varri i Isa Boletinit ne Boletin,nga e majta,mulla Asllan Murati,T.Bezhani dhe Idriz Bezhani.

Monologu për plisin,nga Venera Bojaj, ishte një veçanti nga pikat programore, e cila me interpretimin brilant,tërhoqi simpatinë e të pranishmëve,duke e duartrokitur gjatë. Nuk është hera e parë që kjo artiste e re,bën për vete masën gjatë recitimit te monologut. Të shkëlqyera ishin edhe pikat e programit folklorik nga këngëtari i mirënjohur Nazmi Hajdari e të tjerë,nga Mitrovica.Vallet e një grupi të rinjsh nga Mitrovica ishte tejet i pëlqyer. Kënga malësorçe   u kënduar me shpirt të ndezur tradite….

Ndue Sanaj ,kryetar i Shoqatës  atdhetare”Dukagjini” në Shkodër ,Kullës Muze” Isa Boletini”,i ndau Çmimin “Mehmet Shpendi”,të cilin e pranoi familjari,Gazmend Boletini. Njëherit mirënjohje edhe për z. Halit Berani,Ismet Krasniqi-Lala,Ndue Sanaj etj.

Pas gjitha këtyre veprimeve,ideatori i këtij manifestimi mbarëkombëtar, Ismet Krasiniqi-Lala,shpalosi  programin për vitin 2019 dhe tha se ky manifestim do ndërrojë emrin dhe do të  emërohet “Ditët e Plisit”.

Festa mbarëkombëtare”Festa e Plisit” dje në Mitrovicë e Boletin,me 27 tetor 2018, do mbetet në kujtesë  të gjatë dhe do shënohet me germa lavdie në këto edicione të rëndësishme për historikun e plisit,si traditë dhe simbol i parë i shqiptarëve kudo në botë.

MITROVICE, 27 TETOR 2018

SHKOLLA E RE NË KATUND TË RI DO TË MBAJË EMRIN “JUSUF HOTI” – Reportazh nga Kadri Tarelli

Një ngjarje e bukur në shkollën e Katundit të Ri, në qarkun e Durrësit, në ditën e parë të shkollës, më: 17, të vjeshtës së parë, 2018. Festë, si dita e parë shkollës, por festë edhe për emrin “Jusuf Hoti”, që do të mbajë sot e mot, shkolla e mesme. Në shesh ishin mbledhur nxënës dhe ish nënës, tashmë prindër, disa edhe gjyshër, mësues dhe ish mësues, drejtorë dhe ish drejtorë, dikur të rinj e plot energji, sot të zbardhur nga mosha, por me shpirt të ri, si dhuratë perëndie, nga puna shumëvjeçare me të rinjtë.
Në takim, për ta vlerësuar festën, ishte e pranishme deputetja znj. Milva Ikonomi dhe përfaqësues të Bashkisë së Durrësit, z. Alban Ramohito, kryetar i Këshillit Bashkiak dhe Lavdosh Beqiri, njëkohësisht edhe drejtoresha e DAR, znj. Lindita Muka, të cilët përshëndetën të pranishmit, duke uruar suksese dhe mbarësi në këtë vit shkollor. Ishte si një porosi e veçantë, për të përcjellë në breza, traditën e bukur të kësaj shkolle cilësore, që ka nxjerrë kuadro me vlerë, të cilët veprojnë në fusha të ndryshme të jetës ekonomike, politike, diplomatike, arsimore, shkencore, letrare artistike e sportive.
Në festë morën pjesë edhe shokët e klasës së Jusufit, në gjimnazin 3-vjeçar të Plazhit në Durrës, në vitet 1963-1967. Ata, të gjithë nga krahina të ndryshme të vendit, erdhën bashkë me mësuesin kujdestar, z. Tasim Besho. Në emër të këtij grupi simpatik, përshëndeti Bardhok Plaku.
Fjalë prekëse dhe mallëngjyese shprehu Seva Hoti, vajza e Jusufit, e cila foli në emër të familjes, duke ndjerë njëkohësisht edhe krenari, për nderimin që i bëhet figurës së prindit të saj, duke e vendosur në emrin e shkollës, për të qenë i përjetshëm në kujtesën e kohës. Si bashkë student në Universitetin e Shkodrës, përshëndeti edhe Mark Hyseni, të cilin në vitet e fundit, fati e pruri mësues në shkollën e Katundit të Ri.
– Ishim të gjithë bashkë para një viti, me rastin e 40-vjetorit të shkollës së Mesme, – thotë drejtor Petrit Elezi, – dhe morëm vendimin, për t’i bërë kërkesë Këshillit Bashkiak të Durrësit, që shkolla jonë të mbante emrin “Jusuf Hoti”, drejtorit që shërbeu 40-vjet në këtë shkollë. Kërkesa u realizua dhe ne sot po festojmë së bashku, duke premtuar, në emër të kolektivit mësimor të shkollës, se rruga e sukseseve, do të jetë e pa ndalur! Drejtor Jusufi, punoi një jetë, për të qenë i përjetshëm.
Dikush mund të pyesë: si ka mundësi, një drejtues për 40-vjet në një shkollë? Përgjigja është e thjeshtë: Ai ishte njohës i mirë i artit të drejtimit, krijonte marrëdhënie shumë të mira me vartësit, që i vlerësonte të barabartë. Ai i ndërtonte me kolegët, duhet thënë i donte mësuesit. Kishte dëshirë dhe vizion për të rritur cilësinë e mësimdhënies, duke nxitur e pranuar nismat. Prirej nga motivi për të ndihmuar të zotët dhe të diturit. Pa harruar cilësitë njerëzore të tij, lidhur me problemet e mësuesve dhe nxënësve, ai nuk rrëmbehej. E mbante veten dhe qëndronte gjakftohtë edhe kur problemet ishin delikate, kur rrezikohej jeta dhe karriera e kolegëve. Çuditërisht, kur e gjykojmë pas 30, apo 40-vjetësh, vlerësojmë se, ai qëndronte i ftohtë ndaj presioneve, që sillte politika dhe pushteti i kohës. Veprim që e veçon dhe e nderon, si njeri fisnik dhe drejtues kurajoz.
Në të vërtetë, shkolla e mesme nate, me dy klasa, njëra gjimnaz dhe tjetra bujqësore, u hap në vitin 1971, me drejtor Osman Xhumra, më pas erdhi nga Durrësi drejtor Tomor Hoxha, që u zëvendësua nga Azem Berisha. Kjo shkollë hodhi bazat, për të kërkuar hapjen e shkollës së Mesme dite, po me dy klasa, gjimnaz dhe bujqësore, që u realizua në shtator 1977, me drejtor Jusuf Hotin. Pa hyrë thellë në histori, është thënë nga të diturit e arsimit, se shkollën e mirë e bëjnë mësuesit dhe drejtori vizionar, ndërsa emrin e lartësojnë nxënësit cilësor, që dalin nga dyert e kësaj shkolle.
Drejtor Jusufi më parë dhe ne mësuesit sot, zhvishemi nga modestia, madje mburremi, kur bie fjala për nxënësit që kanë bërë emër në shërbim detyrës dhe të vendit. Ata janë vlerësimi, apo nota që merr shkolla dhe mësuesi. Këtu nuk ka hatër! Koha është gjykatës i rreptë e i paanshëm.
Unë po rendis emrat e tyre, që gjatë viteve, ndoqën studimet e larta dhe sot janë kuadro e specialistë të zotë. Përmend: Gjergj Meta, mbaruar studimet për teologji, sot drejtues i kishës katolike në Mirditë, Agron Myftari oficer, i specializuar na Turqi, sot “Dëshmor i atdheut”, Arben Çejku ish diplomat e ambasador në Maqedoni, Pëllumb Berisha ish deputet në kuvendin e Shqipërisë, Mitat Mema profesor-doktor, diplomua në Spanjë (Diplomën ia ka dorzuar vetë Mbreti i Spanjës). Ai për disa vjet ka qenë Rektor në Universitetin “A. Moisiu” në Durrës. Shpend Shahini profesor-doktor dhe pedagog në Universitetin Bujqësor në Kamëz. Më duhet ta theksoj, se nga gjashtë doktorë shkencash që ka Durrësi, këta të dy janë ish nxënës të shkollës së Katundit të Ri. Më tej përmend: Alban Allkoçi pedagog në UT në fakultetin e inxhinerisë elektrike, Julian Priska dhe Artur Priska të dy fizikanë, Andi Shahini mjek, Lindita Musteqja mjeke stomatologe, Fatmir Çela mjek veteriner, Arian Musteqja mbaruar për matematikë, drejtues dikasteri në portin e Durrësit, Bert Sinani, Çlirim Sula, Ali Dobroshi, Vitore Çela, Mario Meshkurti, Liza Priska, Arta Berisha, Donika Priska, të gjithë ekonomistë, Sadik Hoti, Dashamir Boshnjaku dhe Rifat Gashi, oficerë, Idriz Lisaku, kapiten për anijet e mëdha detare, Hazbi Lika mësues gjuhë – letërsie, më pas ish inspektor në DAR-në e Durrësit, Merita Mema (Teta), drejtore e shkollës së Mesme “Besnik Hidri”, në Shënavlash të Durrësit, Krenar Mema, sot drejtor shkolle, Sokol Kelmendi, zv/drejtor, Merita Daci mësuese, Gazmend Lukaj mësues, Luan Balla, Urim Sheta, Ismail Çira, mësues të diplomuar për fizkulturë, Mimoza Berisha poete, me disa libra me poezi, Blerina Moka, gazetare, Fatmir Myftari artist-fotograf, etj, etj. Ka edhe shumë të tjerë, aq sa vargu i emrave do të zgjatej së tepërmi.
Shkolla nderohet, ndërsa ne mësuesit mburremi me të drejtë, kur përmendim ish nxënësit tanë, të cilët kanë arritur të bëhen dhe të bëjnë diçka në jetë, në shërbim të shoqërisë dhe të kombit. Por e gjithë kjo është arritur vetëm me vullnetin e mençurinë e tyre, pa lënë mënjanë edhe magjinë e fjalës së mësuesve, me në krye drejtuesin Jusuf Hoti, që diti të drejtoj dhe të organizojë shpirtin vullnetin dhe dëshirën e këtij kolektivi.
Dikush do të pyesë: Pse i përmend nxënësit e suksesshëm? Unë, si mësues e drejtues i vjetër, që punova me Jusufin për njëzet vjet pa ndërprerje, them se Shkolla dhe mësuesi vlerësohen, jo nga numri i nxënësve, por nga cilësia e tyre. Besoj se më jepni të drejtë. Mjafton të përmend balerinën Marinela Pisha, nxënësen që sapo e duartrokitëm aq nxehtësisht, apo futbollistin portier Fatmir Çeka, i pranishëm edhe në ekipe të huaja.
Për shumë nga mësuesit e shkollës u shpërndanë fletë mirënjohje.
Libri “Rruga e dijes në shkollën e Katundit të ri”, punuar nga Petrit Elezi, ishte një dhuratë që i bëhet arsimit, diturisë dhe kulturës shqiptare.
Sot urimi ynë i përbashkët është: Për mijëra vjet, shkolla të gëzojë emrin e mësuesit dhe drejtuesit “Jusuf Hoti”.
Kadri Tarelli
Katund i Ri më: 17, të vjeshtës së parë, 2018.

