VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

KOKA IME VËRSHOI DREJT QIELLIT – Cikël poetik nga JAMES TATE – Përktheu: SKËNDER BUÇPAPAJ

By | July 18, 2015

Komentet

Më 23 gusht 1869 lindi poeti i shquar amerikan Edgar Lee Masters

VOAL – Poeti amerikan Edgar Lee Masters lindi në Garnett (Kansas, USA) më 23 gusht 1869. Nëna e tij Emma J. Dexter dhe babai i tij Wallace ishin shpërngulur në atë qytet vetëm për një periudhë të shkurtër për të filluar veprimtarinë juridike. Familja u kthye shpejt në fermën e gjyshërve të tyre atërorë afër Petersburg, në Qarkun Menard, Illinois. Fëmijëria shënohet nga dy vdekje të hershme: në vitin 1878 ajo e vëllait më të vogël; vitin e ardhshëm vëllai tjetër vdiq i shtypur nga një tren. Më 1880 ai u transferua me familjen e tij në Lewiston, Maine: këtu Edgar ndoqi shkollën e mesme dhe në të njëjtën periudhë ai botoi artikujt e tij të parë për Chicago Daily News.

Klima kulturore e qytetit, varrezat e qytetit në Oak Hill dhe lumi Spoon aty pranë do të jenë për Edgar Lee Masters burim i shkëlqyeshëm dhe i çmuar i frymëzimit për Antologjinë “Lumi lugë”, e cila do t’i japë shumë famë. Antologjia, e cila përfaqëson hakmarrjen e tij kundër hipokrizisë dhe mendjes së ngushtë të një qyteti të vogël, me siguri do të kishte dekretuar famën e autorit të saj, megjithatë edhe prishjen e pozitës së tij të prestigjit në shoqërinë e qytetit. Poezitë e tij, ndërkohë, mbledhin vlerësime nga e gjithë bota, nga Anglia në mesin e entuziastëve është edhe Ezra Pound.

Më 1889 dhe 1890 ai ndoqi Akademinë Knox (një kurs përgatitor që u mbajt në Kolegjin Knox) ​​të cilin autori u detyrua ta braktisë për shkak të vështirësive ekonomike.

Pasi punoi në departamentin juridik të babait të tij, ai pranoi punësimin avokat në shtetin e Illinois.

Ai u bë partner në Cikago i Kickham Scanlan në 1893. Edgar Lee Masters u martua në 1898 Helen M. Jenkins, bijë e një avokati, me të cilin pati tre fëmijë.

Përkundër një periudhe të gjatë paqartësish dhe trazirash (nga viti 1908 deri në vitin 1911) për shkak të një afere jashtëmartesore dhe një mosmarrëveshje me avokatin Clarence Darrow për të cilin ai kishte qenë partner, më 1911 ai ngriti biznesin e tij dhe hapi zyrën e tij juridike.

Vepra e tij mori “Mark Twain Silver Medal” më 1936, çmimet “Poetry Society of America” e “Academy of American Poets Fellowship” më 1942 e “Shelly Memorial Award” më 1944.

Dy nga djemtë e tij do të ndjekin gjurmët e tij letrare. Vajza e saj Marcia do t’i kushtohet poezisë, ndërsa djali i saj Hilary Masters do të bëhet një romancier. Ky i fundit, së bashku me gjysmëvëllain e tij, Hardin, do të shkruajnë një biografi të babait të tij.

Pas suksesit të dobët të përmbledhjes “Lumi i Lugës së Re” “The New Spoon River” (botuar në vitin 1924), autori heq përfundimisht profesionin e avokatit për t’iu përkushtuar shkrimit. Vitet e fundit ai ka arritur të mbështesë veten në hotelin Chelsea në New York vetëm falë huazimeve të disa miqve. Këtu jetoi deri në vitin 1943, një periudhë në të cilën veprimtaria e tij u bë e furishme dhe shkonte nga vjersha në biografi, nga ese historike deri në romane të reja. Megjithatë nuk gjen as frymëzim e as sukses të poezive që lidhen me Luginën e Lumit. Kur gjendja e tij shëndetësore përkeqësohet, ai u transferua në Karolinën e Veriut me gruan e tij.

Edgar Lee Masters vdes nga pneumonia, në gjendje të pafat, më 5 Mars 1950; është varrosur në varrezat e Oakland në Petersburg. Epitafi i tij përfshin poezinë “Nesër është ditëlindja ime”, marrë nga vepra “Drejt Gjirit”:

(Miq të mirë, le të shkojmë në fusha … | Pas një shëtitje të vogël dhe afër faljes suaj, | Unë mendoj se do të fle, nuk ka gjë më të ëmbël. | Asnjë fat nuk është më i ëmbël se sa të flesh.) Unë jam një ëndërr e një pushim i bekuar, | Le të ecim dhe të dëgjojmë zërin).

Kodra – Poezi nga Edgar Lee Masters – Përktheu Skënder Buçpapaj

Ku janë Elmer, Herman, Bert, Tom dhe Charley,
I dobëti i vullnetit, i forti i krahut, kllouni, pijaneci, luftëtari?
Të gjithë, po flenë në kodër.

