VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Këtë vit nuk ndahet Çmimi Nobel për Letërsi

By | May 4, 2018
blank

Komentet

blank

KOSOVA NË PENËN E SHKRIMTARIT KADRI TARELLI – Nga Bajram Gashi

 

Titullin e këtij shkrimi e vendosa me mëdyshje dhe e kam ndryshuar disa herë. Mua më pëlqen kështu, ndërsa Kadriu në shumicën e shkrimeve dhe poezive, për Kosovën vendos emërtimin “Dardani”. Një emër i lashtë sa vetë jeta e shqiptareve në këto troje. Duhet ta pranoj, se zëri i Kadriut dëgjohet më larg, pasi nuk le pas dore edhe trojet shqiptare jashtë kufijve shtetëror, si shqiptarët e Maqedonisë apo Malit të Zi dhe Çamërisë. Nuk kam frikë se po nxitoj të them që në fillim edhe një shprehje, që miku im e përdor sa here bie fjala për Kosovën, sepse me këtë i bën nder e dritë edhe poezisë: “Komandant Jashari, të presim ku je? Kushtuar heroit legjendar Adem Jashari. “Dashtë Zoti, me Flamurin Kombëtar në krye, të marrim dhe Kosovën e Çamërinë. E nëse nuk do t‘ia arrijmë kësaj, brezat e ardhmë do na gjejnë në varr, me gishtin drejtuar nga këto vise”. Rauf Fico. (Diplomati më i njohur i Monarkisë shqiptare)

blank

BAJRAM GASHI

Jam njohur me Kadriun shumë vite më parë, si koleg dhe drejtues shkolle. Unë në Shënavlash, ai në Qerret dhe Katund të Ri, në rrethin e Durrësit, më pas në shkollën “Bajram Curri” këtu në Plazh të Durrësit. Ai ka lindur në Devoll, por u rrit dhe u shkollua në Durrës. Vitet e fundit kam bashkëpunuar me të, si redaktor dhe konsulent i dy librave të mi: “Një shekull në udhën e dijes”, libër historik i shkollës së Shënavlashit, dhe “Ah Shqipni mos thuj mbarova…..!”, kushtuar rapsodit Dervish Shaqa e Demush Neziri, legjendës së këngës popullore shqiptare tw Kosovës.

Çuditërisht, këtë e pranon edhe vetë, se rrjedha e fatit e ka sjellë që ai, gjithë jetën të punojë në komunitet kosovarësh. Si fillim në vitet 1960 e përtej, në Qerret të Kavajës, me kosovarë të ardhur në vitet 1923-24, dhe të sistemuar në toka që i dha mbreti Zog I. Ishte mësues i ri në ato vite, por i njohu nga afër ata njerëz mikpritës dhe punëtorë, që nuk e harronin vendlindjen, Kosovën, si në kuvend e oda zjarrit, ashtu edhe në veshje e zakone. Këtu e ka burimin shkrimi “Plisi dhe fëmijët”, botuar në gazetat. “Bota sot” dhe “Durrësi Bulevrd”. Shtator 2019.

Besoj se kjo është edhe arsyeja kryesore, që ai ka një nderim të veçantë për Kosovën dhe kosovarët, megjithëse kur e pyes, ai shton: – “Është edhe kjo, por ka edhe arsye të tjera, si bie fjala: Arsimi, meqë jam diplomuar për histori, dhe më kryesorja e kryesoreve, është edukata atdhetare në familje, që edhe kur flitej nën zë, në bisedat me të rriturit, përmendej me adhurim e keqardhje, Kosova dhe Çamëria”.

Kjo përmbledhje e shkurtër, më ndihmon të hyj në temën dhe brendinë e këtij shkrimi, duke shtuar edhe veprimtarinë politike dhe atdhetare, para, gjatë dhe pas luftës çlirimtare që u zhvillua në Kosovë, e që solli mëvetësinë e saj. Ai ishte drejtor shkolle, por nuk u shmang të jetë në kryesinë e Fondacionit “Sulejman Vokshi”, të themeluar në Durrës, nga kosovari Qazim Kreka. Nuk u tërhoq, por u vu në ballë të mitingut madhështor “Një komb një qëndrim”, që u organizua në sheshin kryesor të Durrësit, në Maj 1998, ku ai mbajti fjalën e hapjes. Më kujtohen si sot ato fjalë magjike: “Për kombin, asnjëherë nuk është vonë, dhe gjithçka nuk është e tepërt”. Megjithëse ka kaluar mjaft kohë, unë nuk i heq nga mendja, shkrimet: “Një copë Drenice në Plazhin e Durrësit”, botuar në “Durrësi Bulevard” dhe “Pavarësia Neës”, në Nëntor 2005. “Gjeneralmajor  Skënder Çeku”. Dëshmor i kombit. (Si e njoha unë).  Gazeta “D. Bulevard”. Revista “Dituria”. Suedi. “Bota Sot”. Kosovë.. Maj 2006. Etj, etj.

Si koleg i vjetër, atij i shkon përshtat emri “Misionar i udhës së dijes”, kur kujtoj ato përpjekje për të ndihmuar fëmijët e ardhur nga Kosova, në prag të luftës së madhe. Nuk i tha kush, as e urdhëroi dikush, që të interesohej për ata fëmijë të traumatizuar e hallakatur nga lufta. Si fillim, gjatë verës 1998, ai gjeti mundësi dhe hapi një kamp veror për këta fëmijë, duke thirrur në ndihmë edhe mësues kosovarë. Në ato muaj të ngarkuar me shumë dhembje e të papritura, u organizuan disa takime në shkollën “B. Curri”, me prindërit dhe të afërmit e këtyre fëmijëve, që në qershor 1999, arriti numri rreth 750 nxënës e 35 mësues. Fati e deshte që Kosova u çlirua dhe fëmijët, si dallëndyshet fluturuan në folenë e tyre, në shumicën e herës të djegura e të shkatërruara nga lufta.

Kam përshtypjen, se gati të gjitha ngjarjet e mëdha të asaj periudhe të trazuar, e më pas, janë trajtuar nga pena e këtij kronisti të zellshëm e të kujdesshëm. Jam dëshmitar, se për të gjitha udhëtimet dhe takimet në Kosovë dhe në Durrës, ai ka publikuar shkrime, si në shtypin vendas ashtu edhe në Kosovë, madje edhe në Londër, SHBA, Zvicër, Suedi, etj.

Po përmend disa prej tyre: “Kosovë. E gëzofshi pavarësinë”! Veprimtari në shkollën “Rilindja”. Sallmone. Shijak. Durrës., “Kongresi i Manastirit”, “Shkolla  e ShënVlashit në Durrës, pret miq nga Kosova”, “Luftëtarët e Batalionit “Atllantiku”, kthehen tek “Drenica” në Durrës, “Dy heronjtë e Kosovës, Haki Taha dhe Bajram Sali Gashi, mësues në Shënvlash të Durrësit”, “Sokol Demaku, “Model” i veprimtarit atdhetar”. “Kolegu ynë i çmuar. Drejtor Bajram Demaj”, “Një shekull në udhën e dijes”, (vështrim librit të Bajram Halil Gashit). Trimi “Bajram Sali Gashi. Mësuesi që këmbeu penën me pushkë për liri”, “Istog. Kuvend shkencor”. (Gjuha standarde dhe dialektet). Isha edhe unë i pranishëm në atë tubim të diturish, kur Kadriu në fjalën e tij të përshëndetjes, theksoi përafësisht kështu: “T’i ruajmë dialektet, sepse janë trashëgimi e mbijetesës së kombit, por të kujdesemi për gjuhën letrare, apo standarde, sepse jo vetëm lidhet dhe afrohet kombi ynë i çarë dhe përçarë nga historia, por rritet edhe hapësira e shpërndarjes dhe leximit të librit. Shkrimtari apo krijuesi, me librin e tij i përcjell mesazhe kombit, jo vetëm fshatit apo mëhallës së tij…….”.

Më tej po shtoj edhe të tjerë shkrime: “Niman Ferizi, Pishtar i arsimit shqip”, (Monografi) nga Shevqet Canhasi. “Hytbi Tarelli, sjell nga Toronto në Prekaz, shtatoren e Adem Jasharit”. “Unë kosovari Dush Zeqiraj, çdo fundmarsi jam në Durrës”. “Sadulla Zendeli-Daja. Hartuesi i fjalorit Suedisht-shqip”, “Arsimi shqip në Suedi. Vepra 2. Monument mësuesve të mërgatës shqiptare”, nga Hysen Ibrahimi, “Dervish Shaqa, Demush Neziri dhe Merushe Badolli, mbërritën në Deçan”, (Reportazh), “Merushe Badolli, Legjenda e valles kosovare”, “Komiteti “Mbrojtja kombëtare e Kosovës” dhe Isuf Veseli”, “As Alia, as Ilia”, roman nga shkrimtari Hamit Gurguri. “Djemt e Podgurit do ta mbajn bajrakun”. (Baladë), “Të papriturat e udhëtimit Istog-Pejë”, “Emine Hoti. “Marigoja” shqiptare në Norvegji”. “Kim Mehmeti. Kuvend me lexuesit durrsak”, “Bajram Muharremi dhe libri “Vullkani i fjetur”, “Portreti i Isak Ahmetit, gdhendur në libër”. “Një urim me kripë deti”. Po citoj pak vargje: “Në Prizrend mblidhet kuvendi,/me poetë nga trojet mbarë./Jemi shumë e s’na nxen vendi,/shqip këndojmë, jemi një farë”.

Kështu siç e kam zënë, do më duhen faqe e faqe, për të shkruar listën e artikujve, takimeve, kuvendeve, udhëtimeve, konferencave, konkurseve dhe përshëndetjeve të rastit. Ndaj po e thjeshtoj mendimin: Një pjesë e mirë është përmbledhur në katër librat e tij: “Misionarë në udhën e dijes”, (portrete, reportazhe, tregime), më pas libri “Kur lexoj një libër”, (kritikë letrare). Studimi “Hytbi Tarelli. Mjeshtër i penelit dhe daltës”. (monografi), dhe “Koha në vargje” (poezi). Të tjerë libra presin të mbushen me shumë shkrime, që i kushtohen Dardanisë. Më pëlqen mendimi i tij, kur thotë: – “Shkrimet, janë si kokrrat e grurit, mund të humbasin po nuk u mblodhën në thes, kështu i hanë mizat, apo kalben dhe harrohen. Ndërsa futja e tyre në libër është vlerësim, kujdes dhe domosdoshmëri. Libri është “Arka e kujtesës njerëzore”, që i reziston shekujve.

Në mbyllje të këtij shkrimi, më duhet të them, se: “Më vjen mirë, se ky autor, edhe sot e kësaj dite, po vazhdon të shkruajë me po atë ritëm, si 30 apo 20 vjet më parë, duke mbetur cilësor në tematikë dhe frymë atdhetare”.

Në bisedë, Kadriu rrëfen me modesti se ka edhe shumë shkrime që meritojnë dhe duhet të futen në libër, jo pak por mund të bëhen edhe katër të tillë. Veç duhet pak punë për t’i sistemuar, më tej edhe ca para.

Punën e ka vetë në dorë, ndërsa paratë duhen gjetur……!

Urime z. Tarelli! Presim shkrime e libra, me shumë përkushtim, dashuri e atdhetari, për Dardani e shqiptari.

 

Bajram Halil Gashi

Itali. Maj 2021.

 

blank

PRIZRENI NË DITËN E SHENJTË TË LIDHJES SHQIPTARE – Festivali poetik “Ditët e Lidhjes” – Nga Kadri Tarelli

 

Në Prizren, një ngjarje e shënuar për jetën artistike dhe letrare të mbarë trojeve shqiptare. Shoqata për kulturë dhe art “Fidani”, në Prizren, bash në ditën e shenjtë të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit”, më 10 Qershor, 2021, organizoi konkursin poetik “Ditët e lidhjes”.

Të gjitha veprimtaritë në përkujtim të kësaj dite, janë detyrë dhe nderim mbarëkombëtar, për gjithë ata burra të rëndë, të fjalës e të besës, të dyfekut e jataganit, që u mblodhën në kuvend nga të gjitha krahinat shqiptare, dhe vendosën të lidhin besën e të bashkojnë forcat për të mbrojtur trojet nga copëtimi, veprim ogurzi që kënaqte lakminë e fqinjëve dhe përmbushte orekset e të mëdhenjve të Europës. “Dita e lidhjes”, është ngjarja më madhore dhe më e ndritur e historisë sonë, që shërbeu dhe shërben, si gur themeli në të gjitha ngjarjet që pasuan; Mëvetësinë e Shqipërisë, dhe deri në çlirimin e Dardanisë në ditët e sotme.

Tematika e konkursit ishte e lirë. Isha pjesëmarrës në këtë kuvend poetësh, ndaj e përjetova madhërisht festën, njëkohësisht i shijova edhe ndjesitë që sjell një takim me poetët.