Air Albania, ura lidhëse e shqiptarëve me metropolet e botës

IRANË/STAMBOLL – Kompania kombëtare e fluturimeve e Republikës së Shqipërisë, Air Albania, e krijuar në partneritet me Turkish Airlines, po realizon fluturimet e para të saj.

Pas udhëtimit të studentëve të ekselencës, radha për të udhëtuar me Air Albania ishte e gazetarëve dhe artistëve shqiptarë, të cilët vizituan Stambollin. I shtrirë ndërmjet dy kontinenteve, Azisë dhe Evropës, qyteti ka qenë mysafir i gazetarëve dhe artistëve në një udhëtim promovues me linjën e re ajrore.

Përfaqësuesit e mediave nga Shqipëria shëtitën dhe vizituan destinacionet turistike të Stambollit, si Xhaminë Blu, Aja Sofian, Muzeun e Pallatit Topkapi, duke mos munguar as udhëtimi me anije në Bosfor, ndërsa mbetën të mahnitur nga bukuritë dhe trashëgimia historike e metropolit turk.

“Do të jemi një urë lidhëse për të gjithë shqiptarët”

E konsideruar si një urë lidhëse ndërmjet shqiptarëve dhe vendeve të tjera të botës, Air Albania është shndërruar tashmë në imazhin e ri të Shqipërisë, jo vetëm si një mundësi për të promovuar vendin në metropolet e botës, por edhe sepse pritet të ofrojë shërbime cilësore për shqiptarët në të ardhmen.

STAMBOLL (AA) – Kompania kombëtare e fluturimeve e Republikës së Shqipërisë, Air Albania, e krijuar në partneritet me Turkish Airlines, po realizon fluturimet e para të saj. Pas udhëtimit të studentëve të ekselencës, radha për të udhëtuar me Air Albania ishte e gazetarëve dhe artistëve shqiptarë, të cilët vizatuan Stambollin. I shtrirë ndërmjet dy kontinenteve, Azisë dhe Europës, qyteti ka qenë mysafir i gazetarëve dhe artistëve në një udhëtim promovues me linjën e re ajrore.

Pjesëtarët e stafit të Air Albania ishin të entuziazmuar që u bënë pjesë e kompanisë së re, e cila pritet të shtojë destinacionet e fluturimeve në muajt në vazhdim, duke e vlerësuar këtë edhe si një përvojë të rëndësishme në jetën e tyre.

Doris Rojba, shefe kabine në Air Albania, duke folur për Anadolu Agency (AA), u shpreh se e konsideronte si të veçantë në jetën e saj përvojën në kompaninë e parë shqiptare të fluturimeve.

“Është një përvojë shumë e rëndësishme dhe e veçantë për të gjithë ne, pasi përfaqësojmë shtetin tonë dhe do të jemi një urë lidhëse për të gjithë shqiptarët kudo që ndodhen. Do të jetë një urë lidhëse mes metropolit të Shqipërisë dhe metropoleve të tjera të botës. Kjo do të jetë diçka pozitive për të gjithë ne”, tha Rojba.

Ajo vlerësoi, ndër të tjera, trajnimin dhe mbështetjen e vazhdueshme nga stafi i Turkish Airlines, si dhe u shpreh se kanë përfituar shumë nga përvoja dhe profesionalizmi i kompanisë turke, duke marrë njohuri mbi bazat e sigurisë në aviacion.

Sejdin Metani është një tjetër pjesëtar i stafit të Air Albania, i cili po ashtu e vlerëson pozitivisht angazhimin në këtë kompani.

“Vendosa të realizoj intervistën dhe tani jam pjesë e Air Albania. Ne do të përfaqësojmë shtetin tonë gjatë çdo itinerari që do të përshkojmë. Pse jo, të bëhemi edhe një urë lidhëse e çdo shqiptari dhe kujtdo tjetër që do të udhëtojë në Shqipëri, duke ofruar fluturime sa më të sigurta e të këndshme me Air Albania”, vlerëson Metani për AA.

Për sa i përket trajnimit, Metani thekson se janë trajnuar nga një ndër kompanitë me të mëdha në botë, që është Turkish Airlines.

“Trajnimi ka qenë shumë intensiv dhe shumë kërkues. Nuk mund të mos lë pa përmendur profesionalizmin e instruktorëve të Turkish Airlines, pasi janë ato që na e kanë bërë më të lehtë trajnimin, duke na mësuar dhe shpjeguar gjithçka me hollësi e në mënyrë sa më të kuptueshme për ne”, shprehet Metani.

Krijimi i kompanisë kombëtare të fluturimeve të Shqipërisë me mbështetjen e Turqisë është tashmë një realitet i mirëpritur edhe nga shqiptarët.

Ceremonia e përurimit të Air Albania u organizua në mesin e muajt shtator. Udhëtimet e para janë realizuar drejt Stambollit, ndërsa në muajin tetor, kompania do të ketë destinacione të tjera në qytetet kryesore evropiane.

Kryeministri shqiptar, Edi Rama, në ceremoninë e përurimit të kompanisë ajrore Air Albania në Aeroportin Ndërkombëtar “Nënë Tereza”, iu falenderua edhe presidentin turk, Recep Tayyip Erdoğan, duke u shprehur se, “Air Albania është një ndërmarrje e mundimshme, sepse është dashur e nuk diskutohet që pa iniciativën dhe mbështetjen bujare të Presidentit Erdoğan, sot ne nuk do të ishim këtu”.

Elia Zaharia, princesha e Festivalit mbarëkombëtar të komedisë në Korçë – Nga Vepror Hasani

Aktorja Elia Zaharia e befasoi Korçën që në momentin e parë të provave. Ishte tejet e veçantë në rolin e saj. Kush pati rastin ta shihte nga afër, tha se ajo ishte shfaqur si një princeshë në një botë që nuk kishte dritë. Ndaj të gjithë prisnin ditën që do të shfaqej komedia “Vetëvrasësi”. Elia Zaharia kishte rolin e Mashës, bashkëshortes së Simonit që donte të vetëvritej sepse i ishte mërzitur jeta dhe nuk duronte dot më. E kishte të pamundur të jetonte. Shpesh ngrihej në mesantë dhe kërkon koburen që e kishte fshehur në kutinë e zezë të klarinetës, por nuk ka guxim “t’ia heqë vetes”. Edhe komedia kishte patur peripecitë e veta. “Vepra ishte shkruar nga dramaturgu rus Nikolai Erdman, në vitin 1928, por u ndalua të vihej në skenë nga regjimi stalinist, sepse për pushtetarët shfaqja kishte qenë e frikshme. Autori u internua në Siberi. Thuhej që ishte një nga dramat më të mira të shkruara në kohën e Rusisë komuniste. Dhe e vërteta ashtu kishte qenë: komedia-satirë mbeti kryevepra e tij. Deri më tani kjo vepër nuk ishte përkthyer asnjëherë në shqip. Gjithçka u mor përsipër nga regjisori Sulejman Rushiti; edhe përkthimin e kishte bërë vetë. Të gjitha këto e vishnin shfaqjen me mister. Ç’fshihte vallë brenda vetes kjo komedi që kishte trembur më të fuqishmit e Rusisë?! Roli i Elia Zaharisë ngjasonte shumë me atë të princeshës që përpiqej të shpëtonte gjithçka mundej nga ajo botë e frikshme. Qytetarë të shumtë të Korçës prisnin ngjitjen e shfaqjes në skenë. Vetëm atëherë do të mund të mësonin të vërtetat e kësaj komedie. Do të kuptonin nëse shoqëria shqiptare ende vuan nga atavizma të kohës së Stalinit. Shfaqja ishte projekt përbashkët i Teatrit “Andon Zako Çajupi” të Korçës me Teatrin Kombëtar të Tiranës. Loja e Neritan Liços (“Vetëvrasësit”) shkëlqente. Edhe skenografia ishte e Sulejman Rushitit.

 

 “Vetëvrasësi”

 

Aktorja e mirënjohur Zamira Kita, pjesë e kësaj komedie në rolin e Serafinës, vjehrra e Simonit që kërkon të vrasë veten, shpjegon: “Vetëvrasësi” është një personazh shumë social, por në rrethanat e tij gjithësecili mund të jetë një vetëvrasës. Ai s’ka një rrugë të përcaktur, nuk di ku do të mbërrijë. Jeta e tij është pa zgjidhje, gjendet në udhëkryq. Ka probleme të shumta që e ndjekin pas prej vitesh. Është një burrë që dëshiron të investojë për familjen, por nuk mundet; dëshiron të punojë por nuk gjen dot punë. Jeton fal gruas së tij, Mashës, dhe vjehrrës, Serafinës. I gjendur në këto rrethana, tejet i lodhur prej jetës, befas shpërthen, ngre krye, deklaron se do të vrasë veten, por askush nuk e ndihmon të dalë nga situata ku gjendet. Shoqëria e kohës së tij është e paaftë të gjejë zgjidhje: intelektuali, poeti, gazetari, prifti, gruaja që lufton për të drejtat e grave, dashuria, femra e bukur etj; madje të gjithë personazhet janë qesharakë e të paaftë për të krijuar një shoqëri të denjë për veten e tyre. Përkundrazi, ata i kërkojnë Simonit të vetëvritet për ta. “Ti duhet të vetëvritesh për ne”, është lutja më e thellë e tyre. Pra, ai duhet të vetësakrifikohet në emër të të gjithëve, sepse të gjithë janë si ai, – të pashpresë. Në të vërtetë Simoni nuk dëshiron të vrasë veten, ai e paralajmëroi vetëvrasjen me shpresën se njerëzve do t’u vinte keq dhe do ta ndihmonin, por ndodhi e kundërta, ata nisën t’i kërkonin me ngulm vetëvrasjen, sepse ata të gjithë ishin për të të ardhur keq. Edhe pse gjithçka dukej tragjike, situatat paradoksale sillnin shpërthime të qeshurash pa fund. Të vërtetat thuheshin përmes humori të zi, ndaj edhe të qeshurat ishin me gjithë shpirt. Thuheshin  të vërteta që shpesh ne nuk i themi dot.