Dikush iku nga ethet,
Dikush u dogj në një minierë,
Dikush u vra në një përleshje,
Dikush vdiq në burg,
Dikush ra nga një urë i raskapitur nga puna për fëmijët dhe gruan—
Të gjithë, janë duke fjetur, duke fjetur, duke fjetur në kodër.

Ku janë Ella, Kate, Mag, Lizzie dhe Edith,
Zemra e butë, shpirti i thjeshtë, zëlarta, krenarja, e lumtura? –
Të gjitha po flenë në kodër.
Njëra vdiq në lindjen e turpshme të fëmijës,
Tjetra nga një dashuri e prishur,
Tjetra në duart e një brutali në një bordello,
Tjetra nga një krenari e thyer, në kërkimin e dëshirës së zemrës;
Tjetra pas jetës në Londër dhe në Parisin e largët
U sollën në hapësirën e ngushtë pranë Elës dhe Kate dhe Mag—
Të gjitha, janë duke fjetur, duke fjetur, duke fjetur në kodër.
Ku janë xhaxhai Isaac dhe halla Emily,
Dhe plaku Towny Kincaid dhe Sevigne Houghton,
Dhe kryebashkiaku Walker i cili kishte biseduar
Me burra të nderuar të revolucionit? –
Të gjithë, po flenë në kodër.

Ata pritën bij të vdekur nga lufta,
Dhe bija të cilat jeta iu ishte shkatërruar,
Dhe fëmijët e tyre pa baba, duke qarë —
Të gjithë, janë duke fjetur, duke fjetur, duke fjetur në kodër.
Ku është plaku Fiddler Jones
I cili luajti me jetën gjatë nëntëdhjetë viteve të tij,
Duke bredhur nëpër shi e borë me gjoks të zhveshur,
Duke pirë, duke u zënë duke mos menduar as për gruan dhe as farefisin,
As ar, as dashuri, as parajsë?
Hej ai babagjyshi i peshkut i shumë kohëve më parë,
Nga garat e kalit të shumë kohëve më parë në Grove Clary’s,
Për ato që tha Abe Lincoln
Një herë në Springfield.

Invictus – Poezi nga William Ernest Henley – Përktheu Skënder Buçpapaj

Out of the night that covers me,
Black as the Pit from pole to pole,
I thank whatever gods may be
For my unconquerable soul.

In the fell clutch of circumstance
I have not winced nor cried aloud.
Under the bludgeonings of chance
My head is bloody, but unbowed.

Beyond this place of wrath and tears
Looms but the Horror of the shade,
And yet the menace of the years
Finds, and shall find, me unafraid.

It matters not how strait the gate,
How charged with punishments the scroll.
I am the master of my fate:
I am the captain of my soul.

 

Nga thellësia e natës që më rrethon,

Si Pusi më i zi nga një skaj te një tjetër,

Falënderoj perënditë cilatdo janë ato

Për shpirtin tim të paepshëm.

 

Në kthetrat e egra të rrethanave

Nuk u tërhoqa dhe as qajta me ankth.

Nën goditjet e rënda të sëpatës së fatit

Nuk më përkulet koka dhe pse rrjedh gjak.

 

Përtej këtij vendi zemërimi dhe lotësh,

Zgjohet vetëm Tmerri i hijes,

Megjithatë kërcënimi i viteve gjithmonë

Më gjen dhe do të më gjejë pa frikë.

 

Sado e ngushtë është dera,

Sado ndëshkuese është jeta.

Unë jam zot i fatit tim:

Unë jam kapiteni i shpirtit tim.

Më 23 gusht 1839 lindi poeti i shquar anglez William Ernest Henley

VOAL – Poeti William Ernest Henley lindi në Gloucester (Angli) më 23 gusht 1849, më i madhi i gjashtë djemve të William Henley, një shitës librash për profesion dhe i Mary Morgan, një pasardhëse e kritikut dhe poetii Joseph Warton.

Henley studioi në Crypt Grammar School në vitet 1861-1867; pastaj në periudha të shkurtëra – nga 1857 deri në 1863 – kur Thomas Edward Brown shërbeu si drejtor shkolle, Henley u ndikua thellësisht nga personaliteti i tij.

Përveç vendosjes së një miqësie të gjatë, Henley do të shkruajë në New Review (Dhjetor 1897) një memorial në të cilin admirimi për Brown është i dukshëm.

Në moshën dymbëdhjetë vjeç, Henley u sëmur rëndë nga tuberkulozi, kështu që pjesa e poshtme e këmbës së tij të majtë duhej të amputohej.

Gjatë gjithë jetës së tij, sëmundja nuk i jep qetësi, por Henley është një person me një fuqi të jashtëzakonshme mendore: ai u diplomua më 1867 dhe u transferua në Londër për të filluar profesionin e gazetarit. Në tetë vitet e ardhshme ai kalon periudha të gjata në spital, duke e gjetur veten në rrezik të amputimit edhe për ato që kanë të bëjnë me këmbën e djathtë. Henley kundërshton operacionin e dytë dhe pajtohet të bëhet pacient në The Royal Infirmary në Edinburgh, i kuruar nga Joseph Lister (1827-1912), një nga mjekët pionierë të operacionit modern.