Është bukur të ndodhesh mes poetësh të njohur dhe të pa njohur, që i bashkon poezia dhe arti të shkruarit, ku nuk mungojnë bisedat, shakatë, dhurim librash, diskutime letrare, fotografi dhe shkëmbim numrash telefoni. Ndodhesh ballë për ballë dhe zë miqësi të re, ku secili sjell e përcjell një botë të madhe shpirtërore mes krijuesish, si një gur të çmuar në fushën e letrave shqipe. Për një të tillë ngjarje poetike, kam shkruar do kohë më parë, ndaj po mjaftohem të vendos vetëm pak vargje: nga poezia”: “Në Prizren mblidhet kuvendi,/Me poetë nga trojet mbarë,/Jemi shumë e s’na nxë vendi,/Shqip këndojmë, jemi një farë”…., duke vazhduar më tej: Një urim me kripë deti,/Po ta nis nga Durrësi plak….”. K. Tarelli. Libri “Koha në Vargje”, poezia “Një urim me kripë deti”. Faqe 92.

E gjithë veprimtaria u zhvillua në mjediset e kompleksit historik të Lidhjes, që për hir të së vërtetës i bën nder qytetarisë së Prizrenit, për kujdesin që tregojnë për ta mirëmbajtur dhe pasuruar këtë qendër muzeale me vlera kombëtare, që dora shkatërrimtare serbe e dëmtoi rëndë, duhet thënë e shkatërroi tërësisht, në vitet e luftës 1998-1999. Ishte merita e qytetarisë prizrenase, që të parën “shtëpi” që ringritën pas fitores, ishte “Shtëpia e lidhjes Shqiptare”, simbol i qëndresës dhe i besës mbarë kombëtare.

Në ligjëratën e përshëndetjes, para se të lexoj poezinë time, thashë këto fjalë: Kombi ynë ka disa dit, apo data, që janë të shenjta dhe duhen shenjtëruar si të tilla: “Besëlidhja e Lezhës”, që shenjtëroi historinë tonë, si pikëmbështetje në udhën drejt bashkimit dhe luftës për liri. Po kështu e shenjtë edhe “10 Qershori”, dita e “Lidhjes Shqiptare të Prizrenit”, që shenjtëroi bashkimin e shqiptarëve të të gjitha trojeve arbërore. Pa këtë ngjarje madhore, nuk do të kishim as shkollë të parë shqipe, edhe kjo është “ditë e shenjtë” e arsimit shqip, as Kongres të Manastirit, që i çeli udhë alfabetit dhe shkrimit të gjuhës shqipe. A mund të ketë komb pa gjuhë të shkruar? A nuk është e dhe kjo ditë e shenjtë? Sepse i treguam botës se raca shqiptare, në shekuj jeton autoktone në trojet e veta.

Pa këtë ditë të shenjtë, pa jehonën e luftës të atyre viteve, s’do të kishte as kryengritje në vitet 1910-1911-1912, madje as shpallje të “Mëvetësisë”, duke u shtyre në kohën e sotme, nuk do të kishim as Dardani të çliruar e të pavarur. Mbase e teproj duke renditur disa data, po kjo është historia jonë e trazuar, që u ndesh me shumë armiq, afër dhe larg nesh. Secila ditë apo datë ka vlerën e vet, por të gjitha së bashku madhështojnë historinë e kombit, ndaj duhen kujtuar e festuar madhërishëm, siç po bëjmë sot edhe ne.

E besoj, se këto janë shumë fjalë që i përkasin historisë dhe kanë pak lidhje me konkursin poetik, ku unë lexova poezinë time: “ E pabesë është dashuria”. Po përmend vetëm disa vargje: …….

“Mos mbyll sy, mos rrudh ballë,

S’shuhet prushi nën hi,

Dashuria mbetet gjallë,

Në çdo shpirt ndez një qiri.

Poetët e pranishëm lexuan poezitë e tyre. Një galeri e tërë ndjenjash, mendimesh dhe frymëzimesh, që na detyrojnë të përulemi me urtësi dhe nderim. Ishte kënaqësi vazhdimësie, pasi në këtë kuvend u përfshinë edhe pena të reja, që guxojnë të ndjekin vargëzimin, në udhën e artit të fjalës. Juria pas një pune shumë të ngjeshur, brenda pak ditësh, vlerësoi të 53 poezitë e para qitura, katër prej tyre nga krijues durrsak, si Trandafile Molla (Baja), Merita Kuçi-Thartori, Agim Bajrami dhe unë Kadri Tarelli.

. Në përfundim u dhanë këto çmime:

. I. Hylki Rexhepi. “Diskutim në Këshillin e Sigurimit të OKB-së”

. II. Sahit Osmani “Liria nuk është vetëm statujë”

. III. Selim Tahiri. “Kur ti më godet mua”.

I përshëndes fituesit, duke shpresuar që në të tjera festivale poezie të ketë më shumë pjesëmarrës, gara të jetë edhe më e fortë, njëkohësisht cilësia e krijimeve të arrijë nivele të larta.

Të gjitha punimet u përfshinë në librin: “Ora e lidhjes” (Poezi nga konkursi letrar-2021”, botuar nga Shtëpia botuese, “Fidani”. Një mundësi e dobishme, që këto krijime të mos humbasin si kokrra gruri të rena nga kalliri, por të mblidhen në një libër që unë e quaj “Arka e kujtesës”. Është një dhuratë e bukur dhe kujdes i merituar ndaj çdo krijuesi, pasi aty secili njeh të tjerët, fiton përvojë, po ashtu mund të peshojë veten, forcën e mendimit, gjetjen e fjalës dhe bukurinë vargut, për t’u afruar e ngritur në fron të perëndisë.

Është rasti të falënderoj dhe të shpreh mirënjohje z. Berat Batiu dhe bashkëpunëtorëve të tij, që organizuan këtë veprimtari me vlera letrare dhe atdhetarie. Njëkohësisht t’i shpreh mirëkuptim për lodhjen e madhe, në përgatitjen brenda një kohe të shkurtër të librit. Meqë unë i kam lexuar që në dorëshkrim të gjitha poezitë, e di se sa mund i është dashur për t’i sjellë në vijë të gjitha shkrimet, qoftë si redaktim letrar, po ashtu edhe korrektim gjuhësor, pasi poetët, siç janë të çliruar nga natyra, harrojnë, apo nuk i kushtojnë vëmendje këtyre vogëlsirave teknike, por që libri serioz nuk i pranon.

Uroj që Prizreni, si qytet “Prijëtar” i historisë dhe kulturës, të jetë kurdoherë në ballë të festivaleve e kuvendeve letrare dhe poetike.

Urime të gjithë pjesëmarrësve. Gjatë do të mbeten në kujtesën e secilit nga ne, të gjitha emocionet që përjetuam.

Mirë u takofshim me krijime edhe më të mira e më të bukura. Me bindje se, secili ka vënë një gur në themelet e kulturës mbarë kombëtare.

Urime!

 

Kadri Tarelli

Durrës më: 11. Fillim vere, 2021.

blank

blank

blank

 

blank

Exclusive – Justina Aliaj, një sinfoni që vazhdon –

Voal.ch po sjell për publikun dokumentarin kushtuar Artistes të shquar Justina Aliaj prodhuar nga Top Channel titulluar:

Exclusive – Justina Aliaj, një sinfoni e pambaruar – 13 Qeshor 2021

 

blank

Dy Artistë shqiptarë pjesë e kastit të Traviatës me të cilën Opera e Triestes e hap sezonin

 

Pas erës Covid, po fillon era e re. Njerëzimi po përpiqet të kurojë dhimbjet, traumat, i etur të rifillojë jetën!

Alfabeti i kuptueshëm për të gjithë,

që nuk ka nevojë për interpretë është muzika, gjuha universale e njerëzimit, sikur thotë Longfellow,

që ka fuqi magjike të rigjallërojë shpirtrat e lodhur nga diçka që nuk e kishin imagjinuar kurrë se do t’ju ndodhte.

Në Zvicër përshembull, karnavalet e famshme të Bazelit, që sot janë pjesë e trashëgimisë kulturore të njerëzimit dhe mbrohen nga UNESCO ishin shtyrë në 1920 katër javë për shkak të gripit spanjoll,

ndërsa një shekull më vonë, do të pezulloheshin dy vite rresht,

pra bota kulturore, megjithë përpjekjet për të treguar potencialet e veta, ishte nën karantinë.

Gjithësesi shpresojmë që çka përjetuam këto dy vjet t’i shërbejnë njerëzimit për të nxjerrë mësime.

Por tani gjithçka është rizgjuar!

Pas periudhës të plotë të izolimit, ku sallat e koncerteve qëndronin të heshtura,

dhe nëpër teatrot e mëdha platetë e lozhat ishin bosh dhe nuk dëgjoheshin më duartrokitjet

ndërsa Artistët me artin e tyre ishin privuar nga emocionet prej kontaktit direkt me publikun…

Tani gjithçka po rifillon, me energji të reja për të demonstruar fuqine madhështore të Artit.

Edhe Italia, atdheu i muzikës lirike, il paese del bel canto, ka rilindur si pas një ankthi,

për të rinisur jetën artistike, turet koncertore të artistëve, teatrot për rifilluar me repertoret, për të hapur sezonin.

Teatri lirik i Triestes e hap kalendarin e shfaqjeve  me Traviatën e Giuseppe Verdi, emrin e të cilit edhe mban.

E bukura është se kësaj here pjesë e kastit të Artistëve janë dy shqiptarë Nina Muho dhe Hektor Leka,

që është i shtëpisë në këtë teatër pasi aty është i angazhuar prej kur la Shqipërinë bashkë me familjen,

me nënën e tij të shquar, të famshmen Rozmari Jorganxhi, e cila këndoi në skenën e Verdit deri sa doli në pension.

Hektori më thotë se “Shqipëria ka nxjerrë këngëtarë më tepër se politikanë, por të cilëve mjerisht u mungon një Teatër lirik.

Edhe një Teatër që e kishin u shemb. Shqipëria duhet të kishte të paktën katër Teatro Lirikë”, shton Hektori. “Në Shkodër, ku u interpretua për së pari opera e parë shqiptare Mrika e Prenk Jakovës,

në Korçën e kulturës, në Vlorë ku ka një traditë të mrekullueshme këngëtarësh dhe në Tiranë si metropol.”

Duke iu kthyer skenës të Giuseppe Verdit të Triestes, basi Hektor Leka tregon se në këtë skenë kanë interpretuar shumë yje shqiptare, si Inva Mula, Ermonela Jaho, Mirjam Tola, Gëzim Myshketa, Orjana Kurteshi, Frano Lufi, Enkeleida Shkoza, emra të shkëlqyer të belkantos që performojnë në botë, ndërsa për ta dihet pak ose aspak në Shqipëri.”

“Nuk është hera e parë që në skenën e Teatrit lirik të Triestes një shfaqje të interpretojnë dy shqiptarë, tregon Hektori, duke u ndalur kësaj here tek talenti premtues i Nina Muhos e cila interpreton rolin kryesor, atë të Violetës.

“Nuk është hera e parë as që sopranoja shqiptare Nina Muho vjen e ftuar nga Teatrit lirik G. Verdi i Triestes.

Falë talentit dhe përkushtimit të saj në realizimin e roleve, Nina do të jetë e angazhuar edhe në projekte të tjera”, përfundon Hektor Leka, duke na premtuar se do të na mbajë në djeni në vijim për të rejat më të fundit.

Teatri Giuseppe Verdi i Triestes e hap sezonin me Traviatën më 25 qershor, dhe pastaj më 26,27,29 qershor si dhe 2 dhe 3 korrik.

Voal.ch u uron Artistëve shqiptarë suksese pas suksesesh!

Kjo është mrekullia sot. Kur nëpër skenat botërore takohesh me Artistë shqiptarë, çka flet për formatin e tyre botëror!

/Elida Buçpapaj

 

blank

blank

blank

Artistja e madhe Justina Aliaj promovon Artisten e madhe Alida Hisku

Ja si e promovon Justina Aliaj këngën e re të Alida Hiskut Plazhi i Artë me tekst të Zhuliana Jorganxhi dhe muzikë të Erand Sojlit

.

Është vlerësimi i një Artiste te madhe ndaj një tjetër Artiste të madhe që ndajmë midis tyre vlerat dhe respektin e ndërsjelltë për artin dhe indivualitetin e njëra-tjetrës.

Të dyja kanë të përbashkët edhe vuajtjet, largimin nga skena!

Po kritika ku është ?

Kritika vlerëson muzikën tallava me tekste tallava por që rrjedhin para!