 

Masha

 

Mes kësaj bote të errët, shfaqej Masha, bashkëshortja e “Vetëvrasësit”,  interpretuar nga Elia Zaharia, e cila shfaqej si një princeshë, sepse ishte e vetmja që qëndronte mbi të gjithë, shpesh mbështetjen e gjente te nëna e vet, Serafina. “Masha punon gjithë ditën në fabrikë, – vijon të na shpjegojë aktorja Zamira Kita, – lodhet shumë mundohet, mban edhe burrin, por për shkak të lodhjes dhe papunësisë së bashkëshortit, acarohet edhe nga konfliktet më të vogla dhe hyn në kontradiktë me të shoqin. Atij i hahet bukë, por lekët që merr nga fabrika nuk mjaftojnë, megjithatë ajo nuk i thotë vdis, nuk ia ndalon bukën, veçse nuk mund të ngrihet në mes të natës t’i shërbëjë të shoqit, sepse ende ka nevojë për çlodhje dhe qetësi. Ndërkaq aktorja Zamira Kita shton:  “Mashka është një nga personazhet kryesore të veprës; fal interpretimit të Elia Zaharisë pamë një personazh shumë të bukur si karakter”. Masha përpiqej të mbijetonte, por e ka të vështirë. Në shtëpinë ku banon ajo, jetojnë dhe shumë familje dhe persona të tjerë që bëjnë jetë të degjeneruar; ambienti ngjason gati-gati me një shtëpi publike, ku brenda saj hyjnë e dalin meshkuj që shkojnë me femra. Në marrëdhëniet me ta krijohen konflikte. Shumë e vështirë për të qëndruar njeri i ndershëm. Atmosfera e krijuar prej lojës së aktorëve plotësohej mjeshtërisht edhe nga kolona zanore, interpretuar prej instrumentistëve Nexhildo Sula, Edi Qesaraka, dhe këngëtares Laxarela Deti.

 

Testamenti i vetëvrasësit

Jeta e “Vetëvrasësit” bëhej gjithnjë e më e vështirë. Që nga dita kur ai tha se do të vriste veten, intriga u mbajt gjallë. “Albano Prodani në rolin e një “horri” të kamufluar”, siç e përshkruan Josif Papagjoni, mban nën kontroll gjithçka: kontrollon korridorin e përbashkët publik ku flenë shumë familje dhe persona; nxit Simonin të vetëvritet dhe të shkruajë me dorën e tij arsyet pse u vra; nëse e shkruan testamentin, familja e tij bëhet  përfituese e shumave të mëdha. Të tjerëve u thotë: kush merr testamentin, lartëson misionin e vet për të cilin lufton. Për realizimin e intrigave shfrytëzon dhe lokalin e vet ku gjithçka që gëlon aty është degjeneruese dhe amorale. Pas kësaj të gjithë duan të jenë përfitues të testamentit. Testamentit e dëshiron Jegori, gazetari, i cili ka një portal të vetin, ëndërron të jetë i pari në njoftimin e vetëvrasjes dhe  portali të ketë ekskluzivitetin. (Roli i Jegorit, edhe pse ishte djalë u luajt bukur nga nga Paola Kodra). Testamentin e dëshiron edhe poeti, luajtur nga Mateus Frroku për të lartësuar poezinë; e dëshiron gruaja që lufton për të drejtat e grave, luajtur nga Blerta Belliu, që të lartësojë gruan; e dëshiron prifti, luajtur nga Ligoraq Riza, që lartësojë Kishën; e dëshiron vajza e bukur, luajtur nga Olta Gixhari që të lartësojë bukurinë; e dëshiron vajza që josh meshkujt që vijnë në lokal me kërcime mbi tavolinë e tekste provokuese, luajtur nga Ilda Pepi, që të lartësojë dashurinë; e dëshiron më shumë se të gjithë intelektuali, luajtur mjeshtërisht nga Shkëlqim Jaupi, që të çojë përpara vendin dhe shoqërinë. Të gjithë zbulojnë anën falsifitetin e jetës së tyre, dhe të gjithë shikuesit shkulen gazit, sepse sot pazare të tilla janë të përditshme. Në këtë ndërthurje interesash, Albani krijon lidhjen dhe trillin e veprës.

Princesha Elia Zaharia

 

E vetmja që i dhuronte dashuri “Vetëvrasësit” (Simonit), ishte bashkëshortja e tij, Elia Zaharia, në rolin e Mashës. Me dhembshurinë e saj arriti t’i përcillte fisnikëri botës së pashpresë ku jetonin. Loja e saj ishte e mrekullueshme, mori edhe më shumë dritë fal aktorëve të talentuar që e rrethonin. Roli i Zamira Kitës ishte shumë i bukur, i këndshëm, me shumë humor, sepse vetë karakteri i Serafinës ishte paradoksal. “Ishte një rol që më dha shumë kënaqësi,- rrëfen aktorja Zamira Kita, – u përpoqa t’i shtoj edhe pak humor nga karakteri im hokatar. Më shijoi shumë loja me Neritan Liçaj dhe Elia Zaharinë. Edhe Albano Prodani solli një karakter të bukur, krijoi shumë humor sepse vetë Albano është aktor karakteri dhe humori. Paola Kodra krijoi një karakter unik që rallë e gjen në teatrin dhe dramaturgjinë shqiptare. Ishte rol i dytë i saj që shkëlqente. Olta Gixhari me rolin e vajzës së bukur të dashurisë ishte një vajzë  simpatike, sensuale me karakter shumë të veçantë në vepër. Blerta Belliu solli një rol mjaft të bukur. Intelektuali, i realizuar nga Shkëlqim Jaupi, ishte një rol që ai nuk e kishte patur në jetën e tij aktoriale, krejt ndryshe nga ato që ka luajtur, por solli një rol befasues. Ligoraq Riza pati një interpretim të vërtetë, shumë të brendshëm dhe të bukur. Ilda Pepi me sensualitetin e saj ia doli të përcjellë një vajzë të bukur e të këndshme. Mateus Frroku me kostumin e tij të bardhë, pardesynë vishnjë solli një poet elegant dhe të dashur nga pamja,  karakteri dhe emocioni që përcolli. Por, pa harruar këtu kostumografen Bernarda Gjata që i dha vlera shfaqjes”. Ndërsa Miho Gjini shkruan: “Por le të evidentojmë këtu interpretimin e mrekullueshëm të dy personazheve kryesor Liçaj-Zaharia, ku komiciteti i tyre buronte natyrshëm nga vuajtjet e tyre, pa e “lozur efektin komik së jashtmi”, qe është  e do të mbetet si kriter bazë në konceptimin e përgjithshëm të interpretimit të karakterit të figurës komike, si një evoluim i brendshëm i halleve  të tyre”. Dhe vërtet: Mes aktorëve të talentuar, Elia Zaharia me rolin e Mashës, la mbresat e një princeshe të dashur.

 

Vetëvrasja

 

Ditët kalojnë dhe gjendja e “Vetëvrasësit” bëhej më e rëndë. Të gjithë shkojnë njëri pas tjetrit për t’i kërkuar testamentin. Shkonte tek ai dhe vajza e bukur që t’i kërkonte që testamentin ta linte për dashurinë, por vajtjet e saj të herëpashershme krijuan përshtypjen sikur Simon ishte lidhur me të. Ela Zaharia (Masha) fillon të ndihet e shqetësuar, ikën nga shtëpia. Dëshpërimi bëhet edhe më i madh për bashkëshortin e saj Simonin. Banorët që jetojnë në korridorin e përbashkët publik vijojnë t’i kërkojnë vetëvrasjen. Si gjithnjë, në gjendje dëshpërimi Simoni dehet për të harruar gjithçka. Duket sikur është në grahmat e fundit të vdekjes. I kërkojnë të shkruaj testamentin dhe ai e shkruan. Të gjithë mendojnë se vdiq. I përgatisin festën e lamtumirës, i sjellin edhe arkivolin. Elia Zaharia, bashkëshortja e tij, kujton se ai po vdes  dhe atë çast i shpërthen nga brenda dashuria e madhe që ka për të, dëshira për ta ndihmuar që ai të mëkëmbet që së bashku të rrisin jetën familjare dhe bashkëshortore. Loja e Elia Zaharisë rrëmben spektatorin: “Elia Zaharia, thotë Zamira Kita ishte shumë e saktë në lojën e vet, ishte konkrete, kishte shpërthime  të bukura, energji e gjitha në skenë, rruajti ritmin dhe figurën artistike nga fillimi deri në fund. Pra edhe mendimi im ishtë që ajo ishte aktorja më e mirë e Kokofestit (Korca Komedi Festival) dhe juria këtu ka dhënë vlerësimin e duhur. Finalen e shfaqes e sjell me pak fjalë Josif Papagjoni: “Dhe kur plumbi i vetëvrasjes pritet të dalë prej revolverit, shfaqja mbyllet me një paradoks. Dëgjohet një krismë vetëvrasjeje, por jo e tij, është prej dikujt tjetri, e një gazetari të ri, mbase edhe më i parealizuar dhe më i stresuar se vetë Simoni. Vdekja, pra, ndodhi. Dhe në buzë ikën shakaja dhe mbërrin dhimbja…”.

 

Mesazhi i shfaqjes: Vdes po nuk kam faj!