Pas tre vjetësh të kaluar në spital – nga 1873 deri në 1875 – Henley doli nga spitali dhe, megjithëse trajtimi i Lister-it nuk ishte plotësisht i suksesshëm, prapë i lejoi atij të jetonte i pavarur për tridhjetë vjet.

Pikërisht në vitin 1875, ndërsa ishte në spital, ai shkroi poezinë e tij më të famshme, “Invictus”, kushtuar Robert Thomas Hamilton Bruce (1846-1899) dhe e bëri edhe më të famshëm në vitin 2009, kur regjisori Clint Eastwood bëri filmin homonim , në të cilën Presidenti i Afrikës së Jugut Nelson Mandela (luajtur nga Morgan Freeman) e përdor poezinë së pari si një frymëzim për të lehtësuar vitet e tij të burgosjes gjatë aparteidit dhe më pas për të inkurajuar kapitenin e ekipit të rugbit të Afrikës së Jugut François Pienaar (Matt Damon). Fjala “Invictus” vjen nga Latinishtja dhe do të thotë “invitto”, që do të thotë “kurrë nuk u mposht”, ose “nuk u mund”.

William Ernest Henley është një mik i shkrimtarit Robert Louis Stevenson i cili në veprën e tij të famshme “Treasure Island” ka përfshirë figurën e piratit Long John Silver, bazuar në figurën e Henley: Godson-i i Stevenson, Lloyd Osbourne, do të kishte duke vërtetuar këtë lajm, duke përshkruar Henley “një individ të madh, të përgjakshëm, me gjerësi të gjerë, me një mjekër të madhe të kuqe dhe një patericë; i gëzueshëm, i befasishëm i zgjuar dhe me një të qeshur që zhurmonte si muzikë; ai kishte një gjallëri dhe pasion të paimagjinueshëm; ishte absolutisht i jashtëzakonshëm” .

Veprat kryesore të tij janë “Një libër me vargje” (1888), “Shikime dhe Shqyrtime” (1890), “Kënga e shpatës” (1892), me titull “Vullnetarët e Londrës” nga botimi i dytë i 1893.

William Ernest Henley vdes më 11 korrik 1903.

Psalm për orët e vona – Poezi nga DOROTHY PARKER – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

Disa burra, disa burra
Nuk mund t’ia dalin një
Loje pise.
(Ai tha që do të vinte sa të lindë hëna, dhe ja, është një ditë tjetër!)

Disa burra, disa burra
Nuk mund t’ia dalin një
Pijetoreje.
(Prisni, dhe mos e bëni veten, dhe kjo është zgjidhja më e mirë.)

Disa burra, disa burra
Nuk mund t’ia dalin një
Gruaje.
(Qiell, mos më dërgo kurrë një tjetër të tillë!)

Disa burra, disa burra
Nuk mund t’ia dalin një
Kursi golfi.
(Lexoni një libër, dhe qepni një tegel dhe dremit nëse mundesh.)

Disa burra, disa burra
Nuk mund t’ia dalin një
Shitësi artikujsh për burra.
(Gjatë gjithë jetës tënde ti pret më kot një burrë që mos qoftë!)

Kujtime të çmendura malli – Cikël poetik nga TAHIR BEZHANI

KUJTIME TË ÇMENDURA MALLI

 

Një mall më tërhoqi zvarë rrugëve

Eca nëpër zjarrin e ndezur mushkërive

Në Smolicë, vendlindja ime

Shpirti rënkoi dhimbshëm

Kulla e djegur ishte hidhëruar

(Dikush  s’e deshi as gërmadhë)

Sytë u ngatrruan fushave e maleve

Pija qumshtin  e mallit,

Si ujët e puseve të thella

Palca e ashtit shkrihej në zjarr…

 

Ata  guraleca që më thumbonin

Shputave të këmbëve zbathur

Hedhnin sytë flokëve të bardha

Gëzimi tretej gjithëandej

Livadheve e kaçubave me dëllinja

Duke luajtur me moshatarë

Përfytyrim përcllues ajo kohë e bukur

Erë buke çerepi mbështjellur në cakullë

 

                  Gatim i  shpresave tona me shumë bujari

                  Kujtime të bukura më tërheqin zvarrë

                  Peng mbetët shikimi i plakur, zemërplasur…

                  Sa më dhimbsen  kohët e ikura

                  Tretur gropave të mallit në lot e vaj

                                

X     x     x

 

 

 

                  Aroma e blinave të Smolicës

                  Shushurima e bletëve që  i këndojnë  punës

                  Ato lëndina të pafund e të bukura si askund

                  Një bunar te xhamia i rrënuar,

                  Dy blina të tharë

                  Aty varnin setrat pleqët e fshatit

                  Mbrëmjeve të verës dertonin për punën,

                  Për radhën e vadës në arë 

 

 

 