Më poshtë po sjellim statusin e Artistes të madhe Justina Aliaj:

 

“Të dashur miqt e mi. Me shumë dashuri po prezantoj para jush nji prej kolegëve të mija më të dashura e të talentuara, të shtrenjtën e të papërsëritëshmen Alida Hisku.
Po këndon kaq e qeshur e me shpirtin e saj të hareshëm.
Pranverë në shpirt, pranverë në melodi, pranverë zëri i saj.
Këndofsh, këndofsh…
Faleminderit.”

 

blank

PELLAZGET ( Origjina e Shqiptarëve) – Nga ELENA KOCAQI

Kam kënaqësinë të ndaj me ju sot një nga studimet e mia, me te rëndësishme ne fushën e historisë, me titull Pellazget (Origjina e Shqiptareve). Të dhënat historike janë te mjaftueshme, për të përcaktuar shtrirjen territoriale dhe pasardhësit e popullsisë pellazge dhe ilire. Kjo tezë ka një rëndësi te jashtëzakonshme dhe ka qenë e pranuar gjate gjithë kohës, nga autorët e huaj, por e lënë nën hije me qellim nga historiografia komuniste shqiptare. Madje çështja shqiptare ne 1919, është mbrojtur nga një studiues amerikan me çeshtjen pellazge ne Senatin Amerikan, kur Wilsoni çoj Traktatin e Versajës, për diskutim. Ishte teza pellazge, ajo qe shpëtoi shtetin shqiptar ne atë kohe, pasi studiuesi amerikan nguli këmbë qe shqiptaret janë populli me i vjetër i Evropës, pikërisht nga pellazgët. Pjesë nga ky diskutim janë botuar edhe në libër. Kjo tregon sesa rendësi ka historia në të drejtat e kombeve dhe shteteve sot.
Ky studim sjell shumë informacion të reja te pabotuar me parë dhe shkurtimisht do te japim vetëm disa prej te dhënave qe ka libri, pasi informacioni ne te është shumë i gjerë dhe i detajuar.
1- Shqiptarët janë pasardhës të pellazgëve ne Epir, apo Shqipëri të Jugut, pasi fiset epirote janë quajtur gjithmonë si pellazge. Pellazgët sipas autorëve antik quheshin Toskë, Tusk, Thiosk, për shkak te ritit te tyre fetar dhe për shkak te lidhjes me tempullin fetar me te vjetër atë te Dodonës, që ne antikitet thuhej se kishte bazë malin e Tomorit. Shqiptaret sot ende ruajnë emrin e vjetër të Pellazgeve, Toskë. Vetëm kjo e dhënë, pa asnjë të dhënë tjetër, tregon qartë vazhdimësinë e padiskutueshme pellazge ne Epir. Dodona ishte një tempull mbi katër mijë vjeçar qe sipas burimeve antike ishte themeluar nga Dheukalioni, pas përmbytjes, pasi presupozohet që arka e tij mbeti aty, dhe aty ai i kreu ritet e flijimit për Zotin që e shpëtoi, rit qe vazhdon edhe sot. Dheukalioni lidhet me Nohun sipas Biblës hebreje, sepse ne fakt Dodanimi është pikërisht stërnipi i Nohut, sipas gjenealogjisë Biblike, qe u vendosen ne Epir pas përmbytjes, siç thonë burimet antike. Kjo gjë duket se i jep shpjegim edhe konstatimeve te lidhjes se shqipes, jo vetëm me gjuhët në Evropë, por edhe me gjerë, pasi nga te dhënat historike del se është një gjuhë e para-Nohut. Ende dhe sot në malin e Tomorit, ushtrohet riti i flijimit, si në antikitet dhe lidhet pikërisht me babanë e gjithë profetëve Nohun dhe që është një vend tan-fetar, jo vetëm për shqiptaret, por për të gjithë Njerëzimin dhe për te gjitha llojet e feve, pasi ky është tempulli i parë i Zotit. Dodona e vërtet ndodhet ne malin e Tomorit dhe jo ne Janine dhe për këtë ka disa te dhëna qe trajtohen ne studim.
2- Sipas burimeve antike, pellazget dhe iliret ishin i njejti popull, pasi kemi te njejtat fise qe quhen me te dy emrat dhe ne burimet historike dhe mitike dalin te dy, rreth 3800 vjet me pare nga e njejta familje. Shqiptaret janë pasardhës te ilirëve ne pjesën tjetër te vendit dhe kjo vazhdimësi ilire na sigurohet nëpërmjet autorëve bizantin qe i quajnë shqiptaret me ermin ilir deri vone. Kështu ne shekullin e XV, shqiptaret quhen nga bizantinët ende ilir, Skënderbeu quhet Princi i Ilireve dhe vendi quhej Iliria, i ndare ne atë te Peloponezit dhe ate Jonit. Për shqiptaret janë përdorur disa emra ne këtë kohe si ilir, alban, epirot, maqedon, shqiptar qe lidhet edhe me fiset pellazge dhe ilire qe banonin gadishullin Ilirik dhe shtrirja e fiseve u ruajt deri para 2 shekujsh nga Peloponezi, deri ne Bosnje dhe Dalmaci.
3- Fiset pellazge dhe ilire duke u bazuar nga te dhënat qe japin autorët antik nga kur rrjedhin edhe shqiptaret sot, kane pasur një shtrirje te jashtëzakonshme, duke përfshire Ilirikun, Italikun dhe Azinë e Vogël. Greket antik ishin po nga ky stok etnik, ku Spartanet ishin nga fisi i dorëve qe ishin ilir nga Hylli dhe Athinasit ishin kryesisht pellazg, ndërsa pjesa e Thesalisë ishte pellazgo-ilire, ku perrebejt një fis ilir banonin ne vet malin e Olimpit. Nëpërmjet te dhënave qe jepen nga autoret antik për Spartën dhe Atiken vërejmë se, shoqëria shqiptare sot është para- Homerike, sepse ajo ruan ende te gjithë traditën ligjor, zakonore, politike para- Homerike. Demokracia e aplikuar ne Kanun, është një nga format me te larta dhe me te pastra te demokracisë se drejtpërdrejtë, e paarritshme për njerëzimin deri me sot. Asnjë popull tjetër as Athina, nuk e ka aplikuar ne formën kaq te lart, sa tek shqiptaret, madje as sot nuk aplikohet. Barazia e burrave ne te drejta është një koncept qe vetëm pas luftës se Dytë Botërore ka filluar te aplikohet, ndërsa nder shqiptar është një zakon tepër i lashtë. Homerishtja dhe me pas ajo qe quhet atikishtja, jonishtja dhe gjuha greke antike janë gjuhe artificiale, pra nuk janë gjuhë te popullit dhe studiuesit janë pothuajse unanim ne këtë çështje, kështu qe populli nuk i ka folur kurrë ato gjuhë, por ne analizën etmilogjike dhe morfologjike te bazuar ne fjalorët e etimologjiko-historik, me te mirë qe njihen deri me sot, rezulton qe homerishtja edhe pse është teknike ka fjale shqipe ne fjalëformim te dy dialekteve si Gege dhe Toskë, por edhe fjale te shqipes sot si dielli, ati, kreu, keli-kali, voj, gjuri, gjuni, gjera etj. Ndarja ne dialekte qe në atë kohe, tregon se vendosja e fiseve shqiptare ne këto pozicione, ka qene mbi 3 mije vjeçare dhe tregon një autoktoni absolute te shqiptarëve. Shqipja ruan sot fjalët dhe kuptimin e tyre, por greqishtja e sotme artificiale, nuk mund te korrigjoj vetveten, pasi ka shume fjalë qe janë keqlexuar dhe ashtu janë përcjelle sot botes. Te dhënat bizantine na tregojnë se greket antik, u zhduken ne shekullin e VI, nga sllavet dhe disa rajone mbeten si Monemvasia, Cakonia te përzier me Mardaitit, ndërsa Mani ne Peloponez, mendohet se është e vetmja zone e pastër nga antikiteti dhe ne burimet historike, ajo zone del 100% shqiptar dhe ka folur gjuhen shqipe dhe zakonet si tek shqiptaret kryesisht Gegë, pasi vet Spartanet qe ishin ilir, duket se kane lidhje me zonën veriore te Shqipërisë. Kjo tregon qartë qe shqiptaret janë autokton edhe ne Greqi nga fiset antike pellazge dhe ilire, gjë qe del edhe nga regjistrat osman, por qe ne do t’i trajtojmë gjerësisht ne një studim te posaçëm. Ishin shqiptaret ata qe zhduken sllavet ne Greqi pasi ne regjistrimet e para osmane (1460) qe jepeshin edhe te dhena etnike, shqiptarët dalin si e vetmja etni ne Greqi dhe me pas përdoret emërtimi fetar.
Këto dhe shume informacione historike janë trajtuar ne këtë studim kur i gjithë materiali historik, është cituar dhe analizuar. Është një kënaqësi, por edhe një çlirim qe sot e ndaj këtë informacion me ju. Falënderoj te gjithë lexuesit dhe publikun që me kane mbështetur dhe inkurajuar ne punën time, qe ka qenë një pune vërtet e lodhshme që të privon nga gjithçka.
blank
blank

U shfaq drama teatrale ne Zagreb „KTHIMI I MBRETËRESHËS TEUTA“     ne regjine  e Shenide Bilallit

Shkruan: Kujtim Morina

 

Në 16 Nëntor të këtij viti, në Teatrin e Kukullave të Zagrebit, Teatri Teuta i Klubit të Grave Shqiptare të Kroacisë shfaqi pjesën teatrale premierë rreth mbretëreshës së madhe ilire me titull “Kthimi i Mbretëreshës Teuta”.

Shfaqja u transmetua nëpërmjet internetit me rastin e 16 vjetorit të  Klubit të Grave Shqiptare të Kroacisë “Mbretëresha Teuta”, si dhe festimit tradicional të Ditëve të Mbretëreshës Teuta, financuar nga Këshilli për Pakicat Kombëtare të Qeverisë së Republikës së Kroacisë.

Historia 23-shekullore falë regjisores dhe skenaristes Shenida Bilalli, e cila përmes punës së saj dramatike dhe dokumentare në shfaqje, ka zbuluar një të vërtetë të re për Teutën.

Ajo shprehet:

– Mbi Mbretëreshën Teuta, dihet vetëm një histori e shkruar nga Romakët.  Teuta për ta ishte një pirate,  një grua imorale. Megjithatë, ekziston një kontradiktë midis historisë së Mbretëreshës që trashëgoi Ilirinë pas vdekjes së burrit të saj Mbretit Agron, vrarë nga udhëheqësi i tij ushtarak Demetri Grek i Hvarit, për të trashëguar mbretërinë Ilire  … dhe realitetit historik.

Për jetën e Mbretëreshës Teuta dhe mbretërimin e saj, skenaristja i shfaqjes Shenida Bilalli, gjatë shumë viteve të hulumtimit, hasi shumë paqartësi ndërmjet historisë romake dhe legjendës që populli shqiptar ka transmetuar  për shekuj me radhë.

-Shqiptarët në legjendën e tyre e kujtojnë Teutën si një mbretëreshë të bukur, e cila ishte  viktimë e kundërshtimit të politikës së fuqive të mëdha, Grekëve dhe Romës. Për shekuj me radhë ata ringjallën emrin e saj duke e quajtur vajzën e  tyre Teuta një mbretëreshë të fuqishme, ndërsa Romakët transmetuan historinë se ilirët ishin piratë .. !! Kjo kontradiktë ishte arsyeja e kësaj shfaqjeje në Zagreb.  Kjo dramë shpall të vërtetën për likujdimin e Teutës, e cila kërkonte taksa për mallin që tranportonin anijet romake dhe greke.

Përmbajtja e shfaqjes bazohet në dokumentacionin historik dhe skenat e zgjedhura me kujdes, të cilat ilustrojnë ngjarjet  e 23 shekujve më parë.

Ngjarja zhvillohet në shekullin e Tretë para Krishtit, kur Teuta, mbretëresha e rajonit Adrian udhëhoqi mbretërinë e saj drejt fitoreve të mëdha, duke u zgjeruar gjatë bregdetit Adriatik, nga Visi deri në Epir. Për këto arsye, ajo pati kundërshtimin e Romës, e cila i shpalli luftë asaj dhe  ilirëve.

Në dramën “Kthimi i Mbretëreshës Teuta” morën pjesë 16 aktorë të njohur të  Teatrit Kombëtar Kroat, balerina të famshme dhe anëtarë të grupit të vallëzuese „Ilirke“. Në shfaqje prezentohen  tre Teuta, të cilat na udhëheqin nëpër kohë ; Teuta e re, Teuta e imagjinuar-valltare  dhe Teuta e vërtetë që shfaqet pas 23- shekujve.

Dramaturgja  i famshëme kroate e  HNK-së  dhe  e kësaj  drame, Sanja Ivić deklaroi se:      „Është e vështirë të gjesh një legjendë të cilën nuk mund ta egzagjerosh në jetë.