 

Për mesazhin e shfaqjes Miho Gjini shkruan: “Edhe kur vendos që t’i japë fund jetës së tij të vështirë e me plot komplikacione, personazhi qendror Simoni, ky lloj tipi krejt i veçantë, do të lërë pas një letër të shkurtër me fare pak fjalë, ku shkruan se, me vetëvrasjen e tij nuk ka faj, por që të gjithë kanë faj! Në këtë hulli është e mpleksur për të e gjithë shoqëria e qeveria, gruaja e të dashurat, miqtë e shokët e afërt, bile edhe komshiu që nuk e lë të qetë, por edhe vjehrra që i fut hundët këtu, në sferën familjare, me maninë, tutelën dhe pangopësinë e saj nga përfitimet që mund të nxjerrë edhe prej kësaj vetëvrasjeje të dhëndrit! Por krejt i ndryshëm është pozicioni i Elia Zaharia (Mashës) në krahasim me shoqërinë që e rrethon. Këtë gjë e vë në dukje edhe Miho Gjini: “Po këta të dy, ndonëse flinin në të njëjtin krevat, dallonin për temperamente krejt të ndryshme, Simon- Liçaj për karakterin e vet të rrëmujshëm, herë brenda tragjedisë që e ka pllakosur e herë në linjën absurde të rrethanave, po të veta, në atë realitet të ashpër, ndërsa Masha-Zaharia mbart përherë  shqetësimin nga ky mizerabilitet i jetës së varur në fijet e perit, me këtë bashkëshort që ajo nuk e sheh dot edhe pse nuk është për të, duke e dashur deri në fund ,- gjë që e lartëson së tepërmi si karakter njerëzor e si grua, në linjën e veprimeve të dyfishta të personazhit” gjë që Elia Zaharisë i lejoj ti jepte personazhirt fisnikëri e të veçonte si princeshë në atë realitet të pajetueshëm.

 

Çmimet

 

Në përfundim të edicionit të 5-të të Festivalit mbarëkombëtar të komedisë në Korçë, juria e përbërë nga Enver Petrovci, Ndriçim Xhepa, Luiza Xhuvani, Adem Karaga, Rajmonda Bulku ndanë çmimet:

Shfaqja më e mirë, “Vetëvrasësi”, Teatri i Korçës dhe Teatri Kombëtar
Aktorja më e mirë, Elia Zaharia

Artistja e re, Paola Kodra

Shtegtime në malësinë shqiptare – Refleksione kontemplative të një albanologu – Nga Kurt Gostentschnigg

Gëzimi paraprak për ekspeditën njëjavore të financuar privatisht nga një pjesëmarrës shqiptar për në malësinë shqiptare u zbeh vetëm nga fakti se nuk mund të merrnin pjesë të gjithë kolegët dhe miqtë albanologë të parashikuar. Më në fund morën pjesë shtatë veta: katër shqiptarë, dy nga Kosova dhe dy nga Maqedonia, një gjerman, një hungarez dhe një austriak. Unë e kuptova vetëm si një udhëtim pushimi, për të cilin kisha aq shumë nevojë, pasi kisha punuar pa ndërprerje në katër vitet e fundit. Gjatë ekspeditës vura re se kolegët e mi e kuptonin gjithnjë e më shumë si një udhëtim eksplorues dhe planifikonin një botim të përbashkët mbi të, për të cilin çdo pjesëmarrës do të kontribuonte me një lloj raporti personal. Shkencërisht i papërgatitur siç kisha hyrë në këtë ekspeditë, mund të mbështetesha lidhur me hartimin e këtij raporti vëtëm në detyrën, të cilën ia kisha vënë vetes në fillim të udhëtimit: së pari dokumentimi i dinamikës së grupit tonë nëpërmjet fotografive dhe filmimeve të pjesëmarrësve dhe të gjithë grupit; në fund kisha arritur numrin inflator të 796 fotografive dhe 107 filmimeve, sepse kisha fiksuar edhe dashurinë time për natyrën, peizazhet, pyjet, malet, lumenjt, pemët etj.; së dyti dokumentimi i dinamikës sime të brendshme në formë refleksionesh të ndryshme.

Ekspedita filloi në Kosovën e Jugperëndimit me nisjen nga Prizreni dhe një shtegtim të parë të mrekullueshëm në Zaplluzh, Opoje, komunë të Dragashit. Ne vazhduam nëpërmjet Junikut për në Gjakovë, Rrafsh të Dukagjinit, dhe nga atje për në Shqipëri të Veriut, ku do të vizitonim dhe shtegtonim Valbonën, Thethin dhe Kelmendin. Rrugës morëm një banjë freskuese për këmbët – disa edhe për trupin – në një lumë mali. Ndërsa mua si shtajermarkas Valbona dhe Thethi më dukeshin si alpet austriake në Tirol, Kelmendi ishte për mua si një kombinim nga Shtajermarku i Sipërm – maja të larta mali në sfond – dhe Stajermarku i Jugperëndimit – peizazh kodrinor “Toskana” me përrenj, livadhe të begata, pemë frutore dhe pyje të përzier. Dreka në Valbonë u shoqërua nga këndimi tradicional i burrave me lahutë dhe çifteli, ku nuk kuptoja gati asnjë fjalë nga përmbajtja heroike, por isha i prekur aq thellë nga efekti tepër i fuqishem i zërave dhe instrumenteve, sa më mbusheshin sytë me lotë. Në kullën e ngujimeve në Theth dëgjonim me nderim tregimet e pasardhësit të rojave të kullës, saqë guxova të filmoja vetëm në fund. Për mua Thethi është mbreti i malësisë shqiptare. Vetëm për shtegun për tek ujëvara madhështore me kanalin e tij të ngushtë ujitës, uji i rrjedhshëm gurgullues i të cilit nuk është masazh vetëm për veshët, por edhe për zemrën dhe Shpirtin, ia vlente udhëtimi. Kulmi i shtegtimit tonë ishte shtegu i pjerrët nga lugina e Valbonës nëpërmjet qafës së Valbonës për tek lugina e Thethit, i cili na dhuronte pamje frymërrëmbyese dhe emocione të paçmueshme. Brenda vetes u ngritën kujtime për Nikaj-Mertur, ku kisha festuar në dhjetor 1992 në Mserr festën e Shën Nikollës me familjen e mësuesit të nderuar Dedë Sokoli dhe kisha pasur mundësinë të përjetoja në një fshat tjetër një gjëmë/gjâmë burrash. E rikujtova ekspeditën trijavore universitare në korrik 1993 për në Pult, Shosh dhe Shalë, ku – në traditën e Johann Georg von Hahn-it – kisha mbledhur përralla dhe tregime. Shtegtimi nga Valbona për në Theth më dhuronte orët e vetme, në të cilat mund të isha në mënyrë të papenguar dhe të pavënëre, duke e humbur egon e vogël në veten e madhe, krejt tek vetvetja. Tani, nëpërmjet një alkimie të padukshme të maleve, transformimi nga hulumtuesi në poet qe i kryer.

Kulmet për mua si albanolog ishin vizitat e përmendoreve për Edith Durham-in, mbretëreshën e malësisë shqiptare, dhe për Franc Nopcsa-n, mbretin e malësisë shqiptare, në Shalë si dhe vizita e varrit të Robert Elsie-t tonë të paharrueshëm, të mbretit të albanologjisë të ditëve tona, në Theth. Përballë bukurive të natyrës bisedat tona rrotulloheshin edhe rreth rrezikimit të tyre të mundshëm nga dyndja e pritshme e turistëve. Dhënia e licencave nga ana e një qeverie të mëparshme për ndërtimin e hidrocentraleve në malësi ka tashmë si pasojë një ndërhyrje masive në natyrën e paprekur. Rruga e planifikuar me asfalt për në Theth do të përmirësojë vërtet standardin e jetesës së vendësve në mënyrë të qartë nëpërmjet infrastrukturës pasuese, por do të shkaktojë edhe turizmin masiv të dëmshëm për natyrën dhe njeriun. Lëpusha e mrekullueshme në Kelmend të shndërrohet në një “peizazh fshatrash zviceran”, me çka paraprogramohen kushte si në Tirol, në vend që të besohet më tej në turizëm individual dhe aventuresk në një natyrë relativisht të paprekur. Pas një bisede impresionuese me një burrë të moshuar në Vermosh, të cilën e kisha filmuar pothuajse krejt, para se të darkonim peshk në Koplik tek liqeni i Shkodrës, bëmë spontanisht një ekskursion të shkurtër për në Guci dhe Plavë në jugun e Malit të Zi, i cili  ia vlejti vërtet.

Gjatë ekspeditës të gjithë kolegët e mi albanologë merreshin me aspekte dhe çështje historike, gjeografike, etnografike, ekonomike, politike, sociale, kulturore dhe kombëtare të zonës së vizituar, por edhe të gjitha vendbanimeve shqiptare në Ballkan. Përherë mahnitesha mbi dijen e tyre të përgjithshme dhe të hollësishme, por, meqë gjendesha në modusin e pushimeve, nuk kisha shumë qejf të merrja pjesë në këto diskutime historike dhe politike. Kolegu im gjerman dhe ai hungarez u hodhën në zjarr edhe për mua, duke iu përgjigjur pyetjeve historike dhe albanologjike të kolegëve tanë shqiptarë, të cilët natyrisht ishin kureshtarë për mendimet tona. Shqiptarët nuk e kanë zgjidhur ende çështjen e tyre kombëtare, prandaj, vetëkuptohet, kjo temë nuk i lë të qetë intelektualët e tyre. Ndërsa unë mbeta shpejt pa gojë nga madhështia e natyrës, shkova në përsiatje filozofike në brendësinë time dhe shijova të qenët bashkë me miq në mes të një flore dhe faune të papërshkrueshme. Kështu duhet të ketë qenë edhe për Edith Durham-in dhe Rose Wilder Lane-in. Unë doja ta përjetoja këtë ekspeditë nga një perspektivë e brendshme, kështu që ndodhën një shndërrim i natyrshëm nga historiani dhe albanologu tek filozofi dhe poeti si dhe një zhvendosje e ndijimit nga koka tek zemra. Shumë shpejt më rrëmbeu rrjedha e meditimit dhe u mbush dalëngadalë me pyetje parimore dhe përgjigje të habitshme.

A nuk vihemi shpesh në jetë para dilemës të shtiremi për t’iu përshtatur mainstream-it për shkak të interesit të lindur nga lufta për ekzistencë, apo të mbetemi vetvetja për hir të detyrimit ndaj vërtetësisë së brendshme? Vendimi për kërkimin e së vërtetës në kohën tonë do të thotë për individin dhe kolektivin dërrmimi midis mokrave neokapitaliste të lakmisë së pangopshme për fitim të të paktëve dhe të shfrytëzimit të pamëshirshëm të të shumtëve ose lufta donkishoteske me mullinjtë e erës të frymës së pashpirt të kohës, e cila po shitet tek neokapitalizmi dhe popullizmi i djathtë. P. sh. historianë që jetojnë vetëm me kërkimin, detyrohen t’u ofrohen politikës, ekonomisë dhe kapitalit, për të marrë një të drejtë të ekzistencës dhe financimin e domosdoshëm për ushtrimin profesional. A nuk është edhe refuzimi për të mbajtur një “gojëz” të tillë, i cili ka përzënë nga atdheu i tyre mendimtarë të lirë intelektualë, siç kanë qenë Thomas Mann, Kurt Tucholsky dhe Stefan Zweig? Pyetja e përhershme e të qenit njeri i papërsosur është: a dua unë si krijesë e natyrshme dhe e vdekshme vetëm të mbijetoj sa më gjatë në ndarjen vdekjeprurëse në kurriz të gjallesave të tjera – njerëzve, kafshëve, bimeve –, apo dua unë si Shpirt i mishëruar të zbuloj veten time të pavdekshme dhe të jetoj në unitetin shpëtues dhe vetërealizues?