                  Fjala u zinte vend përherë

                  Shakatë me të qeshura mernin malin

                  Të gjithë ikën në tjetër jetë

                  Pleq krenarë e me dinjitet

                  Të gjithë burra të fjalës e besës

                  Të bujarisë e trimërisë nëpër kohë

                   Veshur në  tirqë e plisa të bardhë

                   Vetulltrashë e me mustaqe të gjata

                   Këngë trimërie këndonin nëpër darësma

                   Tani një bukuri e tretur ëndrrave…

 

Vendlindja ime lapidar krenarie

Varë në qerpikë të djegur

Lotim i paluar në shpirtin e tretur…

Gjakovë,

12-15.gusht,2019

 

 

 

PUHIZË  E MBRËMJES VERORE

 

Puhizë e mbrëmjës përgdhelëse

Më zuri në dritarën e dhomës

Me shikim në hapësirën pa fund

Qiellnajës mbuluar me yje

Në pritje të hënës lozonjare

Prisja për t’ia parë dritën e venitur

Ta puthja në befasi me flladin e natës

Si aromën e jodizuar të detit me valë

Atje larg prushnajë dashurie

Që zhurmshëm rrugëton gacave të zemrës

 

Dhoma ofshante e digjte zjarmia

Sytë tregonin flakën nga brenda

Durimi përqafonte puhizën

Luante me rrezet e hënës

Nuk mbylleshin sytë për fjetje

Gjumi ishte çmendur pa dëshirën time

Ecja rrugëve si i dehur

Nata flladiste qepallat e lodhura

Mëngjesi erdhi

Me hapa të këputur lodhje

Varur në shpirtin e çakorduar

Në vetminë e natës përceptuese…

 

 

12.gusht,2019

Gjakovë

                             

 

VAPË

 

Vapa kishte tharë burimet

Rrjedha kishte mbetur në pika pika

E buzët ishin çarë etje në pritja

Kush i shëron këto plagë…

Prishtina, e mira, për Europën e molisur… – Esé nga REX KASUMAJ

Berlin, verë 2019

1.
“Çdo mëngjes bëj nga e para zgjedhjen e të vërtetës me të cilën dua të jetoj, thotë prostituta Marie në “Njëmbëdhjetë minutat” e Koelhos!

Kjo përzgjedhje të vërtetash, si lodhja e maskave, ishte e vështirë në regjimet tiranike.
Por më cinike akoma ngjanë tani në demokracitë defekte, kalimsia e të cilave, ashtu si lufta e klasave dikur, s’mbaron e s’mbaron dot.

Tablloja duket aq trishte: hallakamë e komunistëve të konvertuar, nacionaldemokratë me biografi të stisur, asnjanës koti, po ajo klasë alienësh socialë pa gjasë të dalë nga burgu i fatit, shkronjës që arnojnë librat, gazetarë shërbëtorë tek ndrrojnë vetëm të zo’në, snobizëm, mimikri e pështirosur kolektive…

2.
Lektyrat mësojnë sesi shpesh ka ndodhur që pushtuesit e jashtëm të jenë pushtuar së brendshmi nga pushtuarit e tyre. Një dëshmi të vogël e të pahile do jepte në motin e ri dhe Kosova e lirë. Aq më tepër kur Prania e huaj s’vinte si fuqi koloniale, s’ishte okupator e s’pati një skemë sllave nënshtrimi…

Ndër vite rezidimi në hapsirën gri, “edukatorët e së drejtës” që behën në orët e para të lirisë, nisën e i përgjasuan ngadalë pritësve vesmirë, njësoj si zogjtë ardhacakë në Londër që venë atje të bardhë e pas një brezi, nga tymnaja industriale, nxíhen blozë!
Dhe, ashtu të ambientuar, do gjenin çelësin e transformimit shpëtimtar: zbrisnin në “Nënbotë”, (“Unterwelt”), aty ku orgjitë e çdolloji i ngrejnë kurthin arsyes së poshtër frenuese…

Do rrjedhojë, kësodore, shumë më dehëse duhma e vulgut fisnik, tashmë të pushtetuar, se drita verbuese e iluminimit që zbehet e shuhet pavërejtshëm në rendin e gëzuar të harbutërisë lirake. Një rend i përsosur i vjedhjes bujare, mashtrimit zbavitës apo gënjeshtrës plot ngjyra e humor çlirues…

Partneriteti, për kënqësinë e të gjithëve, merr një vlerë të re: kanë behur këndej për të instaluar një grimëz racio të ftohtë Europe e, në kalim kohe, marrin mezipritshëm një fidan ngrohtësie për shpirtin e akulluar!