-Kjo shfaqje ndërlidh skenat dokumentare me skena artistike, të shëndruara nga dokumente historike që ne zotëronim duke gjetur një mesatare.

Narratori romak na çon nëpër botën e panjohur të ilirëve, duke vazhduar me udhëheqësin ushtarak ilir Demeter, grupin ilir të vallëzimit me 5 balerina dhe 5 ushtarë romakë dhe me  një daulle. Me tingujt e butë të flautit, instrumentit të famshëm muzikor ilir, dhe  me mbështetjen e këngës shqiptare „Baresha“  interpretuar nga Shaqir Hotia, çdo skenë zbulon detaje të panjohura nga jeta e mbretëreshës ilire Teuta.

Karakteret dramatike vendosen pas vdekjes së mbretit Agron, të cilin e takojmë përmes komplotit politik të Romës, Greqisë dhe Ilirisë. Po ashtu përmes lidhjes së dashurisë së mbretëreshës ilire Teuta dhe udhëheqësit të saj të fuqishëm ushtarak grek, Demeter i Hvarit, i cili lufton për të sunduar detet Adriatik dhe Jon.

-Në tragjedinë ilire, konfliktet midis Demetrit dhe Teutës së re alternohen në mënyrë dramatike për shkak të dashurisë, mashtrimit, tradhëtisë dhe prestigjit të pushtetit. Në monologun te tij  Demeter zbulon sekretet e tij të fshehura, ambiciet e mëdha për të pushtuar Ilirinë dhe Teutën.

– Konflikti midis Teutës dhe Demetrit në  tragjedi  kulmohet kur Teuta lufton për Ilirinë dhe i kundërvihet Romës së fortë pa e ditur që armiku i saj më i madh është njeriu që ajo do.

Kulmi i dramës vjen pas tradhëtisë së luftëtarëve ilirë në Epir nga komandanti i marinës ilire Demetri (Dhimitri) në favor të Romës dhe Greqisë duke detyruar Teutën të dorëzojë Mbretërinë e Ilirisë.

Kontributi i udhëheqësit të saj ushtarak Demeter ndihmon në humbjen e Mbretëreshës Teuta . Ai përfundimisht e kupton se me të vërteët e dashuron Teutën dhe  në fund përpiqet ta shpëtojë nga legjionet romake, të cilët kërkonin të hakmerreshin dhe ta përdhunonin. Teuta nuk ia fal tradhtinë, e lë vetëm atë dhe hidhet nga shkëmbijtë e Risanit, në mënyrë që të mos binte në duart e Romakëve. Demetri mbetet i vetëm dhe i përbuzur nga të gjithë.

Shfaqja zgjat 45 minuta, është me plot emocione dhe  përbëhet nga shfaqje narrative, vallëzimeve, pjesë dialogu dhe monologe. Në rolin e narratorit është aktori i famshëm, artisti merituar i Teatrit Kombëtar Kroat Dragan Despot.

-Si një narrator romak, unë paraqes fakte të rëndësishm dhe të panjohura  historike mbi Mbretëreshën Teuta dhe mbretërimit e saj.   E pranova këtë rol me nxitjen e shoqes sime Shenida Bilalli, kolege të studimeve në Akademinë e Teatrit, Filmit dhe TV. Me të kam bashkëpunuar edhe më pare dhe ndihem i nderuar të luaj në këtë dramë ..

Shfaqja “Kthimi i Mbretëreshës Teuta” u kushtohet grave që po kalojnë një udhëtim të vështirë si nëna vetëushqyese, por në fund, u jep mesazh të rinjve që të mos  largohen nga vendet e tyre antike të Ilirisë.

„Në skenën përfundimtare, e cila kthehet pas shekullit të 23-të, në „Monologun e Mbretëreshës Teuta“, ajo zbulon të vërtetën të ekzekutimit të saj ”.

Teuta u vu në skenë nga aktorja e famshme kroate Barbara Vicković e Teatri Hvidra, e cila tha ..

-Jam jashtëzakonisht e nderuar për rolin që më dha znj. Bilalli, duke prezantuar  Teutën e vjetër të  rikthyer pas shekullit të 23-të, dhe duke iu bërë thirrje të rinjve që të mos largohen nga rajonet e Ilirëve të lashtë.

Balerina e famshme, e re, e bukur dhe shumë tërheqëse e kërcimit klasik dhe modern Karolina Šuša, udhëheqësja e grupit të vallëzimit “Ilirke”, e cila interpretoi performancën „Mbretëresha Teuta“ në  të tre Aktet, tërhoqi  vëmendjen e publikut që e ndiqte.

– Grupi „Ilirke“ janë  pjesë integrale e Klubit të Grave Shqiptare të Mbretëreshës Teuta dhe për shumë vite kemi duke luajtur shfaqjen Teuta, ku unë kam nderin të jem Teuta. Ky është një bashkëpunim i gjatë dhe i bukur, që zgjat prej 15 viteve. Në koreografi, zonja  Bilalli ndihmon shumë të rinjtë.

Skenat e vallëzimit përbëhen nga kostume jashtëzakonisht të bukura, të përbëra nga 4 ngjyra. E bardha përfaqëson pafajësinë e Teutës, ngjyra blu lirinë e saj, e kuqja ngjyra e trëndafilit, luftëtaren por njëkohësisht edhe butësinë e dashurinë, duke shprehur gjendjen shpirtërore të Teutës dhe popullit të saj. Veçanërisht mbresëlënëse ishte shfaqja muzikore  „Teuta luftëtare“ ku dominon  forca, metali, e kuqja dhe ari, si një simbol i luftës së dashurisë dhe mbretërisë.

– „Ngjyra e kuqe është gjithashtu një simbol i flamurit tonë shqiptar, i cili është i mbytur në gjak“, tha koreografja dhe regjisorja  Shenida Bilalli. Kjo është arsyeja pse ajo  e përdori ne shfaqjen skenike, duke treguar emocione, pasion, luftë, shoqëruar nga muzika  “Carmina burana fortuna imperatrix mundi “.

Të gjitha skenat ishin jashtëzakonisht të bukura, por koreografia më e mire gjendet në skenën e fundit të trishtueshme ,“Mbretëresha e Mashtruar” ku publiku gjithmonë qan.

Roli i rëndësishëm i Demetrit Grek të Hvarit, udhëheqësi ushtarak ilir që tradhtoi Mbretëreshën Teuta, luhet nga aktori i njohur kroat Ivan Colarić, i Teatrit Kombëtar Kroat, i cili thotë.

– „Unë shfaqem në disa skena dialogu: Demetri është një udhëheqës ushtarak dinak , krenar që ka vrarë Mbretin Agron, një joshës, pushtues i madh i Mbretëreshës Teuta, dhe një udhëheqës ushtarak rebel që nuk mund të kontrollojë ndjenjat e tij për Teutën. Në skenën e fundit, Demetri është një tradhtar që mbetet i vetëm dhe e përbuzur nga Teuta dhe Ilirët.

Teuta e re luhet nga artistja mirënjohur kroate  – Vini Jurčević, e cila në fillim ka një idil dashurie si mbretëresha e re Teuta duke menduar më shumë si një grua e dashuruar dhe më pak si një mbretëreshë, duke luftuar midis dashurisë dhe fuqisë për të konsoliduar pushtetin për tu  u mbrojtur nga Roma e duke kërkur aleancë me Demetrin, i cili më vonë i shkatërroi jetën e saj dhe mbretërinë e Ilirëve.

– Në fund të kësaj tragjedie, Teuta bindet se dashuria e madhe e saj ndaj burrit që ajo e dashuron, i cili e tradhtoi dhe mashtroi, i shkaktoi dhimbje të mëdha si gruas si dhe mbretëreshës, por ishte tepër vonë.

– Drama përfundon me shumë trishtim por i hap dyert historianëve-hulumtues për të kërkuar të vërtetën për Teutën dhe Ilirinë e cila është fshirë nga historia, megjithëse zona të reja arkeologjike ku Teuta dhe civilizimi ilir jetuan më shekuj gjenden çdo ditë. Romakët e shpallën Mbretëreshën Teutë të pamoralshme si grua dhe një pirate. Pikërisht kjo shfaqje tregon se ka një anë tjetër të historisë dhe se historia përsëritet në lidhje me gratë e pabindura që përfundojnë duke i etiketuar, poshtëruar, zhvlerësuar dhe përdhunuar si Teuta.  Por në historinë shqiptare fati i Teutës eshtë përsëritur disa herë mbi gratë shqiptare…

 

 

blank

blank

blank

blank

blank

blank

 

blank

“Kthimi i Mbretëreshës Teuta” në thyerje mitesh për triumfin e së vërtetës – Me autore Shenida Bilallin, skenariste e regjisore e mirënjohur shqiptare në Kroaci në thyerje mitesh për triumfin e së vërtetës

“Kthimi i Mbretëreshës Teuta”, e shfaqur në skenën e Teatrit të Kukullave në Zagreb, vjen si shfaqje moderne me frakturë dokumentare

 

Mitet, legjendat e gojëdhënat kanë kapërthyer ndër shekuj historinë e Mbretëreshës Teuta, duke e mjegulluar të vërtetën për të e për ilirët. Shfaqja “Kthimi i mbretëreshës Teuta”, e shfaqur në Zagreb me kastë aktorësh e balerinësh të njohur kroatë, nën regji të Shenida Bilallit, nuk vjen thjesht si një dramë historike bashkëkohore. Ajo thur të pathënat e ato që u heshtën

 

Me rastin e “Ditëve të Mbretëreshës Teuta”, në Zagreb, “Teatri Teuta” ka vënë në skenë shfaqjen teatrale që thur rrëfimin për mbretëreshën e madhe ilire, me titull “Kthimi i Mbretëreshës Teuta”, të Shenida Bilallit, skenariste e regjisore e mirënjohur shqiptare në Kroaci.

Premiera u dha më 16 nëntor në skenën e Teatrit të Kukullave në Zagreb.

Drama historike u transmetua drejtpërdrejt në internet me rastin e 16-vjetorit të ngjarjes tradicionale të “Ditëve të Mbretëreshës Teuta”, financuar nga Këshilli për Pakicat Kombëtare të Qeverisë së Republikës së Kroacisë.

Historia 23-shekullore, falë regjisores Bilalli, veprës dramatike dhe dokumentare në këtë shfaqje, ka zbuluar një të vërtetë të re për Teutën, ku thotë: “Për Mbretëreshën Teuta dihet vetëm një histori e shkruar nga romakët: Që Teuta ishte një grua pirate imorale, ku lind një kontradiktë dhe kundërshtim me legjendën për Teutën, e trashëguar nga disa popuj të Mesdheut, të cilit me shekuj e përcjellin atë për mbretëreshën e tyre të fuqishme të mbretërisë legjitime ilire, me forcë të madhe ushtarake dhe status institucional. Teuta trashëgoi mbretërinë ilire pas vdekjes së burrit të saj, mbretit Agron, i cili u vra nga udhëheqësi i tij ushtarak Dhimitri Hvaranin, me qëllim që të merrte Mbretërinë e Ilirisë dhe gruan e tij Teutën”.

 

Konflikti me Romën – i fshehur nga historiografia

Shqiptarët e ruajnë kujtimin për Teutën si një legjendë për mbretëreshën e bukur, e cila ishte viktimë politike e fuqisë së madhe të grekëve dhe Romës, dhe me shekuj ata ringjallin emrin e saj duke pagëzuar vajzat e tyre me emrin Teuta.

Mbretëria Ilire ishte realitet i historisë antike. Teuta kishte monedhën e saj, flotën, kishte të zhvilluar anije-ndërtimtarinë, tregtinë e fuqishme, përpunimin e arit, argjendit e qelqit. Kësisoj, nuk kishte nevojë për pirateri. Ndërsa romakët thurin historinë për ilirët piratë!

Ekskluzivja e kësaj shfaqjeje është prezantimi i konfliktit midis Romës dhe Teutës, i cili lindi për shkak të taksës ndaj anijeve greke dhe romake që lundronin në detin e ilirëve. Ky informacion u fsheh me shekuj dhe dëshira për zbulimin e së vërtetës ishte arsyeja e realizimit shfaqjes teatrale në Zagreb, ka thënë Bilalli.

Ngjarja e dramës zhvillohet në shekullin III para Krishtit, kur Teuta, mbretëresha e rajonit Ardian, korri fitore të mëdha dhe u zgjerua përgjatë bregdetit të Adriatikut nga ishulli Visi deri në Epir. Pushtimi ilir e shqetësoi Romën, fuqinë më të madhe në Mesdhe, tek shpërtheu lufta iliro-romake.

“Përmbajtja e tekstit bazohet në dokumentacionin historik dhe shkencor, përzgjedhur me kujdes, dhe ilustrohen ngjarjet e 23 shekujve më parë. Nuk ekzistonte asnjë material vizual për ngjarjet reale, kështu që kjo dramë u ilustrua me detaje, simbole dhe kostume nga jeta ilire”, ka thënë Bilalli.