Kjo nuk vlen vetëm për individin, personin, por edhe për kolektivin, popullin, etninë, kombin ose sido që ta emërtojmë dhe përcaktojmë, meqë të dy kanë një thelb të brendshëm të qëndrueshëm, i cili shprehet nëpërmjet formave fenomenale kalimtare. Individi dhe kolektivi mund të zgjedhin: një jetë për formën e jashtme ose një jetë për qenien e brendshme. Ashtu siç Shpirti individual i mbledh të gjitha format e saja fenomenale – fizike, vitale, emocionale, mentale – rreth vetes, ashtu edhe të gjitha pjesët fenomenale, të cilat i përkasin të njëjtit Shpirt kolektiv, mblidhen në një bashkim të natyrshëm të vazhdueshëm, i cili në fund të fundit nuk është asgjë tjetër përveçse një çështje e vetme e kohës, ku forma e jashtme e vetërealizimit kolektiv – si shtet kombëtar me kufij territorialë “etnikisht” të përcaktuar, i cili është gjithmonë vetëm në kurriz të etnive dhe minoriteteve të tjera, ose si pjesë e një tërësie më të madhe si një shteti federal ose një federate shtetesh – mund të variojë. Për ekzistencën e një koshience kolektive nuk duhen as prejardhja e përbashkët, e cila çohet nga analiza e geneve ad absurdum, as shtetësia e lidhur me një territor, por vetëm historia, kultura dhe gjuha e përbashkët dhe mbi të gjitha identifikimi personal. Kurdët p. sh. nuk kanë një shtet të përbashkët kombëtar, por e konsiderojnë veten pa dyshim si etni ose komb. Më shumë sesa njohuritë e tyre të gjithanshme mbi vendbanimet shqiptare dhe më gjerë më ka hyrë në zemër dashuria e kolegëve dhe miqve të mi albanologë shqiptarë për kombin dhe popullin e tyre, sepse kjo tregon se miqtë e mi kanë arritur të bëhen koshientë për dimensionin shpirtëror të nocioneve mendore “komb” dhe “popull”. Ky dimension nuk kapet me intelekt, por vetëm me zemrën e fshehur pas zemrës.

Për sa i përket çështjes shqiptare, fjala e fundit nuk është thënë ende. Ne do të shohim, nëse pas dy ose tri gjeneratave do të gjendemi ende përballë një kombi të vetëm shqiptar apo – në qoftë se një Shpirt i ri kolektiv është tashmë duke u inkarnuar në një pjesë të shqiptarëve – një kombi shqiptar dhe një kombi kosovar, në analogji me manifestimin përfundimtar të një kombi austriak ndryshe nga ai gjerman jo më vonë se pas Luftës së Dytë Botërore. Mirëpo ne nuk jemi vetëm austriakë, gjermanë, hungarezë, shqiptarë, serbë, grekë etj., por njëkohësisht evropianë, amerikanë, afrikanë, aziatikë etj., që të gjithë ne përsëri jemi një në të qenët njeri dhe akoma pafundësisht më thellë. Ashtu siç ndihem unë jo vetëm si austriak, por edhe si shtajermarkas perëndimor ndryshe nga shtajermarkasit lindor dhe të sipërm, si shtajermarkas ndryshe nga tirolezët, vjenezët etj., si evropian të mesëm, evropian, qytetar të Tokës ose njeri dhe më në fund si Shpirt, i cili mishërohet sukcesivisht në forma bimore, shtazore dhe njerëzore dhe, në transhendencën  e tij mbikozmike, është një pjesë e përjetshme e Hyjnores së papërkufizueshme, që i bashkon të gjitha kundërshtitë e mendueshme brenda vetes, ashtu një shqiptar mund të ndihet jo vetëm si shqiptar, por edhe si tiranas, shkodran, prizrenas, tetovar etj. ndryshe nga durrsakët, vlonjatët, gjakovarët etj., si ballkanas ose evropian jugperëndimor, evropian, qytetar të Tokës dhe më në fund si Shpirt i mishëruar në trup njeriu. Me një fjalë: një person mund të ndihet t’u përkasë disa kolektivave dhe prandaj të ketë disa identitete.

Gjatë shtegtimeve meditative në malësi shfaqeshin përherë imazhe simbolike në brendësinë time si ai i shumë diejve brenda njërit diell. Pa ndërhyrjen e kokës zemra kapi në mënyrë spontane dhe intuitive të vërtetën e përmbajtur në të: misteri i përhershëm më i lartë, më i thellë dhe në thelb shumë i thjeshtë është dashuria. Dashuria është Hyjnorja, Perëndia, njësia ose uniteti. Njësia përmban shumësinë. Prandaj ne mund të flasim për Hyjnoren si Njëri/I Vetmi dhe Të Shumtët. Njësia përmban gjithashtu të qenët dhe të bërët. Shumësia përmban Individualen dhe Kolektiven. Pra, Njësia në katër aspektet e saja themelore është Të Qenët, Të Bërët, Individi dhe Kolektivi. Njësia është baza e shumësisë dhe me këtë më e larta dhe shkaku dhe qëllimi i të gjithave. I Vetmi dhe Të Shumtët shpalosin si Shpirti Kozmik si dhe Shpirtrat Individualë dhe Shpirtrat Kolektivë mundësitë e pafund të Të Qenit Suprakozmik-Transhendent në Të Bërit Kozmik-Imanent. Në nivelet e Të Qenit të pahapësirë dhe të pakohë jemi gjithmonë koshientë për unitetin. Në nivelet e Të Bërit hapësinor-kohor bëhemi hap pas hapi koshientë për unitetin tonë të humbur.

Vetëm pasi ne si individë dhe kolektiva ta kemi kuptuar dhe përvetësuar me kokë dhe zemër këtë fakt fundamental, do të jemi në gjendje që nëpërmjet një koshience dhe force të re të ndalojmë ende në kohën e duhur trenin, me të cilin po përshpejtojmë në mënyrë vetëvrasëse drejt murit të përplasjes të ndërtuar nga ne vetë, dhe t’i japim një drejtim tjetër, për të shpëtuar veten tonë si njerëzim nga shuarja e pashmangshme. Ne duhet të mendojmë vetëm për kërcënimin atomik, terrorizmin mbarëbotëror të të gjitha llojeve, mbipopullimin, ndryshimin e  klimës të shkaktuar nga ngrohja globale e bërë nga njeriu, ndotjen dhe shkatërrimin e mjedisit si dhe harxhimin e papërgjegjshëm të burimeve natyrore. Nga skenari i pasojave të tmerrshme të rritjes së pakufizuar të ekonomisë, shkencërisht i vërtetuar në përgjithësi nga Dita e Shterimit të Tokës (Earth Overshoot Day) që çdo vit ndodh gjithnjë e më shpejt, na ka paralajmëruar me ngulm Klubi i Romës (Club of Rome) që në fillim të viteve shtatdhjetë. Kjo është sfida ultimative për ne të gjithë si individë dhe kolektiva. Shri Aurobindo, Meister Eckhart, Rumi dhe mistikë/jogistë/sufistë, profetë, filozofë dhe poetë të tjerë të të gjitha kohëve dhe kulturave na kanë thënë prej kohësh zgjidhjen në mënyrë të përsëritur. Princi i Vogël i bie pikës: “Njeriu vetëm me zemrën sheh mirë. Thelbësorja është e padukshme për sytë.” Vetëm një ndryshim i koshiencës, i cili bazohet në unitetin e brendshëm, shkakton një ndryshim të të menduarit, të ndierit dhe të vepruarit dhe si pasojë e fundit një ndryshim të botës në kuptimin e një jete në harmoni me natyrën dhe të një paqeje të qëndrueshme. Shumica e shkencëtarëve dhe intelektualëve nuk guxojnë ta shprehin ose madje ta shkruajnë këtë, disa ndoshta as të mendojnë një gjë të tillë, nga frika se do të përqeshen për këtë nga kolegët, studentët dhe lexuesit e tyre dhe të dëmtojnë prestigjin dhe karrierën e tyre. Mirëpo Ken Wilber, i cili ka ndikuar ndër të tjerë Bill Clinton-in dhe Al Gore-in, dhe protagonistë të tjerë të të menduarit integral kanë argumentuar prej kohësh provueshmërinë shkencore të eksperiencave mistike/jogike ose shpirtëroro-spirituale në një mënyrë përgjithësisht intelektualisht të kuptueshme, duke parashtruar përbashkësitë ekzistuese në të gjitha kulturat dhe kohët të eksperiencave të tilla më të brendshme. Kjo – me shumë pak përjashtime – nuk ka depërtuar ende deri tek universitetet evropiane, të cilat i kushtohen si gjithmonë iluminizmit shumë të kufizuar. Arsyeja shkencore, e ndarë nga mistika dhe e ulur në fronin e ndërmjetësimit të së vërtetës, shpall Shpirtin dhe Perëndinë pjellë të fantazisë ose i kalon në heshtje dhe e quan materien shkakun e energjisë, megjithëse është e padukshmja që e lind të dukshmen dhe jo anasjelltas, duke i sjellë me këtë aq shumë fatkeqësi njerëzimit sa monoteizmi çifut, i krishterë dhe mysliman me pretendimin e tyre ekskluziv për të vërtetën hyjnore.