Teknikat mbijetuese të Maries së kryeshkrimit rrezëllijnë të pasosme, duke u shndërruar në kulturë e, poaq, në limonti të pafund. Tërheqja e “Nënbotës” rrjedhoi të ishte magjike, mijëra herë më shumë e tillë se esëlliteti kapitës, kufizimet, rreptësia e llogaridhënjes, kierarkia përulëse, transparenca zhbiruese, parimet, shtypi nguctar, gjyqet e mallkuara…

Pasi prejnë të gjitha fijet me vigjilencën ndrydhëse të sjellë në trastë nga larg, ndihmëtarët “pa kufi”, së fundmi, gëzojnë të qetë lirinë e pakufi! Dhe i përjetojnë, kështu, haretë tronditëse, dlirjen e bekuar nga tortura e ndërgjegjës dhe, ah, ato “vdekjet e vogla” të harrimeve pushkinjane…

Të shprishur krejt, pësojnë tutje shndërresën ringjallëse, për t’u bërë ekzemplar përfaqësues i “indigjenëve” krenarë në feudën ku të gjithë ankohen për tepricë lumturie. E njëj dite, papritur, ikin të kamur e gazplotë vendesh të ardhjes, sepse tani fatbardhësisht kanë herrë barishtet e liga nga bota e tyre e bezdisshme: pa ndjeshmëri fine dhe e zbrazët si një lis i vjetër i tharë.

3.
Kush thotë, pra, se Prishtina politike, nuk bën asgjë për Europën? Është ky shfytyrim skofiar i euro-dinjitarëve të tendosur, të vuajtur dhe kjo zbritje e tyre e butë, shpirtësore në “Nënbotë”, merita e shkëlqyer humane, e denjë për histori, e kastës së saj për të prehur kontinentin e molisur nga vetja e vet!

Emri i saj, i zemrës së Republikës së re, do skalitet për mirënjohje në sheshe, tempuj, udhë, shkolla e faltore. Madje, në kujtesën e brezave që mësuan jetën e vërtetë. Por, në passkenë, n’kujtim të zejës së vjetër, një pllakë nderimi përhihet sërish e fshehtë, si në varrezën e bukur të Dymasë!

R.

Po vjen Ahmet Delia! – Poezi nga Neki Lulaj

 

Hej, ta lumsha zemrën sa shkëmbi, Ahmet Delia!

Bash si stërralli që me xixa zjarri ndizet

Me ty e di fort mirë ku e ka gurrën liria

Me ty ia njoh regëtimat e zemrës Kosovës martire.

 

Në gjunjë ulem në shtaoren ku marr hijen e bajrakut

Me ty i djeg gjerdhet që më jep largësia.

Oo,  ç’ma spërkate vargun me pikëlat e gjakut

Kur dëgjoj piskamën “O, po vjen Ahmet Delia!”

 

Para teje e gjej saktësisht Kodin e Mbijetesës

Me ty e sfidoj urtinë që më jepka oda.

Kur ia prek Drenicës gurët dhe barin e gjelbër

E ndiej  rremb më rremb se ku të buron forca.

 

E prapë më presin udhë të largëta kurbeti

Me mallin e krenarinë që më japin këto male.

Hej, Ahmet Delia, koha kujtimin s’ta treti

Qofsh habertari i nesërm i  çdo darsme.

 

Po vetë Sharri të ulet në gjunjë paksa i heshtur

Duhanin më të fortë e ndan në kuvende për ty baca.

Me lirinë e trollit mbetëm në mote supmbështetur

Për borxhin ndaj Kosovës marrim të tjera flatra.

 

Sakicën tënde nuk do ia jap druvarëve në Sharr.

As kasapëve të mishtoreve me mishin e dashit

Do ta vë në Muzeun e Lirisë, bash në ballë

Që ta shohin të gjithë sa e fortë është palca e shqiptarit.

 

Sakicë,dialekt – sëpatë

Neki Lul@j gusht 2019

Fatsjellësi i madh – Poezi nga VOLTAIRE – Përktheu SKËNDER BUÇPAPAJ

Unë tek ti dashuroja çorapet ngjyrë tymi

Dhe sytë e maces tinëzare që kishe,

Dhe zërin që kishte fragmente akulli dhe flake befasishëm.

Dhe shndërrohej në dihatje përgjatë dhe mbas dashurisë.

Kishe atë mënyrë për të ofruar trupin tënd me një hov

dhe për ta sprapsur pastaj për eksitim dhe kryeneçësi.

Nuk kuptohej ngulmimi yt për të qenë e ftohtë.

Ti ishe grua aq  zgjuar për t’i dozuar orgazmat,

doje që të ishin vetëm tuat ato.

Urreje pyetjet e mia nëse kishe mbetur e kënaqur,

doje që këtë ta dije vetëm ti, tjetërkush jo.

Ka qenë gjithherë një sekret i pathënë kënaqësia jonë.

Kësisoj unë për ty kisha një drojë,

që ishte edhe përkushtim, mospranim.

O Zot, sa vështirë e kisha të të dua,

e sa e vështirë është edhe tashi, si qëkuri,

për t’i dashur gratë që dinë të jepen bukur

me të vetmet rezerva që kanë…

Gratë që ndihen gra nga burri.