Në dramën moderne historike “Kthimi i Mbretëreshës Teuta” luajtën 16 aktorë, më të njohurit e Kroacisë nga Teatri dhe Baleti Kombëtar Kroat dhe anëtarë të “Teutës”.

Dramaturgia e mirënjohur kroate e Teatrit Kombëtar Kroat dhe e kësaj shfaqjeje, Sanja Iviq, ka thënë se është e vështirë të gjendet një legjendë në jetë pa hyrë në ekzagjerim.

“Kjo shfaqje u gjet në gjysmë të rrugës dokumentare e disa skenave artistike të cilat u shndërruan nga dokumente historike bazuar në hulumtimet e gjata të regjisores… E gjetëm një masë të duhur në një shfaqje që u pëlqen shikuesve dhe të vërtetës“, ka thënë ajo.

Strukturimi artistik i historisë

Drama zgjat 50 minuta, e përbërë nga pjesë narrative, vallëzim modern dhe pjesë artistike. Në rolin e narratorit është aktori i mirënjohur, artisti kryesor i dramës në TKK-HNK, Dragan Despot.

“Si një narrator romak, paraqes faktet e rëndësishme historike të Mbretëreshës Teuta, mbretërimit të saj dhe situatave kryesore që lidhen me rajonin tonë në atë kohë. Pranova rolin me nxitjen e shoqes sime Shenida Bilalli, të cilën e kam mike dhe kolege të studimeve nga Akademia e Teatrit të Filmit dhe Televizionit. Jam krenar që bashkëpunoj me miken time dhe pakicën shqiptare“, ka thënë ai.

Ekipi artistik i “Kthimit të Mbretëreshës Teuta”, në krye me regjisoren Shenida Bilalli, solli një dramaturgji të re, një guxim me vizion dhe alternativa të reja në shprehjet vizuale, solli mesazhe, dialogë në strukturimin e historisë në formë të artit dhe ruajtjes së etnosit të përbashkët ilir dhe shqiptar, me elemente nga jeta.

Atë lidhshmëri nga kohët e lashta e vërtetojnë tingujt e butë të fyellit, instrumentit të lashtë muzikor të ilirëve dhe shqiptarëve, me kompozimin e mirënjohur “Baresha” të kompozitorit Rexho Mulliqi, interpretuar nga Shaqir Hoti dhe etno-grupi nga Kosova. Fyelli e ndihmoi audiencën të përjetojë më fuqishëm detaje të panjohura nga jeta e Mbretëreshës Teuta. Ndërsa ngjarjet historike u prezantuan nga grupi vallëzues “Ilire“, me 5 balerina profesioniste të baletit modern dhe klasik, me 5 artistë, ushtarë romakë, lajmëtarë, një tambur dhe tri artiste në rolin e tri Teutave, që shpalosën histori të parrëfyera gjer më tani.

Karakteret e dramës vendosen në kohën pas vdekjes së Mbretit Agron, që vjen nëpërmjet komplotit politik të Romës, Greqisë ndaj Ilirisë dhe dashurisë së Mbretëreshës ilire Teuta me gjeneralin e saj të fuqishëm grek, Dhimitri nga Hvari (Isa), i cili lufton për t’i sunduar detet Adriatik dhe Jon.

“Konfliktet në dialog midis Dhimitrit dhe Teutës së re alternohen në mënyrë dramatike, për shkak të dashurisë, tradhtisë dhe prestigjit të pushtetit. Ndërsa skena e Demeterit zbulon në monologët e tij ambiciet e mëdha dhe jo të sinqerta për të pushtuar Ilirinë dhe Teutën“, ka thënë Bilalli.

Kjo tragjedi historike, me idealin së vërtetës, lirisë dhe artit, lufton për status më të mirë gruas në shoqëri, ku marrin pjesë tri aktore, tri Teuta të moshave të ndryshme, duke na udhëhequr nëpër kohëra: Teuta e re është Vini Jurçiq, Teuta është balerina Karolina Shosha dhe Teuta e vërtetë, që shfaqet pas 23 shekujsh, është Barbara Vickoviq.

Midis dashurisë dhe pushtetit

Aktorja kroate Vini Jurçeviq, që luan Teutën e re, paraqet arsyet e kundërshtimit të Romës në skenat dialoguese me Dhimitrin.

“Më pëlqen roli i Teutës. Në fillim të idilit të dashurisë, Mbretëresha Teuta mendon më shumë si një grua e dashuruar dhe më pak si një mbretëreshë. Ajo vazhdimisht lufton mes dashurisë dhe pushtetit. Në mënyrë që të konsolidonte pushtetin dhe të mbrohej nga Roma, ajo kërkoi aleancën me Dhimitrin, gjë që ishte fatale për jetën e saj dhe shkatërrimin e Mbretërisë së Ilirëve“, ka thënë Jurçeviq. “Teuta është një grua e fortë, trime dhe krenare, por akoma e brishtë. Më pëlqeu roli kompleks i Teutës, të cilin e ka parashtruar regjisorja Bilalli. Besoj se me interpretimin tim kam realizuar personalitetin e fortë të Teutës, e cila në fund të tragjedisë argumenton se burri që donte e tradhtoi dhe i shkaktoi dhimbje mbretëreshës, por ishte tepër vonë. E admiroja shumë si person Teutën, por më vjen keq sesi përfundoi”.

Konflikti midis Teutës dhe Dhimitrit ka parashtruar ritëm të posaçëm dhe tension në shfaqje, posaçërisht në skenat ku Teuta lufton pa frikë për Ilirinë dhe përballet me Romën e fuqishme, pa dijeni se armiku i saj më i madh është njeriu që ajo do. Rolin e rëndësishëm të Dhimitrit, grekut, e luan Ivan Colariq, aktori i njohur i Teatrit Kombëtar Kroat.

“Unë shfaqem në disa skena të dialogut me Teutën, të cilat janë vendosur me një mjeshtëri të bukur nga dramaturgia në mes të skenave të vallëzimit e narracionit dhe i japin ritëm të posaçëm dramës tek shpjegon raportet midis Dhimitrit, Teutës, Romës dhe Ilirisë. Dhimitrus është një udhëheqës dinak ushtarak, i cili krenohet që vrau Mbretin Agron. Është joshës dhe pushtues i madh i Mbretëreshës Teuta. Luftëtar i dashuruar që nuk mund t’i kontrollojë ndjenjat për Teutën. Në skenën e fundit është tradhtar i lënë vetëm dhe i përbuzur nga Teuta dhe ilirët. Roli i tij nuk ishte i lehtë, por i dashur për mua. Jam i kënaqur që jam ftuar për këtë rol nga regjisorja Bilalli, për të cilën kam respekt të posaçëm, që ia shpalosi dramën e Teutës publikut kroat dhe më gjerë”, ka thënë Colariq.

Freskia e kësaj shfaqjeje janë katër aktet koreografike nga grupi vallëzues “Ilire”, me kostume jashtëzakonisht të bukura të balerinave dhe aktoreve. Performancat patën rol të rëndësishëm në dramë, pasi shprehnin ngjarje historike, ndjenja, bukurinë dhe qëndrimin e Mbretëreshës Teuta ndaj ilirëve dhe Romës.

Shfaqja është ndarë në skena sipas ngjarjeve dhe ngjyrave. Nis me të bardhën, e cila tregon bukurinë dhe pafajësinë e Teutës, për të vazhduar me të kaltrën për lirinë e saj. E kuqja është për luftën dhe kundërshtimin dhe ngjyra e fundit, ajo vjollcë, prezanton butësinë dhe dashurinë e Teutës.

Në pjesën muzikore “Teuta luftëtare” dominojnë e kuqja dhe ngjyra e arit, si simbole të luftës, dashurisë dhe mbretërisë, shoqëruar me muzikën e “Carmina burana fortuna imperatrix mundi”, që vjen fuqishëm dhe e cila mori duartrokitje të gjata nga audienca, si një konfirmim për një koreografi plot shprehje vizuale, emocionale dhe me pasion.

Sipas Bilallit, balerina e njohur kroate e baletit klasik dhe modern, Karolina Shusha, udhëheqëse e grupit vallëzues “Iliret“, interpreton Mbretëreshën Teuta në tri akte dhe me atë interpretim tërheq shumë vëmendje nga spektatorët dhe kritikët me triptikë në role: si sundimtare, luftëtare dhe si grua e mashtruar.

“Grupi ‘Iliret’ është një pjesë integrale e Klubit të Grave Shqiptare të Kroacisë, ku bëjmë me vite shfaqjen ‘Teuta’ dhe pata nderin që ta luaja Teutën. Ky është një bashkëpunim afatgjatë, i bukur dhe shumë cilësor, që zgjat 15 vjet me mbështetjen e madhe të koreografes dhe regjisores Shenida Bilalli, e cila ndihmon dhe afirmon krijues të rinj“, ka thënë Shusha.

Kulmimi me tradhti dhe rikthimi

Drama kulmon pas tradhtisë së luftëtarëve ilirë në Epir nga komandanti i marinës ilire, Dhimitri, i cili punoi për fuqi të mëdha të Romës dhe Greqisë, ashtu që Teuta u detyrua t’ia dorëzonte pushtetin dhe Mbretërinë e Ilirisë.

“Skena e fundit e rënies së Mbretëreshës Teuta, ku luaj rolin e Teutës, u kontribuua nga Dhimitri, i cili fshehurazi e dashuron, duke u përpjekur ta shpëtojë nga legjionet romake që duan të hakmerren dhe ta përdhunojnë. Lut Teutën që të dorëzohet, por ajo nuk ia fal tradhtinë. E lë atë dhe hidhet poshtë në shkëmbin e Risanit. Dhimitri mbetet vetëm dhe i përbuzur nga të gjithë”, tregon balerina Karolina Shusha.

Kur publiku përthekohet prej trishtimit, i thyer me fatin tragjik të Teutës, në fund të shfaqjes vjen një kapërcim i befasishëm. Në skenë, prej mjegullës, shfaqet Mbretëresha Teutë e vërtetë, e cila kthehet pas 23 shekujsh. E bukur dhe e fortë vjen në monologun që shkrin ndjenjat të cilat shpalosen fuqishëm nga aktorja e famshme kroate, Barbara Vickoviq.

“Jam jashtëzakonisht e nderuar që kam marrë këtë rol dhe që bashkëpunoj me regjisoren Bilalli, ku vëmë në skenë Teutën e vjetër, duke u kthyer pas 23 shekujsh, që t’u ndihmoj grave që kanë fatin si ajo dhe luftojnë kundër paragjykimeve ndaj grave të vetmuara dhe për të drejtat e tyre. Në fund, u bëj thirrje të rinjve që të mos largohen nga zona e ilirëve të lashtë. Përmes audiencës më të gjerë në internet, patën mundësinë të shohin fatin e vështirë të Teutës, i cili deri më tani nuk u prezantua”, ka thënë Vickoviq.

Sipas saj, me këtë tragjedi historike është tentuar që Teuta të shfaqet si një heroinë, viktimë e një super-fuqie, figurë e heroinës mitologjike me parime të larta morale, që ndoqi idealet e veta. “Ka krenari, guxim dhe pavarësi… Një grua me fat tragjik që humbi Mbretërinë Ilire për shkak të dashurisë dhe lojërave të superfuqive që përdorën dashurinë dhe dobësinë e gruas, asaj mbretëreshe të vetmuar”.

Drama e Teutës përfundon gjithë trishtim.

“Por, ua hap dyert historianëve dhe hulumtuesve për të kërkuar të vërtetën për Teutën dhe Ilirinë, e vërtetë që është fshirë nga historia, megjithëse çdo ditë shfaqen zona të reja arkeologjike ku kanë jetuar Teuta dhe civilizimi ilir”, ka thënë Bilalli.

Sipas saj, kjo dramë historike po ashtu tregon se ekziston edhe ana tjetër e historisë me porosi.

“E vërteta del në sipërfaqe kurdo, edhe pse historia fshihet e përsëritet në raporte ndaj grave të forta dhe të vetëdijshme, që nuk pranojnë ta luajnë lojën siç duan të tjerët. Kundërshtarët, kur nuk e mundin gruan, e dënojnë, e etiketojnë dhe e poshtërojnë si dhe zhvlerësojnë statusin e saj. Në këtë rast, në fund, përhapin lajmin se është e pamoralshme. Jemi dëshmitarë të historisë tragjike shqiptare gjatë shumë luftërave, ku fati i Teutës përsëritet mbi gra shqiptare si hakmarrje, si dënim dhe zhdukje e një populli“, ka thënë Bilalli. Në fund, krahas porosisë që ka përcjellë me “Kthimin e Mbretëreshës Teuta”, ka pasur edhe një tjetër: “Ne, si artistë, si gazetarë a shkencëtarë dhe si popull, e kemi detyrë ta kujtojmë Teutën çdo vit, e të mos e harrojmë”.