Nga këndvështrimi kontemplativ gjithçka duket e ndryshme. Ashtu siç katër albanologë shqiptarë, një albanolog gjerman, një albanolog hungarez dhe një albanolog austriak ishin simbolikisht në zemër të bashkuar për një javë në malësinë e “skipetarëve”, ashtu jemi ne të gjithë – njerëz të ngjyrave, etnive, kombeve dhe feve të ndryshme – në të vërtet një në thellësinë e Shpirtit. Ka ardhur koha të heqim dorë nga paragjykimet reciproke në kokë dhe zemër, të përqafohemi dhe të pajtohemi si vëllezër dhe motra në Shpirt, në qoftë se duam t’u ofrojmë fëmijëve tanë një të ardhme më të mirë sesa e kemi pasur ne dhe paraardhësit tanë. Në qoftë se ndodh jo nga interesi, por nga një koshiencë e vërtetë uniteti, në qoftë se e do sinqerisht jo vetëm njëra palë, por edhe pala tjetër – pse Prishtina dhe Beogradi t’i mos japin shembull të mirë botës? Shumë lexuesve mund t’u duket si një utopi naive larg realitetit, por e parë afatgjatë evolucioni spiritual i njerëzimit, ky kërcim kuantik i dëshiruar i koshiencës së masës së madhe, i cili duhet aspiruar duke iu larguar ndarjes fenomenale dhe duke iu afruar unitetit esencial, meqë e lidhur me çlirimin e burimeve energjetike më të brendshme dhe më të larta sot ende të pamarra me mend, është shpëtimi ynë i vetëm nga fundi kolektiv, i cili po përgatitet dhe vetëpërshpejtohet gjithnjë e më shumë, dhe nga i cili nuk do të na ruajnë përparimi sipërfaqësor teknik dhe digjital, derisa nga ana e koshiencës ne mbetemi të lidhur ngushtë me dualitetin dhe natyra jonë njerëzore nuk ndryshon parimisht. Ka ardhur koha kur byku të ndahet përfundimisht nga gruri. Sado të zgjasë ky proces – me hapa të vegjël të ngadaltë apo me një kërcim të vetëm të gjatë: manifestimi hapësinor-kohor i Hyjnores në Tokë në kuptimin e shfaqjes së gjendjes supreme Të Qenë-Koshiencë-Forcë-Lumturi është i pandalshëm. Mirëpo kundërshtimi brenda dhe rreth nesh mund të rritet pothuajse deri në të padurueshme dhe të marrë përmasa apokaliptike përtej forcës sonë të imagjinatës. Prandaj pyetja vërtet e madhe për çdo individ dhe kolektiv është: a do të qëndrojmë në anën e së vjetrës apo të së resë? A do t’i mbyllemi apo t’i hapemi shndërrimit radikal të mendjes, jetës, trupit dhe materies? A do të ndodhë transformimi supramental, i cili e tejkalon pafundësisht sferën mendore, me një njerëzim të bashkuar dhe të vetëkapërcyer duke u shfaqur një lloj i ri spiritualisht mbinjerëzor, apo pa njerëzimin e pabashkuar duke u manifestuar një qenie supramentale? Dhe çfarë do të bëhet me Evropën, Austrinë, Shqipërinë dhe Kosovën? Lajmëtari ose Avatari i këtij krijimi të ri ka thënë një herë: “Evropa krenohet me organizimin dhe efikasitetin e saj praktik dhe shkencor. Unë pres që organizimi i saj të jetë i përkryer. Pastaj një fëmijë do ta shkatërrojë.”

Këto të gjitha mund t’ia pëshpërisë njeriut uji gurgullues në Theth, në qoftë se i vihet në qetësi veshi i zemrës …

PËRKUJTIM I DHËMBJES KRENARE – Fotoreportazh nga TAHIR BEZHANI

Dëshmori i kombit Hysen Malë Arifi fshati Pacaj-Gjakove

 

Akademi përkujtimore me rastin e 20 vjetorit të rënjës në fushën e nderit të dëshmorit Hysen Malë Arifi nga fshati Pacaj, Komuna e Gjakovës.

 

Me 9.gusht,2018 nën patronatin e Komunës së Gjakovës dhe OVL,në sallën e shkollës së mesme të muzikës ”Prenk Jakova” në Gjakovë,u mbajt Akademi përkushtuese me rastin e 20 vjetorit të rënies së dëshmorit Hysen Malë Arifi në betejën e Kallavajeve të Junikut,afër Dobroshit,për lirinë e Kosovës.

Me rastin e vurjes së kurorave mbi varrin e dëshmorit,Hysen Arifi.

Në këtë akademi morën pjesë strukturat politike të pushtetit lokal  , nënkryetari i Gjakovës,z. Ramadan Hoti, i cili përshëndeti hapjen e akademisë përkujtimore me fjalët më të mira,pjesëtarë e OVL, bashkëluftëtarë të dëshmorit Hysen Arifi, kryetari i komunës së Junikut,z. Kuqi,familjare, qytetarë nga Reka e Keqe dhe  Gjakova. Madhështore ishte pjesëmarrja e deputetes në Parlamentin e Kosovës,z.Teuta Haxhiu, e cila,si ish kolege pune e dëshmorit Hysen Arifi, duke njohur mirë veprimtarinë e tij patriotike ne ato vite,foli me fjalët më të zgjedhura, më prekëse dhe shumë njerëzore për gjithë veprimtarinë dhe përkushtimin e dëshmorit Hysen Arifi ,për lirinë e Kosovës.

Pamje nga salla e ku u mbajt akademia përkujtimore,shk.mesme e muzikes”Prek Jakova” Gjakove.

 

 

Te varri i dëshmorit Hysen Arifi,u vuan  kunora  lulesh nga institucionet e Komunëes së Gjakovës,familjarë e qytetarë tjere.

 

Agron Sylejmani, bashkluftarë i dëshmorit Hysen Arifi, pos tjerash tha:

Hysen Arifi ishte një personalitet i lindur për luftën,ishte si një bukë e gatuar prej flakë së  pushkës,sypatrembur,njeri i fjalës e besës,i pa epur në momente të vështira,përherë i gatshëm për alternativa e taktikë luftarake. Jeta luftarake e Hysen Arifit,i ngjante një personaliteti me magji,sepse të njëjtin e kishe kudo: në luften frontale në tërë Reken e Keqe (Smolicë,Nec,Junik,Dobrosh),me togën e tij barte armë nga Shqipëria, përcillte të armatosurit për zonat e luftës, Glloxhan, Drenicë, Podrime, kudo, shtoi bashkëluftëtari i tij, Agron Sylejmani.

Nënkryetari i Gjakovës,z.Ramadan Hoti,duke folë në akademinë për dëshmorin Hysen Arifi.

 

Hysen Arifi,njëri ndër dëshmorët më të devotshëm të Rekës së Keqe,ishte figura më e shquar në kohën e luftës në vitin 1998,i cili me tërë qenien e tij shpirtërore , punoi e luftoi për shtetin e Kosovës,për lirinë e pavarësinë e këtij trualli nga okupimi shekullor e hegjemonist serb.  Kësaj toke shqiptare ia fali gjakun e jetën,më të shtrenjtën, atëherë kur sapo kishte mbushur 35 pranvera jete, me qëllimin e vetëm që ky popull të jetë i lirë dhe i pavarur nga çdo klikë e huaj sunduese.

Si profesor i lëndës pedagogjike,në shkollën e fshatit Sheremetaj,në vitet 90-te shekullit të kaluar,kur hegjemonizmi serb kishte  mbyll shkollat shqipe,Hyseni,ishte njeri ndër ata që veproi hapur e pa asnjë frikë në mbajtjen gjallë të shkollës shqipe, jo vetëm me punën me nxënës, por edhe në sigurimin e mjeteve materiale për shkollë e arsimtarë.

Deputetja e Parlamendit të Kosovës,z.Teuta Haxhium gjatë fjalës për veprimtarinë e dëshmorit Hysen Arifi.

 

Që nga fillimi viteve 90-ta, ishte i kyçur në celulat e para të veprimit e organizimit për çështjen kombëtare, punonte ditë e natë pa kursyer asgjë nga vetja, edhe pse rreziqet ishin të paparashikuara në çdo moment nga okupatori serb. Për veprimet e tij patriotike e të pa ndalura,u burgos në vitin 1992 . Pas mbajtjes së burgut,ekipet speciale serbe të ushtruara mire për vepra makabre,ia dogjën shtëpinë tre here,me të vetmin qëllim që ta largonin nga veprimtaria e tij patriotike. I bën kurthe për vrasje  duke e lëshuar nga dhomat e paraburgimit, në orët e vona të natës,duke ia treguar rrugët ,”kah duhet shkuar në shtëpi sa më shpejtë….” Por,korpolent dhe i zgjuar,trim e strateg lufte, asnjëherë nuk i kalonte ato rrugë që ia preferonin udbashët e Serbisë, sepse e dinte se e kishte të kurdisur vrasjen. Në këto rrethana të vështira vepronte dëshmori gjatë viteve 90-ta, duke mos kursyer kurrë vetveten as familjen e tij të shtrenjtë.

Në momentin  kur UÇK-ja doli hapur si ushtri në mbrojtje të atdheut, Hysen Arifi ishte aty,në rreshtimin e parë, ku kërcet pushka për liri, bashkë me shumë të tjerë, deri në momentin kur ra në fushëbetejën e Kallavajeve,mes Junikut e Dobroshit, për lirinë dhe shtetin e pavarur të Kosovës.

Arigon Fazlija,duke deklamuar poezi për dëshmorët e kombit.

U gjunjëzova para këtij “artisti” të vogël i cili na përloti në sallën “Prenk Jakova”në Gjakovë, me shkëlqimin e tij deklamues për dëshmorët e kombit. Gjeneratat duan t’u jepet shansi për të treguar cilësitë.

 

 

Gjatë këtij manifestimi,njëra nga pikat kulminante ishte recitimi i djaloshit 6-7 vjeçar, nga fshati Sheremetaj, Arigon Fazlija, i cili me  emocion e gjestikulacion të paparë artistik, deklamoi poezi për dëshmorët e UÇK-ës. Veprimi i tij artistik u përcoll me duartrokitje të gjata.

E gjithë veprimtaria jetësore e Hysen Arifit,ka të gjitha meritat e  cilësitë e një heroi kombëtarë. Pa dashur dëshire e as qëllim të hy në “punët” e atyre që kanë kompetencë për shpalljen e heronjve,parë nga vepra sublime, çuditërisht, ky dëshmorë edhe pas njëzet vitesh, nuk është avancuar në Hero ! …..

PELEGRINAZH ME VEPRIMTARI SOLEMNE E FESTIVE TE TYRBJA E DERVISHIT TË LUZHËS – Fotoreportazh nga Ramiz LUSHAJ

1.-Ky kompleks i madh në Luzhë të Tropojës, vepër e Heroit të Demokracisë – Azem Hajdari, me Tyrben e Dervizhit të Luzhës – “Monument Kulture”, me Shtatoren e Dervishit të Luzhës – Nderi i Kombit, është kthye në një vend pelegrinazhi shpirtëror e turistik, në një vend të shenjtë.