Vdekja e argatit – Poezi nga ROBERT FROST – Përktheu KUJTIM MORINA

Meri qëndronte në mendime pranë flakës së llampës
duke pritur për Uorën. Kur ia dëgjoi hapat,
ajo vrapoi në majë të gishtave poshtë korridorit të errësuar
për ta takuar atë në hyrje dhe për ta parapërgatitur
me lajmin, “Sillas është kthyer.“
Ajo e shtyu atë pak jashtë derës
dhe e mbylli derën pas vetes, “Sillu mirë me të“ i tha.
I mori blerjet e tregut nga krahët e Uorënit,
i vendosi në verandë, pastaj e tërhoqi atë poshtë
të ulej përbri saj mbi shkallët e drunjta.

“Kur kam qenë ndryshe përveçse i mirë me të?
Por unë nuk do ta kem më si mikun e hershëm” tha ai.
“Ia thashë këtë herën e fundit duke mbledhur bar apo jo?
Nëse do të ikte, i thashë, ky do të ishte fundi.
Për çfarë vlen ai tani? Kush tjetër do ta mbante atë,
në moshën e tij për aq pak sa mund të bëjë?
Çfarë ndihme mund të na japë ai tani që kemi nevojë?
Ai ikën gjithnjë kur na duhet më shumë.
Ai mendon se duhet të fitojë një pagesë të vogël
të mjaftueshme të paktën sa për të blerë duhan
që të mos ketë nevojë të lypë apo t’i jetë borxhli kujt.
“Në rregull,” po them, “Nuk kam mundësi t’i paguaj
një rrogë fikse megjithëse do të doja.
Ndoshta dikush tjetër mundet. “Atëhere dikush tjetër duhet”
Nuk do ta vrisja mendjen që ai të bëhej më mirë
nëse kjo është ajo që i duhet. Mund të jeni e sigurtë.
kur ai bën kështu, e cyt gjithnjë diçka
që e josh të ikë, të fitojë ca para xhepi
në kohën e mbledhjes së barit, kur çdo ndihmë është e rrallë.
Në dimër ai vjen prapë tek ne. E di.”

Shëët! jo me zë të lartë, do të na dëgjojë,” thotë Meri.

“Dua të më dëgjojë, duhet ta dijë herët a vonë.”

“Ai është i raskapitur. Po fle ndanë stufës.
Kur erdha nga Rouet, e gjeta këtu
të mbledhur kruspull tek dera e plevicës në gjumë të thellë.
Një pamje e mjeruar dhe frikësuese, gjithashtu-
Nuk është për të qeshur- Nuk e njoha ashtu.
Nuk e prisja- ai ka ndryshuar
Prit derisa ta shohësh”

“Ku tha se kish qenë?“

“Nuk tha gjë. E tërhoqa pothuajse zvarrë drejt shtëpisë
dhe i dhashë çaj, tentova ta bëj të ndezë një duhan.
U përpoqa ta nxis të flasë për udhëtimet e tij.
Asgjë s’e bën, ai vetëm tund kokën në shenjë mohimi”

“Çfarë tha? A tha ndonjë gjë?

“Shumë pak,“

“Ndonjë gjë, Meri, më trego?”
“Ai tha që kishte ardhur për të mbjellë baçen.”

“Uorën!”

“Por a e tha? Vetëm dua ta di.”

“Natyrisht që e tha. Çfarë do të prisnit që ai të thoshte?
Sigurisht që nuk do t’i mbani mëri këtij plaku të mjerë,
një mënyrë e përunjur për t’ia ruajtur respektin ndaj vetes.
Ai shtoi, nëse të intereson vërtet ta dish
se do të pastronte kullotën e sipërme gjithashtu.
A të ngjan kjo me diçka që e kishit dëgjuar më parë?
Uorën, do të doja që ta dëgjonit si flet ai,
që bën lëmsh çdo gjë. Ndalova së shikuari atë
dy a tre herë- më bëri të ndjehem shumë e dyshimtë-
për të kuptuar nëse ai po fliste përçart.
Ai pastaj më foli për Harold Uillson- a e kujtoni-
djalin që e kishit marrë argat para katër vjetësh.
Ai ka mbaruar shkollën dhe mësimet në kolegj.
Sillas tha që do të ishte mirë ta merrnit prapë.
Ai thotë se të dy mund të bëjnë një skuadër të mirë bashkë;
dhe punët pastaj do të shkonin fjollë në fermë!
Sesi e përziente ai këtë me gjëra të tjera!
Ai mendon se Uillsoni është pak qejfli, megjithëse kokëtrashë
për shkollë- ju e dini se sa u munduan ata
të gjithë korrikun nën diellin përcëllues,
Sillas lart në qerre për të sistemuar sanën,
Haroldi poshtë për t’ia hedhur me sfurk”

“Po, u kujdesa ta mbaja atë larg nga bisedat tona“

“Po, por ato ditë e trazonin Sillasin si një ëndërr.
Nuk do ta merrni me mend sa shumë. Sesi disa gjëra lëngojnë!
Siguracioni i djalit të ri të kolegjit, Haroldit, e lëndoi atë.
Pas kaq shumë vitesh, ai ende vazhdon të gjejë argumente
që mendon se mund t’i kishte përdorur.
Më vjen keq për të. E di sesi ndihet ai
duke menduar për gjënë e duhur por që e thotë shumë vonë
Haroldin e lidh në mendjen e tij me latinishten.
Ai më pyeti mua çfarë mendoja për thënien e Haroldit;
Ai e studioi latinishten si violinën,
sepse ai e donte atë- ja një argument!
Ai tha që nuk mund ta bënte djalin të besonte
që ai mund të gjente ujë edhe në një gjurmë kali-
Gjë që tregonte se sa shumë e kishte mësuar shkolla e jetës.
Ai dëshironte ta tirrte vazhdimisht atë bisedë. Por më e rëndësishmja,
ai mendon nëse do të kishte edhe një shans tjetër
ta mësonte atë si të ngrinte një kapë sane.