Tri artiste në rolin e tri Teutave, shpalosën histori të parrëfyera gjer më tani: Teuta e re është Vini Jurçiq, Teuta është balerina Karolina Shosha dhe Teuta e vërtetë është Barbara Vickoviq. Në rolin e narratorit është aktori i mirënjohur, Dragan Despot

Ekipi artistik i “Kthimit të Mbretëreshës Teuta”, në krye me regjisoren Shenida Bilalli, solli një dramaturgji të re, një guxim me vizion dhe alternativa të reja në shprehjet vizuale, solli mesazhe, dialogë në strukturimin e historisë në formë të artit dhe ruajtjes së etnosit të përbashkët ilir dhe shqiptar

blank

Mitingu i 57 i Poezisë në Gjakovë – përkujtohen poetët e ndjerë gjakovarë – Nga TAHIR BEZHANI

Sot ne ora dhjete, me rastin e Mitingut te 57 te poezise, nje grup letraresh nga Klubi “Gjon Nikolle Kazazi” i Gjakoves,perkujtuan poetet te cilet nuk jane me ne mesin tone,por jetojne ne zemrat e gjithe neve,te qytetareve te Gjakoves e jo vetem. Veprat e tyre,si te Din Mehmetit,Agim Devës, e shume e shume te tjereve,do mbesin thesar i kultures sone letrare neper breza. Din Mehmeti,emer i veçant per vargun poetik ne letersine shqipe,eshte edhe themeluesi i Mitingut te Poezise qe nga viti 1964, i cili do mbetet ne mbamendje historike per brezat e ardhshëm.
Respekt per te gjithe poetet gjakovare,te cilet tani kane kaluar ne boten e amshuar, si Din Mehmeti,Besim Bokshi,Teki Dervishi,Agim Deva,Enver Gjergjeku,Ali Musaj,Bujar Rexha,Mehmet Bobi,Halil Haxhosaj etj. te cilet neper vite dhane çdo gje nga vetja per te jetuar e jehuar fjala poetike nensqetullat e Qabrat krenare, ne Gjakoven e lavdise e kultures letrare ne pergjithesi.
Respekt e lavdate u takon edhe poeteve Muharrem Kurti,Engjell Berisha,Agim Byci,Migena Arllati, gjithe kryesise se Klubit Letrare “Gjon Nikolle Kazazi” te Gjakoves,te cilet,edhe ne keto kushte tejet te nderlikuara pandemike e ekonomike,nuk ndalojne aktivitetetin, por, me punen e tyre te palodhshme, po e madheshtojne Mitingun historik të Gjakoves,fjalen poetike ne truallin e kultures dhe tradites sone letrare.
blank
blank

TË PRISHËSH NJË MONUMENT KULTURE – Nga Agim Xh. Dëshnica

                      