 

            2.-Këshilli Bashkiak i Tropojës e vlerësoi me titullin “Qytetar Nderi” atdhetarin, klerikun e banirësin e madh Dervish Luzha.

 

            3.-Atdhetari e biznesmeni shqiptaro-amerikan Rrustem Gecaj- Nderi i Kombit u nderua me “Mirënjohje” nga Bashkia e Tropojës edhe për kontributin e tij bujar në ndërtimin e Sheshit te Tyrbja e Dervishit të Luzhës.    

____________

Sot, me rastin e 114 vjetorit të lindjes së Dervish Luzhës-Nderi i Kombit, në kujdesin e Bashkisë të Tropojës e kryetarit të saj Besnik Dushaj, më 15 korrik 2018, u organizua një ceremoni solemne, pati ndarje titulli “Qytetar Nderi” e “Mirënjohje”, përurimi i një sheshi qëndrimi e parkimi dhe përmbyllja me një koncert festiv me këngë e valle te Tyrbja e Dervish Luzhës.

Prej 15 janarit 1991, demokrati, nacionalisti e besimtari Azem Hajdari, lideri i Lëvizjes së Dhjetorit ’90 e kryetar i Komisionit Nismëtar të PD, me nismen e financimin e tij e ndërtoi Tyrben e Dervishit të Luzhës, një kult fetar me harqe e me kupolë, e cila u përurua më 28 shkurt 1992, një muaj pas fitores së Demokracisë në Shqipëri. Kryetar i Grupit të Punës për ndërtimin e kësaj Tyrbeje–Vend i Shenjtë,  ishte Rasim Hasanaj – kryetar i degës së PD-së të Tropojës e vllai i Azem Hajdarit, tevona dhe kryetar i Komitetit të Kulteve të Shqipërisë. Projekti kishte për arkitekt ing. Artan Baliaj e ing. konstruktore Sabrie Logu, nën mbikëqyrjen e arkitektit Aleksandër Meksi, tevona kryeministër i Shqipërisë (1992-’97). Ndërtimi i saj u kthye në një sipërmarrje kontributore e aksion i madh e i gjerë popullor me pjesmarrje nga besimtarë muslimanë e të krishterë; nga qytetarë e fshatarë nga të gjitha bindjet politike; nga të gjitha moshat, të moshuar e të rinj, burra e gra; nga të gjitha krahinat e Tropojës e rrethina të saj.

Turbja e Dervishit të Luzhës është shpallur “Monument Kulture” i Kategorisë së Parë, në vitin 2011, e cila tashma është kthyer në një kompleks të madh fetar, në një nga vendet ma të rëndësishëm të pelegrinazhit shpirtëror e turistik për shqiptarët besimtarë në Shqipëri, Kosovë e Malin e Zi.

Aty, te Tyrbja, ngrihet madhështore dhe Shtatorja në bronz e Dervishit të Luzhës, e shpallur “Monument Historik” i Trashëgimistë  Shqiptare, vepër e skulptorit të njohur Urim Hajdari nga Tirana, autor i dhjetra veprave të tilla skulpturore për personalitete kombëtare shqiptare.

Kompleksit të Tyrbes së Dervishit të Luzhës në Luzhë të Tropojës, me kontributin bujar të biznesmenit shqiptaro-amerikan Rrustem Gecaj – Nderi i Kombit, nga Llukë e Ulët në komunën e Deçanit të Kosovës, sivjet, në këtë ditë, iu shtua dhe ndërtimi i Sheshit për vendqëndrim të njerëzve e makinave të tyre, si dhe për raste tubimesh solemne e festive të atyshme.

Dervish Luzha, përndryshe i thirrun dhe Rexhep Tarçuk Balaj i Luzhës, ishte e mbetet një klerik i shquar, bamirës i lindur, humanist dhe atdhetar i  madh, me vlerësime e nderime institucionale shtetërore e popullore. Presidenti i Shqipërisë, Bujar Nishani, më 29 tetor 2016, e vlerësoi me dekoratën e lartë “Nderi i Kombit” me motivacionin: “Në vlerësim e nderim të veprimtarisë së tij të çmuar atdhetare si pjesëmarrës në Luftën Antifashiste Nacionalçlirimtare, dhe në veçanti, për kontributin e tij të jashtëzakonshëm si klerik i shquar, bamirës zemërgjerë dhe edukues, duke mëkuar plot durim e përkushtim me vlerat e virtytet më të spikatura kombëtare banorët e Tropojës, Malësisë së Gjakovës e më gjerë”

Në veprimtarinë tubuese, solemne e festive në 114 vjetorin e lindjes së Dervish Luzhëës (1904-1985) i përshendëti me fjalën e tij të pranishmit kryetari i Bashkisë së Tropojës, z. Besnik Dushaj.

Këshilli Bashkiak i Tropojës,  në këtë përvjetor lindjeje, e nderoi me titullin e lartë “Qytetar Nderi” i Tropojës, Dervish Luzhën – personalitetin e shquar të besimit fetar, figurë lartnore popullore, pjesmarrësin aktiv e profetik në LANCL e frymëtarin ndërtimtar të burimeve e veprave ujitëse. Kryetari i Bashkisë z. Besnik Dushaj dhe kryetari i Këshillit Bashkiak z. Imer Hoxha ia dorëzuan titullin “Qytetar Nderi” z. Neki Balaj i Luzhës, i cili i falenderoi për këtë vlerësim të lartë ndaj emrit e veprimtarisë së Dervish Luzhës.

Bashkia e Tropojës e nderoi me “Mirënjohje” veprimtarin kombëtar e biznesmenin shqiptaro-amerikan Rrustem Gecaj – Nderi i Kombit, për kontributet e tij atdhetare dhe për sipërmarrjen e tij bujare në ndërtimin e Sheshit te Tyrbja e Dervishit të Luzhës, tek ky Vend i Shenjtë, kompleks fetar e turistik panshqiptar.

“Mirënjohja” iu dorëzua djalit të tij, biznesmenit të ri, Avdi Rrustem Gecaj, nga kryetari i Bashkisë të Tropojës në ditën solemne e veprimtarinë festive në 114 vjetorin e lindjes të Dervish Luzhës.

Me këtë rast u dha një program artistik nga pallati i kulturës “Dardania” i Tropojës dhe u kryen vizita në Tyrben e Dervishit të Luzhës – Nderi i Kombit.

Fotot në vite, fotografi Tasho: Si ka ndryshuar qendra e Tiranës

ALMA MILE / Kur ishte djalë me pantallona të shkurtra kacavirrej pas reklamave, ndërsa kur ishte i ri, ulej bordurave të qendrës e ndiqte me sy ecejaket e kryeqytetasve në xhiron e madhe.

 

Profesioni ia deshi të kalonte shumë kohë në Lulishten e Skënderbeut, ku ka shkrepur mijëra fotografi.. Ndaj, Roland Tasho është një nga njohësit më të mirë të qendrës së Tiranës. Në një ekspozitë të hapur së fundmi, Tasho u paraqit me një kolazh fotografish nga qendra e Tiranës, ku paraqiteshin shndërrimet e shumta.

Tasho shprehet kundër tyre dhe ëndërron që një ditë, qendra e kryeqytetit të kthehet si ka qenë me shatërvanin, Kafe Kursalin dhe ndërtesën e bashkisë…

Sheshi “Skënderbej” në kohën e kryebashkiakut Basha

Së fundmi, një grup dashamirës të fotografisë kanë hapur një ekspozitë, ku ju paraqiteshit me një seri fotosh nga qendra e Tiranës në kohë të ndryshme, përse kjo zgjedhje?

Përkundër fotografive shumë të bukura të miqve të mi, mua si profesionist “nuk më shkon” fotografia e bukur, ndaj u paraqita me fotografi problematike. Ishin disa fotografi të ndryshimit të qendrës së Tiranës, për të treguar si ka qenë dhe si është bërë. Vendosa të paraqitem me këto foto, sepse nuk më ka pëlqyer asnjëherë ndryshimi i vazhdueshëm i qendrës së Tiranës. Pasi kemi parë këto ndryshime nga njëri kryetar bashki te tjetri, tashmë presim kryetarin e radhës, të merret prapë me qendrën.

 

Sheshi natën

Si do të ishte qendra sipas jush?

Qendra do të zërë vend, vetëm kur të kthehet në identitet. Nisur nga ideja e hershme e Kryeministrit, në kohën kur ishte ministër Kulture, për “kthimin në identitet”, unë prisja nga stafi i ri i bashkisë kthimin e Kafe Kursalit, të shatërvanit si ka qenë dhe gjëja më e bukur do të ishte kthimi i bashkisë apo ish-Komitetit Ekzekutiv. Vetëm atëherë unë e quaj sheshin të përfunduar. Nuk i dihet nëse ky do të jetë projekti i një kryetari të ri bashkie. Kjo do të kërkojë konsensusin e qytetarëve, pasi është e pamundur që këtë ta ndërmarrë një njeri i vetëm. Nëse sot bëhet një referendum, jo vetëm autoktonët, por edhe të ardhurit do ta donin qendrën siç ka qenë. Do të kishte qenë shumë e bukur ringjallja e Kafe Kursalit, historitë e së cilës i kemi dëgjuar nga prindërit tanë, me atë arkitekturën interesante, një kafe aristokrate..

Sheshi “Skënderbej” pas viteve ‘90

Ç’të keqe ka ndryshimi i qendrës?

Kur fillova të dal jashtë, sidomos në vitin 1992, i ftuar nga Bashkia e Ankonës dhe shëtita zonën e Marches, kudo më prezantonin qendrën historike, atëherë unë e kuptova se çfarë do të thotë të kesh një qendër historike. Do të thotë të kesh një identitet dhe ndryshimin e herëpashershëm unë e shoh si një shkatërrim identiteti. Nëse shkatërron identitetin, këtë popull mund ta marrësh për veshi, ta marrësh për dore dhe ta çosh ku të duash. Për të mos folur për prishjen e panoramës. Duhet ta dish se çdo qytet ka kartolinën e vet përfaqësuese. Dhe Tirana ka pasur një të tillë me Skënderbeun, Xhaminë e Et’hem Beut, Sahatin dhe në sfond Dajtin. Një kartolinë që asnjë politikan i përkohshëm nuk mund ta prishë, ndërkohë që një kryetar bashkie e prishi. Kur një diplomat francez i tha kryebashkiakut të kohës që të mos lejonte ngritjen e Torre Drinit, ai i ishte përgjigjur: Po përse, New Yorku nuk është i bukur. Një përgjigje tejet banale, që i kishte lënë pa fjalë diplomatët e huaj.