“Unë e di, kjo është një mjeshtëri e Sillas.
Ai e lidh çdo dujë sane në vendin e vet,
i vë një shenjë dhe e numëron për t’iu kthyer më pas
që të mund ta gjejë lehtë dhe ta zhvendosë prej aty
për ngarkim. Sillas e bën këtë gjë mirë.
Ai e nxjerr jashtë atë në tufa si foletë e mëdha të zogjve
Ai asnjëherë nuk rri kot mbi sanë,
gjithnjë përpiqet të ngrejë diçka, ta mundojë veten,”

“Ai mendon sesi dikush mund ta mësojë,
që ai të bëhet i mirë vërtet për një gjë, i njohur në botë.
Ai urren të shohë një djalë të budallepsur pas librave.
Sillas i gjorë, shqetësohet kaq shumë për të tjerët
dhe asgjë nuk e shikon prapa vetes me krenari,
asgjë nuk shikon përpara me shpresë.
Kështu ka qenë gjithmonë, s’ka ndryshuar.”

Hëna e ngrënë po binte nga perëndimi
duke tërhequr zvarrë të gjithë qiellin me vete drejt kodrave.
Drita e saj derdhej butë në prehrin e saj. Ajo e pa
dhe hapi përparësen drejt saj .Nxori duart përpara
si petalet e lules së mëngjesit që hapen si harpë,
të ndera me vesë nga bari i kopshtit deri tek strehët
sikur po luante pa e dëgjuar kush, me butësi.
Kjo e bëri atë t’i avitej asaj më afër atë natë.
“Uorën” tha ajo, “ai ka ardhur në shtëpi për të vdekur:
Nuk duhet të kesh frikë se do të ikë kësaj here.“

“Në shtëpi! ,” ai përqeshi butësisht.

“Po, ku tjetër veçse në shtëpi”

Kjo varet e gjitha çfarë ju kuptoni me shtëpi
Natyrisht ai nuk përbën asgjë për ne, tani
sesa do të ishte shfaqja befas e një të panjohuri
që po vjen nga pylli, i rrëgjuar nga rruga”.

“Shtëpia është vendi ku ju duhet të shkoni,
dhe të mos iu kthejë kush mbrapsht“

‘Unë do ta quaja,
diçka që në njëfarë mënyrë nuk iu kërkohet ta meritoni”

Uorën u anua dhe bëri një hap ose dy.
Kapi një thupër të vogël, e drejtoi atë,
e theu me dorë dhe i hodhi ashklat tutje.
“Sillas ka pasur më shumë besim tek ne, po mendon,
sesa tek vëllai i vet? Tridhjetë milje
me kthesat e rrugës do ta çonin atë tek dera e tij.
Sillas ka ecur aq larg, pa dyshim sot.
‘Përse nuk shkon atje? Vëllai i tij është i pasur,
është dikushi- drejtor banke.”

“Ai kurrë nuk na foli për të.“

“Ne e dinim këtë sidoqoftë”

“Mendoj se vëllai i tij duhet ta ndihmojë, sigurisht.
Do ta shoh nëse ka nevojë, i takon ta bëjë,
ta pranojë atë, dhe besoj se do të dojë-
Ai mund të jetë më i mirë për të sesa një i panjohur.
Por ki pak keqardhje për Sillas. A mendon se
nëse do të ndihej pak krenar që kishte farefis
apo ndonjë gjë që priste nga vëllai i tij,
do të rrinte pa e përmendur atë gjithë kohën?”

‘Po vras mendjen, çfarë mund të ketë mes tyre,“

“Ta them unë,
Sillas është ai që është- nuk do të na ngelej hatri në të-
Por ai është tip që farefisi s’mund ta durojë.
Ai kurrë nuk bëri ndonjë gjë shumë të keqe.
Ai nuk e di pse ai nuk është si
gjithë të tjerët. I keqja e vetes ka qenë, megjithatë
ai nuk do ta bëjë veten me turp përpara të vëllait.”