Shembja barbare, papritur natën e Teatrit Kombëtar me ndihmën e policëve të dhunshëm, të Edvin Rames te fshehur pas shpines së shkatërrimtarit të Tiranes Erion Veliajt, na kujton pushkatimet në mesnatë me urdhër të atyre që rrafshuan me dinamit ndërtesën neoklasike të Bashkisë edhe të Kafe Kursalit, të kohës së paraluftës, më te bukurat në Sheshin Skëndërbe; shkatërrimet e monumenteve te kultures, si Pazari i Vjetër në Tiranë me vlera historike e turistike; hedhjen për tokë me dinamit të Bezistenit në Shkodër, – treg i gjerë, i mbuluar me çati, ku shiteshin mallra e këmbeheshin monedha të vendeve ballkanike. Na kujton edhe shembje, mbyllje kishash, xhamish e teqesh të vitit 1967; shkallmimin aty nga vitet 70, e qyteve si Berati të shpallur formalisht qytet muze.
Çdo shtëpi ka veçanësitë e saj. Qindra syresh krijojnë një qytet me tërë vlerat dhe historinë e tij. Si gjithmonë, trashgimtarët, pas rrënimesh për shkaqe nga më të ndryshmet, përpiqen të mirëmbajnë vjetërinë e bukur, krahas ndërtimeve moderne në zona të veçanta, si vazhdim të jetës në kohëra të reja. Historia për qytetet e vdekur është e mjegullt, shpesh e sajuar sipas hamendjeve. Për mrekulli, Berati i lashtë, pas dëmtimesh të qëllimshme në vitet e një sistemi të huaj, siç qe socialimi, mundi të mbërrinte në kohët tona, si një dëshmitar i gjallë i ndodhive tragjike, mjerisht vetëm me tri lagje, Mangalemin, Goricën e Kalanë, edhe këto të prekuara nga ndërtime të gabuara. Asnjë popull dhe asnjë shtet në botë nuk prish monumentet e veta të kulturës, sipas manisë perverse të një njeriu, pra: “nuk prish shtëpi të bëjë kasolle!” Nga një revistë italiane mësohet se, pasi armët e Luftës së Dytë Botërore heshtën, shumë qytete të rrënuar u ringritën siç qenë më parë. Turistët amerikanë me origjinë nga këto vende, befasoheshin, kur ktheheshin atje dhe gjenin pallatet klasike, kafet, parqet e rrugët e kohëve të bukura të rinisë së tyre.
Në Shqipëri, në mbarim të luftës, pas largimit të trupave pushtuese gjermane, kudo u ndje fryma dhe pesha e një jete të re; për disa – e lumtur, ndërsa për mjaft të tjerë – e panjohur, e dhunshme dhe e frikshme.
Shtatëmbëdhjetë vjet më pas, me një vendim të paqartë të qeverisë, Berati u shpall qytet muze. Pra, shteti i ri tashti e tutje do të kujdesej për mirëmbajtjen e shtëpive dhe të qytetit në tërësi, të njohur për lashtësinë dhe bukuritë e rralla. Do të kujdesej për Kalanë me dramat tragjike, për shtëpitë e bardha e dritaret si mijëra yje mbi lumë e urë, për xhamitë e kishat, për zejtarinë, legjendat e këngët. Por, ç’ndodhi në të vërtetë? Pas ngritjes së fabrikave, ardhjes nga rrethet e tjerë të nëpunësve dhe punëtorëve, qyteti u mbipopullua dhe mori pamjen e një qendre industriale pa të ardhme. Si një akt hakmarrës i pakuptimtë, qysh në vitet e para u bë rrënimi i Sarajeve të Pashallarëve në qendër të qytetit dhe hedhja në lumë e shumë elementëve arkitektonikë! Sot, ashtu të shkallmuara, ato dëshmojnë për hijeshinë e hershme dhe për marrëzinë e diktaturës. Pas vendimit që e shpalli atë qytet muze, qendra e tij me sheshe, pazare e një varg dyqanesh, u shemb dhe u tjetërsua! Ndërtesa neoklasike e hotelit Kolombo u rrafshua për një lulishte! Edhe Shkolla qytetëse, ku dikur mbërrinte Felbani (treni) austriak Shkodër-Berat, u hodh përtokë! Xhamitë, medreseja, teqetë e kishat u mbyllën, disa u shembën! Po atë fat patën edhe lagjet e tjera. Emrat e vjetër, që dëshmonin historinë, u ndryshuan. Mbijetuan vetëm përmendorja e Dëshmorëve të Kombit dhe busti i Babë Dudë Karbunarës, të përuruar qysh në vitet ’30. Kalimtarët, në hyrje të parkut të madh, kundër natyrës së qytetit, haseshin me bustin e Stalinit, kurse heroi ynë kombëtar Skënderbeu, përfaqësohej vetëm, gjë që ndodh edhe sot, nga një përkrenare e bardhë, pa kurrfarë vlere artistike, sipër një shkëmbi.
Gjithsesi, njëra nga lagjet vazhdoi të mbronte emrin Murat Çelepi. Ky emër i shqiptarit Kara Murat-Çelepi, mytesarif i Sanxhakut me qendër në Berat, mbeti i pashlyer nga kujtesa, dhe emri i ri zyrtar “Çlirimi” përdorej vetëm nga postierët dhe policët. Karrocierët e pajtoneve, para se të hiqeshin nga qarkullimi, thërrisnin “Hajt, Çelepi!”. Dikur kjo lagje e mbuluar nga një gjelbërim i plotë, shtrihej nga hyrja e Beratit deri në urën e Goricës, me shtëpi në shpatin e Kalasë dhe në zonën fushore buzë Osumit. Ajo kujtohej për disa shkolla, për Kullën e Sahatit, për puset e çesmat, për xhamitë, teqetë e tyrbet, për parkun plot me lule, për ndërtesat monumentale e për bahçetë, që kufizoheshin me fushat e fshatrave përreth. Njëra nga mëhallët e saj, afër lumit dhe përballë Shpiragut, njihej me emrin Sarajet. S’dihet as sot, se si ato saraje madhështore të Omer Pashës, me rojtarë e shërbyes të shumtë, u përfshinë nga flakët e një zjarri të madh dhe u kthyen në gërmadha brenda mureve të lartë. Në atë vend të braktisur, me një portë të zymtë, nuk u ndërtua asnjë shtëpi. Për një kohë të gjatë, askush nuk guxonte ta blinte atë tokë të mbuluar nga hithra e ferra, ku lëvrinin gjarpërinj e hardhuca. Gjyshet shamibardha pëshpërisnin, se atje, kur binte nata, shfaqeshin xhindet e bukura, që endeshin si hije poshtë e lart me veshje të ndritshme dhe hidhnin valle. Çdo njeri, që besonte rrëfimet me xhinde të gjysheve, nëse kalonte natën nëpër sokak, përbri mureve gjysmë të rrënuar, s’kthente sytë anash, por shpejtonte hapat. Edhe emri Sarajet, seç kishte diçka të frikshme. Në atë mëhallë të pastër me sokakët e gjerë, shtruar me gurë të sheshtë, kalonin lehtë e lehtë, kuaj e karroca, biçikleta, vetura dhe kamionë. Njëri prej sokakëve fillonte nga porta e bejlerëve Vokopolas, vijonte përmes shtëpive të mësuesve, tregtarëve dhe zejtarëve të njohur beratas. Pak më thellë, djathtas, ndodhej shtëpia e Ibrahim Buharasë, më vonë e Vexhi Buharasë. Në fund të një rrugice të vetmuar majtas, lartësohej një portë e rëndë me dy kanata druri nën harkun e gurtë. Në çastet kur ajo qe e hapur, dukej një pjesë e shtëpisë së bardhë e të madhe e gjyshit tim Sulejmanit, me prejardhje nga Roshniku. Sipas kujtimeve, ai qe një burrë i pashëm, shtatlartë, me sy e flokë gështenjë, i respektuar nga të gjithë, herë – herë i rreptë, por i matur e bujar. Thuhej, se shtëpia e tij qe themeluar aty nga viti 1750, fare afër Osumit. Ajo ngrihej ngjitur me muret e Sarajeve. Rreth motit 1880, Sulejmani aso kohe oficer me gradën kapiten, e bleu atë dhe shtoi një pjesë të dytë sa e para. Në përfundim të punimeve, u ruajt pamja e bardhë beratase me shumë dyer e dritare, në të katra anët, me të dyja pjesët në harmoni të plotë. Në anën lindore gjyshi u kishte falur shërbyesve, që merreshin me punë të ndryshme në shtëpinë e madhe dhe në bahçe, një shtëpi përdhese, me disa kthina, me oborr, pus e kopsht. Nga oborri kryesor, dy dyert e gjera të çonin në mjediset e ndërtesës së bardhë, që e shihte diellin tërë ditën. E freskët në verë ajo, e ngrohtë në dimër. Pjesa e dytë, e ndërtuar me mjeshtëri, ashtu si e vjetra në krahun e djathtë, qe vepër e shkëlqyer arti. Atje, miqtë kalonin nëpërmjet katoit, ku lidhnin kuajt. Pastaj, nëpër shkallët e brendshme, ngjiteshin në dhomën e pritjes, që njerëzit e shtëpisë e quanin “dhoma me bojë”. Aty binin në sy tavanet me rombe ngjyra-ngjyra, figura zogjsh, zambakësh e trëndafilësh, gdhendur në kanatat e derës, të kamareve dhe musandrave. Në dhomë shkëlqente gjithçka: muret, vatra me rrasa guri gri, daullja e saj e bardhë dhe dyshemeja e mbuluar me qilim persian. Llampadarët në tavan dhe disa shandanë shumëdegësh mbi dyshemé, plotësonin ndriçimin natën, kurse ditën gjashtë dritare me perdet hapur tërhiqnin rrezet e diellit nga lindja e perëndimi. Në katin e dytë ndodheshin edhe dy hamame, si edhe dhoma e gatimit, (açillëku, apo kuzhina), e ndriçuar nga një baxha konike nën çatinë me katër gërshanëza e strehë të gjera. Në një kënd të saj shihej hambari i drunjtë dhe mokrra e gurtë për bluarjen e drithit. Më tej, pas një dere, kalohej në një mjedis, ku renditeshin furra për të pjekur bukët e tavat, larësja e enëve, rrobalarësja me një korridor të zgjatur, që kthehej në anën jugore për tharjen e teshave. Hapësira mbi tavan shërbente si depo. Në pjesën e dytë të shtëpisë, brenda një dere të gjerë me dy kanata ngjyrë kafe, shtrihej hajati i gjatë e i gjerë i mbuluar me pllaka guri të gdhendura imët. Në të djathtë ndodhej kthina e kafesë me nime për miqtë, ku shërbehej nëpërmjet një dollapi rrotullues të vendosur në murin e hajatit. Kafetë zbrisnin me tabaka nga kuzhina, nëpërmjet një shkalleje të fshehtë me kapak sa një derë. Në fund të hajatit hapej dera tjetër për në odën e freskët, që përdorej gjatë muajve të verës. Majtas, përsëri pas një dere, ndodhej qilari i errët e i ftohtë pa asnjë dritare, me voza druri, me shtëmba e qypa të mëdhej për zahiretë e dimrit. Një shkallë rrethore e brendshme me parmak, të hipte lart në sallonin e gjerë me piktura e katër dyer. E para, për dhomën ku flinte gjyshi, e dyta për dhomën me bojë të miqve, e treta – tek e zjarrit, e katërta – për dhomën e bibliotekës me nime në krahun jugor, që përçonte rrezet e diellit përmes tri dritareve të mëdha. Një zgjidhje e mençur e ustallarëve të panjohur. Nga oborret dukej kalaja, mali i Goricës dhe më tej, shpesh, kur shkrepte dielli i mëngjesit, shfaqej në lartësi madhështor mbi re mali i Tomorit. Në fund të pusit, herë pas here shiheshin ngjala që ndaheshin nga tufa në lumë, pas shtegtimit të gjatë nga deti i Sargaseve dhe mbërrinin në puset e mëhallës së Sarajeve. Në orë të caktuara dëgjoheshin kambana nga Kulla e Sahatit pranë xhamisë e çesmës dhe zëri i myezinit nga minarja. Në oborr kryheshin jo rrallë rite fetare. Në raste festash e dasmash ushtonin këngët qytetare beratase të shoqëruara me def e saze. Në ato çaste hareje, kur hëna qe e plotë, dukej sikur zbriste mbi kullat e muret e Kalasë dhe dëgjonte e kënaqur ato këngë të paharruara.
Bahçeja u ngjante oazeve të përrallave arabe, me palma, kopshte, lulishte e zogj. Anës bahçesë nxitonte rrjedha e rremës, që kthehej më sipër nga lumi me anën e një sfrati me trungje e degë drurësh. Deri në kohët e vona ai pellg i pastër, ku laheshin të rinjtë, quhej “te trarët.” Dy ledhet e rremës i lidhte një urë druri. Pranë saj sillej rrotull me kërkëllima çikriku me kova teneqeje, që hidhte me gurgullimë ujë në vijën që vadiste perimet e u bënte mirë edhe pemëve. Kalimtarët, tek kalonin përtej rremës, deri në kohët e shqetësuara të pasluftës, ndaleshin dhe sodisnin pamjet e pemëve me fruta gjithfarësh, si fiq, kumbulla e rrush të bardhë e të zi në hardhitë, që kacavireshin në kavakët e lartë; mes tyre – arra, lajthi, bajame, mana, ftonj, shegë, kajsi e zerdeli. Në një kënd të ngrohtë afër murit dukeshin zgjojet e bletëve. Në kohë pranvere e gjatë verës nëpër bregun tej rremës, vraponin fëmijët e mëhallës me pipëzat e borijet prej druri të njomë. Disa hidheshin topçe në rremë dhe ndiqnin rosat. Ato zhyteshin nën ujë dhe shfaqeshin larg mbi sipërfaqe. Në freskinë e blerimit, tok me cicërimat e zogjve, ndiheshin edhe xhi-xhi-të e gjinkallave në trungjet e pemëve. Bletët, fluturat e pilivesat fluturonin lule më lule. Ndërkohë, ndihej mërmërima e uturima nanuritëse e Osumit me ajrin e pastër nga kodrat nën lartësitë e malit Shpirag, që shtrihej si i fjetur nën diell e re.
Gjysh Sulejmani në ditë të kremte priste në atë shtëpi, madje edhe në bahçe, në një qoshk apo në verandë të mbuluar, për kafe, drekë a darkë, miq nga qyteti e fshati, zyrtarë, ushtarakë, doktorë, e mësues, si Babë Dudë Karbunara, Xhelal Koprencka, Sulo Resuli, Baki Gjebreja, Ibrahim Buharaja dhe shumë të tjerë nga mëhalla, të njohur në gjithë krahinën. Aty bisedohej edhe për çështje të mëdha, siç qenë hapja e shkollave shqipe dhe ngritja e flamurit në Berat e në Vlorë.
Çfarë ndodhish ndoqën njëra – tjetrën në rrjedhën e kohës në atë shtëpi të rrallë për nga bukuria, vlerat artistike dhe historia e saj?
Ajo u ndërtua nën pushtimin osman.
U gëzua, kur lindi djali, Xhevdeti, që do të shquhej më vonë si patriot.
Kremtoi në kohën e Pavarësisë.
U dhunua nga rebelët më 1914, me kërcënime, zënka, sharje e qortime ndaj gjyshit për gjuhën e flamurin shqiptar nga myftiu i Tiranës Musa Qazimi, por nuk u prek.
U vlerësua nga albanologët austriakë në kohën e Austro-Hungarisë.
Festoi në vitin e Kongresit të Lushnjës.
U gëzua më kot në ngjarjet e qershorit dhe u braktis nga djali i vetëm i arratisur mal më mal në dhjetorin e shqetësuar dhe mbeti në duart e motrës së tij me të shoqin telegrafist, i njohur në gjithë prefekturën.
Në një mëngjes të atyre ditëve ndodhi diçka e papritur.
Trokitën në portën e madhe dhe hynë me vrull në oborr një togë xhandarësh me teneqe vajguri në duar. Dilni jashtë, thirri kapteri, se kësaj shtëpie do t’i vëmë zjarrin! Për një çast ai u step, kur pa atë shtëpi aq të bukur. Halla mbylli dyert nga brenda, doli në dritare dhe thirri:
– Po të jeni burra, digjeni! Asnjë njeri nuk del nga kjo shtëpi!
Kapteri u hutua edhe më, teksa atje ia behën me vrap tërë ata burra e gra nga mëhalla. Atëherë, me urdhrin e kapterit, xhandarët morën teneqetë me vajguri dhe u larguan për të mos u kthyer më.
Në kohën e Luftës italo-greke, me urdhër të Bashkisë, u vendosën në katin e parë të shtëpisë zyrat e komandës së një reparti ushtarak italian, që kishte fshehur kamionët e luftës me topa e mitroloza në sokakët e lagjes Murat Çelepi. Shpesh herë oficerët dilnin në oborr për të soditur në qiell dyluftimin e ajrorëve anglezë e italianë mbi fushën e Otllakut. Halla, e shqetësuar për shtëpinë, u fliste oficerëve të hynin brenda.
Pasi ikën italianët, në qytet erdhën trupat gjermane. Një ditë në oborr u pa një ushtar gjerman pa pushkë dhe pa helmetë, me kapelen me strehë në duar. Halla doli e trembur në dritare. Gjermani me duar e me kapele bënte shenjë drejt bahçesë. U kuptua se kërkonte të merrte ca kumbulla te një pemë e rritur vetiu buzë rremës, kokrrat e tharta të së cilës njerëzit e shtëpisë nuk i mblidhnin kurrë. Ato piqeshin, binin në rremë dhe i rrëmbente me vete rryma e ujit. Merr, merr sa të duash! – ia bëri me shenjë halla ushtarit gjerman. Pas pak, ai mori dhe u kthye, e falënderoi hallën dhe u largua drejt urës me dërrasa, tek e priste një shoku i tij.
Një ditë tjetër halla pa një ballist, që kishte mundur të ngjitej te një nga kavakët dhe po hante nga rrushi i verdhë i pjekur mirë. O djalë, i bërtiti ajo, kjo bahçe ka zot! Hë, moj hallo, ia ktheu ballisti, s’u bë kiameti, më shumë se një vesh rrush nuk ha dot unë! Ja, mbarova! Zbriti poshtë ai dhe, duke qeshur, kaloi urën e u zhduk.
Kur Shqipëria u çlirua prej “armiqve e tradhtarëve”, siç shkruhet edhe sot nga akademikët e thinjur dhe nga gazetarët e rinj, erdhën ditë të papara ndonjëherë.
Në kohën e hapjes së tokave të reja, aty nga orët e para të mëngjesit, një zyrtar njoftoi se, sipas vendimit të Komitetit të Partisë dhe të atij Ekzekutiv, bahçeja qe shtetëzuar për t’u mbjellë me grurë e misër. Halla, aktiviste e guximtare e luftës, u lodh më kot t’i bindte shefat, që pemët të mos i pritnin. Pa kaluar as tri ditë, dhjetë punëtorë me sharra e sëpata në duar e me një përgjegjës në krye, u futën në bahçe dhe i prenë pa mëshirë pemët e ëmbla të gjyshit. Përfytyroni për disa çaste rrëzimin e kavakëve të lartë, ku pati hipur ballisti për një veshak rrush, këputjen e dhimbshme dhe harlisjen mbi parcelat e perimeve të hardhive me lloj – lloj rrushi, shembjen e zhurmëshme të arrës vigane me degët e gjelbra si direkë anijesh, plandosjen e mënit të lartë, përmbysjen e kumbullave, të fiqve e të pemëve të tjera me fruta gjithfarësh!
Merreni me mend dëshpërimin dhe fyerjen e hallës!
Më pas i erdhi radha tragjedisë së shtëpisë së regjistruar nga etnografët si monument kulture!
U panë në oborr disa ustallarë. Mos vallë kishin ardhur për mirëmbajtjen e saj? Përgjegjësi mbante në duar një letër të bardhë, tek shkruhej urdhri i qeverisë për ta rrafshuar shtëpinë. Atëherë halla nuk jetonte më. S’mund ta mbronte dot me vetmohim. Po edhe trashgimtarët e saj ishin të pafuqishëm. Me lot në sy e jetoi dhimbjen edhe nipi i tyre, shkruesi i këtyre radhëve, me punë larg Beratit. Punëtorët, të ngjashëm me xhelatë kohësh barbare, e nisën rrafshimin me kazma, lopata, sharra, sëpata e sqeparë, ganxha e qysqi. Pra, bënë rrafsh me tokën një nga shtëpitë më të bukura të lagjes Murat Çelepi, tok me historinë e saj dhe artin e mjeshtrave të panjohur! U goditën e u hodhën në tokë muret e gurtë rrethues, porta e madhe me hark! U shembën tavanet dhe çatia e gjerë, dhomat me oxhakë e llampadarë, nimet e shkallët, furra e qilari me qypa, hajati e konaku i kafesë, biblioteka… Gjithçka – me vrull revolucionar! Përse, vallë, u shfaros ajo mrekulli bujare!? Mister!
Ndoshta në arkivin e Kinostudios “Shqipëria e Re” ruhet edhe sot ndonjë film dokumentar, për atë shtëpi të bardhë, tek u strehua e sigurt Margarita Tutulani, e tek më vonë fshehën kokën rreth tridhjetë hebré dhe ushtarë të sfilitur italianë të arratisur nga kampi gjerman i robërve të luftës. Disa foto të asaj shtëpie në prag të rrënimit rrëfejnë për hijeshinë e saj në ditët e fundit të jetës. Një etnografe e vonuar, në kërkim të veprave monumentale për studime shkencore, ashtu si policët që mbërrijnë disa orë pas krimit, gjeti në atë lagje një rrafsh të pastruar nga mbeturinat e një ndërtese të zhdukur pa nam e nishan, si nga ndonjë bombardim i egër.
Tashmë trualli i rrafshuar i saj ka mbetur shkretë. Nuk dëgjohen më atje zërat e një brezi të tërë njerëzish me kulturë, që lindën, u rritën, banuan dhe shërbyen në arsim, në shëndetësi dhe ekonomi. Pipëzat e gajdat prej druri të njomë të pranverës heshtin. Nuk ndihen as cicërimat e zogjve, as kënga e kaposhit mbi degët e fikut në oborr, as kakarisja e pulave, as xhi-xhi-të e gjinkallave në trungje pemësh, as kërkëllima e çikrikut e llapashitja e krahëve të rosave në rremë. Nuk fluturojnë më bletët e fluturat lule më lule, as pilivesat mbi ujë. Rrezet e ngrohta të diellit e ajri i pastër i Shpiragut më kot kërkojnë dritaret varg të shtëpisë së bardhë dhe kurorat e blerta të pemëve. Askush s’e merr me mend, se ku ndodhej ajo shtëpi zemërgjerë si vetë madhësia e bardhësia e saj. Në atë mëhallë të ngrohtë u rrafshua edhe shtëpia e dijetarit dhe poetit Vexhi Buharaja, edhe shtëpitë e mësuesve, tregtarëve dhe të zejtarëve të njohur të qytetit. Nuk dëgjohet më uturima nanuritëse e lumit, as kambana nga Kulla e Sahatit e hedhur në tokë bashkë me çesmën, pranë xhamisë në lagjen Murat Çelepi.
Eshtë për të ardhur keq, kur ndonjë që merret me studime të monumenteve të kulturës, i qan hallin Pëmetit për zonat historike, që nuk janë mbrojtur si duhet, në një kohë, kur qyteti i vet i lindjes, jeton një gjendje të dhimbshme për shkak të shkujdesjes së atij vetë dhe zyrtarëve përgjegjës të sotëm, që mburren me librushkat për turistët.
Në troje të harruara të Beratit të tanishëm shihen vetëm disa shtëpi përdhese. Kalldrëmet e sheshta dhe shtëpitë e hijshme të mëhallës janë zhdukur. Pamjet e dikurshme përtej mureve e mbi pemët e bahçeve të dhunuara kanë humbur trishtueshëm. Janë shlyer edhe nga kujtesa. Diku pranë tyrbes së Baba Aliut të shenjtë, prehet gjyshi i urtë. Ai nuk e di seç është bërë me shtëpinë e vet të bukur, ku gëzoi dhe u hidhërua gjatë jetës. Edhe hëna, teksa ulet mbi muret e Kalasë, ashtu e zbehtë, mallkon e qan. Vetëm mrekullia e Zotit ka shpëtuar nga shfarosja shegën, mjaltë të ëmbël e plot lëng të fshehur në një kënd, pranë murit, që dikur rrethonte shtëpinë dhe bahçenë. Shega, qysh nga koha e gjyshit, rrit kokrra të shëndosha, duke dëshmuar, ashtu siç ndodh shpesh pas një masakre se jeta vazhdon…
Kështu do të ndodhë edhe me Teatrin Kombëtar, tashmë rrënojë e heshtur, nëse Shoqata për mbrojtjen e tij do të shtojë rradhët duke kërkuar me vendosmëri në protesta ringritjen e ndertesë së artit dramatik, ashtu siç ishte me kulmin e hijshëm. Atëherë në skenën plot me kujtime aktorësh artistë, do të ringjallen, Hamleti, Laerti, Otello, Shekspiri e Noli, ndërsa në sallën e gjerë, do të shpërthejnë duatrokitjet e munguara…                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