Qendra e Tiranës në vitet ‘40

Kur nisët të fotografonit Tiranën?

E kam fotografuar kur nisa të punoj si fotograf në vitin 1985, pastaj kam fiksuar të gjitha ndryshimet e radhës. Kam 5 apo 6 fotografi të qendrës së Tiranës në faza të ndryshme. Unë kam punuar një vit në lulishten e famshme pas Skënderbeut, në vitet 1982-1983. Madje, së fundi e kam imagjinuar një dialog mes teatrit dhe lulishtes, ku kjo e fundit i thotë: “Eh mor teatër, ti i ke 2-3 njerëz që të mbrojnë, kurse mua, që jam lulishtja më e famshme në Shqipëri, nuk më mbron njeri”. Ka qenë me të vërtetë një lulishte e famshme, pasi kushdo që vinte në kryeqytet, nuk mund të largohej pa bërë më parë një fotografi në të, duke pasur pas Skënderbeun apo 15-katëshin. Pas çdo eventi në Tiranë, do të shkrepej edhe një fotografi te lulishtja.

Lulishtja e Skënderbeut përpara se të prishej

Kur ishte “piku” i fotografive”?

Për fillim shkolle, mbarim shkolle, fillimin e ushtrisë, pa përmendur festat e mëdha, si 1 Majin, Festat e Nëntorit, ku atje nuk kishte ku të shkelje nga numri i madh i njerëzve. Nga ajo lulishte mund të shkruhet fare mirë edhe historia e Tiranës. Më ka entuziazmuar pa masë projekti i “kthimit në identitet”, pasi kur isha fëmijë kemi ndenjur te Bashkia, te reklamat dhe mendova se do të kthehej edhe pamja e sheshit dhe ndërtesat e famshme, si kanë qenë dikur. Do të ishte një shesh ashtu si është projektuar në kohën e Mbretit Zog, i dashur, i komunikueshëm, i ngjashëm me ata që shohim në Europën, ku ne duam të jemi pjesë.

 

Sheshi “Skënderbej” në vitet ‘90

Ju përmendët lulishten e Skënderbeut dhe një sërë ndërtesash historike që nuk janë më, ndërkohë që një tjetër godinë e tillë, ajo e Teatrit Kombëtar rrezikon shembjen, si e gjykoni?

E kam ndjekur me shumë interes këtë çështje dhe e mbështes kauzën e atyre artistëve dhe qytetarëve që po luftojnë për të mbrojtur atë godinë. Dhe kjo nuk ka lidhje me një godinë, me Teatrin, por me simbole, me identitetin. Nuk është justifikim, që ajo godinë është vetëm 80 vjeç. Shumë shpejt ajo bëhet 100. Tek e fundit, kjo është historia jonë. Ne të gjithë kemi vizituar qytete europiane dhe e dimë se qendrat historike nuk preken. Meqë kryetari ynë ishte në Pragë, pikërisht, në atë qytet ka 250 vjet që nuk ndryshon asgjë në qendër. Madje, as i shkon ndokujt në mendje një gjë e tillë. Përveç ndonjë pastrimi fasade apo ndërrim xhami, asgjë tjetër nuk është e lejueshme. Është e vërtetë që edhe atje janë ndërtuar ndërtesa moderne, por jo në qendër, në periferi, si të ishte në Laprakë. Madje, edhe për atë, komuniteti i atjeshëm u ngrit kundër, por bëhej fjalë për një ndërtesë shumë të veçantë dhe në periferi, që më në fund u lejua të ndërtohej. Kjo që ndodh në vendin tonë është fyese, revoltuese. Si qytetar i Tiranës e konsideroj të papranueshme.

Fotoreporteri i luftës rrëfen Shqipërinë e viteve 1981-’91: S’kishte makina dhe asgjë, dëgjoja vetëm kakarisjet e pulave! (video)

Valeria Dedaj

Në 100 fotografi emblematike të shkrepura nga foto-reporteri i njohur francez Michel Setboun (Mishel Stebun) vjen dekada e fundit të periudhës së komunizmit dhe fillimit të demokracisë në Shqipëri.

Në 100 fotografi emblematike të shkrepura nga foto-reporteri i njohur francez Michel Setboun (Mishel Stebun) vjen dekada e fundit të periudhës së komunizmit dhe fillimit të demokracisë në Shqipëri. Foto-reporteri i luftës rrëfen për Shqipërinë e 1981-’91.

Ekspozita “Fundi. Fillimi Shqipëria 1981 – ‘91” e foto-reporterit të njohur francez Michel Setboun (Mishel Stebun) është çelur në Qendrën për Hapje dhe Dialog. Fotografi i luftës tregon kujtimet, që ruan nga vizitat e tij në Shqipëri.

Më para se të vija në Shqipëri kam dëgjuar librat e Ismail Kadaresë dhe Shqipëria ishte si vend romanesh. Natyrisht që më interesonte shumë. Në vitin 1981 kam ardhur për herë të parë në Shqipëri, nëse nuk jeni në moshë me mua, nuk e keni idenë se si ka qenë Shqipëria në atë kohë.

Në atë kohë kam qenë një fotograf lufte dhe Shqipërinë në atë kohë ishte një vend paqeje. Kur kam qëndruar tek Hotel Tirana, nga qetësia e madhe, dëgjoheshin edhe kakarisjet e pulave, nuk kishte as makina, asgjë. Ishte një planet tjetër.

Michel Setboun (Mishel Stebun)

Nën hijen e bustit të diktatorit, paradave dhe parullave politike, si “Marshon Shqipëria socialiste”, gruaja mes shfrytëzimit në punët e rënda, fëmijët, nxënësit e shkollave dhe fasada e një lumturie “të porositur” dhe të vëzhguar pasqyrohet shtypja shoqërore e shqiptarëve në vitet ’80. Historiani i artit Zef Paci flet për rëndësinë, që kanë këto fotografi në dokumentimin e historisë së ngjarjeve, që ka kaluar vendi ynë.

Mendoj se është një ekspozitë e një autori të rëndësishëm, që sjell një fotografi, që është e ngjyer në një realitet. Edhe sot, duke parë këtë lloj fotografie, e cila është bërë në film, nuk është më digjitale vjen rreth 30 vite më pas dhe ne shohim një Shqipëri, e cila nuk ekziston më, disa shtresa dhe disa tipe njerëzisht, që nuk janë më të tillë  ose në një farë mënyre mund të jenë kamufluar. Në këtë drejtim merr një vlerë të jashtëzakonshme, sepse flet për një konstekt të caktuar social-historik, të tashmë nuk ekziston më.

Zef Paci

Ekspresiviteti i ekstrem i emocioneve, që i bën portretet të ngjashme në përjetimin dy ceremonive të ndryshme, të mortit dhe dasmës. Në këtë ekspozitë një moment kulminant i fotografisë, së fillimit të dekadës së demokracisë, është portreti i At Zef Pëllumbit i sapo liruar pas 3 dekadash burg. Frati është në krah të Shën Terezës, e cila ka ardhur për herë të parë në Shqipëri dhe të dy janë duke u lutur mbi rrënojat e një kishe. Artisti multimedial Shpend Bengu ka mbetur i befasuar nga fotografitë, që janë ekspozuar në COD.

Kjo është një rikuperim i të gjithë memories tonë të humbur, sidomos përsa i përket trashëgimisë tonë materiale. Kur e pashë ekspozitën ngela i befasuar, sepse m’u ringjallën në kujtesë të gjitha ato kujtime, ringjallet ajo memorie, që ditë pas dite në bazë të intensitetit të madh fillon edhe humb. Vjen ky artist i madh, që ringjallë ato kujtime edhe na bën akoma  të vetëdijshme nga vijmë edhe ku duhet të shkojmë.

Shpend Bengu

Për fotografin kjo ekspozitë është një kthim i domosdoshëm në kohë.

Kam parë shumë gjëra, si fundin, por edhe fillimin e dy epokave.  Ishte shumë e rëndësishme, që kjo ekspozitë të ndodhte këtu, sepse doja që të prodhoja një album për familjen, për kalimin e gjeneratave, që nuk janë më. Unë nuk doja që të tregoj diçka që të depresiononte, por doja që të tregoja shpresën edhe jetën. Edhe pse jeta ishte shumë e rëndësishme për njerëzit. Është shumë e rëndësishme, që brezi i ri sot të kuptojë nga vijmë. Harrojmë shumë shpejt.

Michel Setboun (Mishel Stebun)

Pas 24 viteve të ndalimit të fesë, shkatërrimit të institucioneve të saj Setboun ka qenë prezent për të fotografuar ringjalljen e besimit, deri tek meshën e parë në vitet ’90 në kishën ortodokse.

Rëndësi të veçantë për mua ka grupi i fotografive, që i përket rilindjes së feve dhe të sekteve të ndryshme në Shqipëri. Këtu jemi në seksionin e fesë ortodokse, këtu është mesha e parë në kishën ortodokse. Përkushtimi edhe devotshmëria e besimtarëve vihet re. Është një atmosferë ndryshe. Prifti në kishën e Beratit në meshën e parë, është pa mjekër edhe me gravatë, kjo nuk përputhet me kodin e veshjeve fetare sot.

Eleana Zhako, kuratore

Në fokusin e aparatit të tij janë përjetësuar momente historike, si zgjedhjet e para pluraliste në 1991, fushata elektorale e Sali Berishës. Nuk mungon as eksodi shqiptar me anijet e tejmbushura në portin e Durrësit dhe përballja e ashpër me kapitalizmin.

Pjesën më të madhe të arkivave fatkeqësisht ne shqiptarët nuk e dokumentojmë, arkivat tona më të rëndësishme i kanë të huajt, duke filluar që nga fillimi i shekullit XX dhe deri në vitet ’45. Ka pasur edhe arsyet e veta, por nuk falet pjesa e shkatërrimit të dokumenteve, pas 90 shumë arkiva u shkatërruan.

Shpend Bengu

Michel Setboun konsiderohet, si një ndër fotoreporterët më të rëndësishëm ndërkombëtarë, si dhe një nga dokumentuesit më të jashtëzakonshëm e këmbëngulës të historisë së Shqipërisë nga viti 1981 në vazhdim.

Ekspozita “Fundi-fillimi” 1981-1991, e artistit fitues të çmimit prestigjioz World Press Photo, Michel Setboun (Mishel Stebun) është kuruar nga Genti Gjikola dhe Eleana Zhako. Do të qëndroj hapur deri në 2 shtator.