“Nuk mendoj se Sillas ka lënduar njeri ndonjëherë“

“Jo por ai më lëndoi në zemër në mënyrën sesi shtrihet,
si mbështet kokën në tehun e mprehtë të shpinës së karrikes.
Ai nuk donte të më linte ta vija në sallon.
Duhet të shkoni brenda dhe të shihni çfarë mund të bëjmë.
Ia rregullova krevatin për sonte.
Do të habiteshit me të- sa zemërthyer duket.
Ditët e punës së tij kanë mbaruar- jam e sigurtë”

“Nuk do të nxitohesha ta thoja këtë”

As unë s’e kam pasur këtë mendim. Shko, shikoje vetë.
Veçse Uorën, të lutem kujtohu si është ai tani.
Ai ka ardhur për të na ndihmuar për të mbjellë kopshtin,
ka një plan. Nuk duhet të qeshni me të.
Ai mund të mos e përmendë fare, ndoshta edhe mundet.
Unë do të ulem dhe të vështroj nëse ajo re e vogël lundruese
do të godasë apo humbasë hënën.”

Ajo e goditi atë.
Pastaj atje u bënë tre, duke bërë një vozitje të mjegullt,
hëna, reja e vogël e argjendtë dhe ajo.

Uorën u kthye- shumë shpejt, iu duk asaj.
Rrëshqiti në anën e saj, ia kapi dorën dhe priti.
“Uorën?” pyeti ajo.
“Ka vdekur” ishte e gjitha çfarë tha ai.

1914.

Përkthyer nga Kujtim Morina

Me librat e poetit Federico García Lorca – një histori imja… – Nga VISAR ZHITI

Emrin e Lorkës e kisha dëgjuar dhe më parë, por e lexova kur isha student në Shkodër. Më ra në dorë fshehurazi një botim me poezi i Kosovës, s’e di si e kishte kaluar kufirin atëhere…
Më vonë poeti Ndoc Gjetja më dha një bllok të madh, të bërë me ftesa të Festivalit të ndaluar të 11-të të Këngës, ku pas tyre poeti Sadik Bejko kishte shkruar me dorën e tij të gjitha poezitë e librit të Lorkës. Të nesërmen duhej t’i ktheja. Miku im student, poeti Simon Vrusho, i kopjoi për gjithë natën dhe ne i shpërndamë ndër miq të tjerë…

Kur më futën në burg, lexova në revistën “Nëntori” dramën “Jerma”, e kishte përkthyer Aurel Plasari, i grisa me kujdes fletët e saj dhe ia dhashë këpucarit të burgut të m’i lidhte bashkë dhe pastaj arkitektit Maks Velo, mik yni në burg, që i bëri një kopertinë, duke prerë nga revistat ndonjë figurë që mund t’i përshtatej veprës apo shkronjat nga gazetat për titullin dhe autorin…
Gjeta tre drama të tjera të Lorkës, një botim ku s’ishte vënë emri i përkthyesit. E kuptuam që duhej të ishte ndonjë i burgosur. Kur dola nga burgu mësova se ai kishte qenë shkrimtari Kasëm Trebeshina.
Fletoret e dikurshme me poezi të Lorkës, i gjeta në shtëpinë time, i kishin shpëtuar nga konfiskimi, se m’i kishin marrë ata të policisë nja 39 fletore e blloqe me shkrime e ditar… dhe poezive të Lorkës u bëra një kopertinë në fabrikën e plasmasit në Lushnjë, fshehurazi, me të njohur. Ja, aventura librash dhe pasioni…
Dhe pasi ra diktatura e unë isha në Itali, bleva të gjithë Veprën e Lorkës, gjeta dhe një libërth me poezi të panjohura të tij, i përktheva, shtova të tjera dhe botova i lirë përmbledhjen lorkiane “Ballkoni i hapur”. I kujtova këto sot, në ditën e pushkatimit të Lorkës…
Vriten poetë, por dhe libra, edhe lexues… gjithsesi poezia shpëton dhe triumfon ashtu siç mundet dhe siç di ajo… E shenjtë!

 

19 gusht 2019

Më 22 gusht 2002 u nda nga jeta Teodor Keko, shkrimtar, publicist dhe politikan shqiptar

Teodor Keko (2 shtator 1958 – 22 gusht 2002) ka qenë shkrimtar, publicist dhe politikan shqiptar. Teodor Keko lindi në Tiranë. Prindërit e tij ishin regjisorët e kinematografisë Endri dhe Xhanfize Keko. Ndoqi studimet e larta në Universitetin e Tiranës në degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe. Në fillimet e tij punoi si gazetar në gazetën letrare “Drita”, dhe në gazetën e përditshme “Koha jonë”, më vonë ka punuar në gazetën “Aleanca” si redaktor. Për një periudhë kohe ka qenë pjestar i Parlamentit shqiptar. Teodor Keko i filloi publikimet e tij në vitin 1980 dhe është autor i 15 volumeve në zhanre të ndryshme si, poezi, dramë, novelë si dhe tregimeve të shkurtra.

Krjimtaria

Në mes të tjerash publikime të Teodor Kekos janë:

  • “Loja” 1990
  • “Lajmëtarja e vdekjeve” 1991
  • “Pretenca”1994
  • “Shënimet e një gruaje” 1995
  • “12 Shejtore nje profet dhe disa njerez” 1997
  • “Prostituta” 1997
  • “Made in Albania” 1998
  • “Hollësira fatale” 2001.
  • Poezi – 2013