blank

Eurosong 2021 – Mes Karmës të Anxhela peristerit dhe Universit të Lotëve të Gjon Muharremaj Nga Alba Kepi

Mes karmës e Anxheles zgjodha Universin e Lotëve të Gjonit.
U mbyll gjysëm finalja e parë e Festivalit Europian Eurosong 2021.
Ia kam imponuar këto mbrëmje familjes, dhe pse ku jetoj, nuk ka asnjë garë këngësh që të mundi Sanremon.
Dy këngëtarë shqiptarë garojnë për gjysëmfinale;
Anxhela Peristeri për Shqipërinë e Gjon Muharremaj për Zvicrën. Kanë të dy gjyshër “të famshëm”.
Gjyshi i Gjonit u bë i famshëm për lotët e tij që i mbushnin faqet sa herë dëgjonte “Can’t Help Falling In Love with You” të Elvis Presly.
E lotët u bënë motivi që Gjon Muharremaj të marr emrin artistik “Gjon’s Tears”.
Hej Gjon më bëre të qaj dhe mua! Lotët e gjyshit ma puthën fytyrën.
“Gjithë Universi” yt m’u bë lajmotiv i ditës.
Sa keq që nuk garon për Shqipërinë. Kemi nevojë për akustiken e notave të tua. Natyrale, të freskëta, të qeta, origjinale, të intonuara, harmonike e të respektueshme.
Je kaq i sjellshëm në performancën tënde sa edhe sikur të stonoje nuk do ja prishte emocionet melodisë.
Imagjinoj tët gjysh ulur diku në sallën e Rotterdam, si atëherë në një sallë televizive të talenteve të vegjël shqiptarë.
Ndoshta po mendon sa bukur do ishte ta këndoje shqip?!
Po muzika nuk ka kufij tokësorë e as gjuhë.
Tetë notat janë mjaftueshëm për ta komunikuar talentin.
“Gjithë universi” yt, vjen kaq i vërtetë sa lagështira e faqeve të gjyshit.
Jemi me fat ne shqiptarët! Për disa herë në skenën e Eurosong kemi pas disa këngëtarë shqiptarë njëherësh, ka ndodhur me Ana Oxa, Ermal Meta…
Sivjet përballë Gjonit për Shqipërinë garon Anxhela. Këndon mirë, e në rrumpallën e tregut të diskografisë shqiptare them se duhet të jemi të kënaqur që përfaqësohemi nga ajo.
Por “Karma” e Anxhelës mundet nga kostumi i Jessica Rabbit. Thonë se është stilizuar nga më i mirë “krejt” i vendit. Uroj të mos jetë frymëzuar nga ngjyra e flamurit se patriotizmi nuk është film me kartona.
Kapelja disk i hoqi Karmës notat e ja hodhi syve të spektatorëve. Efekti skenik zhduku melodinë e korniza zëvendësoj artin.
“Il valore predominante è diventato l’apparire” do të thoshte Umberto Eco.
Dhe Anxhela e ka një gjysh të famshëm. E përmenda jo për t’i bërë biografinë, (mjaft është marrë “gjyshi” i saj me biografinë e shqiptarëve), por për barazi informacioni të dy këngëtarëve.
“Gjyshi” i Anxhelës u bë i famshëm se ka bërë të qajnë mijëra nëna shqiptare, por Anxhela është me fat se askush sot nuk ia paralelizon talentin.
As unë! Je brava Anxhela por këtë natë fitoj Jessica e jo ti.
Unë preferova universin e “Gjon’s tears”, e do rizgjedh cdo ditë universin e lotëve të gjyshit shqiptar që ka rritur mirë nipin nga Zvicra.
Paci fat!
Une e dhashe preferencen time per sonte! (18 maj).
blank

KOHA SHTESË në 7 vjet e 7 ditë – Nga VISAR ZHITI

– mbresë rreth romanit “Extra time” të shkrimtarit Durim Taçi, shkruar në vetën e dytë –

“Extra time” më erdhi si një befasi me të gjitha kuptimet. Dhe i tillë është, arrin të të gjejë dhe të godet, si era mbase e të trondit si një tërmet, pa zhurmë, por i heshtur.

Se jeta kështu është, dhimbja e saj ashtu si dhe ngazëllimet, e zakonshmja dhe e pazakonshmja, etj, etj, duan dhe një sendërtim të dytë, për t’u kuptuar më mirë dhe jo vetëm kaq, për t’u ndjerë e ty të duhet ta ndalësh kohën, më saktë ta krijosh, ta rikrijosh ende më saktë, jo perjetesinë e pamundur, por të përhershmen, një të gjithmontë tonën.

Libri/ romani, besoj, mbetet më i përshtatshmi për ta mbartur rrjedhën e jetës si një praní, ëndërr dhe mister bashkë, ku e pritura dhe e papritura ngatërrohen mes tyre, shkëmbejnë dhe vendet ose kapitujt. I tillë është dhe libri yt, aq shumë filmik, që më shumë ngjan se shikohet se sa lexohet. Dhe ashtu siç ti kërkon një “extra time” – kohë shtesë rrëfimi, kështu do të duheshin dhe “extra words” për të rrefyer rrëfimin, fjalë shtesë që s’janë shpikur ende dhe ti ke nxjerrë shpirt nga fjala, pa i kërkuar ato, janë fjalë të përditëshme tonat, a u ke dhënë shpirt të ri a nga Qielli ka rrjedhur ajo frymë prej Ati a të gjitha bashkë a diçka tjetër e përtejme, një si ndihmë prej Hyu a të gjitha ishin këtu, brenda nesh.

Libri yt përjetohet, ritmi i tij është pulsim i gjallë, si një ecje e nxituar e atij që nuk ka kohë ta thotë kumtin e vet më të rëndëishëm, por që duhet thënë patjetër, shenjat e tij do të donin të kundërshtonin harrimin dhe ti ia del ta pakësosh atë, duke hequr të tepërtat, siç thoshte Mikelanxhelo për statujën, por duke vënë të tepërtën e rëndë, jo që të përftohet një statujë, por jetë e jetës.

Të teorizosh si kritikët e të thuash që është pasqyrë e një realiteti, jo, nuk ke për të qenë i saktë, – i them vetes, – as të shtosh se është një realitet tjetër paralel letrar, gabim, – prapë i them vetes, – por vêrtet “Extra time” është një të jetuar tjetër, si zanafillor, me magjinë e leximit, real si ai i përjetuari që s’lejohet të bëhet kujtim, i shpalosur në një një tashmë autoritare, të filtruar natyrisht, se ti je shkrimtari, me atë  teknologji që bëhet lënda e së përhershmes, (gjuhësisht koha e tashme e përhershme duhet krijuar medoemos), që s’është një dimension sipas logjikës së varfër të njerëzve, por vërshim njëherësh e-shkuar-e-tashme-e-ardhme-bashkë, duke i bërë një çarje çesariane barkut të Kronosit,

Ky është libri yt, një  risi në letrat shqipe, sipas meje. Në fund të fundit ai është një rrefim në altarin e vetes, një e folur me vete, nga një tronditje supreme, ndërkaq e mbajtur 7 vjet brenda vetes dhe e zbrazur për 7 ditë si në një mit, prandaj dhe libri me të drejtë mund të quhet dhe mitobiografi, duke iu larguar vetes, si shpirti që kërkon të na ngrihet lart, për të na kqyrur me një mosfolje të shenjtë.

Shkrimtari e thyen këtë pakt nga shkaku i demonit të tij të brendshëm, ti flet dhe s’e ke për gjë t’i  rrefehesh vegimeve ashtu si dhe një ikone, apo urës, bregut pranë shtëpisë, agut, ashensorit, që pasi hap dyert, nuk sjell atë që duam dhe e nis sërisht, të vijë me ëndrrën e asaj që duam.

Shkrimtari i jep zë të heshtur fletës së shkrimit nē kompjuter, të kaltër si një copë parajsore qielli dhe studion e krijimit e bën fushë futbolli, ku luajnë jeta me vdekjen, me arbiter fatin. Që pas lojës janë bashkë. E kush fitoi?

Po kjo është lojë, pa fitues të vërtetë dhe humbës të vërtetë dhe Zoti e di ku është e vërteta, si e qysh. E bukur dhe frikshme! Dikur, thua ti. Dhe dikur është dhe nesër, Ti mundohesh t’i bashkosh si në një tashme. Dhuratë për fëmijët. Dhe djemtë tanë fatalisht deshëm të ishin dhe etërit tanë. Sa gabim dhe ç’dhimbje pa fund që na dëgjuan…

Dhe s’na mbeti gjë tjeter veçse t’i japim dinjitetin e merituar dhe vdekjes ashtu si jetës.

Durim Taçi, me këtë  libër ia ke arritur, shkëlqyer mynxyrshëm a mynxyrshëm shkëlqyer a… duhen extra words. Di që nuk është libër-britmë, as requiem dritë-mugët. Është një vetvete e dytë, jo vetëm jotja. Dhe s’kish si të ishte ndryshe…

Asaj i drejtohesh, vetvetes si tjetrit, njëlloj si botës, s’ke ç’i bën emfazës, është si pandemia, aqkollajrënëse, nuk është e veprës tënde, realiteti vërtet është habitës, dhe i një antilogjike tokësore, ndërkaq i druhesh emocioneve të tua, që t’i tregosh dua të them, por jo poezisë së fshehtë, dhe tregon ato, jo më tepër, që të mundin të shkaktojnë emocion te leximtari, te tjetri, te vetja tjetër.

Në fund të fundit qëllimi yt më duket se është shumë më konkret, se edhe ëndrra është konkrete, edhe deliri, edhe krijimi, konkretja s’është dhe aq konkrete, ti do që Atisi yt, ashtu si birin e mitologjisë që Zeusi deshi ta ringjallë, qoftë dhe pjesërisht, ta risjellësh, të dashur dhe të bukur, sportist në fushën e jetës.

Prandaj dhe  ashensori i librit, kur i mbyll në funf fletët e veta, shohim se e ka nxjerrë atë dhe po vjen drejt nesh.

 

blank


Send this to a friend